Deneme 6

1. Türkiye'de ulusal saat 45° Doğu meridyeni esas alınarak belirlenir. Buna göre hangi ilin yerel saati ulusal saate daha yakındır?

• A) Ardahan ✓
• B) Gümüşhane
• C) Erzincan
• D) Isparta
• E) Manisa

Bir merkezin 45° Doğu meridyenine boylam bakımından yakınlığı arttıkça yerel saatiyle ulusal saat arasındaki fark azalır. Verilen iller içinde bu meridyene en yakın olan Ardahan'dır.

2. Dağ yamacından aşağıya doğru inen fön rüzgârları, havanın hızla ısınıp kurutucu özellik kazanmasına neden olur. Aşağıdakilerden hangisi fön rüzgârlarının Türkiye'deki etkilerinden biri değildir?

• A) Havadaki bağıl nem oranını yükseltmesi ✓
• B) Kış aylarında çığ düşme riskini artırması
• C) Tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasını sağlaması
• D) Kar erimelerine bağlı ani taşkınlar oluşturması
• E) Yaz aylarında ekinlerin kavrulmasına yol açması

Fön rüzgârı yamaçtan aşağı inerken her 100 metrede yaklaşık 1 °C ısınır. Isınan havanın nem taşıma kapasitesi arttığı için bağıl nem yükselmez, tersine hızla azalır. Bu sıcak ve kurutucu rüzgâr; kışın karların kısa sürede erimesine bağlı çığ ve taşkınlara, yazın ise ürünlerin kavrulmasına ve erken olgunlaşmasına yol açabilir.

3. Sıcaklığın 0 °C'nin altına düştüğü dönemlerde don olayları görülür. I. Tarımsal üretimde rekolte kayıplarına yol açar. II. Kıyı kesimlerde iç kesimlere göre daha erken başlar ve uzun sürer. III. Akdeniz kıyılarında seracılık maliyetlerini artıran temel unsurlardan biridir. Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Don, bitkilere zarar vererek ürün kaybına yol açabilir ve seraların ısıtılmasını gerektirdiğinde maliyeti artırır. Denizellik kıyılarda donun daha geç başlayıp kısa sürmesini sağlar; erken ve uzun süreli donlar iç kesimlerde görülür. Bu nedenle I ve III doğrudur.

4. Orman üst sınırının üzerindeki yüksek alanlarda yaz yağışlarıyla yeşeren uzun boylu otlara alpin çayır denir. Alpin çayırların özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Erzurum-Kars ve Ardahan platolarında geniş alan kaplarlar.
• B) Yaz aylarında artan sıcaklık ve kuraklıkla birlikte sararıp kururlar. ✓
• C) Kuzey Anadolu Dağlarının yüksek kesimlerinde yaygın olarak görülürler.
• D) Yaz aylarında büyükbaş hayvancılık faaliyetleri için elverişli ortam sunarlar.
• E) Kök sistemleriyle toprak yüzeyini tutarak erozyon şiddetini azaltırlar.

Alpin çayırlar Erzurum-Kars ve Ardahan platolarıyla yüksek dağlarda yaz yağışları sayesinde yeşil kalır. Bozkırlar gibi yaz kuraklığıyla sararıp kurumazlar. Toprağı tutar ve büyükbaş mera hayvancılığına elverişli otlaklar oluştururlar.

5. Lav örtüsü platoları, akışkan lavların çukurlukları doldurup daha sonra akarsularca yarılmasıyla oluşur. Türkiye'nin yüksek alanlarını oluşturan bu platolarla ilgili hangisi söylenemez?

• A) Erzurum-Kars ve Ardahan platoları bu oluşum türüne örnektir.
• B) Yaz yağışlarına bağlı olarak gür çayır bitki örtüsü gelişmiştir.
• C) Tarımsal ürün çeşitliliği düşük, olgunlaşma süresi uzundur.
• D) Toprak yapısı kireçli olduğu için tarımsal verim oldukça düşüktür. ✓
• E) Mera tipi büyükbaş hayvancılık temel ekonomik faaliyetlerdendir.

Erzurum, Kars ve Ardahan yüksek lav platolarıdır. Yaz yağışları gür çayırları geliştirerek büyükbaş mera hayvancılığını destekler. Tarımsal çeşitliliğin azlığı toprağın verimsizliğinden değil, yüksekliğe bağlı sert iklimden kaynaklanır. Çernezyomlar mineralce oldukça verimlidir.

6. Platolar, meydana geliş biçimlerine göre farklı gruplara ayrılır. Buna göre, aşağıdaki plato ve oluşum türü eşleştirmelerinden hangileri doğrudur? I. Haymana Platosu - Tabaka düzlüğü platosu II. Teke Platosu - Karstik plato III. Çatalca-Kocaeli Platosu - Lav örtüsü platosu

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Haymana, yatay tabakaların akarsularla yarılmasıyla oluşmuş bir tabaka düzlüğü platosudur. Teke Platosu kalkerli yapısı nedeniyle karstiktir. Çatalca-Kocaeli ise lav platosu değil, aşınım yüzeyinin yükselmesi ve akarsularca yarılmasıyla oluşmuş bir aşınım platosudur. Bu nedenle I ve II doğrudur.

7. Anadolu'nun yakın jeolojik dönemde toptan yükselmesi, akarsuların denge profiline ulaşmasını engellemiştir. Bu durumun doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Enerji üretim potansiyellerinin yüksek olması ✓
• B) Havzalarının genellikle dar alanlı olması
• C) Boylarının kıyı bölgelerinde kısa kalması
• D) Sularını açık denizlere ulaştırabilmeleri
• E) Rejimlerinin genel olarak düzensiz olması

Yükselme akarsu yataklarının eğimini ve akış hızını artırmıştır. Bu durum aşındırma gücünü ve hidroelektrik enerji potansiyelini yükseltir. Rejim düzensizliği iklimle, boy ve havza özellikleri ise daha çok ülkenin şekli ve yer şekilleriyle ilgilidir.

8. Geniş delta ovalarının varlığı nedeniyle aşağıdaki kıyıların hangisinde falez oluşumları daha seyrektir?

• A) Teke Yarımadası kıyıları
• B) Çukurova kıyıları ✓
• C) Menteşe kıyıları
• D) Zonguldak kıyıları
• E) Doğu Karadeniz kıyıları

Seyhan ve Ceyhan'ın taşıdığı alüvyonlar Çukurova kıyılarında geniş, alçak delta düzlükleri oluşturmuştur. Kıyının dik olmadığı bu kesimlerde falezlere daha az rastlanır.

9. Türkiye'nin güncel nüfus piramidinde, 65 yaş ve üzerindeki grupta kadınların oranının erkeklerden belirgin biçimde yüksek olduğu görülür. Bu demografik durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kırsaldan kentlere yapılan göçlere daha çok erkeklerin katılması
• B) Sağlık hizmetlerinin büyükşehirlerde daha fazla gelişmiş olması
• C) Kadınların eğitim seviyesinin son yıllarda hızla yükselmesi
• D) Kadınlarda doğuşta beklenen yaşam süresinin daha uzun olması ✓
• E) Erkek nüfusun çalışma hayatında daha fazla yer alması

Kadınların doğuşta beklenen yaşam süresi, Türkiye'de ve dünya genelinde erkeklerden daha uzundur. Biyolojik farklılıklar, çalışma koşulları ve yıpranma gibi etkenler erkeklerin ortalama ömrünü görece kısaltır. Bu nedenle 65 yaş ve üzerindeki gruplarda kadınların hayatta kalma oranı yükselir. Durumun göç veya eğitim düzeyiyle doğrudan ilgisi yoktur.

10. İklim elemanları nüfusun dağılışını etkiler. I. Tuz Gölü çevresinde nüfusun seyrek olması II. Erzurum-Kars çevresinde nüfusun seyrek olması III. Çatalca-Kocaeli Bölümü'nün yoğun nüfuslanması Yukarıdakilerden hangileri iklimin nüfuslanmaya doğrudan etkisine örnektir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Tuz Gölü çevresinde kuraklık (I), Erzurum-Kars'ta ise düşük sıcaklıklar ve sert karasal iklim (II) nüfusu sınırlar. Çatalca-Kocaeli'nin yoğun nüfuslanması ise iklimden çok sanayi, ticaret ve ulaşım olanaklarıyla açıklanır. Bu nedenle I ve II doğrudur.

11. Kurak ve yarı kurak alanlarda nadasın zararlarını azaltmak amacıyla nöbetleşe tarım uygulanır. İç Anadolu'da buğdaydan sonraki yıl hangi ürünün ekilmesi bu yönteme daha uygundur?

• A) Ayçiçeği
• B) Yulaf
• C) Arpa
• D) Nohut ✓
• E) Şeker pancarı

Nöbetleşe tarımda aynı besin maddelerini tüketen ürünler art arda ekilmez. Tahıllardan sonra toprağa azot bağlayan nohut, mercimek veya fasulye gibi baklagiller tercih edilir. Bu ürünler toprağın mineral dengesini iyileştirir ve nadas ihtiyacını azaltır.

12. Liflerinden tekstil ve kâğıt üretiminde yararlanılan bu ürün, uyuşturucu madde yapımında da kullanılabildiği için devlet denetiminde yetiştirilir. Üretimde Konya'yı Amasya ve Çorum izler. Bu tarım ürünü hangisidir?

• A) Keten
• B) Haşhaş
• C) Tütün
• D) Anason
• E) Kenevir ✓

Kenevir lifleri tekstil ve kâğıt sanayisinde kullanılır. Uyuşturucu üretiminde kullanılabilmesi nedeniyle ekimi denetim altındadır. Verilen üretim sıralaması da keneviri işaret eder; haşhaş üretiminde ise Afyonkarahisar öne çıkar.

13. Büyükbaş mera hayvancılığı, yaz yağışlarıyla yeşil kalan gür çayırların bulunduğu alanlarda gelişir. Buna göre aşağıdaki yörelerin hangilerinde bitki örtüsüne bağlı büyükbaş mera hayvancılığı yaygındır?

• A) İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu
• B) Ergene Havzası ve Çukurova
• C) Menteşe Yöresi ve Taşeli Platosu
• D) Kıyı Ege ve Güney Marmara
• E) Doğu Karadeniz ve Erzurum-Kars ✓

Kurak ve bozkır alanlarında küçükbaş hayvancılık öne çıkar. Doğu Karadeniz yaylaları ile Erzurum-Kars çevresinde yaz yağışlarının beslediği gür çayırlar bulunduğundan büyükbaş mera hayvancılığı gelişmiştir.

14. Sanayi ürünlerinin tüketiciye kısa sürede ve düşük maliyetle ulaştırılması kârlılığı artırır. Bu nedenle bazı tesislerde pazara yakınlık kuruluş yerini belirler. Aşağıdakilerden hangisinin kuruluşunda pazar koşulları etkili değildir?

• A) Artvin'de bakır izabe tesislerinin faaliyet göstermesi ✓
• B) İstanbul'da hazır giyim fabrikalarının bulunması
• C) Ankara'da mobilya üretim tesislerinin kurulması
• D) Kayseri'de pamuklu dokuma sanayisinin gelişmesi
• E) Bursa'da otomotiv fabrikalarının yoğunlaşması

İstanbul'daki hazır giyim, Ankara'daki mobilya ve Kayseri'deki pamuklu dokuma sanayisi geniş pazar olanaklarından yararlanır. Artvin ise nüfusu ve tüketimi düşük, engebeli bir ildir. Buradaki bakır işleme tesisinin kuruluş nedeni pazar değil, bakır yataklarına yani ham maddeye yakınlıktır.

15. Aşağıdaki santral çiftlerinden hangisinin yıllık enerji üretimi iklim koşullarına doğrudan bağlı değildir?

• A) Ermenek - Keban
• B) Karakaya - Demirköprü
• C) Altınkaya - Alaçatı
• D) Hirfanlı - Oymapınar
• E) Kızıldere - Çatalağzı ✓

Kızıldere jeotermal enerjiyle, Çatalağzı ise taş kömürüyle elektrik üretir. Bu kaynaklar yağış ve rüzgâra doğrudan bağlı değildir; diğer çiftlerdeki hidroelektrik veya rüzgâr santrallerinin üretimi iklimle değişebilir.

16. Aşağıdaki kentlerden hangisi önemli bir linyit rezervi, bakır işleme tesisi, demir-çelik fabrikası veya petrol rafinerisiyle öne çıkan merkezlerden biri değildir?

• A) Afşin
• B) Samsun
• C) Seydişehir ✓
• D) İskenderun
• E) Aliağa

Afşin linyit rezervleri, Samsun bakır işleme tesisi, İskenderun demir-çelik sanayisi ve Aliağa petrol rafinerisiyle bilinir. Seydişehir'in öne çıkan kaynak ve sanayi faaliyeti ise boksit ile alüminyumdur.

17. Aşağıdaki illerden hangisi mevcut otoyol ağı üzerinde bulunmaz?

• A) Bursa
• B) Batman ✓
• C) Tekirdağ
• D) Gaziantep
• E) Aydın

Bursa, Tekirdağ, Gaziantep ve Aydın mevcut otoyol ağına bağlıdır. Batman il sınırlarından geçen bir otoyol bulunmaz.

18. Yakın çevresindeki tarihî ve kültürel değerler sayesinde kruvaziyer turizminde öne çıkan liman aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Samsun Limanı
• B) Kuşadası Limanı ✓
• C) Mersin Limanı
• D) Trabzon Limanı
• E) Antalya Limanı

Kuşadası Limanı, özellikle Efes gibi önemli tarihî ve turistik merkezlere yakın konumuyla kruvaziyer gemilerinin yoğun olarak uğradığı limanlardan biridir.