Deneme 25

1. I. Yıl içinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması II. Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin görülmesi III. Akdeniz iklim kuşağında yer alması Yukarıdakilerden hangileri Türkiye'nin mutlak konumunun sonuçlarındandır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Türkiye'nin Orta Kuşak'taki enlemleri dört mevsimin belirgin yaşanmasını ve Akdeniz iklim kuşağında bulunmasını sağlar. Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin görülmesi ise yükselti ve yer şekli çeşitliliğiyle, yani göreceli konumla ilgilidir. I ve III doğrudur.

2. Isınan havanın dikey olarak yükselip soğumasıyla oluşan konveksiyonel yağışlar hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Denizel hava kütlelerinin dağ yamacı boyunca yükselmesiyle oluşur. ✓
• B) İç Anadolu'da en fazla ilkbahar aylarında düşer.
• C) Halk arasında kırkikindi yağışları olarak isimlendirilir.
• D) Karasal iklim bölgelerinde yaygın olarak görülür.
• E) Erzurum-Kars bölümünde yaz aylarında etkilidir.

Konveksiyonel yağış, güneşle ısınarak hafifleyen havanın dikey yönde yükselip soğuması sonucunda oluşur ve daha çok karasal alanlarda görülür. İç Anadolu'da ilkbahar, Doğu Anadolu'da yaz aylarında görülen bu sağanaklar kırkikindi yağışları olarak bilinir. Nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselmesi ise konveksiyonel değil, orografik yağış meydana getirir.

3. Geçmiş iklim dönemlerinden günümüze korunaklı alanlarda ulaşan bitkilere relikt bitki denir. Aşağıdaki yörelerin hangisinde relikt bitki topluluklarına rastlanması beklenmez?

• A) Bey Dağları'nın yüksek ve serin kesimlerinde
• B) Amanos Dağları'nın denize bakan yamaçlarında
• C) Çoruh Vadisi'nin iklimden korunaklı alanlarında
• D) Kelkit Vadisi'nin korunaklı iç kesimlerinde
• E) Konya Karapınar çevresindeki kurak alanlarda ✓

Relikt türler yüksek dağların serin kesimleriyle korunaklı vadilerde yaşamını sürdürebilir. Amanos, Bey Dağları, Çoruh ve Kelkit vadileri bu tür sığınaklara sahiptir. Karapınar'ın kurak ve açık arazisi ise nemcil kalıntı bitkilerin korunmasına elverişli değildir.

4. Türkiye'de Paleozoik yaşlı araziler sınırlı alanlarda görülür. Aşağıdakilerden hangisi bu eski arazi sahaları arasında gösterilemez?

• A) Mardin Eşiği
• B) Kastamonu-Devrekâni çevresi
• C) Zonguldak çevresi
• D) Erzincan çevresi ✓
• E) Anamur çevresi

Mardin Eşiği ile Anamur, Zonguldak ve Kastamonu-Devrekâni çevrelerinde Paleozoik yaşlı araziler bulunur. Erzincan çevresi bu eski arazi örnekleri içinde yer almaz.

5. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Türkiye'de III. Jeolojik Zaman sırasında gerçekleşmemiştir?

• A) Bor ve tuz yataklarının oluşması
• B) Şiddetli volkanik olayların görülmesi
• C) Ege Denizi ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşması ✓
• D) Petrol ve linyit yataklarının oluşması
• E) Kuzey Anadolu Dağları'nın oluşması

Ege Denizi ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşumu IV. Jeolojik Zaman'a aittir. Kuzey Anadolu Dağları ile linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının oluşumu ise III. Jeolojik Zaman'la ilişkilidir.

6. Göller Yöresi ve çevresinde karstik çözünmeyle oluşmuş geniş çanaklar bulunur. Bu alanların özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Alüvyonların sığ deniz kıyılarında birikmesiyle meydana gelmişlerdir. ✓
• B) Tefenni, Acıpayam ve Kestel ovaları bu oluşuma örnektir.
• C) Çevrelerine göre çukurda kaldıklarından tarım alanı sayılırlar.
• D) Tabanlarında biriken alüvyonlar tarımsal kullanımı destekleyebilir.
• E) Suların sızması nedeniyle yüzey suları bakımından fakirdir.

Tefenni, Acıpayam ve Kestel ovaları kalkerin çözünmesiyle oluşan polye örnekleridir. Karstik yapıda suların yer altına sızması yüzey suyu miktarını azaltır; polye tabanlarında biriken alüvyonlar ise tarımı destekleyebilir. Sığ deniz kıyılarındaki alüvyon birikimi polye değil, delta ovası oluşturur.

7. Türkiye'nin yer şekilleri ve iklim koşulları dikkate alındığında akarsularımızda aşağıdaki özelliklerden hangisinin yaygın olarak görülmesi beklenmez?

• A) Boylarının genellikle kısa kalması
• B) Ağız kısımlarında delta oluşturmaları
• C) Ulaşım ve taşımacılığa kapalı olmaları
• D) Yatak eğimlerinin fazla olması
• E) Rejimlerinin yıl boyunca düzenli olması ✓

Yağışın mevsimlere düzensiz dağılması ve kar erimeleri, Türkiye'deki akarsu debilerinin yıl içinde değişmesine yol açar. Bu nedenle düzenli rejim yaygın değildir. Yarımada yapısı akarsu boylarını kısaltırken engebeli arazi yatak eğimini artırır.

8. Antalya ve İzmir gibi kıyı illerinde nüfusun mevsimlere bağlı değişmesinde; I. madencilik, II. sanayi, III. turizm, IV. ulaşım sektörlerinden hangisi daha belirleyicidir?

• A) I ve II
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III ✓
• D) I ve III
• E) III ve IV

İzmir ve Antalya'da yaz turizminin yoğunlaşmasıyla geçici nüfus önemli ölçüde artar. Yıl içinde görülen bu mevsimlik nüfus değişiminin temel nedeni turizmdir.

9. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da engebeli alanlar arasındaki düzlüklerde, tarımsal faaliyet amacıyla kurulup zamanla kalıcılaşan köy altı yerleşmesine ne ad verilir?

• A) Mahalle
• B) Mezra ✓
• C) Ağıl
• D) Kom
• E) Divan

Mezralar, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da tarım alanlarını işletmek amacıyla kurulmuş ve zamanla sürekli yerleşmeye dönüşmüştür. Kom ve ağıl hayvancılıkla bağlantılı geçici yerleşmelerdir; divan ve mahalle ise daha çok Batı Karadeniz'de görülür.

10. Aşağıdaki tarımsal ürün gruplarından hangisi Türkiye'de daha geniş bir yetişme alanına sahiptir?

• A) Yağlı tohumlar
• B) Tahıllar ✓
• C) Baklagiller
• D) Yumrulu bitkiler
• E) Şeker pancarı

Başta buğday ve arpa olmak üzere tahıllar farklı toprak ve iklim şartlarına uyum gösterebilir. Bu nedenle Türkiye'deki ekili alanların önemli bir bölümü tahıl üretimine ayrılmıştır.

11. Baklagillerin yetiştirilmesiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

• A) Köklerindeki bakteriler sayesinde toprağın azotça zenginleşmesine katkı sağlarlar. ✓
• B) Üretimleri için her zaman yoğun sulama gerekir.
• C) Besin değerleri düşüktür.
• D) Yalnızca kıyı bölgelerinde yetiştirilebilir.
• E) Türkiye'de ekim alanı en geniş ürün grubudur.

Baklagil köklerinde yaşayan bakteriler atmosferdeki azotun toprağa bağlanmasına katkı sağlar. Nohut, mercimek ve fasulye gibi ürünler bu nedenle nöbetleşe ekimde toprağın verimliliğini destekler.

12. Türkiye'deki platolar iklim ve yer şekillerine bağlı olarak farklı ekonomik amaçlarla kullanılır. Aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

• A) İç Anadolu platolarında kuru tarımla tahıl yetiştirilmesi
• B) Erzurum-Kars Platosu'nda yaz çayırlarıyla büyükbaş hayvancılık yapılması
• C) Teke ve Taşeli platolarında ağır sanayi tesislerinin kurulması ✓
• D) Çatalca-Kocaeli Platosu'nda sanayi ve yoğun yerleşmelerin bulunması
• E) Kapadokya Platosu'nda doğal ve kültürel turizm faaliyetlerinin yapılması

Doğu Anadolu platolarında hayvancılık, İç Anadolu'da tahıl tarımı, Kapadokya'da turizm öne çıkar. Alçak ve ulaşımı kolay Çatalca-Kocaeli sanayi ve yerleşme alanıdır. Teke ve Taşeli ise engebeli karstik yapıları, seyrek nüfusu ve ulaşım güçlüğü nedeniyle ağır sanayiye elverişli değildir.

13. Paslanmaz çelik üretiminde kullanılan ve Türkiye'nin önemli ihraç madenlerinden biri olan krom, aşağıdaki alanların hangilerinde çıkarılmaktadır? I. Elazığ - Guleman II. Sivas - Divriği III. Muğla - Köyceğiz

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Krom, çeliğe sertlik kazandıran ve paslanmaz çelik üretiminde kullanılan önemli bir ihraç madenidir. Elazığ-Guleman (I) ile Muğla-Köyceğiz (III), Türkiye'nin başlıca krom çıkarım alanlarındandır. Sivas-Divriği'de (II) ise kromdan çok demir yatakları bulunur. Krom cevheri Antalya ve Elazığ'daki ferrokrom tesislerinde işlenir.

14. Sularını bir gideğen aracılığıyla dışarı boşaltan bazı doğal göllerden hidroelektrik enerji elde edilebilir. Aşağıdaki göllerden hangisinin bu potansiyele sahip olduğu söylenemez?

• A) Tortum
• B) Van ✓
• C) Kovada
• D) Eğirdir
• E) Hazar

Hidroelektrik üretim için gölün fazla sularını eğimli bir yataktan dışarı taşıyan gideğen gerekir. Tortum, Hazar, Eğirdir ve Kovada açık havzalıdır ve dışarı akış verir. Van Gölü ise kapalı havzadır; gideğeni bulunmadığından enerji üretimine uygun akış oluşturmaz.

15. Türkiye'de aşağıdaki sanayi kollarından hangisi diğerlerine göre daha geniş bir alana yayılmıştır?

• A) Dokuma ✓
• B) Otomotiv
• C) Bakır işleme
• D) Demir-çelik
• E) Kâğıt

Dokuma sanayisi ham madde, iş gücü ve pazar olanaklarının etkisiyle çok sayıda ilde kurulmuştur. Diğer seçeneklerdeki sanayi kolları daha az sayıdaki merkezde yoğunlaşmıştır.

16. Aşağıdaki şehirlerden hangisi Türkiye'nin öne çıkan sanayi kentleri arasında gösterilemez?

• A) Bursa
• B) İzmir
• C) Kastamonu ✓
• D) Seydişehir
• E) Kırıkkale

Bursa ve İzmir'de çeşitli sanayi kolları gelişmiştir; Kırıkkale savunma ve metal, Seydişehir ise alüminyum sanayisiyle tanınır. Kastamonu'nun sanayi yoğunluğu bu kentlerden daha düşüktür.

17. İthalat giderlerinin ihracat gelirlerinden fazla olması dış ticaret açığı oluşturur. I. Katma değeri yüksek teknolojik ürünlerin ihracat payını artırmak II. Enerjide yerli ve yenilenebilir kaynaklara yönelmek III. Uluslararası taşımacılık ve turizm gelirlerini artırmak Dış ticaret açığını kalıcı biçimde azaltmak için hangileri uygulanmalıdır?

• A) Yalnız I
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Dış ticaret açığının azalması için ithalat giderleri düşürülmeli ve döviz gelirleri artırılmalıdır. Yerli enerji kaynakları enerji ithalatını azaltır (II), yüksek katma değerli ürünler ihracat gelirini yükseltir (I). Turizm ve uluslararası taşımacılık da ülkeye döviz kazandırır (III). Bu nedenle üç politika da etkilidir.

18. I. Hasankeyf II. Çatalhöyük III. Göbeklitepe Bu tarihî alanlardan hangileri bir baraj gölünün oluşmasından doğrudan etkilenmiştir?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) II ve III
• D) Yalnız I ✓
• E) I, II ve III

Ilısu Barajı'nın su tutmasının ardından Hasankeyf'in önemli bir kısmı baraj gölünden doğrudan etkilenmiştir. Çatalhöyük ile Göbeklitepe ise bir baraj gölü altında kalan alanlardan değildir. Yalnız I doğrudur.