COGRAFYA - turkiye i klimi (Bölüm 2)
COGRAFYA - turkiye i klimi (Bölüm 2)
Türkiye'de yağış rejimi bakımından mevsimlere en dengeli dağılımı hangi iklim tipi gösterir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'de yağış rejimi bakımından mevsimlere en dengeli dağılımı hangi iklim tipi gösterir?
- A) Karadeniz iklimi ✓
- B) Dağ iklimi
- C) Karasal iklim
- D) Step iklimi
- E) Akdeniz iklimi
Karadeniz iklimine sahip bölgelerde yağışlar yıl boyunca her mevsimde görülmekte ve mevsimlere dengeli biçimde dağılmaktadır. Akdeniz ikliminde yağışlar kışa, step ve karasal iklimde ise ilkbahara yoğunlaşır. Bu nedenle en dengeli yağış rejimi Karadeniz iklimine aittir.
2. Türkiye'nin güneyinde Akdeniz kıyılarının kışın ılık geçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karasallığın fazla olması
- B) Güneş ışınlarının yaz boyunca dik açıyla gelmesi
- C) Akdeniz'in tuzluluk oranının yüksek olması
- D) Torosların kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerini engellemesi ✓
- E) Güneyden gelen tropikal hava kütleleri
Akdeniz kıyılarının kışın ılık geçmesinin en önemli nedeni, Torosların kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerine (özellikle Sibirya kökenli hava kütleleri) karşı doğal bir bariyer oluşturmasıdır. Bu dağlar, soğuk havanın güneye inmesini engelleyerek kıyıların ılıman kalmasını sağlar. Aynı zamanda Akdeniz'in ısıtıcı etkisi de kışların ılık geçmesine katkıda bulunur.
3. Türkiye iklimini belirleyen faktörler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) Enlem
- B) Denizlere uzaklık
- C) Manyetik alan şiddeti ✓
- D) Dağların uzanış yönü
- E) Yükselti
Bir bölgenin iklimini belirleyen başlıca faktörler; enlem (güneş ışınlarının geliş açısı), yükselti (her 100 metrede yaklaşık 0,5°C sıcaklık düşüşü), dağların uzanış yönü (hava kütlelerini yönlendirmesi), denizlere uzaklık (karasallık) ve okyanus akıntılarıdır. Manyetik alan şiddeti iklimi belirleyen bir faktör değildir.
4. Türkiye'de yaz aylarında sıcak ve kurak, kış aylarında ılık ve yağışlı iklim tipi aşağıdaki bölgelerimizin hangisinde görülür?
- A) Doğu Anadolu
- B) Güneydoğu Anadolu
- C) İç Anadolu
- D) Karadeniz
- E) Akdeniz ✓
Akdeniz iklimi; yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olmasıyla tanımlanır. Bu iklim tipi ülkemizde başta Akdeniz Bölgesi olmak üzere Ege kıyılarında da görülür.
5. Aşağıdakilerden hangisi Karadeniz ikliminin temel özelliklerinden biridir?
- A) Yıllık yağış miktarı oldukça azdır
- B) Step bitki örtüsü hâkimdir
- C) Kışlar çok sert ve uzun sürer
- D) Yağışlar her mevsim görece dengeli dağılır ✓
- E) Yazlar kurak ve sıcak geçer
Karadeniz ikliminin en belirgin özelliği yağışların yıl boyunca görece dengeli dağılmasıdır. Diğer bölgelerimizde belirgin kurak mevsimler yaşanırken Karadeniz'de her mevsim yağış görülür.
6. Türkiye'de kara ikliminin (step ikliminin) hâkim olduğu bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İç Anadolu Bölgesi ✓
- B) Ege Bölgesi
- C) Marmara Bölgesi
- D) Karadeniz Bölgesi
- E) Akdeniz Bölgesi
İç Anadolu Bölgesi; denizden uzak ve kapalı havza konumunda olması nedeniyle karasal iklim (step iklimi) etkisi altındadır. Yazlar kurak ve sıcak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer.
7. Doğu Anadolu Bölgesi'nde kışların çok sert geçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüksek rakım ve karasal konumu ✓
- B) Akdeniz'e yakın olması
- C) Yoğun orman örtüsünün bulunması
- D) Gür akarsuların ısıyı emmesi
- E) Yağış miktarının fazla olması
Doğu Anadolu, Türkiye'nin en yüksek rakımlı bölgesidir ve denizden uzak karasal bir konumdadır. Bu iki etken bir arada en düşük kış sıcaklıklarının yaşanmasına yol açar. Erzurum ve Kars gibi şehirler ülkemizin en soğuk yerleşim yerleri arasındadır.
8. Türkiye'de Akdeniz ikliminin görüldüğü alanlarda doğal bitki örtüsü olarak aşağıdakilerden hangisi yaygındır?
- A) Maki ✓
- B) Tundra
- C) Bozkır (Step)
- D) Tropikal orman
- E) Tayga
Maki, Akdeniz iklimine özgü bodur ve sert yapraklı çalı topluluklarından oluşan bir bitki örtüsüdür. Yazın kurak geçen Akdeniz iklimine uyum sağlamış bu bitkiler ülkemizin Akdeniz ve Ege kıyılarında yaygın olarak görülür.
9. Türkiye'nin en az yağış alan bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Marmara Bölgesi
- B) Doğu Anadolu Bölgesi
- C) İç Anadolu Bölgesi
- D) Ege Bölgesi
- E) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, çevresiyle karşılaştırıldığında Türkiye'nin en kurak bölgesidir. Yıllık ortalama yağış miktarı oldukça düşük olup yazlar son derece sıcak ve kurak geçer.
10. Türkiye'de yağışların en fazla hangi mevsimde düştüğünün bölgeden bölgeye farklılık göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akarsuların akış yönlerinin değişmesi
- B) Bölgelerin nüfus yoğunluğunun farklı olması
- C) Farklı hava kütlelerinin ve iklim tiplerinin etkili olması ✓
- D) Tarım alanlarının farklı ürünler yetiştirmesi
- E) Şehirleşme oranının bölgeden bölgeye değişmesi
Türkiye'ye farklı kaynaklardan gelen hava kütleleri (Akdeniz kaynaklı, Karadeniz kaynaklı, kutup kaynaklı vb.) ve bu hava kütlelerinin etkili olduğu iklim tipleri, yağışların mevsimsel dağılışını doğrudan belirler.
11. Karadeniz kıyılarında yağışların her mevsim görülmesinde aşağıdakilerden hangisi en belirleyici faktördür?
- A) Güneş ışınlarının dik açıyla gelmesi
- B) Yüksek nüfus yoğunluğunun mikro iklim oluşturması
- C) Kıyı dağlarının denize paralel uzanması
- D) Bölgedeki geniş ormanların nem tutması
- E) Karadeniz'den gelen nemli hava ve dağların oluşturduğu orografik yağış ✓
Karadeniz'den gelen nemli ve ılık hava kütleleri iç kesimlere sokulamamakta; kıyı dağlarına çarparak yükselir ve soğuyarak yoğunlaşır. Bu orografik (dağ yağışı) mekanizma sayesinde Karadeniz kıyıları yıl boyunca yağış alır.
12. Türkiye iklimini etkileyen faktörler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) Dağların uzanış yönü
- B) Denizlere uzaklık
- C) Okyanusların tuz oranı ✓
- D) Yükselti
- E) Enlem
Türkiye iklimini etkileyen başlıca faktörler enlem, dağların uzanış yönü, denizlere uzaklık, yükselti, bakı ve hâkim rüzgârlardır. Okyanusların tuz oranı, ülkemiz iklimini doğrudan etkileyen bir faktör değildir.
13. Türkiye'de step (bozkır) bitki örtüsünün yaygın olduğu alanlar iklim açısından nasıl tanımlanır?
- A) Subtropikal ve nemli
- B) Yıl boyunca donmuş
- C) Yağışlı ve ılıman
- D) Yarı kurak, yazları sıcak ve kışları soğuk ✓
- E) Her mevsim bol yağışlı
Step bitki örtüsü, yarı kurak karasal iklim koşullarında gelişir. Yağış miktarının orman oluşumuna yetmediği, yazların sıcak ve kurak, kışların soğuk geçtiği İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun iç kesimlerinde bu örtü yaygındır.
14. Ege Bölgesi'nde vadilerin denize dik uzanmasının iklime etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yağışların azalmasına yol açar
- B) Bölgeyi soğuk kuzey rüzgârlarına açık hale getirir
- C) Deniz etkisinin iç kesimlere kadar ulaşmasını sağlar ✓
- D) Kışların daha sert geçmesine neden olur
- E) Bitki örtüsünün stepten ormana dönüşmesini engeller
Ege Bölgesi'nde vadiler batı-doğu doğrultusunda, yani denize dik uzanır. Bu sayede Ege Denizi'nden gelen nemli ve ılıman hava kütleleri iç kesimlere kolayca sokulabilir; Akdeniz ikliminin etki alanı genişler.
15. Türkiye'de yükselti arttıkça sıcaklığın düşmesi aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanır?
- A) Albedo etkisi
- B) Konveksiyon akımı
- C) Termik gradyan (dikey sıcaklık azalması) ✓
- D) Cephesel yağış
- E) Föhn rüzgârı
Troposfer içinde her 100 metre yükseldikçe sıcaklık ortalama 0,5–0,6°C düşer; buna termik gradyan ya da dikey sıcaklık azalması denir. Bu nedenle yüksek rakımlı Doğu Anadolu'da sıcaklıklar çok düşük seviyelere iner.
16. Marmara Bölgesi'nde iklimin diğer kıyı bölgelerimize göre daha ılıman olmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu'ya yakın olması
- B) Yoğun orman örtüsünün dengeleyici etkisi
- C) Rakımının çok yüksek olması
- D) Tropikal hava kütlelerinin sürekli etkisi altında kalması
- E) Hem Karadeniz hem Akdeniz iklim özelliklerini birlikte taşıması ✓
Marmara Bölgesi, coğrafi konumu itibarıyla hem Karadeniz hem de Akdeniz ikliminin geçiş alanında yer alır. Bu durum iklimi ılımanlaştırır; ne aşırı soğuk ne de aşırı sıcak uç değerler yaşanır.
17. Türkiye'de yağışların genel olarak hangi cephede (yamaçta) daha fazla olduğu gözlemlenir?
- A) Rüzgar üstü (windward) yamaçlar ✓
- B) Bütün yamaçlarda yağış eşit dağılır
- C) Rüzgar altı (lee) yamaçlar
- D) Güneye bakan yamaçlar
- E) Doğuya bakan yamaçlar
Nemli hava kütleleri dağlara çarptığında rüzgar üstü (windward) yamaçlarda yükselerek soğur ve yoğunlaşarak yağış bırakır. Rüzgar altı (lee) yamaçlar ise bu yağıştan az pay alır; buna Föhn etkisi de denir. Karadeniz'e bakan kuzey yamaçlar bu durumun tipik örneğidir.
18. Türkiye'de Karadeniz kıyılarının yıl boyu yağış almasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kuzey Anadolu Dağları'nın denizden gelen nemli hava kütlelerini yükselterek yağış oluşturması ✓
- B) Kıyıya dik uzanan dağların deniz nemini iç kesimlere taşıması
- C) Karadeniz'in kapalı bir iç deniz olması nedeniyle buharlaşmanın fazla olması
- D) Kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin ısınarak yağış bırakması
- E) Kıyıya paralel uzanan dağların deniz etkisini kesmesi
Karadeniz kıyılarına paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları, kuzeyden gelen nemli ve ılık hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini engelleyerek bu hava kütlelerini yükseltir. Yükselen hava soğur ve yoğunlaşarak dört mevsim yağış bırakır. Dağların kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin iç kesimlere ulaşmasını zorlaştırır, bu da Karadeniz kıyılarının yıl boyu yağışlı olmasını sağlar.
19. Türkiye'de aynı enlemde yer almalarına karşın Erzurum'un Sinop'a göre çok daha sert bir kış iklimi yaşamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sinop'un Karadeniz iklimine özgü bol yağış alarak karların erimesinin kolaylaşması
- B) Sinop çevresinde dağların rüzgar kesici işlev görmesi
- C) Erzurum'un denizden uzak ve yüksek bir iç kesimde bulunması ✓
- D) Erzurum'un Doğu Anadolu'da bulunması nedeniyle güneş ışınlarını dik almaması
- E) Erzurum'un daha fazla kuzey rüzgarına maruz kalması
Karasallık derecesi arttıkça kışlar daha sert, yazlar daha sıcak geçer; yıllık sıcaklık farkı yükselir. Erzurum, hem yüksek rakımda (yaklaşık 1900 m) hem de denizden uzak, çevresi dağlarla çevrili kapalı bir havzada yer alır. Bu durum okyanusal etkilerin ulaşmasını engeller ve kışların çok sert geçmesine yol açar. Sinop ise deniz kıyısında olduğundan denizin ılıtıcı etkisiyle daha ılıman bir iklim yaşar.
20. Türkiye'de Akdeniz ikliminin görüldüğü alanlarda yaz aylarında yağış miktarının son derece az olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Yaz aylarında güneş ışınlarının dik gelmesi nedeniyle yağışların buharlaşması
- B) Yaz aylarında İzlanda alçak basıncının etkisini yitirmesi
- C) Yaz aylarında Sibirya yüksek basıncının bölge üzerinde etkili olması
- D) Yaz aylarında kıyı dağlarının deniz etkisini iç kesimlere geçirmemesi
- E) Yaz aylarında Azor yüksek basıncının kuzeye kayarak bölge üzerinde etkili olması ✓
Akdeniz ikliminde yazların kurak geçmesinin temel nedeni dinamik bir etkendir. Yaz aylarında Azor (Subtropikal) yüksek basınç kuşağı kuzeye kayarak Akdeniz havzası üzerinde etkili olur. Bu alçalan hava hareketi (subsidence) bulutsuz, kurak ve sıcak havalara yol açar. Kışları ise bu yüksek basınç güneye çekilir, cephesel yağış sistemleri (batı rüzgarları ve siklonlar) bölgeye ulaşır.
21. Türkiye'de aynı meridyen üzerinde yer alan Antalya ile Isparta arasındaki yıllık ortalama sıcaklık farkının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Isparta'nın kuzey yamaçta yer alması
- B) Antalya'nın güneyden esen Lodos rüzgarlarına açık olması
- C) Isparta'nın Antalya'ya göre daha fazla yağış alması
- D) Antalya'nın Akdeniz iklimine, Isparta'nın İç Anadolu iklimine geçiş kuşağında yer alması
- E) İki şehir arasındaki yükselti farkı ✓
Antalya deniz seviyesine yakın bir kıyı kentiyken Isparta yaklaşık 1050 metre yükseltide bir iç kesim şehridir. Her 100 metrelik yükselişte sıcaklık ortalama 0,5-0,6°C düşer. Bu yükselti farkı iki şehir arasındaki ortalama sıcaklık farklılığının temel nedenidir. Öte yandan Isparta, çevresindeki dağlar nedeniyle deniz etkisinden de yeterince yararlanamaz; bu da karasallığı artırır.
22. Türkiye'de 'orografik yağış' en belirgin biçimde hangi bölgede ve hangi dağ sıralarının hangi yamaçlarında görülür?
- A) İç Anadolu – Toros Dağları'nın kuzey yamaçları
- B) Marmara Bölgesi – Uludağ'ın kuzey yamaçları
- C) Doğu Anadolu – Doğu Toroslar'ın güney yamaçları
- D) Karadeniz Bölgesi – Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey (denize bakan) yamaçları ✓
- E) Ege Bölgesi – Ege kıyı dağlarının doğu yamaçları
Orografik yağış, nemli hava kütlelerinin dağlara çarparak yükselmesi ve soğuması sonucu oluşur. Karadeniz'den gelen nemli hava kütleleri Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında yükselmeye zorlanır ve bu yamaçlarda yoğun yağış bırakır. Dağları aşan hava kuru hale geldiğinden güney yamaçlar (föhn etkisi) çok daha az yağış alır. Bu durum Karadeniz kıyılarının Türkiye'nin en yağışlı bölgesi olmasını açıklar.
23. Türkiye'de aşağıda verilen istasyonların yıllık yağış rejimi incelendiğinde hangisinin Akdeniz iklim tipine özgü yağış rejimine en iyi örnek olduğu söylenebilir?
- A) Antalya – yağışlar kış mevsiminde yoğunlaşır, yaz mevsimi kurak geçer ✓
- B) Rize – yağışlar yıl içinde düzenli dağılır, belirgin bir kurak mevsim yoktur
- C) Erzurum – yağışlar yıl içinde görece düzenli dağılır, en yağışlı mevsim ilkbahardır
- D) Ankara – yağışlar ilkbaharda en yüksek değere ulaşır, yazlar yarı kurak geçer
- E) İstanbul – sonbahar ve kış aylarında yağışlar artar ancak yaz da yağışlıdır
Akdeniz ikliminde yağışlar kış mevsiminde yoğunlaşır ve yaz mevsimi belirgin biçimde kurak geçer. Antalya bu özellikleri en belirgin gösteren Türkiye istasyonlarından biridir. Rize yıl boyu yağışlıdır (Karadeniz iklimi), Ankara ve Erzurum yağışlarını ilkbaharda yoğunlaştıran iç bölge karakteri taşır, İstanbul ise Akdeniz ve Karadeniz iklimlerinin geçiş özelliklerini gösterir.
24. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en az yağış alan bölge olmasında aşağıdaki etkenlerden hangisi belirleyici değildir?
- A) Bölgenin çevresindeki dağların kuzeyden gelen soğuk ve nemli havanın önünü kesmesi
- B) Bölgenin Akdeniz'e uzaklığı ve deniz etkisinden büyük ölçüde yoksun olması
- C) Torosların güneyden gelen nemli hava kütlelerini iç kesimlere geçirmemesi
- D) Yaz aylarında subtropikal yüksek basıncın bölge üzerinde etkili olması
- E) Kuzeyden gelen Sibirya kökenli soğuk ve kuru hava kütlelerinin bölgeye sık ulaşması ✓
Sibirya kökenli soğuk hava kütleleri Türkiye'ye kuzeyden girer ve kış soğutmasında etkilidir; ancak bu hava kütleleri Türkiye'ye ulaştığında büyük ölçüde karasallaşmış ve nemini yitirmiştir, bu nedenle Güneydoğu Anadolu'nun az yağış almasının nedeni değildir. Bölgenin az yağış almasının gerçek nedenleri; Toros engelinin deniz nemini kesmesi, subtropikal yüksek basınç etkisi, denizden uzaklık ve kuzeyi kapatan dağların kuzey nemli sistemlerini durdurucu etkisidir.
25. Türkiye'de yüksek dağlık alanlarda gözlemlenen 'step (bozkır) vejetasyonunun' dağ yamaçlarında belirli bir yüksekliğin altında başlaması iklim bilimi açısından hangi kavramla açıklanır?
- A) Termal kuşaklanma
- B) Orografik yükselme
- C) Föhn etkisi
- D) İklim bölgesi sınırı
- E) Yağış gölgesi etkisi ✓
Yağış gölgesi (rain shadow) etkisi, bir dağ sırasının rüzgar altı yamaçlarının çok daha az yağış alması olgusunu ifade eder. Nemli hava kütleleri dağın rüzgar üstü yamacını aşarken yağışını bırakır; dağı aşan hava kururak iner ve rüzgar altı yamaçta çok daha az yağış oluşur. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da bozkırın egemen olmasının temel nedenlerinden biri Torosların ve Kuzey Anadolu Dağlarının yarattığı bu yağış gölgesi etkisidir.