Deneme 8

1. Dünya'nın eksen eğikliği nedeniyle gece ve gündüz süreleri arasındaki fark, Ekvator'dan kutuplara doğru büyür. Buna göre aşağıdaki illerden hangisinde yıl içindeki gece-gündüz süre farkı daha fazladır?

• A) Iğdır
• B) Hatay
• C) İzmir
• D) Sivas
• E) Sinop ✓

Ekvator'da gece ve gündüz süreleri yıl boyunca birbirine yakındır. Kutuplara doğru gidildikçe yaz gündüzleri ve kış geceleri uzadığı için süre farkı artar. Bu özellik boylama değil enleme bağlıdır. Seçenekler içinde en kuzeyde bulunan Sinop'ta yıllık gece-gündüz süre farkı en fazladır.

2. Nem oranının düşük olduğu karasal alanlar hızlı ısınıp soğuduğundan yıllık sıcaklık farkı büyür. Aşağıdaki illerden hangisinde karasallığa bağlı sıcaklık farkının en yüksek olması beklenir?

• A) Afyonkarahisar
• B) Kars ✓
• C) Konya
• D) Şanlıurfa
• E) Sivas

Deniz etkisinden uzaklık ve düşük nem, yıllık sıcaklık farkını artırır. Kars'ta bu koşullara yüksek yükselti de eklenir; kışlar çok soğuk, yazlar görece sıcak geçer. Bu nedenle seçenekler içinde karasallık şiddeti ve yıllık sıcaklık farkı en yüksek merkez Kars'tır.

3. Kayaçlardaki kimyasal çözünme sıcak ve yağışlı koşullarda hızlanır. Buna göre hangi ilde kimyasal çözünmenin daha güçlü olması beklenir?

• A) Kars
• B) Ankara
• C) Elazığ
• D) Mersin ✓
• E) Van

Mersin'de yıllık sıcaklık ortalaması yüksektir; kıyı kesimlerinde nem ve yağış da diğer seçeneklerden fazladır. Bu sıcak ve nemli ortam kimyasal çözünmeyi hızlandırır.

4. Toroslar ve Ege kıyılarında yaygınlaşan, sıcaklık ve ışık isteği yüksek olan; reçinesi boya, vernik ve matbaa mürekkebi üretiminde değerlendirilen ağaç hangisidir?

• A) Ihlamur
• B) Meşe
• C) Kızılçam ✓
• D) Ladin
• E) Gürgen

Kızılçam, bol ışık ve yüksek sıcaklık isteyen tipik bir Akdeniz ağacıdır. Ege ve Akdeniz kıyılarında geniş yer kaplar; odunu ile reçinesinden farklı sanayi alanlarında yararlanılır.

5. Kapalı havzalarda şiddetli buharlaşma, topraktaki tuzların yüzeyde birikmesine ve halomorfik toprakların oluşmasına yol açar. Bu toprakların görüldüğü alanlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

• A) Buharlaşmanın yağıştan fazla olduğu dönemler görülebilir.
• B) Büyük ve Küçük Menderes deltalarında da rastlanır.
• C) Tarımsal üretim potansiyelleri oldukça düşüktür.
• D) Toprak oluşumunda kimyasal çözülme süreçleri ön plandadır. ✓
• E) Drenaj şartlarının yetersiz olduğu eski göl tabanlarında oluşur.

Halomorfik topraklar drenajın yetersiz olduğu; buharlaşmanın yağıştan fazla olabildiği eski göl tabanlarında ve bazı delta alanlarında oluşur. Yüzeye taşınan tuzların birikmesi tarımsal verimi düşürür. Bu oluşumda kimyasal çözülmenin güçlü olması değil, yetersiz drenaj ve şiddetli buharlaşma belirleyicidir.

6. Ege Bölgesi'nde kırılma hareketleri sonucunda horst ve grabenler oluşmuştur. Bu tektonik yapının ortaya çıkardığı özellikler arasında; I. Jeotermal enerji potansiyelinin yüksek olması, II. Esnek tortul tabakaların geniş alan kaplaması, III. Tektonik deprem riskinin fazla olması durumlarından hangileri yer alır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve III ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Ege'deki aktif kırık hatları sıcak suların yüzeye çıkmasını kolaylaştırarak jeotermal potansiyeli artırır ve tektonik deprem riskini yükseltir. Horst-graben yapısı, esnek tabakaların kıvrılmasıyla değil sert tabakaların kırılmasıyla oluşmuştur. Bu nedenle I ve III doğrudur.

7. Akdeniz Bölgesi'ndeki Elmalı ve Kestel ovalarıyla ilgili; I. Kimyasal tortul kayaçların çözünmesiyle meydana gelmişlerdir. II. Tabanlarında biriken sular düdenler aracılığıyla yer altına sızar. III. Akarsuların taşıdığı kalın alüvyon tabakalarıyla örtülmüşlerdir. yargılarından hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Elmalı ve Kestel, kalkerin çözünmesiyle oluşmuş karstik polyelerdir. Tabanlarında biriken sular düdenlerden yer altına sızabilir. Kalın akarsu alüvyonları ise bu ovaların temel oluşum özelliği değildir. I ve II doğrudur.

8. Karadeniz'de eğim ve yağışın fazla olması heyelanları artırmış, bazı vadilerin önü kapanarak set gölleri oluşmuştur. Aşağıdakilerden hangisi heyelan set gölüdür?

• A) Köyceğiz
• B) Sera ✓
• C) Terkos
• D) Erçek
• E) Uzungöl

Trabzon'daki Sera Gölü, bir heyelanın vadi önünü kapatmasıyla oluşmuştur. Terkos kıyı set, Erçek volkanik set, Köyceğiz ise alüvyal set gölü olarak sınıflandırılır.

9. Türkiye'de 1923-1965 döneminde nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik politikalar izlenmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde uygulanan politikalardan biri değildir?

• A) Yurt dışına yönelik işçi göçlerinin devlet eliyle teşvik edilmesi ✓
• B) Altı ve daha fazla çocuklu annelere madalya verilmesi
• C) Göçmenlerin ülkeye gelişini kolaylaştıran yasal düzenlemeler yapılması
• D) Evlenme yaşının düşürülmesini sağlayan yasal düzenlemelerin yapılması
• E) Çok çocuklu ailelerin yol vergisinden muaf tutulması

Savaşların ardından genç Cumhuriyet, tarımsal iş gücünü ve savunma kapasitesini artırmak amacıyla nüfus artışını desteklemiştir. Çok çocuklu ailelere madalya verilmesi, yol vergisi muafiyeti, evlenme yaşının düşürülmesi ve Balkan göçmenlerinin kabulünün kolaylaştırılması bu politikalar arasındadır. Yurt dışına işçi gönderilmesi ise bu uygulamalardan farklı olarak 1960'lı yıllarda, özellikle Almanya'ya yönelik başlamıştır.

10. Nüfus artışının ekonomi üzerinde oluşturabileceği olumlu sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İş gücü arzının ve üretim potansiyelinin artması ✓
• B) Kişi başına düşen gelirin kendiliğinden azalması
• C) Demografik yatırımlara duyulan ihtiyacın artması
• D) Kalkınma hızının zorunlu olarak yavaşlaması
• E) Doğal kaynaklar üzerindeki baskının artması

Yeterli yatırım ve istihdam oluşturulduğunda çalışabilir nüfusun çoğalması iş gücü arzını ve üretim potansiyelini artırabilir. Diğer seçeneklerde nüfus artışının doğurabileceği olumsuzluklar verilmiştir.

11. Yağışın yıl içine daha dengeli yayılması nedeniyle aşağıdaki yörelerden hangisinde kuru tarım yerine nemli tarım koşulları hâkimdir?

• A) İç Batı Anadolu platoları
• B) Güneydoğu Anadolu'nun güneyi
• C) Konya Ovası
• D) Tuz Gölü çevresi
• E) Doğu Karadeniz kıyıları ✓

Kuru tarım, yağışın yetersiz ve düzensiz olduğu sahalarda uygulanır. Doğu Karadeniz kıyılarında yağış bol, yıl içine dengeli dağılmış ve buharlaşmadan fazla olduğundan nemli tarım koşulları görülür.

12. Türkiye'deki iklim çeşitliliği, meyve tarımında çok sayıda ürünün yetişmesine imkân verir. Meyve tarımı ile ekolojik koşullar arasındaki ilişki düşünüldüğünde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Fındık üretimi, iklim seçiciliği nedeniyle tamamen Karadeniz Bölgesi'nin idari sınırları içerisinde gerçekleşmektedir. ✓
• B) Muz, don olaylarına karşı son derece hassas olduğundan Akdeniz kıyılarında dar bir alanda yetişir.
• C) İncir, kış ılıklığı isteğine bağlı olarak en yoğun Ege Bölgesi'nde yetiştirilmektedir.
• D) Turunçgil üretimi, kış ılıklığı isteği nedeniyle dar bir kıyı şeridinde yoğunlaşmıştır.
• E) Üzüm ve elma, düşük kış sıcaklıklarına dayanıklı olduğu için yetişme alanı en geniş meyvelerdir.

Fındık, Karadeniz iklimiyle özdeşleşse de bu iklim etkisinin görüldüğü Marmara'nın Karadeniz'e bakan kesimlerinde, özellikle Sakarya çevresinde ticari olarak yetiştirilir. Ürün bol yağış ve ılıman koşullar ister; bu nedenle Karadeniz kıyı kuşağı temel üretim alanıdır. Üzüm ve elma karasal koşullara dayanabilirken muz ve turunçgiller kış ılıklığı nedeniyle kıyı alanlarında yoğunlaşır.

13. Akseki ve Seydişehir çevresinde çıkarılan, hafif ve yaygın kullanılan alüminyum metalinin ham maddesi olan maden hangisidir?

• A) Barit
• B) Boksit ✓
• C) Demir
• D) Manganez
• E) Bakır

Alüminyum üretiminde kullanılan temel ham madde boksittir. Türkiye'nin önemli boksit yatakları Akseki-Seydişehir çevresindedir ve cevher Seydişehir'deki tesislerde işlenir.

14. Aşağıdaki santrallerden hangisi su gücüyle değil, linyit kullanarak elektrik üretir?

• A) Orhaneli ✓
• B) Almus
• C) Kemer
• D) Atatürk
• E) Deriner

Atatürk, Almus, Kemer ve Deriner barajlarında hidroelektrik enerji üretilir. Bursa'daki Orhaneli Santrali ise yakıt olarak linyit kullanan termik bir tesistir.

15. Pamuk kolay taşınabildiği için dokuma tesisleri her zaman üretim alanına yakın kurulmaz; pazar ve sermaye de etkili olabilir. Aşağıdaki şehirlerden hangisindeki pamuklu dokuma tesisinde ham maddeye yakınlık belirleyicidir?

• A) Bursa
• B) Aydın ✓
• C) Kayseri
• D) Ankara
• E) İstanbul

İstanbul, Bursa, Ankara ve Kayseri'deki tekstil tesislerinde pazar, sermaye ve ulaşım gibi faktörler öne çıkar. Aydın ise pamuk üretiminin yoğun olduğu Ege grabenlerindedir; buradaki tesislerin kuruluşunda ham maddeye yakınlık etkilidir.

16. Bir bölgede sanayileşmenin hız kazanmasıyla; I. kişi başına düşen gelir, II. enerji tüketimi, III. işsizlik oranı göstergelerinden hangilerinin artması beklenir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) II ve III
• E) I ve II ✓

Sanayileşme üretimi ve gelir düzeyini yükseltirken enerji kullanımını da artırır. Yeni çalışma alanlarının açılması ise genellikle işsizliğin azalmasına katkı sağlar. Dolayısıyla I ve II artar.

17. Türkiye'nin kara sınırları ve sınır kapıları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Ermenistan sınır kapıları siyasi nedenlerle kapalı tutulmaktadır.
• B) Irak sınırı genel olarak dağlık ve engebelidir.
• C) Yunanistan sınırının büyük bölümünü Meriç Nehri oluşturur.
• D) En uzun kara sınırımız İran ile çizilmiştir. ✓
• E) Gürcistan'a geçişlerde Sarp Sınır Kapısı kullanılmaktadır.

Yunanistan sınırının büyük bölümü Meriç Nehri boyunca uzanır, Irak sınırı dağlıktır ve Gürcistan'a Sarp Kapısı'ndan geçilir. İran sınırı en eski sınırlarımızdan biridir; ancak en uzun kara sınırımız İran'la değil Suriye'yledir.

18. Verilen tarihî veya doğal alanlardan hangisi Bitlis sınırları içerisinde bulunur?

• A) Zeugma
• B) Malabadi Köprüsü
• C) Nemrut Kalderası ✓
• D) Hasankeyf
• E) Harput Kalesi

Nemrut Kalderası Bitlis'in Tatvan ilçesi yakınında yer alır. Diğer seçeneklerdeki alanlar Batman, Elazığ, Gaziantep ve Diyarbakır illerinde bulunur.