Deneme 7

1. Türkiye'de ulusal saat için 45° Doğu meridyeni esas alınır. Buna göre hangi ilin yerel saati ulusal saatten daha fazla farklılık gösterir?

• A) Manisa ✓
• B) Ordu
• C) Bitlis
• D) Düzce
• E) Hatay

Bir merkezin 45° Doğu meridyenine olan boylam uzaklığı arttıkça yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark büyür. Verilen iller içinde en batıda ve bu meridyene en uzak olan Manisa'dır.

2. Türkiye'de yıllık yağış miktarı yörelere göre büyük farklılık gösterir. Rize çevresinde 2000 mm'yi aşan yağış, Tuz Gölü Havzası'nda 300 mm'nin altına düşer. Bu belirgin fark öncelikle aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

• A) Toprak türlerinin nem tutma kapasitesi
• B) Yer şekillerinin uzanış doğrultusu ve yükselti ✓
• C) Hâkim rüzgâr yönlerinin farklı olması
• D) Mutlak konumlarının (enlem) farklı olması
• E) Doğal bitki örtüsü yoğunluklarının farklılığı

Rize'nin gerisindeki Kaçkar Dağları, denizden gelen nemli havayı yükselmeye zorlayarak bol orografik yağış oluşturur. Tuz Gölü Havzası ise dağlarla çevrili ve deniz etkisine kapalı bir çanaktır; nemli hava buraya ulaşmakta zorlanır. Bu nedenle farkın temelinde yer şekilleri ve denize göre konum bulunur. Bitki örtüsü yağışın nedeni değil sonucudur.

3. Akdeniz iklimindeki kalkerli arazilerde, demir bileşiklerinin oksitlenmesiyle kırmızı renk kazanan Terra Rossa toprakları gelişir. Bu toprakların aşağıdaki yörelerden hangisinde geniş yer kaplaması beklenir?

• A) Menteşe Yöresi ve Teke Platosu ✓
• B) Erzurum - Kars Platosu
• C) Yukarı Murat - Van Bölümü
• D) Çarşamba ve Bafra ovaları
• E) Ergene Havzası ve çevresi

Terra Rossa, kalker üzerinde gelişen ve demirin oksitlenmesiyle kırmızı renk alan Akdeniz toprağıdır. Türkiye'de Teke, Taşeli ve Menteşe gibi karstik alanlarda yaygındır. Ergene'de vertisol, Çarşamba'da alüvyal toprak, Erzurum-Kars'ta ise çernezyom görülür.

4. Anadolu'nun Kuaterner'de geniş bir alan hâlinde yükselmesi çeşitli yer şekilleri oluşturmuştur. I. Karstik mağaraların oluşması II. Akarsuların yataklarını derine aşındırarak taraçalar oluşturması III. Ege kıyılarında horst ve graben sistemlerinin çökmesi Bu olaylardan hangileri doğrudan epirojenik yükselmenin sonucudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Anadolu yükselince akarsuların yatak eğimi ve aşındırma gücü artmış, eski vadi tabanları taraça olarak yüksekte kalmıştır. Mağaralar karstik çözünmeyle, Ege'deki horst ve grabenler ise kırılmayla oluşur. Yalnız II epirojenik yükselmenin doğrudan sonucudur.

5. Türkiye'nin yer şekilleri ve iklim koşulları, akarsuların genel özelliklerini doğrudan etkiler. Türkiye akarsularıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Denge profiline ulaştıkları için yataklarında ulaşım ve taşımacılık yapılabilir. ✓
• B) Yatak eğimleri fazla olduğu için hidroelektrik enerji potansiyelleri yüksektir.
• C) Yer şekillerinin engebeli olması nedeniyle genellikle boyları kısadır.
• D) Aşındırma güçleri yüksek olduğundan bol miktarda alüvyon taşırlar.
• E) Akım miktarları mevsimsel olarak değiştiğinden rejimleri genellikle düzensizdir.

Türkiye'nin genç, yüksek ve engebeli bir araziye sahip olması akarsu yataklarının eğimini, akış hızını ve hidroelektrik potansiyelini artırır. Akarsular yataklarını henüz deniz seviyesine kadar aşındıramadığından denge profiline ulaşmamıştır. Rejimlerinin düzensiz ve akışlarının hızlı olması nedeniyle, Bartın Çayı'nın kısa bir kesimi dışında akarsu ulaşımı yapılamaz.

6. Farklı iklim alanlarından geçen ve çeşitli kaynaklarla beslenen akarsular karma rejimli olabilir. Buna göre; I. Kızılırmak, II. Gediz, III. Fırat akarsularından hangileri karma rejimli akarsulara örnek gösterilebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Kızılırmak ve Fırat geniş havzalarında farklı iklim bölgelerinden geçer ve çeşitli kaynaklarla beslenir; bu yüzden karma rejimlidir. Gediz ise daha sınırlı bir iklim alanında, ağırlıklı olarak yağmur sularıyla beslendiğinden bu grupta değerlendirilmez.

7. Dağ yamaçlarından inen akarsuların taşıdığı malzemeyi etekte biriktirmesiyle birikinti konileri ve dağ eteği ovaları oluşur. Bu birikimi başlatan temel faktör hangisidir?

• A) Dağ yamacındaki kayaçların kolay çözünebilmesi
• B) Akarsuyun döküldüğü alanda gelgitin düşük olması
• C) Yatak eğiminin ve akış hızının azalması ✓
• D) Akarsu havzasında bitki örtüsünün cılız olması
• E) Akarsuyun taşıdığı alüvyon miktarının artması

Akarsu dağ yamacından düzlüğe çıktığında yatak eğimi ve akış hızı azalır. Taşıma gücü düşen akarsu, bünyesindeki iri malzemeyi dağ eteğinde yelpaze biçiminde biriktirir. Temel neden eğim ve hızdaki azalmadır.

8. Hızlı nüfus artışı devlet bütçesi ve piyasa üzerinde çeşitli etkiler oluşturur. I. Vergi gelirlerinin artması II. Demografik yatırımlara duyulan ihtiyacın artması III. Mal ve hizmetlere olan talebin çoğalması Yukarıdakilerden hangileri bu etkiler arasında gösterilebilir?

• A) Yalnız I
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Nüfus arttıkça tüketici ve çalışan sayısı yükselir; bu durum mal ve hizmet talebiyle vergi gelirlerini artırabilir. Aynı zamanda eğitim, sağlık, konut ve altyapı gibi demografik yatırımlara daha fazla kaynak ayrılması gerekir. Üç öncül de doğrudur.

9. Mevsimlik göçler tarım, turizm veya inşaat gibi işlerde yılın belirli dönemlerinde gerçekleşir. Buna göre; I. Ordu ve Giresun'a fındık hasadı için gidilmesi II. İskenderun'a demir-çelik fabrikasında çalışmaya gidilmesi III. Antalya ve Muğla'ya yazın turizm tesislerinde çalışmaya gidilmesi hareketlerinden hangileri mevsimlik göçtür?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Fındık hasadı için yapılan hareket tarımsal (I), yaz sezonunda otellerde çalışma ise turizme bağlı mevsimlik göçtür (III). Demir-çelik fabrikaları yıl boyunca çalıştığından İskenderun'a sanayi işi için yerleşmek sürekli göç niteliğindedir (II). Bu nedenle I ve III doğrudur.

10. Aşağıdaki yöre ile yaygın köy altı yerleşme türü eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

• A) Mersin - Oba
• B) Karaman - Dalyan ✓
• C) Zonguldak - Divan
• D) İzmir - Çiftlik
• E) Malatya - Kom

Dalyanlar deniz veya göl kıyılarında balıkçılık amacıyla kurulan geçici yerleşmelerdir ve Karaman'la özdeş değildir. Diğer yerleşme türleri karşılarında verilen yörelerde görülebilir.

11. Türkiye'de tarım sektörünün dış ticaret ve ülke ekonomisindeki yeriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Buğday, iç tüketimi tam olarak karşılayamadığı bazı dönemlerde ihtiyaç sebebiyle dışarıdan da ithal edilmektedir.
• B) Çay üretiminin tamamına yakını iç piyasadaki yüksek tüketimi karşılamak için kullanılır.
• C) Tarım ürünlerinin toplam ihracat içindeki oransal payı sanayi ürünlerinden daha fazladır. ✓
• D) Cumhuriyetin ilk yıllarına göre tarım sektörünün milli gelir içindeki oransal payı azalmıştır.
• E) Kuru kayısı, fındık ve kuru incir ihracatında Türkiye dünyada söz sahibidir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında tarım ağırlıklı olan Türkiye ekonomisinde zamanla sanayinin payı artmıştır. Günümüzde ihracat gelirlerinin büyük bölümü sanayi ürünlerinden elde edilir. Fındık, kuru incir ve kayısı önemli döviz girdisi sağlasa da tarım ürünlerinin toplam ihracattaki payı sanayi ürünlerinden düşüktür. Buğday üretimi ise bazı yıllarda iç talebi karşılamadığından ithalat yapılabilmektedir.

12. Geçmişte Marmara Bölgesi'yle özdeşleşen ipek böcekçiliği, teşviklerle farklı alanlara kaymıştır. Aşağıdaki illerden hangisi yaş ipek kozası üretiminde ilk sıraya yükselerek bu değişime örnek olmuştur?

• A) Hatay
• B) Diyarbakır ✓
• C) Antalya
• D) Bursa
• E) Bilecik

İpek böcekçiliği tarihsel olarak Bursa çevresinde gelişmiştir. Son yıllardaki teşvikler ve dut yaprağı üretiminin sürdürülmesiyle Diyarbakır yaş ipek kozası üretiminde ilk sıraya çıkmıştır. Bu durum üretim merkezinin zamanla değişebildiğini gösterir.

13. I. Linyit II. Rüzgâr III. Jeotermal Bu enerji kaynaklarından hangilerinin oluşumu bulunduğu bölgenin jeolojik özellikleriyle doğrudan bağlantılıdır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Linyit yataklarının meydana gelmesi ve jeotermal suların yüzeye ulaşması jeolojik yapıyla ilişkilidir. Rüzgâr enerjisinde ise basınç farkları ve iklim koşulları belirleyicidir. Bu nedenle I ve III doğrudur.

14. Akarsuların yatak eğimi ve debileri göz önüne alındığında hangi alanın hidroelektrik enerji potansiyeli daha sınırlıdır?

• A) Doğu Karadeniz Bölümü
• B) Çoruh Havzası
• C) Ergene Havzası ✓
• D) Yukarı Fırat Havzası
• E) Hakkâri Bölümü

Ergene Havzası alçak ve eğimi düşük bir arazi yapısına sahiptir. Elektrik üretimi için gerekli yükselti farkı sınırlı olduğundan bölgenin hidroelektrik potansiyeli düşüktür.

15. Deri ve kundura sanayisi hem hayvancılığın yaygın olduğu yerlerde hem de ürünlerin kolay pazarlandığı büyük kentlerde gelişebilir. Aşağıdaki şehirlerden hangisinde pazar ve sermaye, ham maddeye yakınlıktan daha etkili olmuştur?

• A) Van
• B) Kars
• C) Şanlıurfa
• D) Erzurum
• E) İzmir ✓

Erzurum, Kars ve Van'da hayvancılığın gelişmiş olması deri sanayisine ham madde sağlar. Modern deri ve ayakkabı tesisleri ise yalnızca ham madde bölgelerinde değil, geniş pazara ve sermayeye sahip metropollerde de yoğunlaşır. İzmir bu özellikleri sayesinde deri işleme sanayisinde öne çıkar.

16. Cumhuriyet Dönemi'nde gelişme gösteren aşağıdaki sanayi kollarından hangisinde dışa bağımlılık daha yüksektir?

• A) Demir-çelik
• B) Mobilya
• C) Çimento
• D) Konserve
• E) İlaç ✓

Türkiye; çimento, mobilya, konserve ve demir-çelikte önemli bir üretim kapasitesine sahiptir. İlaç sektöründe ise özellikle etken maddeler ve bazı ileri teknoloji ürünlerinde dışa bağımlılık daha fazladır.

17. Türkiye'nin dış ticaret yapısıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir?

• A) İhracat gelirlerinin yarıdan fazlasını tarım, hayvancılık ve maden ürünleri oluşturur. ✓
• B) Türkiye birçok yılda dış ticaret açığı vermiştir.
• C) Türkiye'nin ihracatında imalat sanayisi ürünleri önemli paya sahiptir.
• D) Türkiye'nin dış ticaretinde Avrupa ülkeleri önemli bir pazardır.
• E) Enerji ham maddeleri ithalatta önemli yer tutar.

Türkiye'nin ihracat gelirlerinde imalat sanayisi ürünlerinin payı oldukça yüksektir. Tarım, hayvancılık ve madencilik ürünleri birlikte değerlendirildiğinde ihracat gelirlerinin yarıdan fazlasını oluşturmaz.

18. Özgün taş bezemeleri nedeniyle “Anadolu'nun Elhamrası” diye tanınan ve UNESCO Dünya Miras Listesi'nde bulunan eser hangisidir?

• A) Çatalhöyük
• B) Safranbolu
• C) Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası ✓
• D) Göbeklitepe
• E) Göreme Millî Parkı

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, benzersiz taş işçiliğiyle “Anadolu'nun Elhamrası” olarak adlandırılır. Eser 1985 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne girmiştir.