Deneme 23

1. Çanakkale ile Erzurum yaklaşık aynı enlem üzerinde yer alır. Bu iki il karşılaştırıldığında; I. Güneş ışınlarının düşme açısı, II. Yıllık sıcaklık ortalaması, III. Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi özelliklerinden hangilerinin farklı olması beklenir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

Aynı enlemde oldukları için Çanakkale ile Erzurum'da güneş ışınlarının düşme açısı aynıdır (I). Ancak Erzurum'un yükseltisi çok daha fazladır. Bu nedenle yıllık sıcaklık ortalaması daha düşük (II), tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi daha uzundur (III). Dolayısıyla II ve III farklılık gösterir.

2. Bir merkezin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark yükselti arttıkça büyür. Aşağıdaki ovalardan hangisinde bu fark daha fazladır?

• A) Ergene Ovası
• B) Konya Ovası
• C) Gediz Ovası
• D) Pasinler Ovası ✓
• E) Çukurova

İndirgenmiş sıcaklık, yükselti deniz seviyesi kabul edilerek hesaplanır. Yaklaşık her 200 metrede sıcaklık 1 °C değiştiğinden yükselti arttıkça gerçek ve indirgenmiş sıcaklık farkı büyür. Çukurova, Ergene ve Gediz alçak; Konya orta yükseltidedir. Pasinler Ovası en yüksek olan seçenek olduğundan fark burada en fazladır.

3. Akdeniz ikliminde kızılçamların tahribiyle makiler, makilerin de yok edilmesiyle daha kısa ve cılız çalılar oluşur. Bu bitki topluluğuna ne ad verilir?

• A) Alpin çayır
• B) Endemik bitki
• C) Garig ✓
• D) Psödomaki
• E) Antropojen bozkır

Kızılçam ormanları tahrip edildiğinde maki gelişir. Makilerin de ortadan kaldırılması lavanta ve kekik gibi daha kısa boylu garig topluluklarını oluşturur. Karadeniz'de benzer tahribat psödomakiye, iç kesimlerde ise antropojen bozkıra yol açar.

4. Türkiye'de soğuk ve nemli koşullarda, iğne yapraklı ormanların altında gelişen podzol topraklarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Tarımsal verimi düşük olduğundan ormancılık yaygındır.
• B) Dış kuvvetlerin taşımasıyla oluşan azonal topraklardır. ✓
• C) Mineral yönünden fakir, kül renkli topraklardır.
• D) Batı Karadeniz'in yüksek kesimlerinde yaygındır.
• E) Aşırı yıkanma nedeniyle asidik karakter taşır.

Podzollar, Türkiye'de özellikle Batı Karadeniz'in yükseklerinde, soğuk ve nemli ortamda iğne yapraklı ormanların altında gelişir. Şiddetli yıkanma besin maddelerini alt katmanlara taşır; üst bölüm kül rengini ve asidik özellik kazanır. Bulunduğu yerde iklim, ana kaya ve bitki örtüsünün uzun süreli etkisiyle oluştuğu için horizonları gelişmiş zonal topraklardandır; taşınmış azonal topraklarla karıştırılmamalıdır.

5. Akdeniz kıyılarındaki dağların çoğu kıvrılmayla oluşmuştur. Ancak kuşağın doğusundaki bir dağ sırası sert yapısı nedeniyle kırılarak yükselmiştir. Oluşumu Ege'deki kırık dağlara benzeyen bu dağ sırası hangisidir?

• A) Nur Dağları ✓
• B) Bolkar Dağları
• C) Aladağlar
• D) Binboğa Dağları
• E) Tahtalı Dağları

Bolkar, Aladağlar, Tahtalı ve Binboğa dağları kıvrım dağlarıdır. Hatay grabeninin kenarındaki Nur Dağları ise sert kütlenin faylarla kırılıp yükselmesiyle oluşmuştur. Bu yönüyle Ege'deki horstlara benzer.

6. Doğu Karadeniz akarsularının yıllık akımı, daha geniş bir alan kaplayan İç Anadolu kapalı havzasındaki akarsulardan belirgin biçimde fazladır. Bu farkın oluşmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır?

• A) Akarsu yataklarının genel eğim dereceleri ✓
• B) Yıllık ortalama yağış miktarları
• C) Havzalardaki yaz buharlaşma şiddeti
• D) Kar erimelerinin yeraltı sularını beslemesi
• E) Havzalara düşen yağışın mevsimsel dağılışı

Akım miktarını öncelikle yağışın miktarı ve yıl içindeki dağılışı, buharlaşma ile kar ve yer altı suyu beslenmesi belirler. Yatak eğimi ise daha çok akış hızını ve aşındırma gücünü etkiler. Bu nedenle debi farkı üzerindeki etkisi diğerlerine göre daha azdır.

7. Aşağıdaki göllerden hangisinin oluşumunda tektonik hareketler etkili olmamıştır?

• A) Manyas Gölü
• B) Mogan Gölü ✓
• C) Tuz Gölü
• D) Hazar Gölü
• E) Burdur Gölü

Mogan Gölü, bir akarsu vadisinin alüvyal birikintilerle kapanması sonucu oluşan set gölüdür. Manyas, Tuz, Hazar ve Burdur gölleri ise tektonik çanaklarda bulunur.

8. Hakkâri, Erzurum ve Doğu Karadeniz çevresinde çığ olayları daha sık görülür. Bu durum üzerinde; I. arazinin eğimli ve engebeli olması, II. yoğun kar yağışlarının görülmesi, III. bitki örtüsünün tahrip edilmiş veya seyrek olması özelliklerinden hangileri doğrudan etkilidir?

• A) Yalnız I
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Çığ için eğimli yamaç ve kalın kar örtüsü temel koşullardır. Bitki örtüsünün seyrek ya da tahrip edilmiş olması kar kütlesini tutan doğal engelleri azaltır ve riski artırır. Üç öncül de etkilidir.

9. Bir ülkenin nüfus artış hızını aşağıdaki faktörlerden hangisi doğrudan etkilemez?

• A) Savaşlar
• B) Ülkenin yüz ölçümü ✓
• C) Beslenme koşulları
• D) Doğal afetler
• E) Salgın hastalıklar

Savaşlar, doğal afetler, salgınlar ve beslenme şartları doğum, ölüm ya da göç değerlerini etkileyebilir. Bir ülkenin yüz ölçümü ise tek başına nüfus artış hızını belirleyen bir unsur değildir.

10. Sanayinin geliştiği iller iş olanakları nedeniyle yoğun göç alır. Aşağıdaki illerden hangisinin aldığı göçte sanayi sektörünün etkisi diğerlerine göre daha azdır?

• A) Kocaeli
• B) Gaziantep
• C) Muğla ✓
• D) Bursa
• E) Tekirdağ

Kocaeli, Bursa, Gaziantep ve Tekirdağ güçlü sanayi merkezleridir ve göçte sanayi istihdamı belirleyicidir. Muğla'da ise göçü daha çok Bodrum, Marmaris ve Fethiye gibi turizm merkezlerinin oluşturduğu hizmet sektörü çekmektedir.

11. Türkiye'de tarım yöntemleri bölgelerin fiziki ve iklim koşullarına göre değişir. Tarım yöntemleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Nöbetleşe tarım, toprağın verimini korumak için nadasa alternatif uygulanır.
• B) Seracılık faaliyetleri, kış ılıklığı ve güneşlenme süresi isteyen bir yöntemdir.
• C) Ekstansif tarım yöntemi, iklim koşullarına bağımlılığın en yüksek olduğu türdür.
• D) İntansif tarımda birim alandan alınan verim ekstansif tarıma göre yüksektir.
• E) Nadas uygulaması, Karadeniz kıyı kuşağında İç Anadolu'ya göre daha yaygındır. ✓

Nadas, yağışın yetersiz olduğu kurak bölgelerde toprağın nem biriktirmesi için uygulanır. İç ve Güneydoğu Anadolu'da görülür. Karadeniz kıyıları yıl boyunca düzenli yağış aldığı için nadasa ihtiyaç duyulmaz. Nöbetleşe tarım ise toprağın mineral dengesini koruyan bir alternatiftir.

12. Kurak yörelerde sulama imkânlarının geliştirilmesi sonucunda aşağıdakilerden hangisinin artması beklenmez?

• A) Tarımsal verim
• B) Üretimde süreklilik
• C) Ürün çeşitliliği
• D) Üretimde yıllar arası dalgalanma ✓
• E) Tarım yapılan alan

Sulamanın gelişmesi verimi, ürün çeşitliliğini, tarım alanını ve üretimde sürekliliği artırır. Yağışa bağımlılık azaldığından üretimde yıllar arasında görülen dalgalanma ise artmak yerine azalır.

13. Yüksek sıcaklıklara dayanıklı olduğu için uzay ve havacılık sanayisinde ve özel çeliklerin üretiminde kullanılan stratejik madenin Türkiye'deki önemli rezervi Uludağ çevresindedir. Bu maden aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Manganez
• B) Boksit
• C) Wolfram ✓
• D) Krom
• E) Antimon

Wolfram, diğer adıyla tungsten, çok yüksek sıcaklıklara dayanır. Bu nedenle uzay, havacılık ve savunma sanayisinde kullanılır. Türkiye'deki en önemli yataklarından biri Bursa'daki Uludağ çevresindedir.

14. Petrol kökenli, katı ve yarı kömürleşmiş bir yakıttır. Şırnak ve Silopi çevresinde çıkarılarak elektrik üretiminde kullanılır. Özellikleri verilen enerji kaynağı hangisidir?

• A) Asfaltit ✓
• B) Bitümlü şist
• C) Linyit
• D) Taş kömürü
• E) Antrasit

Asfaltit petrol kökenli, katı bir fosil yakıttır. Türkiye'de Şırnak-Silopi çevresinde çıkarılır ve termik santrallerde yakılarak elektrik üretiminde değerlendirilir.

15. Tarıma dayalı sanayi tesisleri çoğunlukla ham maddenin yoğun üretildiği alanlarda kurulur. Zeytin üretiminde Aydın'ı İzmir ve Manisa izlediğine göre zeytinyağı fabrikaları hangi bölümde daha çok yoğunlaşır?

• A) Erzurum-Kars Bölümü
• B) Doğu Karadeniz Bölümü
• C) Orta Kızılırmak Bölümü
• D) Yukarı Fırat Bölümü
• E) Asıl Ege Bölümü ✓

Aydın, İzmir ve Manisa Asıl Ege Bölümü'nde yer alır ve zeytin üretiminde öne çıkar. Bu nedenle taşıma maliyetini azaltmak isteyen zeytinyağı tesisleri ham maddeye yakın olarak Asıl Ege'de yoğunlaşır.

16. I. Otomotiv fabrikaları II. Şeker fabrikaları III. Konserve fabrikaları IV. Pamuklu dokuma fabrikaları Verilen tesislerden hangilerinin kuruluş yerinde kolay bozulan ham maddeye yakınlık daha belirleyicidir?

• A) I ve II
• B) I ve IV
• C) II ve III ✓
• D) II ve IV
• E) I ve III

Şeker pancarı ile konserve üretiminde kullanılan sebze ve meyveler hasattan sonra kısa sürede bozulabilir veya kalitesini kaybedebilir. Bu nedenle şeker ve konserve tesisleri üretim alanlarına yakın kurulur.

17. TÜİK'in Ocak-Aralık 2022 dış ticaret istatistiklerine göre Türkiye ihracatında ilk sırada hangi ülke yer almıştır?

• A) Irak
• B) Çin
• C) Rusya Federasyonu
• D) Birleşik Krallık
• E) Almanya ✓

TÜİK'in 2022 yılı Ocak-Aralık verilerinde Almanya, yaklaşık 21,1 milyar dolarlık tutarla Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ülke olmuştur.

18. Anadolu'nun çok sayıda medeniyete ev sahipliği yapması, inanç turizmi potansiyelini artırmıştır. Aşağıdaki inanç merkezi-il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) St. Nicholas Kilisesi - Antalya
• B) Mor Gabriel Manastırı - Şanlıurfa ✓
• C) Meryem Ana Evi - İzmir
• D) Akdamar Kilisesi - Van
• E) St. Pierre Kilisesi - Hatay

Akdamar Kilisesi Van'da, St. Pierre Kilisesi Hatay'da, Meryem Ana Evi İzmir'de ve St. Nicholas Kilisesi Antalya'nın Demre ilçesindedir. Mor Gabriel Manastırı Şanlıurfa'da değil Mardin'de bulunur. Şanlıurfa ise Balıklıgöl ve Göbeklitepe gibi inanç ve tarih merkezleriyle öne çıkar.