COGRAFYA - i klim bilgisi (Bölüm 2)
COGRAFYA - i klim bilgisi (Bölüm 2)
Bir yerde yağışın kar olarak düşmesi için o yerde hava sıcaklığının kaç derecenin altında olması gerekir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Bir yerde yağışın kar olarak düşmesi için o yerde hava sıcaklığının kaç derecenin altında olması gerekir?
- A) 0°C ✓
- B) 2°C
- C) -4°C
- D) -2°C
- E) 4°C
Kar yağışı oluşabilmesi için havanın 0°C'nin altında olması gerekir. 0°C eşik değerdir; bu sıcaklığın altında su buharı ve yağmur damlacıkları donararak kar kristallerine dönüşür.
2. Türkiye'de Akdeniz ikliminin hâkim olduğu bölgede yağışlar ağırlıklı olarak hangi mevsimde görülür?
- A) Kış ✓
- B) Sonbahar
- C) Yaz
- D) İlkbahar
- E) Tüm mevsimlere eşit dağılır
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Bu iklim tipinde yağışlar ağırlıklı olarak kış mevsiminde görülür. Yaz aylarında ise subtropikal yüksek basıncın etkisiyle kuruluğun yaşandığı dönemdir.
3. Ekvator çevresindeki bölgelerde yıl boyunca yüksek sıcaklıkların yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sürekli esen rüzgarların etkisi
- B) Orman örtüsünün yoğunluğu
- C) Güneş ışınlarının yıl boyunca dik ya da dike yakın açıyla gelmesi ✓
- D) Deniz seviyesinden yüksekliğin az olması
- E) Denizlere olan yakınlık
Ekvator bölgesinde güneş ışınları yıl boyunca dik ya da dike yakın açıyla gelir. Bu durum birim alana düşen güneş enerjisini artırır ve sürekli yüksek sıcaklıkların oluşmasına neden olur. Işınların dik gelmesi, aynı enerji miktarının daha küçük alana yayılması anlamına gelir.
4. Yüksek dağların denize bakan yamaçlarında görülen ve dağların iç kesimlerine göre çok daha fazla yağış alan bölgeler için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Advektif yağış bölgesi
- B) Frontal yağış bölgesi
- C) Siklonik yağış bölgesi
- D) Orografik yağış bölgesi ✓
- E) Konveksiyonel yağış bölgesi
Orografik (dağ) yağışı; nemli hava kütlelerinin dağ yamaçlarına çarptığında yükselmeye zorlanması ve soğuyarak yoğunlaşmasıyla oluşur. Dağların denize bakan yamaçları bu nedenle çok daha fazla yağış alırken iç yamaçlar görece kurak kalır. Bu duruma 'yağış gölgesi' de denir.
5. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi yıl boyunca yüksek sıcaklık ve bol yağış özellikleriyle tanımlanır?
- A) Savan iklimi
- B) Muson iklimi
- C) Akdeniz iklimi
- D) Ekvatoral (tropik yağmur ormanı) iklimi ✓
- E) Okyanusal iklim
Ekvatoral (tropik yağmur ormanı) iklimi; yıl boyunca yüksek sıcaklık (ortalama 25-27°C) ve bol yağış (yıllık 2000 mm üzeri) özellikleri taşır. Mevsimler arasında belirgin bir sıcaklık farkı yaşanmaz ve her ay yeterli yağış alınır. Amazon Havzası ve Kongo Havzası bu iklimin tipik örnekleridir.
6. Bir bölgede yıllık ortalama sıcaklığı etkileyen etkenlerden biri olan 'enlem' faktörü nasıl işler?
- A) Enlem yalnızca kutuplarda sıcaklığı etkiler
- B) Enlem ile sıcaklık arasında herhangi bir ilişki yoktur
- C) Enlem arttıkça sıcaklık azalır ✓
- D) Enlem arttıkça sıcaklık artar
- E) Enlem yalnızca tropikal bölgelerde etkilidir
Ekvatorden kutuplara doğru gidildikçe (enlem arttıkça) güneş ışınları daha eğik gelir ve birim alana düşen enerji miktarı azalır. Bu nedenle enlem arttıkça yıllık ortalama sıcaklık düşer. Ekvator en sıcak, kutuplar ise en soğuk bölgelerdir.
7. Step (bozkır) iklimi için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Yaz ayları soğuk ve yağışlı, kış ayları ılık ve kuraktır
- B) Yıllık yağış miktarı 250-500 mm arasında olup doğal bitki örtüsü otlardır ✓
- C) Yıllık yağış miktarı 1000 mm'nin üzerindedir
- D) Dört mevsim eşit yağış görülür ve orman örtüsü hâkimdir
- E) Yalnızca çöl koşullarının hüküm sürdüğü bölgelerde görülür
Step (bozkır) ikliminde yıllık yağış miktarı genellikle 250-500 mm arasındadır. Bu az yağış orman oluşumuna yetmez; doğal bitki örtüsü kısa boylu otlar ve çalılardır. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk geçer. İç Anadolu bu iklimin tipik örneğidir.
8. Türkiye'de en fazla yağış alan kıyı bölgesi hangisidir?
- A) Güneydoğu kıyıları
- B) Ege kıyıları
- C) Karadeniz kıyıları (özellikle Doğu Karadeniz) ✓
- D) Akdeniz kıyıları
- E) Marmara kıyıları
Türkiye'nin en fazla yağış alan bölgesi Doğu Karadeniz kıyılarıdır. Kuzeyden gelen nemli hava kütleleri Karadeniz'den nem alır ve kıyıya ulaştığında dağlarla karşılaşarak orografik yağışa neden olur. Rize ve çevresi Türkiye'nin en yağışlı yerleri arasındadır (yıllık 2000 mm üzeri).
9. İzoterm kavramının tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eşit yükseltiye sahip yerleri birleştiren eğriler
- B) Eşit yağış miktarına sahip yerleri birleştiren eğriler
- C) Eşit sıcaklık değerlerine sahip yerleri birleştiren eğriler ✓
- D) Eşit basınç değerlerine sahip yerleri birleştiren eğriler
- E) Eşit nem oranına sahip yerleri birleştiren eğriler
İzoterm; harita üzerinde aynı sıcaklık değerine sahip yerleri birleştiren eğri çizgilerdir. 'İzo' eşit, 'term' ise sıcaklık anlamına gelir. Benzer biçimde eşit yağışlı yerleri birleştiren çizgilere izohiyetal, eşit basınçlı yerleri birleştiren çizgilere ise izobar adı verilir.
10. Kara ikliminin temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kış aylarında donma olayının hiç yaşanmaması
- B) Yaz aylarında yüksek nem oranının hâkim olması
- C) Her mevsim bol yağış alınması
- D) Yıllık sıcaklık farkının çok düşük olması
- E) Yıllık sıcaklık farkının çok yüksek olması ✓
Kara (karasal) ikliminin en belirgin özelliği, yıllık sıcaklık farkının (yıllık amplitüdün) çok yüksek olmasıdır. Denizden uzak iç kesimlerde denizin ılımanlaştırıcı etkisi zayıflar; yazlar çok sıcak, kışlar ise çok soğuk geçer. Bu durum günlük sıcaklık farklarının da fazla olmasına neden olur.
11. Yükseklik arttıkça sıcaklığın düşmesi olayına verilen isim nedir?
- A) Adyabatik soğuma ✓
- B) Hava basıncı düşüşü
- C) İzotermal katman
- D) Troposferik inversiyon
- E) Konveksiyonel ısınma
Adyabatik soğuma; yükselen hava kütlesinin genleşmesiyle ısı alışverişi olmaksızın soğuması olayıdır. Troposfer içinde kuru hava kütleleri her 100 m'de yaklaşık 1°C, nemli hava kütleleri ise her 100 m'de yaklaşık 0,6°C soğur. Bu nedenle yüksek dağların zirveleri, etek kısımlarına göre çok daha soğuktur.
12. Muson yağmurları ağırlıklı olarak hangi mevsimde görülür?
- A) Yaz mevsiminde ✓
- B) Sonbahar mevsiminde
- C) İlkbahar mevsiminde
- D) Tüm mevsimlere eşit dağılır
- E) Kış mevsiminde
Muson yağmurları yaz mevsiminde görülür. Yaz aylarında kara hızlı ısınır ve alçak basınç oluşur; okyanuslardan gelen nemli hava karalara doğru akar ve yoğun yağışlara neden olur. Kışın ise kara soğur, rüzgâr karalardan denizlere eser ve kurak mevsim yaşanır. Güney ve Güneydoğu Asya bu iklimin en tipik örneklerine ev sahipliği yapar.
13. Kutup ikliminin hüküm sürdüğü bölgelerde doğal bitki örtüsü olarak aşağıdakilerden hangisi bulunur?
- A) Geniş yapraklı ormanlar
- B) İğne yapraklı ormanlar (Tayga)
- C) Maki ve garig bitki örtüsü
- D) Tundra bitki örtüsü (yosun, liken) ✓
- E) Tropikal yağmur ormanları
Kutup iklimine sahip bölgelerde (60° kuzey enleminin ötesi ve Antarktika) doğal bitki örtüsü tundradır. Tundra; kısa yetişme dönemine uyum sağlamış yosun, liken ve bodur çalılardan oluşur. Ağaç yetişmesi için gerekli olan sıcaklık ve büyüme süresi koşulları bu bölgelerde sağlanamaz.
14. Bir bölgede yağış miktarının buharlaşma miktarından fazla olması durumu ne anlama gelir?
- A) O bölgede yağışlar düzensiz dağılır
- B) O bölgede step iklimi egemendir
- C) O bölgede çöl iklimi hüküm sürer
- D) O bölgede sıcaklıklar sürekli yüksektir
- E) O bölge nemli bir iklime sahiptir ve su fazlası oluşur ✓
Yağış miktarının buharlaşma miktarından fazla olması, o bölgenin nemli bir iklim özelliğine sahip olduğunu gösterir. Bu durumda su dengesi pozitif yönde olup akarsular beslenebilir, toprak suya doyar ve orman gibi yoğun bitki örtüsü gelişebilir. Yağışın buharlaşmadan az olduğu yerlerde ise kuraklık ve çölleşme riski artar.
15. Aşağıdaki rüzgar türlerinden hangisi kuzey yarım kürede batıdan doğuya doğru eser ve ılıman kuşak ülkelerinin iklimini büyük ölçüde etkiler?
- A) Kara-deniz meltemleri
- B) Kutup rüzgarları
- C) Alizeler
- D) Batı rüzgarları (Batılılar) ✓
- E) Muson rüzgarları
Batı rüzgarları (Batılılar); 30-60° enlemleri arasında eser ve batıdan doğuya doğru yönelir. Kuzey yarım kürede güneybatıdan kuzeydoğuya esen bu rüzgârlar, okyanus üzerinden bol nem taşır ve Avrupa gibi ılıman iklim bölgelerinin iklimini şekillendirir. Türkiye de zaman zaman bu rüzgarların etkisi altında kalır.
16. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin büyük bölümünde görülen iklim tipidir?
- A) Ekvatoral iklim
- B) Karasal iklim ✓
- C) Muson iklimi
- D) Savan iklimi
- E) Tundra iklimi
Türkiye'nin iç kesimlerinde ve büyük bölümünde karasal iklim hâkimdir. Bu iklimde yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve karlı geçer. Kıyı bölgelerinde ise farklı iklim tipleri görülmektedir.
17. Akdeniz ikliminin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer ✓
- B) Kışlar çok soğuk ve uzun, yazlar kısa ve serin geçer
- C) Yazlar yağışlı, kışlar kurak geçer
- D) Yıl boyunca sıcak ve nemli bir iklim hâkimdir
- E) Her mevsim yağış miktarı eşittir
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer. Bu iklim tipi Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyılarında görülür. Yağışlar esas olarak kış mevsiminde düşer.
18. Aşağıdaki iklim elemanlarından hangisi bir yerdeki sıcaklık ortalamasını doğrudan etkileyen en önemli faktördür?
- A) Rüzgâr yönü
- B) Nüfus yoğunluğu
- C) Enlem ✓
- D) Toprak yapısı
- E) Bitki örtüsü
Enlem, bir yerdeki sıcaklık ortalamasını belirleyen en temel faktördür. Ekvator'dan kutuplara gidildikçe Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve sıcaklıklar düşer. Bu nedenle düşük enlemlerdeki yerler yüksek enlemlere göre daha sıcaktır.
19. Türkiye'de en fazla yağış alan bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karadeniz Bölgesi ✓
- B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- C) İç Anadolu Bölgesi
- D) Marmara Bölgesi
- E) Doğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'de en fazla yağış Karadeniz Bölgesi'nde düşer. Özellikle Doğu Karadeniz'de Rize çevresi yılda 2000 mm'nin üzerinde yağış alır. Bu durum, Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin dağlara çarparak yoğunlaşması sonucu oluşur.
20. Yükselti arttıkça sıcaklığın düşmesine ne ad verilir?
- A) Dikey sıcaklık azalması (laps rate) ✓
- B) Termokline
- C) Albedo
- D) İzohyet
- E) Konveksiyon
Yükselti arttıkça atmosfer inceleceğinden ve Güneş'ten uzaklaşıldığından sıcaklık düşer. Bu olaya dikey sıcaklık azalması (laps rate) denir. Ortalama olarak her 100 metre yükseldikçe sıcaklık yaklaşık 0,5-0,6 °C azalır.
21. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi yıl boyunca yüksek sıcaklık ve bol yağışla karakterize edilir?
- A) Tundra iklimi
- B) Akdeniz iklimi
- C) Step iklimi
- D) Ekvatoral iklim ✓
- E) Çöl iklimi
Ekvatoral iklim, Ekvator çevresinde görülür ve yıl boyunca yüksek sıcaklık (ortalama 25-28 °C) ile bol yağış (yılda 2000 mm'nin üzerinde) ile karakterize edilir. Bu iklim tipinde belirgin bir kuru mevsim yoktur ve yağışlar konveksiyonel yağış şeklinde her gün düşer.
22. Rüzgârın yağış üzerindeki etkisi düşünüldüğünde, dağların denize bakan yamaçları ile iç yamaçları arasındaki fark aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Fön olayı ✓
- B) La Niña
- C) El Niño
- D) Muson döngüsü
- E) Kuzey Atlantik Salınımı
Nemli hava kütleleri bir dağ engeliyle karşılaştığında denize bakan (rüzgar alan) yamaçlarda yoğunlaşarak yağış bırakır. İç yamaca geçen hava ise ısınarak ve kuruyarak iner; buna fön olayı denir. Bu nedenle dağların iç yamaçları daha az yağış alır.
23. Aşağıdakilerden hangisi iklim ile hava durumu arasındaki temel farkı doğru şekilde ifade eder?
- A) Hava durumu yalnızca sıcaklığı, iklim ise yalnızca yağışı kapsar
- B) İklim uzun yıllar ortalamasını, hava durumu ise kısa süreli atmosfer koşullarını ifade eder ✓
- C) İklim anlık atmosfer olaylarını, hava durumu uzun dönem ortalamalarını ifade eder
- D) İklim yalnızca deniz kıyılarında, hava durumu ise iç bölgelerde kullanılan bir kavramdır
- E) İklim ve hava durumu birbirinin yerine kullanılabilen eş anlamlı kavramlardır
İklim, en az 30 yıllık meteorolojik verilerin ortalamasına dayanır ve bir bölgenin uzun dönemli atmosfer koşullarını ifade eder. Hava durumu ise anlık ya da kısa süreli atmosfer olaylarını (bugün yağmur mu yağacak gibi) ifade eder.
24. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yazların çok sıcak ve kurak geçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Subtropikal yüksek basınç ve kara kökenli sıcak hava kütlelerinin etkisi ✓
- B) Alçak basınç sistemlerinin sürekli etkisi altında kalması
- C) Bölgenin Karadeniz'e uzak olması
- D) Deniz akıntılarının soğutucu etkisinin fazla olması
- E) Bölgede orman örtüsünün fazla olması
Güneydoğu Anadolu Bölgesi yazları subtropikal yüksek basınç kuşağının ve güney kökenli sıcak, kuru hava kütlelerinin etkisine girer. Bu durum yazların çok sıcak (40 °C'yi aşan günler) ve neredeyse hiç yağış almadan geçmesine yol açar.
25. Aşağıdaki kavramlardan hangisi yeryüzüne ulaşan güneş enerjisinin yansıtılma oranını ifade eder?
- A) Konveksiyon
- B) İzobar
- C) Albedo ✓
- D) İzoterm
- E) İzohyet
Albedo, bir yüzeyin Güneş ışınlarını yansıtma oranını ifade eder. Kar ve buz yüzeyleri albedosu yüksek (çok yansıtır), koyu renkli yüzeyler ve ormanlar ise albedosu düşük (az yansıtır) yüzeylerdir. Albedo değeri yüksek olan yüzeyler daha az ısınır.