Yargı 1

1. Meclis tarafından alınan parlamento kararları kural olarak yargı denetimi dışındadır. Ancak anayasa bu kurala bazı istisnalar getirmiştir. Aşağıdakilerden hangisi AYM denetimine tabi olan bu istisnai parlamento kararlarından biridir?

• A) Milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına dair meclis kararı ✓
• B) Cumhurbaşkanı hakkında meclis soruşturması açılması kararı
• C) Yasama seçimlerinin yenilenmesi kararı
• D) Anayasa Mahkemesi üyeliklerine meclis tarafından yapılan üye seçimi kararları
• E) TBMM Genel Kurulu'nda alınan savaş ilanı kararı

Parlamento kararları kural olarak Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi değildir. Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararlarına karşı Anayasa Mahkemesine başvurulabilir; TBMM İçtüzüğü de özel olarak norm denetimine tabidir. Savaş ilanı, seçimlerin yenilenmesi ve TBMM'nin yaptığı seçimler denetime tabi genel istisnalar arasında değildir.

2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı makamına yapılacak olan atama ve seçim süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

• A) Hâkimler ve Savcılar Kurulu üç aday belirler; Cumhurbaşkanı bu adaylar arasından seçimi gerçekleştirir.
• B) Yargıtay Büyük Genel Kurulu üç aday belirler; HSK bu adaylar arasından seçim yapar.
• C) Yargıtay Genel Kurulu gizli oyla beş aday belirler; Cumhurbaşkanı bu adaylar arasından atamayı yapar. ✓
• D) Adalet Bakanı beş aday belirler; HSK bu adaylardan birini başsavcı olarak atar.
• E) Yargıtay Büyük Genel Kurulu beş aday belirler; Adalet Bakanı bu adaylar içinden atamayı onaylar.

Yargıtay Büyük Genel Kurulu, kendi üyeleri arasından gizli oyla beş aday belirler. Cumhurbaşkanı bu beş adaydan birini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı olarak seçer. Aday gösterme yetkisi Yargıtay Büyük Genel Kuruluna, nihai seçim yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.

3. Anayasal düzen uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulu'na (HSK) üye seçmeye ve atamaya yetkili organlar hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

• A) TBMM, Cumhurbaşkanı ve Danıştay
• B) Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı ✓
• C) TBMM, Cumhurbaşkanı ve Yargıtay
• D) Cumhurbaşkanı, Yargıtay ve Danıştay
• E) Cumhurbaşkanı ve Yargıtay

HSK'nin Adalet Bakanı ve Adalet Bakanı yardımcısı dışındaki üyelerinin bir bölümü Cumhurbaşkanı, bir bölümü TBMM tarafından seçilir. Yargıtay ve Danıştay HSK'ye doğrudan üye seçmez. Cumhurbaşkanı dört, TBMM yedi üye seçer; Adalet Bakanı ile yardımcısı Kurulda görevleri nedeniyle yer alır.

4. Anayasa yargısının denetim kapsamı ve mahkemenin anayasal görevleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi AYM'den görev alanına girmeyen bir işlemdir?

• A) Genel Kurulca kabul edilen anayasa değişikliklerini sadece şekil yönünden incelemek
• B) Kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğü'nü şekil ve esas yönünden denetlemek
• C) Yüce Divan sıfatıyla yetkilendirilmiş üst düzey makam sahiplerini yargılamak
• D) Vatandaşlar tarafından sunulan bireysel hak ihlali başvurularını karara bağlamak
• E) Bakanlıklarca çıkarılan idari yönetmelikleri şekil ve esas yönünden denetlemek ✓

Yönetmelikler idari işlemdir ve yargısal denetimleri idari yargıda, işlemin niteliğine göre Danıştay veya idare mahkemelerinde yapılır. Anayasa Mahkemesi kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğünü denetler. Düzenleyici işlemin adı denetim merciini belirler. Yönetmeliklerin Anayasa Mahkemesinde doğrudan norm denetimine tabi tutulması mümkün değildir.

5. Devlet organlarının ve idari makamların, yargı mercilerince verilen kararları hiçbir şekilde değiştirememesi, uygulanmasını geciktirememesi veya bunlara uymamazlık edememesi kuralı, anayasada hangi ilke kapsamında güvenceye alınmıştır?

• A) Hâkimlik ve savcılık teminatı
• B) Cezaların ve idarenin kanuniliği ilkesi
• C) Mahkemelerin bağımsızlığı ilkesi ✓
• D) Doğal/Kanuni hâkim güvencesi
• E) Adalet hizmetlerinin idari denetimi yetkisi

Mahkemelere ve hâkimlere emir veya talimat verilememesi, görülmekte olan davalar hakkında yasama organında yargı yetkisinin kullanılmasıyla ilgili görüşme yapılamaması ve mahkeme kararlarına uyma zorunluluğu mahkemelerin bağımsızlığı başlığı altında düzenlenmiştir. Kanuni hâkim güvencesi kişinin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamamasını; hâkimlik teminatı ise hâkim ve savcıların statü güvencelerini ifade eder.

6. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, aşağıdaki hukuki işlemlerden hangisinin iptali hakkındaki kararları üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla almak zorundadır?

• A) Genel Kurulda kabul edilen anayasa değişikliğinin şekil yönünden iptalini ✓
• B) TBMM tarafından çıkarılan olağan kanunların iptalini
• C) Vatandaşlar tarafından sunulan bireysel başvuru dosyalarının karara bağlanmasını
• D) Yüce Divan yargılamaları sonucunda verilecek ceza hükümlerini
• E) Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karşı yapılan itiraz kararlarını

Anayasa Mahkemesi kural olarak toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğuyla karar verir. Anayasa değişikliğinin iptali ile siyasi parti kapatma veya devlet yardımından yoksun bırakma kararlarında ise toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çoğunluğu aranır. Nitelikli çoğunluk istisnadır. Seçenekler arasında üçte iki çoğunluk gerektiren işlem anayasa değişikliğinin iptalidir.

7. 1982 Anayasası uyarınca, Türk milleti adına yargı yetkisini kullanmakla görevli kılınan merci hangisidir?

• A) Yürütmenin başı sıfatıyla Cumhurbaşkanı
• B) Yargı teşkilatının idari yönetiminden sorumlu Adalet Bakanlığı
• C) Yasama organı sıfatıyla TBMM
• D) Anayasal güvenceye sahip bağımsız ve tarafsız mahkemeler ✓
• E) Adli ve idari mahkemeler

Anayasa'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Bağımsızlık, mahkemelerin başka bir organ veya makamdan emir almamasını; tarafsızlık ise uyuşmazlığın taraflarına eşit mesafede kalmasını ifade eder. Yargı yetkisi TBMM'ye, Cumhurbaşkanına veya Adalet Bakanlığına ait değildir. Adli ve idari mahkemeler yargı düzenlerini belirtse de anayasal tanımın tam karşılığı “bağımsız ve tarafsız mahkemeler”dir.

8. Anayasa Mahkemesi'nin yargılama faaliyetleri, çalışma düzeni ve kararlarının hukuki sonuçları hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Mahkeme iki daire/bölüm ve bir Genel Kurul halinde teşkilatlanmıştır.
• B) İptal edilen yasa maddesi, iptal hükmünün yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geçerliliğini yitirir.
• C) Mahkeme, Yüce Divan sıfatıyla yürüttüğü ceza davaları da dahil tüm incelemelerini dosya üzerinden yapar. ✓
• D) Alınan kararlar kesindir ve iptal kararları gerekçesiyle birlikte açıklanmak zorundadır.
• E) Kararlar Resmi Gazete'de yayımlanır; tüm devlet organlarını ve kişileri bağlar.

Anayasa Mahkemesi kural olarak işlerini dosya üzerinden inceler; ancak Yüce Divan sıfatıyla yaptığı yargılamalar duruşmalı yürütülür. Mahkeme iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır, kararları kesin ve bağlayıcıdır. Yüce Divan yargılaması bir ceza yargılamasıdır ve dosya üzerinden inceleme kuralının temel istisnasını oluşturur. Bu nedenle ilgili seçenek yanlıştır.

9. Anayasa Mahkemesi, iptal ettiği bir yasal düzenlemenin yürürlüğe giriş tarihini, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren en fazla ne kadar süreyle erteleyebilir?

• A) 4 ay
• B) 2 yıl
• C) 3 ay
• D) 1 yıl ✓
• E) 6 ay

Anayasa Mahkemesi gerekli gördüğünde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Ancak bu tarih, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. Erteleme, iptal edilen düzenlemenin doğuracağı hukuk boşluğunun yetkili makam tarafından giderilmesine zaman tanır. İptal kararı verilmiş olsa da Mahkemenin belirlediği tarihe kadar norm yürürlükte kalabilir.

10. Türkiye'deki yargı kolları ve teşkilatları incelendiğinde, adli yargı düzeninin en üst dereceli yüksek mahkemesi hangisidir?

• A) Danıştay
• B) Yargıtay ✓
• C) Bölge Adliye Mahkemesi
• D) Anayasa Mahkemesi
• E) Uyuşmazlık Mahkemesi

Yargıtay, adli yargıdaki hukuk ve ceza mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı kararların son inceleme merciidir. Bölge adliye mahkemeleri ise istinaf aşamasında görev yapan üst derece mahkemeleridir. Adli yargıda yüksek mahkeme Yargıtay, idari yargıda yüksek mahkeme Danıştaydır.

11. Anayasa Mahkemesi'nin kendi üyeleri arasından gizli oyla seçtiği başkan ve başkan vekillerinin görev süreleri kaç yıldır?

• A) 3 yıl
• B) 12 yıl
• C) 6 yıl
• D) 2 yıl
• E) 4 yıl ✓

Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için bir başkan ve iki başkan vekili seçer. Görev süresi sona erenler yeniden başkan veya başkan vekili seçilebilir. Mahkeme üyelerinin görev süresi on iki yıl, başkan ve başkan vekillerinin bu sıfatla görev süresi ise dört yıldır. Bu iki süre karıştırılmamalıdır.

12. Anayasa Mahkemesi'nin soyut norm denetimi (iptal davası) yetkileri kapsamında, aşağıdaki işlemlerden hangisi bu denetime konu olamaz?

• A) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
• B) Parlamento kararları ✓
• C) Kanunlar
• D) Anayasa değişiklikleri
• E) TBMM İçtüzüğü

Anayasa Mahkemesi kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasa'ya uygunluğunu denetler; Anayasa değişikliklerini ise yalnızca şekil bakımından inceler. Parlamento kararları kural olarak soyut norm denetiminin konusu değildir. TBMM İçtüzüğü de bir parlamento kararıdır ancak Anayasa'da açıkça denetime tabi tutulduğu için genel kuralın istisnasını oluşturur.

13. Anayasa'da yargıç bağımsızlığını desteklemek üzere getirilen hâkimlik ve savcılık teminatları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Yasama ve yürütme organları ile idare, yüksek mahkemelerin kararlarına uymak zorunda değildir. ✓
• B) Aylık, ödenek ve diğer kazanılmış özlük haklarından yoksun bırakılamazlar.
• C) Görevi başındaki hâkim ve savcılar hiçbir şekilde azledilemez.
• D) Meslekten ihraç edilmeyi gerektiren suçlardan hüküm giyenlere dair yasal istisnalar saklı tutulur.
• E) Kendi talepleri bulunmadıkça 65 yaşından önce emekliye sevk edilemez.

Yasama ve yürütme organları ile idare mahkeme kararlarına uymak zorundadır; kararları değiştiremez ve uygulanmasını geciktiremez. Hâkimlerin azledilememesi, istekleri dışında erken emekliye ayrılamaması ve özlük haklarının korunması hâkimlik teminatının unsurlarıdır. ilgili seçenek hem yargı kararlarının bağlayıcılığına hem de yargı bağımsızlığına açıkça aykırıdır.

14. Adli yargı kolunda kurulan ilk derece mahkemeleri incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi ceza yargılaması yürüten mahkemelerden biri değildir?

• A) Asliye Ceza Mahkemesi
• B) Çocuk Mahkemesi
• C) Ağır Ceza Mahkemesi
• D) Fikrî ve Sınaî Haklar Ceza Mahkemesi
• E) Aile Mahkemesi ✓

Çocuk, ağır ceza, asliye ceza ve fikrî ve sınaî haklar ceza mahkemeleri adli yargının ceza kolunda görev yapar. Aile mahkemeleri ise aile hukukundan doğan özel hukuk uyuşmazlıklarına bakan hukuk mahkemeleridir. Aile Mahkemesi adli yargıda yer alsa da ceza mahkemesi değildir. Yargı kolu ile mahkemenin hukuk veya ceza niteliği ayrı değerlendirilmelidir.

15. Yargı yetkisini bağımsızca kullanan hâkim ve savcılar, yürüttükleri idari görevleri ve özlük işlerinin yönetimi bakımından hangi makama bağlı kılınmışlardır?

• A) İçişleri Bakanlığı
• B) Cumhurbaşkanı
• C) Türkiye Büyük Millet Meclisi
• D) Adalet Bakanlığı ✓
• E) Hâkimler ve Savcılar Kurulu

Hâkimler ve savcılar yargısal görevlerinde bağımsızdır; ancak idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdır. Bu idari bağlılık, görülmekte olan davalarda hâkimlere emir veya talimat verilebileceği anlamına gelmez. Yargısal bağımsızlık ile personel ve idare işlerine ilişkin kurumsal bağlılık birbirinden ayrılmalıdır.