COGRAFYA - sanayi enerji (Bölüm 1)
COGRAFYA - sanayi enerji (Bölüm 1)
Türkiye'de ilk modern demir-çelik fabrikası hangi şehirde kurulmuştur?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'de ilk modern demir-çelik fabrikası hangi şehirde kurulmuştur?
- A) Zonguldak
- B) Karabük ✓
- C) Ereğli
- D) Ankara
- E) İstanbul
Türkiye'nin ilk modern entegre demir-çelik fabrikası 1939 yılında Karabük'te kurulmuştur. Karabük Demir-Çelik Fabrikası, Zonguldak kömür havzasına yakınlığı nedeniyle bu bölgede kurulmuştur.
2. Dünya'da en fazla petrol rezervine sahip ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İran
- B) Suudi Arabistan
- C) Rusya
- D) Venezuela ✓
- E) Irak
Kanıtlanmış petrol rezervleri bakımından Venezuela dünya birincisidir. Orinoko Havzası'ndaki ağır ham petrol rezervleriyle Venezuela, Suudi Arabistan'ı geride bırakmaktadır.
3. Türkiye'de en fazla elektrik enerjisi hangi kaynaktan üretilmektedir?
- A) Kömür
- B) Nükleer
- C) Rüzgâr
- D) Doğalgaz
- E) Hidroelektrik ✓
Türkiye'de elektrik üretiminde hidroelektrik santraller önemli bir pay almaktadır. Türkiye'nin dağlık yapısı ve akarsularının fazlalığı nedeniyle hidroelektrik potansiyeli çok yüksektir ve üretimde genellikle ilk sırada yer alır.
4. Aşağıdaki ülkelerin hangisi OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) üyesi değildir?
- A) Irak
- B) Suudi Arabistan
- C) İran
- D) Nijerya
- E) Rusya ✓
Rusya OPEC üyesi değildir. Rusya, OPEC ile koordineli hareket eden ama örgüte dahil olmayan OPEC+ grubunda yer almaktadır. Suudi Arabistan, İran, Irak ve Nijerya ise kurucu veya sonradan katılan OPEC üyeleridir.
5. Termik santraller için en uygun yakıt olan linyit en fazla hangi bölgemizde çıkarılmaktadır?
- A) Karadeniz Bölgesi
- B) İç Anadolu Bölgesi
- C) Ege Bölgesi ✓
- D) Marmara Bölgesi
- E) Doğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin linyit rezervleri bakımından en zengin bölgesi Ege Bölgesi'dir. Soma (Manisa) ve Tunçbilek (Kütahya) başlıca linyit havzalarıdır. Bu alanlara yakın termik santraller de mevcuttur.
6. Aşağıdaki enerji türlerinden hangisi yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer almaz?
- A) Hidroelektrik enerji
- B) Jeotermal enerji
- C) Rüzgâr enerjisi
- D) Doğalgaz ✓
- E) Güneş enerjisi
Doğalgaz bir fosil yakıt olup yenilenemeyen enerji kaynakları arasında yer alır. Güneş, rüzgâr, jeotermal ve hidroelektrik enerji ise yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.
7. Türkiye'nin en büyük hidroelektrik santrali aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atatürk ✓
- B) Ilısu
- C) Keban
- D) Birecik
- E) Karakaya
Atatürk Barajı ve HES, Türkiye'nin kurulu güç bakımından en büyük hidroelektrik santralidir. Şanlıurfa'da Fırat Nehri üzerinde kurulu olan bu santral, Türkiye'nin en önemli enerji tesislerinden biridir.
8. Dünyada en fazla doğal gaz rezervine sahip ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Rusya
- B) Katar
- C) Suudi Arabistan
- D) ABD
- E) İran ✓
Kanıtlanmış doğal gaz rezervleri bakımından İran, Rusya ile birlikte dünyada ilk sıralarda yer almakta olup pek çok kaynağa göre birinci konumdadır. Rus gazprom kaynakları Rusya'yı öne çıkarsa da birçok uluslararası kuruluş İran'ı birinci olarak göstermektedir.
9. Sanayi devriminin başladığı ülke ve yakıt kaynağı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
- A) Almanya – Doğalgaz
- B) İngiltere – Kömür ✓
- C) ABD – Kömür
- D) Fransa – Petrol
- E) Belçika – Petrol
Sanayi devrimi 18. yüzyılda İngiltere'de başlamıştır. Buhar makinelerini çalıştıran temel yakıt kaynağı kömürdü. İngiltere'nin zengin kömür yatakları bu devrimin bu ülkede başlamasında belirleyici rol oynamıştır.
10. Türkiye'de taş kömürü en fazla hangi ilde çıkarılmaktadır?
- A) Zonguldak ✓
- B) Bartın
- C) Samsun
- D) Sinop
- E) Kastamonu
Türkiye'nin tek önemli taş kömürü havzası Zonguldak'tır. Zonguldak ve çevresi (Karadeniz Ereğlisi, Kozlu) Türkiye'de taş kömürü üretiminin neredeyse tamamını karşılamaktadır.
11. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin en fazla petrol çıkardığı ildir?
- A) Adıyaman
- B) Siirt
- C) Batman ✓
- D) Diyarbakır
- E) Şırnak
Türkiye'de petrol üretiminde Batman ili başı çekmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Batman, Türkiye petrol üretiminin önemli bir bölümünü sağlamaktadır. Bölgede Batman Rafinerisi de bulunmaktadır.
12. Aşağıdaki sanayi kollarından hangisi hammadde kaynağına yakın kurulmak zorunda değildir?
- A) Tekstil sanayii ✓
- B) Demir-çelik sanayii
- C) Çimento sanayii
- D) Alüminyum sanayii
- E) Şeker sanayii
Tekstil sanayii hammadde kaynağına bağımlılığı az olan ve iş gücü, pazar, ulaşım gibi faktörlere göre konumlanan bir sanayi dalıdır. Diğerleri (demir-çelik, çimento, alüminyum, şeker) ise ağır hammadde kullanan ya da hammaddeleri bozulabilir nitelikte olduğundan kaynağa yakın kurulmak durumundadır.
13. Jeotermal enerji kaynakları bakımından Türkiye'nin en zengin bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İç Anadolu Bölgesi
- B) Karadeniz Bölgesi
- C) Ege Bölgesi ✓
- D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- E) Doğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin jeotermal enerji potansiyelinin büyük çoğunluğu Ege Bölgesi'nde yer almaktadır. Denizli (Sarayköy), Aydın (Germencik) ve Manisa (Salihli–Alaşehir) başlıca jeotermal merkezi olup kurulu güç bakımından Ege Bölgesi açık ara öndedir.
14. Aşağıdaki ülkelerden hangisi dünyada en fazla elektrik enerjisi üreten ülkeler arasında birinci sıradadır?
- A) ABD
- B) Hindistan
- C) Japonya
- D) Çin ✓
- E) Rusya
Çin, hem toplam elektrik üretimi hem de kurulu güç bakımından dünyada açık ara birinci sıradadır. Hızlı sanayileşme ve nüfus büyüklüğü nedeniyle Çin'in enerji tüketimi ve üretimi diğer tüm ülkelerin çok üzerindedir.
15. Rüzgâr enerjisi kurulu gücü bakımından Türkiye'nin en fazla potansiyele sahip bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Doğu Anadolu Bölgesi
- B) Karadeniz Bölgesi
- C) Akdeniz Bölgesi
- D) İç Anadolu Bölgesi
- E) Ege Bölgesi ✓
Ege Bölgesi, rüzgâr enerjisi kurulu gücü bakımından Türkiye'de en fazla paya sahip bölgedir. İzmir ve Çanakkale başta olmak üzere Ege kıyıları etkin ve sürekli rüzgârlara ev sahipliği yapmakta olup kurulu rüzgâr enerjisi santralleri bu bölgede yoğunlaşmaktadır.
16. Aşağıdaki sanayi kuruluşlarından hangisi hammaddeye yakın kurulma zorunluluğu en az olan sektördedir?
- A) Cam sanayii
- B) Şeker sanayii
- C) Demir-çelik sanayii
- D) Tekstil sanayii ✓
- E) Çimento sanayii
Tekstil sanayii hammadde (pamuk, yün vb.) taşınabilirliği yüksek ve hacme göre hafif olduğu için hammaddeye yakın kurulma zorunluluğu diğerlerine göre daha azdır. Demir-çelik, şeker, çimento ve cam sanayii ise ağır ya da hacimli hammaddeye ihtiyaç duyduğundan hammaddeye yakın kurulur.
17. Türkiye'de kömür üretiminin en fazla yapıldığı havza aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zonguldak Havzası
- B) Tunçbilek Havzası
- C) Soma Havzası
- D) Afşin-Elbistan Havzası ✓
- E) Seyitömer Havzası
Afşin-Elbistan Havzası (Kahramanmaraş), Türkiye'nin en büyük linyit rezervlerine sahip havzasıdır ve en fazla linyit üretimi buradan yapılmaktadır. Zonguldak ise taşkömürü üretiminin merkezi olup rezerv miktarı bakımından Afşin-Elbistan'ın gerisinde kalır.
18. Aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer almaz?
- A) Doğalgaz ✓
- B) Biyokütle enerjisi
- C) Rüzgar enerjisi
- D) Jeotermal enerji
- E) Güneş enerjisi
Doğalgaz, fosil kökenli bir yakıt olup kullanıldığında tükenen, yenilenemeyen bir enerji kaynağıdır. Güneş, rüzgar, jeotermal ve biyokütle enerjisi ise yenilenebilir enerji kaynakları arasında sayılır.
19. Türkiye'de ilk demir-çelik fabrikası hangi şehirde kurulmuştur?
- A) Kırıkkale
- B) İzmir
- C) Ereğli
- D) İskenderun
- E) Karabük ✓
Türkiye'de ilk demir-çelik fabrikası 1937 yılında Karabük'te kurulmuştur. Karabük Demir-Çelik Fabrikaları, taşkömürü havzasına (Zonguldak) yakınlığı ve ulaşım avantajı nedeniyle bu konuma yerleştirilmiştir.
20. Aşağıdaki illerden hangisinde jeotermal enerji kullanımı en yaygındır?
- A) Konya
- B) Erzurum
- C) Ankara
- D) Denizli ✓
- E) Trabzon
Denizli (Kızıldere), Türkiye'de jeotermal enerjinin en yaygın biçimde kullanıldığı illerden biridir. Aydın'daki Germencik de önemli bir jeotermal merkez olmakla birlikte, seçenekler arasında Denizli öne çıkmaktadır. Türkiye jeotermal kapasite bakımından dünyada ilk sıralarda yer alır.
21. Petrol rafinerisi kurulurken öncelikle gözetilen faktör aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ucuz iş gücü
- B) Yüksek rakımlı araziler
- C) Hammaddeye yakınlık
- D) Su kaynakları
- E) Pazar ve tüketim merkezlerine yakınlık ✓
Petrol, boru hatları ve tankerlerle kolayca taşınabildiğinden rafineriler genellikle hammadde yerine pazar ve tüketim merkezlerine ya da kıyı limanlarına yakın kurulur. Bu nedenle Türkiye'deki rafineriler İzmit, İzmir, Mersin, Batman gibi sanayi ya da liman kentlerine yakın konumdadır.
22. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de pamuklu dokuma sanayiinin en çok geliştiği bölgedir?
- A) Ege Bölgesi ✓
- B) Doğu Anadolu Bölgesi
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- D) Karadeniz Bölgesi
- E) İç Anadolu Bölgesi
Türkiye'de pamuklu dokuma sanayii en çok Ege Bölgesi'nde (özellikle İzmir ve çevresi) gelişmiştir. Bölge, hem pamuk üretimine elverişli iklime sahip olması hem de sanayi altyapısı ve liman imkânları bakımından bu sektöre öncülük etmektedir.
23. Türkiye'deki ilk nükleer enerji santrali aşağıdaki illerden hangisinde inşa edilmektedir?
- A) İzmir
- B) Samsun
- C) Hatay
- D) Mersin ✓
- E) Sinop
Türkiye'nin ilk nükleer enerji santrali olan Akkuyu NGS, Mersin iline bağlı Akkuyu'da inşa edilmektedir. Rusya'nın Rosatom şirketi tarafından hayata geçirilen proje, Türkiye'nin enerji çeşitlendirme politikasının önemli bir parçasıdır.
24. Aşağıdaki sanayi türlerinden hangisi 'ağır sanayi' kapsamında değerlendirilir?
- A) Tekstil sanayii
- B) Demir-çelik sanayii ✓
- C) Kağıt sanayii
- D) Ayakkabı sanayii
- E) Gıda sanayii
Ağır sanayi; büyük sermaye, ileri teknoloji ve yoğun enerji gerektiren, büyük hacimli hammadde işleyen sektörleri kapsar. Demir-çelik sanayii bu tanımın en tipik örneğidir. Gıda, tekstil, ayakkabı ve kağıt sanayii ise hafif sanayi ya da tüketim malları sanayii olarak sınıflandırılır.
25. Rüzgar enerjisi santrallerinin kurulmasında en belirleyici doğal faktör hangisidir?
- A) Toprak yapısı
- B) Bitki örtüsü
- C) Sürekli ve yeterli rüzgar hızı ✓
- D) Yüksek rakım
- E) Yağış miktarı
Rüzgar enerjisi santrallerinin kurulumunda en kritik faktör, o bölgedeki rüzgarın sürekliliği ve yeterliliğidir. Genellikle saatte 6-7 m/s ve üzeri ortalama rüzgar hızı ekonomik üretim için yeterli kabul edilir. Bu nedenle Türkiye'de rüzgar santralleri ağırlıklı olarak Ege ve Marmara kıyılarında yoğunlaşmıştır.