Genel Tekrar Testi - 13
Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle havacılık ve otomotiv sanayisinde kullanılan bir maden, Türkiye'de daha çok Toroslar kuşağından çıkarılır. Konya ve Antalya çevresinde çıkarılan bu maden hangi tesiste işlenir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle havacılık ve otomotiv sanayisinde kullanılan bir maden, Türkiye'de daha çok Toroslar kuşağından çıkarılır. Konya ve Antalya çevresinde çıkarılan bu maden hangi tesiste işlenir?
- A) Seydişehir Alüminyum Tesisleri ✓
- B) Bandırma Bor İşletmeleri
- C) Antalya Ferrokrom Tesisleri
- D) İskenderun Demir Çelik Fabrikası
- E) Murgul Bakır İzabe Tesisleri
Seydişehir ve Akseki çevresinden çıkarılan boksit, alüminyumun ham maddesidir. Cevher, ham maddeye yakın kurulan Seydişehir Alüminyum Tesisleri'nde işlenir. Antalya ferrokrom tesisi ise boksiti değil kromu işler.
2. Sanayi tesislerinin yer seçiminde taşıma maliyetini azaltmak için çoğu zaman ham madde kaynağına yakınlık gözetilir. Aşağıdaki tesis-ham madde eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Isparta - Gül yağı
- B) Artvin (Murgul) - Bor mineralleri ✓
- C) Elazığ (Guleman) - Krom
- D) Batman - Petrol rafinerisi
- E) Konya (Seydişehir) - Boksit
Batman petrol ve rafineriyle, Seydişehir boksit ve alüminyumla, Guleman ise kromla ilişkilidir. Artvin-Murgul önemli bir bakır çıkarma ve işleme merkezidir. Bor mineralleri Karadeniz'de değil; Balıkesir, Kütahya ve Eskişehir çevresinde çıkarılıp işlenir.
3. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Türkiye'de III. Jeolojik Zaman sırasında gerçekleşmemiştir?
- A) Bor ve tuz yataklarının oluşması
- B) Şiddetli volkanik olayların görülmesi
- C) Ege Denizi ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşması ✓
- D) Petrol ve linyit yataklarının oluşması
- E) Kuzey Anadolu Dağları'nın oluşması
Ege Denizi ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşumu IV. Jeolojik Zaman'a aittir. Kuzey Anadolu Dağları ile linyit, petrol, bor ve tuz yataklarının oluşumu ise III. Jeolojik Zaman'la ilişkilidir.
4. Paslanmaz çelik üretiminde kullanılan ve Türkiye'nin önemli ihraç madenlerinden biri olan krom, aşağıdaki alanların hangilerinde çıkarılmaktadır? I. Elazığ - Guleman II. Sivas - Divriği III. Muğla - Köyceğiz
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III ✓
- E) II ve III
Krom, çeliğe sertlik kazandıran ve paslanmaz çelik üretiminde kullanılan önemli bir ihraç madenidir. Elazığ-Guleman (I) ile Muğla-Köyceğiz (III), Türkiye'nin başlıca krom çıkarım alanlarındandır. Sivas-Divriği'de (II) ise kromdan çok demir yatakları bulunur. Krom cevheri Antalya ve Elazığ'daki ferrokrom tesislerinde işlenir.
5. Türkiye'deki fosfat madeniyle ilgili; I. Mardin'in Mazıdağı ilçesinde çıkarılmaktadır. II. Tarımda suni gübre üretiminde yoğun olarak kullanılmaktadır. III. İhtiyacı karşılamadığı için ithal edilen madenler arasındadır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III ✓
Fosfat, suni gübre üretiminin temel ham maddelerindendir ve Türkiye'de Mardin'in Mazıdağı ilçesinde çıkarılır. Yerli üretim ihtiyacı karşılamadığından fosfat ithalatı da yapılır. Üç öncül de doğrudur.
6. Doğal soda külü kaynağı olan ve cam sanayisinde kullanılan bu maden Ankara'nın Beypazarı ve Kazan ilçelerinde çıkarılır. Özellikleri verilen yer altı kaynağı hangisidir?
- A) Asbest
- B) Trona ✓
- C) Barit
- D) Feldispat
- E) Bor mineralleri
Trona, doğal soda külü elde edilen ve cam sanayisinde kullanılan bir mineraldir. Türkiye'deki önemli yatakları Ankara'nın Beypazarı ve Kazan çevresinde bulunur. Borun başlıca çıkarım alanları ise Eskişehir, Kütahya ve Balıkesir'dedir.
7. Aşağıdaki sanayi tesisi-kuruluş yeri eşleştirmelerinden hangisinde ham madde kaynağına yakınlık temel etkendir?
- A) İstanbul - Otomotiv
- B) İskenderun - Demir-çelik
- C) Kırıkkale - Petrol rafinerisi
- D) Muş - Şeker fabrikası ✓
- E) Samsun - Bakır işleme
Şeker pancarının hasattan kısa süre sonra işlenmesi gerekir ve uzak mesafeye taşınması maliyetlidir. Bu nedenle Muş Şeker Fabrikası pancar üretim sahasına yakın bir konumda kurulmuştur.
8. Türkiye'nin artan enerji ihtiyacı yerli üretimle bütünüyle karşılanamadığından enerji ithalatı dış ticarette önemli yer tutar. Enerji kaynakları ve dışa bağımlılık dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Doğal gaz tedarikinde Rusya, İran ve Azerbaycan gibi ülkeler ön plana çıkar.
- B) Elektrik üretiminde dışa bağımlılığı en yüksek olan fosil kaynak linyittir. ✓
- C) Yenilenebilir enerji yatırımları, ithalat faturasını düşürme stratejisinin bir parçasıdır.
- D) Uluslararası enerji boru hatları ülkenin jeopolitik önemini artırmaktadır.
- E) Enerji ithalatı, ülkenin dış ticaret açığını büyüten en temel unsurlardan biridir.
Petrol ve doğal gazdaki ithalat dış ticaret açığını artırırken yenilenebilir yatırımlar bu bağımlılığı azaltmayı amaçlar. Enerji boru hatları da Türkiye'nin jeopolitik önemini güçlendirir. Linyit ise ülke içinde çıkarılan yerli bir kaynak olduğundan dışa bağımlılığı en yüksek fosil kaynak değildir.
9. Türkiye'nin maden varlığı ve yer altı kaynakları hakkında verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?
- A) Dünya bor rezervlerinin tamamı Türkiye'de bulunmaktadır. ✓
- B) Linyit rezervleri taş kömürü rezervlerinden daha yaygındır.
- C) Taş kömürü yatakları Zonguldak çevresinde yoğunlaşmıştır.
- D) Linyit en çok termik santrallerde elektrik üretiminde değerlendirilir.
- E) Türkiye bor mineralleri bakımından dünya ölçeğinde önemli rezervlere sahiptir.
Dünya bor rezervlerinin tümü Türkiye'de değildir; ancak Türkiye bor rezervi bakımından dünya çapında başlıca ülkelerden biridir. Kömür ve bor kaynaklarına ilişkin diğer bilgiler doğrudur.
10. Türkiye'deki rafinerilerin çoğu ithal petrolün taşınmasını kolaylaştıran alanlarda kurulmuştur. Bunlardan biri ise yerli ham petrolü kaynağında işlemek amacıyla üretim sahasına yakın konumlandırılmıştır. Ham maddeye yakınlık ilkesine göre kurulan bu rafineri hangisidir?
- A) Batman - Batman ✓
- B) İzmir - Aliağa
- C) Kocaeli - Tüpraş
- D) Kırıkkale - Orta Anadolu
- E) Hatay - Dörtyol
Batman Rafinerisi, Güneydoğu Anadolu'da çıkarılan yerli petrolü kaynağına yakın yerde işlemek amacıyla kurulmuştur. Aliağa ve İzmit rafinerilerinde deniz ulaşımı, Kırıkkale'de ise iç pazara dağıtım avantajı daha belirleyicidir.
11. Türkiye, farklı jeolojik dönemlere ait arazileri sayesinde maden çeşitliliği yüksek bir ülkedir. Madencilik faaliyetleri ve yer altı kaynaklarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Ulaşım ve pazarlama koşulları madenlerin işletilmesinde önemli bir faktördür.
- B) Çıkarılan madenlerin büyük bir kısmı ham olarak ihraç edilmektedir.
- C) Madenlerin işletmeye açılabilmesi için tenör oranının yüksek olması gerekir.
- D) Volkanik arazilerin geniş yer kaplaması, fosil yakıt rezervlerini artırmıştır. ✓
- E) Maden çeşitliliğinin en fazla olduğu coğrafi bölge Doğu Anadolu'dur.
Madenlerin işletilebilmesi için rezervin yeterli, tenörün yüksek ve ulaşım-pazarlama koşullarının uygun olması gerekir. Türkiye'de maden çeşitliliği özellikle Yukarı Fırat çevresinde fazladır ve bazı cevherler ham olarak ihraç edilir. D seçeneği yanlıştır; linyit ve taş kömürü volkanizma ile değil, organik kalıntıların uzun sürede fosilleşmesiyle oluşur.
12. Isıya, aşınmaya ve kimyasallara dayanıklı olduğu için geçmişte gemilerde, fren balatalarında ve yalıtım malzemelerinde kullanılmıştır. Kanserojen etkisi nedeniyle Türkiye'de ve birçok ülkede kullanımı yasaklanan maden hangisidir?
- A) Asbest ✓
- B) Wolfram
- C) Kükürt
- D) Bor
- E) Cıva
Amyant olarak da bilinen asbest, ısıya ve aşınmaya dayanıklı lifli bir mineraldir. Geçmişte yalıtım ve fren balatalarında kullanılmıştır. Liflerinin solunması ciddi akciğer hastalıkları ve kanser riski oluşturduğu için Türkiye'de kullanımı yasaklanmıştır.
13. Erime sıcaklığı çok yüksek olan ve lamba telleri, röntgen cihazları ile çeşitli elektronik ürünlerde kullanılan maden hangisidir?
- A) Barit
- B) Antimon
- C) Tungsten ✓
- D) Trona
- E) Krom
Volfram olarak da bilinen tungsten, çok yüksek erime noktası ve dayanıklılığı sayesinde lamba tellerinde, elektronik cihazlarda ve özel alaşımlarda kullanılır. Türkiye'de Uludağ çevresinde çıkarılmıştır.
14. Türkiye'deki rafinerilerin kuruluşunda ham madde, ulaşım ve pazar gibi farklı etkenler rol oynamıştır. Buna göre; I. Kırıkkale-Orta Anadolu, II. İzmir-Aliağa, III. İzmit-Tüpraş tesislerinden hangileri deniz yolu avantajıyla kurulmuş ve ithal petrolü işlemektedir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III ✓
- E) I, II ve III
İzmit-Tüpraş ile İzmir-Aliağa kıyıda bulunduğundan ithal ham petrol gemilerle kolayca ulaştırılır (II ve III). Kırıkkale rafinerisi de ithal petrol işler; ancak kıyıda değildir ve kuruluşunda iç bölgelerin akaryakıt ihtiyacına, yani pazara yakınlık etkili olmuştur.
15. Türkiye'de aşağıdaki madenlerden hangisi, Ege Bölgesi'nde yoğun olarak çıkarılır?
- A) Bor ✓
- B) Krom
- C) Demir
- D) Kömür
- E) Bakır
Bor, Ege Bölgesi'nde (Balıkesir, Kütahya, Manisa) yoğun olarak çıkarılır. Krom, demir, kömür ve bakır diğer bölgelerde yaygındır.
16. Türkiye'de aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi, yenilenebilir enerji kaynağıdır?
- A) Kömür
- B) Doğalgaz
- C) Rüzgar enerjisi ✓
- D) Petrol
- E) Nükleer
Rüzgar enerjisi, yenilenebilir enerji kaynağıdır. Kömür, doğalgaz, petrol ve nükleer yenilenemez enerji kaynaklarıdır.
17. Türkiye'de aşağıdaki madenlerden hangisi, Ege Bölgesi'nde daha yoğun çıkarılır?
- A) Kömür
- B) Demir
- C) Bor ✓
- D) Krom
- E) Bakır
Bor madeni, Ege Bölgesi'nde (özellikle Kütahya, Balıkesir, Manisa) yoğun olarak çıkarılır. Türkiye, bor rezervlerinde dünya lideridir.
18. Türkiye'de aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi, en fazla tüketilen enerji kaynağıdır?
- A) Kömür
- B) Doğalgaz ✓
- C) Petrol
- D) Hidroelektrik
- E) Rüzgar
Türkiye'de en fazla tüketilen enerji kaynağı doğalgazdır. Elektrik üretimi ve ısınmada yaygın kullanılır.
19. Aşağıdaki madenlerden hangisi, Türkiye'de dünya rezervlerinde lider olduğumuz madenlerden biridir?
- A) Kömür
- B) Demir
- C) Bor ✓
- D) Krom
- E) Bakır
Türkiye, bor madeni rezervlerinde dünya lideridir. Dünya bor rezervlerinin yaklaşık %70'i Türkiye'de bulunur.
20. Türkiye'de aşağıdaki enerji santrallerinden hangisi, yenilenebilir enerji kaynağı kullanmaz?
- A) Rüzgar santrali
- B) Güneş santrali
- C) Hidroelektrik santrali
- D) Termik santral (kömür) ✓
- E) Jeotermal santral
Termik santral (kömür) yenilenemez enerji kaynağı kullanır. Rüzgar, güneş, hidroelektrik ve jeotermal yenilenebilirdir.
21. Aşağıdaki madenlerden hangisi, Türkiye'de dünya rezervlerinde lider olduğumuz madenlerden biri değildir?
- A) Bor
- B) Krom
- C) Bakır
- D) Mermer
- E) Kömür ✓
Kömürde dünya lideri değiliz. Bor ve kromda önemli rezervlerimiz var, bakır ve mermerde de üretim yapıyoruz, ancak kömür rezervlerimiz sınırlıdır.
22. Aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi, Türkiye'de yenilenebilir enerji kaynakları arasında en büyük paya sahiptir?
- A) Rüzgar
- B) Güneş
- C) Hidroelektrik ✓
- D) Jeotermal
- E) Biyokütle
Hidroelektrik, Türkiye'de yenilenebilir enerji kaynakları arasında en büyük paya sahiptir (yaklaşık %30-35). Rüzgar ve güneş hızla artıyor olsa da hala hidroelektrik başta gelir.
23. Aşağıdaki enerji santrallerinden hangisi, yenilenemez enerji kaynağı kullanır?
- A) Rüzgar santrali
- B) Güneş santrali
- C) Hidroelektrik santrali
- D) Nükleer santral ✓
- E) Jeotermal santral
Nükleer santral, uranyum gibi yenilenemez (tükenebilir) kaynak kullanır. Diğerleri yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.
24. Türkiye'de aşağıdaki madenlerden hangisi, dünya rezervlerinde lider olduğumuz madenlerden biridir?
- A) Kömür
- B) Demir
- C) Bor ✓
- D) Krom
- E) Bakır
Türkiye, bor madeni rezervlerinde dünya lideridir. Dünya bor rezervlerinin yaklaşık %70'i Türkiye'de bulunur.
25. Aşağıdaki enerji santrallerinden hangisi, yenilenebilir enerji kaynağı kullanmaz?
- A) Rüzgar santrali
- B) Güneş santrali
- C) Hidroelektrik santrali
- D) Termik santral (doğalgaz) ✓
- E) Jeotermal santral
Termik santral (doğalgaz) yenilenemez enerji kaynağı kullanır. Rüzgar, güneş, hidroelektrik ve jeotermal yenilenebilirdir.