Genel Tekrar Testi - 92
Yükselti arttıkça sıcaklık nasıl değişir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Yükselti arttıkça sıcaklık nasıl değişir?
- A) Önce artar sonra düşer
- B) Her 1000 metrede bir ortalama 0,5°C düşer
- C) Her 100 metrede bir ortalama 0,5°C düşer ✓
- D) Her 100 metrede bir ortalama 1°C artar
- E) Değişmez, sabit kalır
Troposferde yükselti arttıkça sıcaklık düşer. Bu düşüşün ortalama miktarı her 100 metrede yaklaşık 0,5°C'dir (kuru adiabatik koşullarda 1°C/100 m, ortalama koşullarda 0,65°C/100 m olarak alınır; KPSS sorularında 0,5°C/100 m esas alınır).
2. Muson ikliminin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kış aylarında esen karadan gelen rüzgârların yağış getirmesi
- B) Yalnızca kış aylarında yağış alması
- C) Yıl boyunca düzenli yağış alması
- D) Mevsimlik rüzgâr değişimine bağlı yağış rejimi ✓
- E) Yıl boyunca sıcak ve kurak olması
Muson ikliminde yağış, mevsimlik rüzgâr yönüne göre değişir. Yazın denizden karaya esen muson rüzgârları bol yağış getirirken, kışın karadan denize esen rüzgârlar kurak bir dönem yaratır. Güney ve Güneydoğu Asya bu iklimin en belirgin görüldüğü bölgedir.
3. Türkiye'de Karadeniz ikliminin görüldüğü kıyılarda yağışın her mevsim düzenli olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akdeniz alçak basınçlarının kışın bölgeye ulaşması
- B) Ekvatoral alçak basıncın etkisi
- C) Karadeniz'in tatlı su gölü özelliği taşıması
- D) Tropikal siklonların yıl boyunca bölgeyi etkilemesi
- E) Yıl boyunca denizden kara yönünde esen rüzgârlar ve dağların kıyıya paralel uzanması ✓
Karadeniz kıyısındaki dağlar kıyıya paralel uzandığı için, Karadeniz'den gelen nemli hava kütleleri dağlara çarparak yükselmekte ve yağış bırakmaktadır. Bu durum yıl boyunca devam ettiğinden kıyılarda her mevsim yağış alınır.
4. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi Türkiye'de görülmez?
- A) Ekvatoral iklim ✓
- B) Karadeniz iklimi
- C) Karasal iklim
- D) Akdeniz iklimi
- E) Dağ iklimi
Ekvatoral iklim, yalnızca ekvator çevresindeki (0°-10° enlemleri) tropikal bölgelerde görülür. Türkiye yaklaşık 36°-42° kuzey enlemleri arasında yer aldığından ekvatoral iklim ülkemizde görülmez. Türkiye'de Akdeniz, Karasal, Karadeniz ve Dağ iklimleri görülür.
5. Kutup iklimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Yıllık ortalama sıcaklık 0°C'nin altındadır ve bitki örtüsü yoktur ✓
- B) Yazları sıcak, kışları soğuk geçer
- C) Yıl boyunca bol yağış alır
- D) Subtropikal alçak basınç kuşağında yer alır
- E) Yaz aylarında sıcaklık 20°C'nin üzerine çıkar
Kutup iklimine sahip bölgelerde yıllık ortalama sıcaklık 0°C'nin altındadır. Yağış çok azdır, sürekli donmuş toprak (permafrost) yaygındır ve bitki örtüsü ya çok kısıtlıdır ya da hiç yoktur. Antarktika ve Kuzey Kutup Havzası bu iklimin görüldüğü başlıca alanlardır.
6. Ilıman okyanusal iklimde yağışların büyük bölümü hangi mevsimde görülür?
- A) Yaz
- B) Yıl boyunca eşit dağılır ✓
- C) Sonbahar ve Kış
- D) Yalnızca ilkbahar
- E) İlkbahar
Ilıman okyanusal iklimde (Batı Avrupa iklimi) yağışlar yıl boyunca oldukça düzenli dağılır. Bu iklimde Batı rüzgârları hâkim olup her mevsim denizden nem taşır. Kışlar ılık, yazlar serin geçer. Kuzey ve Batı Avrupa bu iklimin görüldüğü başlıca bölgedir.
7. Türkiye'de en kurak bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karadeniz Bölgesi
- B) Ege Bölgesi
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
- D) İç Anadolu Bölgesi
- E) Marmara Bölgesi
Türkiye'de Güneydoğu Anadolu Bölgesi en az yağış alan, en kurak bölgedir. Özellikle Şanlıurfa ve Mardin çevresinde yıllık yağış miktarı 300-400 mm dolayındadır. Bölge, yazın çok sıcak ve kurak olan Akdeniz ikliminin sert kara iklimi etkisiyle birleştiği bir geçiş alanındadır.
8. Aşağıdakilerden hangisi iklim ile hava durumu arasındaki en temel farktır?
- A) İklim yalnızca sıcaklıkla, hava durumu yalnızca yağışla ilgilidir
- B) İklim uzun yılların ortalamasını, hava durumu ise kısa süreli atmosfer koşullarını ifade eder ✓
- C) İklim deniz kenarında, hava durumu karada gözlemlenir
- D) Aralarında herhangi bir fark yoktur
- E) Hava durumu uzun yılların ortalamasını, iklim anlık durumu ifade eder
İklim, en az 30 yıllık meteorolojik verilerin ortalamasıyla belirlenen uzun dönemli atmosfer koşullarını ifade eder. Hava durumu ise anlık ya da kısa süreli (saatlik, günlük) atmosfer koşullarını gösterir. Bu nedenle hava durumu değişkenken iklim daha kararlı bir yapı sergiler.
9. Tundra iklimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Yıl boyunca ılık ve yağışlı bir iklim hâkimdir
- B) Akdeniz iklimine benzer şekilde yazlar sıcak ve kuraktır
- C) Yazlar kısa ve serin, kışlar uzun ve çok soğuk geçer; bodur bitkiler yetişir ✓
- D) Tropikal ormanlar bu iklimde görülür
- E) 20°-30° enlemlerinde görülen kurak bir iklimdir
Tundra iklimi; 60°-75° enlemleri arasında, kutup çevresi bölgelerde görülür. Yazlar çok kısa ve serin, kışlar uzun ve şiddetli soğuktur. Ağaç yetişmez; yosun, liken ve bodur çalılar gibi kısa boylu bitkiler görülür. Kuzey Kanada, Sibirya kıyıları ve Alaska bu iklimin yaygın olduğu bölgelerdir.
10. Bir yerde yağışın kar olarak düşmesi için o yerde hava sıcaklığının kaç derecenin altında olması gerekir?
- A) 0°C ✓
- B) 2°C
- C) -4°C
- D) -2°C
- E) 4°C
Kar yağışı oluşabilmesi için havanın 0°C'nin altında olması gerekir. 0°C eşik değerdir; bu sıcaklığın altında su buharı ve yağmur damlacıkları donararak kar kristallerine dönüşür.
11. Türkiye'de Akdeniz ikliminin hâkim olduğu bölgede yağışlar ağırlıklı olarak hangi mevsimde görülür?
- A) Kış ✓
- B) Sonbahar
- C) Yaz
- D) İlkbahar
- E) Tüm mevsimlere eşit dağılır
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Bu iklim tipinde yağışlar ağırlıklı olarak kış mevsiminde görülür. Yaz aylarında ise subtropikal yüksek basıncın etkisiyle kuruluğun yaşandığı dönemdir.
12. Ekvator çevresindeki bölgelerde yıl boyunca yüksek sıcaklıkların yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sürekli esen rüzgarların etkisi
- B) Orman örtüsünün yoğunluğu
- C) Güneş ışınlarının yıl boyunca dik ya da dike yakın açıyla gelmesi ✓
- D) Deniz seviyesinden yüksekliğin az olması
- E) Denizlere olan yakınlık
Ekvator bölgesinde güneş ışınları yıl boyunca dik ya da dike yakın açıyla gelir. Bu durum birim alana düşen güneş enerjisini artırır ve sürekli yüksek sıcaklıkların oluşmasına neden olur. Işınların dik gelmesi, aynı enerji miktarının daha küçük alana yayılması anlamına gelir.
13. Yüksek dağların denize bakan yamaçlarında görülen ve dağların iç kesimlerine göre çok daha fazla yağış alan bölgeler için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Advektif yağış bölgesi
- B) Frontal yağış bölgesi
- C) Siklonik yağış bölgesi
- D) Orografik yağış bölgesi ✓
- E) Konveksiyonel yağış bölgesi
Orografik (dağ) yağışı; nemli hava kütlelerinin dağ yamaçlarına çarptığında yükselmeye zorlanması ve soğuyarak yoğunlaşmasıyla oluşur. Dağların denize bakan yamaçları bu nedenle çok daha fazla yağış alırken iç yamaçlar görece kurak kalır. Bu duruma 'yağış gölgesi' de denir.
14. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi yıl boyunca yüksek sıcaklık ve bol yağış özellikleriyle tanımlanır?
- A) Savan iklimi
- B) Muson iklimi
- C) Akdeniz iklimi
- D) Ekvatoral (tropik yağmur ormanı) iklimi ✓
- E) Okyanusal iklim
Ekvatoral (tropik yağmur ormanı) iklimi; yıl boyunca yüksek sıcaklık (ortalama 25-27°C) ve bol yağış (yıllık 2000 mm üzeri) özellikleri taşır. Mevsimler arasında belirgin bir sıcaklık farkı yaşanmaz ve her ay yeterli yağış alınır. Amazon Havzası ve Kongo Havzası bu iklimin tipik örnekleridir.
15. Bir bölgede yıllık ortalama sıcaklığı etkileyen etkenlerden biri olan 'enlem' faktörü nasıl işler?
- A) Enlem yalnızca kutuplarda sıcaklığı etkiler
- B) Enlem ile sıcaklık arasında herhangi bir ilişki yoktur
- C) Enlem arttıkça sıcaklık azalır ✓
- D) Enlem arttıkça sıcaklık artar
- E) Enlem yalnızca tropikal bölgelerde etkilidir
Ekvatorden kutuplara doğru gidildikçe (enlem arttıkça) güneş ışınları daha eğik gelir ve birim alana düşen enerji miktarı azalır. Bu nedenle enlem arttıkça yıllık ortalama sıcaklık düşer. Ekvator en sıcak, kutuplar ise en soğuk bölgelerdir.
16. Step (bozkır) iklimi için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Yaz ayları soğuk ve yağışlı, kış ayları ılık ve kuraktır
- B) Yıllık yağış miktarı 250-500 mm arasında olup doğal bitki örtüsü otlardır ✓
- C) Yıllık yağış miktarı 1000 mm'nin üzerindedir
- D) Dört mevsim eşit yağış görülür ve orman örtüsü hâkimdir
- E) Yalnızca çöl koşullarının hüküm sürdüğü bölgelerde görülür
Step (bozkır) ikliminde yıllık yağış miktarı genellikle 250-500 mm arasındadır. Bu az yağış orman oluşumuna yetmez; doğal bitki örtüsü kısa boylu otlar ve çalılardır. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk geçer. İç Anadolu bu iklimin tipik örneğidir.
17. Türkiye'de en fazla yağış alan kıyı bölgesi hangisidir?
- A) Güneydoğu kıyıları
- B) Ege kıyıları
- C) Karadeniz kıyıları (özellikle Doğu Karadeniz) ✓
- D) Akdeniz kıyıları
- E) Marmara kıyıları
Türkiye'nin en fazla yağış alan bölgesi Doğu Karadeniz kıyılarıdır. Kuzeyden gelen nemli hava kütleleri Karadeniz'den nem alır ve kıyıya ulaştığında dağlarla karşılaşarak orografik yağışa neden olur. Rize ve çevresi Türkiye'nin en yağışlı yerleri arasındadır (yıllık 2000 mm üzeri).
18. İzoterm kavramının tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eşit yükseltiye sahip yerleri birleştiren eğriler
- B) Eşit yağış miktarına sahip yerleri birleştiren eğriler
- C) Eşit sıcaklık değerlerine sahip yerleri birleştiren eğriler ✓
- D) Eşit basınç değerlerine sahip yerleri birleştiren eğriler
- E) Eşit nem oranına sahip yerleri birleştiren eğriler
İzoterm; harita üzerinde aynı sıcaklık değerine sahip yerleri birleştiren eğri çizgilerdir. 'İzo' eşit, 'term' ise sıcaklık anlamına gelir. Benzer biçimde eşit yağışlı yerleri birleştiren çizgilere izohiyetal, eşit basınçlı yerleri birleştiren çizgilere ise izobar adı verilir.
19. Kara ikliminin temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kış aylarında donma olayının hiç yaşanmaması
- B) Yaz aylarında yüksek nem oranının hâkim olması
- C) Her mevsim bol yağış alınması
- D) Yıllık sıcaklık farkının çok düşük olması
- E) Yıllık sıcaklık farkının çok yüksek olması ✓
Kara (karasal) ikliminin en belirgin özelliği, yıllık sıcaklık farkının (yıllık amplitüdün) çok yüksek olmasıdır. Denizden uzak iç kesimlerde denizin ılımanlaştırıcı etkisi zayıflar; yazlar çok sıcak, kışlar ise çok soğuk geçer. Bu durum günlük sıcaklık farklarının da fazla olmasına neden olur.
20. Yükseklik arttıkça sıcaklığın düşmesi olayına verilen isim nedir?
- A) Adyabatik soğuma ✓
- B) Hava basıncı düşüşü
- C) İzotermal katman
- D) Troposferik inversiyon
- E) Konveksiyonel ısınma
Adyabatik soğuma; yükselen hava kütlesinin genleşmesiyle ısı alışverişi olmaksızın soğuması olayıdır. Troposfer içinde kuru hava kütleleri her 100 m'de yaklaşık 1°C, nemli hava kütleleri ise her 100 m'de yaklaşık 0,6°C soğur. Bu nedenle yüksek dağların zirveleri, etek kısımlarına göre çok daha soğuktur.
21. Muson yağmurları ağırlıklı olarak hangi mevsimde görülür?
- A) Yaz mevsiminde ✓
- B) Sonbahar mevsiminde
- C) İlkbahar mevsiminde
- D) Tüm mevsimlere eşit dağılır
- E) Kış mevsiminde
Muson yağmurları yaz mevsiminde görülür. Yaz aylarında kara hızlı ısınır ve alçak basınç oluşur; okyanuslardan gelen nemli hava karalara doğru akar ve yoğun yağışlara neden olur. Kışın ise kara soğur, rüzgâr karalardan denizlere eser ve kurak mevsim yaşanır. Güney ve Güneydoğu Asya bu iklimin en tipik örneklerine ev sahipliği yapar.
22. Kutup ikliminin hüküm sürdüğü bölgelerde doğal bitki örtüsü olarak aşağıdakilerden hangisi bulunur?
- A) Geniş yapraklı ormanlar
- B) İğne yapraklı ormanlar (Tayga)
- C) Maki ve garig bitki örtüsü
- D) Tundra bitki örtüsü (yosun, liken) ✓
- E) Tropikal yağmur ormanları
Kutup iklimine sahip bölgelerde (60° kuzey enleminin ötesi ve Antarktika) doğal bitki örtüsü tundradır. Tundra; kısa yetişme dönemine uyum sağlamış yosun, liken ve bodur çalılardan oluşur. Ağaç yetişmesi için gerekli olan sıcaklık ve büyüme süresi koşulları bu bölgelerde sağlanamaz.
23. Bir bölgede yağış miktarının buharlaşma miktarından fazla olması durumu ne anlama gelir?
- A) O bölgede yağışlar düzensiz dağılır
- B) O bölgede step iklimi egemendir
- C) O bölgede çöl iklimi hüküm sürer
- D) O bölgede sıcaklıklar sürekli yüksektir
- E) O bölge nemli bir iklime sahiptir ve su fazlası oluşur ✓
Yağış miktarının buharlaşma miktarından fazla olması, o bölgenin nemli bir iklim özelliğine sahip olduğunu gösterir. Bu durumda su dengesi pozitif yönde olup akarsular beslenebilir, toprak suya doyar ve orman gibi yoğun bitki örtüsü gelişebilir. Yağışın buharlaşmadan az olduğu yerlerde ise kuraklık ve çölleşme riski artar.
24. Aşağıdaki rüzgar türlerinden hangisi kuzey yarım kürede batıdan doğuya doğru eser ve ılıman kuşak ülkelerinin iklimini büyük ölçüde etkiler?
- A) Kara-deniz meltemleri
- B) Kutup rüzgarları
- C) Alizeler
- D) Batı rüzgarları (Batılılar) ✓
- E) Muson rüzgarları
Batı rüzgarları (Batılılar); 30-60° enlemleri arasında eser ve batıdan doğuya doğru yönelir. Kuzey yarım kürede güneybatıdan kuzeydoğuya esen bu rüzgârlar, okyanus üzerinden bol nem taşır ve Avrupa gibi ılıman iklim bölgelerinin iklimini şekillendirir. Türkiye de zaman zaman bu rüzgarların etkisi altında kalır.
25. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin büyük bölümünde görülen iklim tipidir?
- A) Ekvatoral iklim
- B) Karasal iklim ✓
- C) Muson iklimi
- D) Savan iklimi
- E) Tundra iklimi
Türkiye'nin iç kesimlerinde ve büyük bölümünde karasal iklim hâkimdir. Bu iklimde yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve karlı geçer. Kıyı bölgelerinde ise farklı iklim tipleri görülmektedir.