Yargı 3

1. İdari yargının en üst dereceli yüksek mahkemesi olan Danıştay üyelerinin seçimi ve kurumsal dağılımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Üyelerin dörtte üçünü Danıştay Genel Kurulu, dörtte birini Yargıtay seçer.
• B) Üyelerin dörtte birini HSK, dörtte üçünü doğrudan Cumhurbaşkanı seçer.
• C) Üyelerin üçte birini HSK, kalan üçte ikisini ise doğrudan Cumhurbaşkanı seçer.
• D) Üyelerin dörtte üçünü Anayasa Mahkemesi, dörtte birini Yargıtay seçip atar.
• E) Üyelerin dörtte üçünü HSK, kalan dörtte birini ise doğrudan Cumhurbaşkanı seçer. ✓

Danıştay üyelerinin dörtte üçü birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcıları arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise kanunda belirtilen görevliler arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Danıştay üyeliğinde temel oran HSK için dörtte üç, Cumhurbaşkanı için dörtte birdir. Oranların ters çevrilmemesine dikkat edilmelidir.

2. Yüksek yargı mercilerinin üye seçim usulleri değerlendirildiğinde, üyelerinin tamamı değil, sadece belirli bir kontenjanı doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından seçilen yüksek mahkemeler hangileridir?

• A) Anayasa Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesi
• B) Uyuşmazlık Mahkemesi ve Danıştay
• C) Anayasa Mahkemesi, Uyuşmazlık Mahkemesi ve Yargıtay
• D) Anayasa Mahkemesi ve Danıştay ✓
• E) Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay

Cumhurbaşkanı Anayasa Mahkemesinin on beş üyesinden on ikisini ve Danıştay üyelerinin dörtte birini seçer. Yargıtay üyeleri HSK tarafından seçilir; Uyuşmazlık Mahkemesinin üyeleri de kendi özel kanunundaki usule göre belirlenir. Cumhurbaşkanının üye seçtiği iki mahkeme Anayasa Mahkemesi ile Danıştaydır. Bu nedenle I ve IV birlikte alınır.

3. Anayasal düzende görev yapan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanını seçme ve görevlendirme yetkisi doğrudan hangi organa verilmiştir?

• A) Millet iradesini temsil eden Türkiye Büyük Millet Meclisi
• B) Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kendi genel kurulu
• C) Anayasa Mahkemesi ✓
• D) Yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı
• E) Adli yargı düzeninde görev yapan hâkim ve cumhuriyet savcıları

Uyuşmazlık Mahkemesinin Başkanlığını, Anayasa Mahkemesinin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar. Bu seçim Cumhurbaşkanı, TBMM veya Uyuşmazlık Mahkemesinin diğer üyeleri tarafından yapılmaz. Uyuşmazlık Mahkemesi ayrı bir yüksek mahkeme olmakla birlikte başkanının belirlenmesinde Anayasa Mahkemesine özel bir yetki verilmiştir.

4. 2017 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleri sonrasında Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) toplam asil üye sayısı kaç olarak belirlenmiştir?

• A) 12 asıl ve 12 yedek üye
• B) 13 üye ✓
• C) 22 asıl ve 12 yedek üye
• D) 15 üye
• E) 17 üye

Hâkimler ve Savcılar Kurulu on üç üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır. Adalet Bakanı Kurulun Başkanı, Adalet Bakanı yardımcısı doğal üyesidir; üyelerin bir bölümü TBMM, bir bölümü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. 2017 Anayasa değişikliğiyle Kurulun adı ve üye yapısı değiştirilmiş, yedek üyelik sistemi kaldırılmıştır. Güncel anayasal sayı on üçtür.

5. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, aşağıdaki kararların hangilerinde toplantıya katılan üyelerinin üçte iki çoğunluğuyla (nitelikli çoğunluk) karar almak zorundadır?

• A) Anayasa değişikliğinin iptali, siyasi partinin kapatılması ve devlet yardımından yoksun bırakılmasında ✓
• B) Anayasa değişikliğinin iptali, siyasi parti kapatma, devlet yardımı kesilmesi ve bireysel başvurularda
• C) Siyasi partinin kapatılması, devlet yardımından yoksun bırakılması ve bireysel başvuruların karara bağlanmasında
• D) Yalnızca anayasa değişikliğinin şekil yönünden iptalinde
• E) Siyasi partilerin kapatılması ve devlet yardımından yoksun bırakılması davalarında

Anayasa değişikliğinin iptali, siyasi partinin kapatılması ve devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılması kararlarında toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğu aranır. Bireysel başvurular bu özel çoğunluk kapsamında değildir. Üçte iki çoğunluk istisnai kararlar için öngörülmüştür. I, II ve III birlikte değerlendirilir.

6. Herhangi bir kamu organı, makam, merci ya da kişinin, devam eden yargısal süreçlerde mahkemelere ve hâkimlere talimat verememesi, tavsiye veya telkinde bulunamaması anayasal olarak hangi başlık altında düzenlenmiştir?

• A) Yargıçlik teminatı güvenceleri
• B) İdarenin eylem ve işlemlerinin kanuniliği
• C) Yargı bağımsızlığı ilkesi ✓
• D) Hâkimlik ve savcılık statü güvencesi
• E) Tabii/Kanuni hâkim ilkesi

Yargının bağımsızlığı, hâkimlerin karar verirken hiçbir organ, makam, merci veya kişiden emir ve talimat almamasını güvence altına alır. Hâkimler Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verir. Hâkimlik teminatı hâkim ve savcıların mesleki statüsünü korur; yargı bağımsızlığı ise yargılama faaliyetini dış müdahaleden korur.

7. Danıştay'ın anayasal ve yasal görevleri incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu kurumun yerine getirdiği görevlerden biridir?

• A) Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin anayasaya uygunluğunu denetlemek
• B) Kararnameleri denetlemek, imtiyaz sözleşmesi hakkında görüş bildirmek ve belediye başkanlarını uzaklaştırmak
• C) Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini denetlemek ve imtiyaz sözleşmeleri hakkında görüş bildirmek
• D) Kamu hizmetlerine ilişkin imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde görüş bildirmek ✓
• E) Hakkında soruşturma açılan belediye başkanlarını geçici olarak görevden uzaklaştırmak

Danıştay kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirir. Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin anayasal denetimini Anayasa Mahkemesi yapar; belediye başkanlarını geçici olarak görevden uzaklaştırma yetkisi ise İçişleri Bakanına aittir. Üç öncülden yalnız II Danıştayın görevidir. İptal denetimi ile idari görüş bildirme görevleri birbirine karıştırılmamalıdır.

8. Adli ve idari yargı kolları arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlayan yüksek mahkeme hangisidir?

• A) Uyuşmazlık Mahkemesi ✓
• B) Danıştay
• C) Anayasa Mahkemesi
• D) Hâkimler ve Savcılar Kurulu
• E) Yargıtay

Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevlidir. Böylece aynı uyuşmazlıkta farklı yargı kollarının kendisini görevli veya görevsiz saymasından doğan sorun giderilir. Yargıtay ve Danıştay kendi yargı kollarının yüksek mahkemeleridir; iki ayrı yargı kolu arasındaki uyuşmazlığı ise Uyuşmazlık Mahkemesi çözer.

9. Kamu kaynaklarının kullanımını meclis adına denetleyen, yüksek mahkeme statüsünde olmamasına karşın hesap yargılaması yürüten anayasal kurum hangisidir?

• A) Uyuşmazlık Mahkemesi
• B) Sayıştay ✓
• C) Anayasa Mahkemesi
• D) Yargıtay
• E) Danıştay

Sayıştay, kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile sorumluların hesap ve işlemlerini TBMM adına denetler ve kesin hükme bağlar. Anayasa'nın yargı bölümünde düzenlenmiş olmasına rağmen yüksek mahkeme olarak kabul edilmez. “Hesap mahkemesi” ve “TBMM adına mali denetim” ifadeleri Sayıştayı gösterir. Danıştay ve Yargıtay ise sırasıyla idari ve adli yargının yüksek mahkemeleridir.

10. İdari yargı teşkilatındaki görev dağılımı uyarınca, bu yargı kolunun genel görevli ilk derece mahkemeleri hangileridir?

• A) İdare Mahkemesi ve Danıştay
• B) İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi
• C) Yalnızca Danıştay
• D) İdare Mahkemesi ve Vergi Mahkemesi ✓
• E) Vergi Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi

İdare mahkemeleri ile vergi mahkemeleri idari yargının genel ilk derece mahkemeleridir. Bölge idare mahkemeleri istinaf mercii, Danıştay ise idari yargının yüksek mahkemesidir; Danıştay kanunda belirtilen bazı davalara ilk derece olarak da bakabilir. Soru genel görevli ilk derece mahkemelerini sormaktadır. Bu nedenle I ve III birlikte alınır; üst derece mercileri seçenek dışında bırakılır.

11. Kabul edilen kanunların esastan anayasaya aykırı olduğu iddiasıyla AYM'de doğrudan iptal davası (soyut norm denetimi) açma süresi, kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren kaç gündür?

• A) 7 gün
• B) 10 gün
• C) 60 gün ✓
• D) 15 gün
• E) 45 gün

Kanunların esas bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla doğrudan iptal davası açma süresi, kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altmış gündür. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Esas denetimine ilişkin altmış günlük süre, kanunların şekil bakımından denetimindeki on günlük süreyle karıştırılmamalıdır.

12. İdari yargılamada derece sistemi ve teşkilat yapısı dikkate alındığında, bu yargı kolundaki üst derece (istinaf ve temyiz) mahkemeleri hangileridir?

• A) Temyiz merci olan Danıştay ile İdare Mahkemeleri
• B) Yalnızca genel görevli olan İdare Mahkemeleri
• C) İdare Mahkemeleri ile Vergi Mahkemeleri
• D) İdare Mahkemeleri ile Bölge İdare Mahkemeleri
• E) Temyiz merci olan Danıştay ile istinaf merci olan Bölge İdare Mahkemeleri ✓

İdare ve vergi mahkemeleri idari yargının genel ilk derece mahkemeleridir. Bölge idare mahkemeleri istinaf, Danıştay ise temyiz mercii olarak üst derece yargı görevini yerine getirir. İdari yargıdaki derece sistemi ilk derece, istinaf ve temyiz şeklindedir. Üst derece mercileri Bölge İdare Mahkemeleri ile Danıştaydır.

13. Türkiye'deki anayasal denetim sınırları çerçevesinde, aşağıdaki kanun türlerinin hangisinin hükümleri hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla AYM'de iptal davası açılması anayasal olarak mümkün değildir?

• A) Anayasa koruması altında bulunan İnkılap Kanunları ✓
• B) Yasama organının nitelikli çoğunlukla çıkardığı Af Kanunları
• C) Meclis Genel Kurulu'nda kabul edilen Bütçe Kanunu
• D) Seçim barajı ve usullerini düzenleyen Seçim Kanunları
• E) Yürütmeye kararname çıkarma izni veren Yetki Kanunları

Anayasa'nın 174. maddesinde sayılan İnkılap Kanunlarının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülemez. Bu koruma, söz konusu kanunların Anayasa'nın benimsediği laik ve çağdaş hukuk düzenini koruyan tarihsel işlevinden kaynaklanır. Bütçe, seçim ve af kanunları kanun niteliğindedir ve genel anayasal denetim kurallarına tabidir. İnkılap Kanunları ise Anayasa'da açıkça korunan istisnai gruptur.

14. Türkiye'deki mahkeme ağları ve yargılama kolları göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangileri idari yargı teşkilatı içerisinde yer alan mahkemelerdendir?

• A) Yalnızca İdare Mahkemesi
• B) Vergi Mahkemesi ve Sulh Hukuk Mahkemesi
• C) İdare Mahkemesi, Vergi Mahkemesi, Sulh Hukuk Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi
• D) İdare Mahkemesi, Vergi Mahkemesi ve Sulh Hukuk Mahkemesi
• E) İdare Mahkemesi, Vergi Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi ✓

İdare ve vergi mahkemeleri idari yargının ilk derece mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ise istinaf mercileridir. Sulh hukuk mahkemesi adli yargının hukuk kolunda yer alır. I, II ve IV idari yargıya; III numaralı Sulh Hukuk Mahkemesi adli yargıya aittir.

15. Kanunların, TBMM İçtüzüğü'nün, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve anayasa değişikliklerinin usul ve şekil yönünden anayasaya uygunluğunu denetlemekle görevli mahkeme hangisidir?

• A) Uyuşmazlık Mahkemesi
• B) Anayasa Mahkemesi ✓
• C) Yargıtay
• D) Bölge Adliye Mahkemesi
• E) Danıştay

Anayasa Mahkemesi kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün şekil ve esas bakımından Anayasa'ya uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerinde ise yalnız şekil denetimi yapabilir. Şekil denetimi normun içeriğini değil, teklif, görüşme, oylama ve kabul sürecindeki anayasal usulleri inceler.