Genel Tekrar Testi - 98

1. Türkiye'de yükselti arttıkça sıcaklığın düşmesi aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanır?

• A) Albedo etkisi
• B) Konveksiyon akımı
• C) Termik gradyan (dikey sıcaklık azalması) ✓
• D) Cephesel yağış
• E) Föhn rüzgârı

Troposfer‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ içinde her 100 metre yükseldikçe sıcaklık ortalama 0,5–0,6°C düşer; buna termik gradyan ya da dikey sıcaklık azalması denir. Bu nedenle yüksek rakımlı Doğu Anadolu'da sıcaklıklar çok düşük seviyelere iner.

2. Marmara Bölgesi'nde iklimin diğer kıyı bölgelerimize göre daha ılıman olmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu'ya yakın olması
• B) Yoğun orman örtüsünün dengeleyici etkisi
• C) Rakımının çok yüksek olması
• D) Tropikal hava kütlelerinin sürekli etkisi altında kalması
• E) Hem Karadeniz hem Akdeniz iklim özelliklerini birlikte taşıması ✓

Marmara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, coğrafi konumu itibarıyla hem Karadeniz hem de Akdeniz ikliminin geçiş alanında yer alır. Bu durum iklimi ılımanlaştırır; ne aşırı soğuk ne de aşırı sıcak uç değerler yaşanır.

3. Türkiye'de yağışların genel olarak hangi cephede (yamaçta) daha fazla olduğu gözlemlenir?

• A) Rüzgar üstü (windward) yamaçlar ✓
• B) Bütün yamaçlarda yağış eşit dağılır
• C) Rüzgar altı (lee) yamaçlar
• D) Güneye bakan yamaçlar
• E) Doğuya bakan yamaçlar

Nemli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hava kütleleri dağlara çarptığında rüzgar üstü (windward) yamaçlarda yükselerek soğur ve yoğunlaşarak yağış bırakır. Rüzgar altı (lee) yamaçlar ise bu yağıştan az pay alır; buna Föhn etkisi de denir. Karadeniz'e bakan kuzey yamaçlar bu durumun tipik örneğidir.

4. Türkiye'de Karadeniz kıyılarının yıl boyu yağış almasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kuzey Anadolu Dağları'nın denizden gelen nemli hava kütlelerini yükselterek yağış oluşturması ✓
• B) Kıyıya dik uzanan dağların deniz nemini iç kesimlere taşıması
• C) Karadeniz'in kapalı bir iç deniz olması nedeniyle buharlaşmanın fazla olması
• D) Kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin ısınarak yağış bırakması
• E) Kıyıya paralel uzanan dağların deniz etkisini kesmesi

Karadeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kıyılarına paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları, kuzeyden gelen nemli ve ılık hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini engelleyerek bu hava kütlelerini yükseltir. Yükselen hava soğur ve yoğunlaşarak dört mevsim yağış bırakır. Dağların kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin iç kesimlere ulaşmasını zorlaştırır, bu da Karadeniz kıyılarının yıl boyu yağışlı olmasını sağlar.

5. Türkiye'de aynı enlemde yer almalarına karşın Erzurum'un Sinop'a göre çok daha sert bir kış iklimi yaşamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sinop'un Karadeniz iklimine özgü bol yağış alarak karların erimesinin kolaylaşması
• B) Sinop çevresinde dağların rüzgar kesici işlev görmesi
• C) Erzurum'un denizden uzak ve yüksek bir iç kesimde bulunması ✓
• D) Erzurum'un Doğu Anadolu'da bulunması nedeniyle güneş ışınlarını dik almaması
• E) Erzurum'un daha fazla kuzey rüzgarına maruz kalması

Karasallık‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ derecesi arttıkça kışlar daha sert, yazlar daha sıcak geçer; yıllık sıcaklık farkı yükselir. Erzurum, hem yüksek rakımda (yaklaşık 1900 m) hem de denizden uzak, çevresi dağlarla çevrili kapalı bir havzada yer alır. Bu durum okyanusal etkilerin ulaşmasını engeller ve kışların çok sert geçmesine yol açar. Sinop ise deniz kıyısında olduğundan denizin ılıtıcı etkisiyle daha ılıman bir iklim yaşar.

6. Türkiye'de Akdeniz ikliminin görüldüğü alanlarda yaz aylarında yağış miktarının son derece az olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

• A) Yaz aylarında güneş ışınlarının dik gelmesi nedeniyle yağışların buharlaşması
• B) Yaz aylarında İzlanda alçak basıncının etkisini yitirmesi
• C) Yaz aylarında Sibirya yüksek basıncının bölge üzerinde etkili olması
• D) Yaz aylarında kıyı dağlarının deniz etkisini iç kesimlere geçirmemesi
• E) Yaz aylarında Azor yüksek basıncının kuzeye kayarak bölge üzerinde etkili olması ✓

Akdeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikliminde yazların kurak geçmesinin temel nedeni dinamik bir etkendir. Yaz aylarında Azor (Subtropikal) yüksek basınç kuşağı kuzeye kayarak Akdeniz havzası üzerinde etkili olur. Bu alçalan hava hareketi (subsidence) bulutsuz, kurak ve sıcak havalara yol açar. Kışları ise bu yüksek basınç güneye çekilir, cephesel yağış sistemleri (batı rüzgarları ve siklonlar) bölgeye ulaşır.

7. Türkiye'de aynı meridyen üzerinde yer alan Antalya ile Isparta arasındaki yıllık ortalama sıcaklık farkının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Isparta'nın kuzey yamaçta yer alması
• B) Antalya'nın güneyden esen Lodos rüzgarlarına açık olması
• C) Isparta'nın Antalya'ya göre daha fazla yağış alması
• D) Antalya'nın Akdeniz iklimine, Isparta'nın İç Anadolu iklimine geçiş kuşağında yer alması
• E) İki şehir arasındaki yükselti farkı ✓

Antalya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ deniz seviyesine yakın bir kıyı kentiyken Isparta yaklaşık 1050 metre yükseltide bir iç kesim şehridir. Her 100 metrelik yükselişte sıcaklık ortalama 0,5-0,6°C düşer. Bu yükselti farkı iki şehir arasındaki ortalama sıcaklık farklılığının temel nedenidir. Öte yandan Isparta, çevresindeki dağlar nedeniyle deniz etkisinden de yeterince yararlanamaz; bu da karasallığı artırır.

8. Türkiye'de 'orografik yağış' en belirgin biçimde hangi bölgede ve hangi dağ sıralarının hangi yamaçlarında görülür?

• A) İç Anadolu – Toros Dağları'nın kuzey yamaçları
• B) Marmara Bölgesi – Uludağ'ın kuzey yamaçları
• C) Doğu Anadolu – Doğu Toroslar'ın güney yamaçları
• D) Karadeniz Bölgesi – Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey (denize bakan) yamaçları ✓
• E) Ege Bölgesi – Ege kıyı dağlarının doğu yamaçları

Orografik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yağış, nemli hava kütlelerinin dağlara çarparak yükselmesi ve soğuması sonucu oluşur. Karadeniz'den gelen nemli hava kütleleri Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında yükselmeye zorlanır ve bu yamaçlarda yoğun yağış bırakır. Dağları aşan hava kuru hale geldiğinden güney yamaçlar (föhn etkisi) çok daha az yağış alır. Bu durum Karadeniz kıyılarının Türkiye'nin en yağışlı bölgesi olmasını açıklar.

9. Türkiye'de aşağıda verilen istasyonların yıllık yağış rejimi incelendiğinde hangisinin Akdeniz iklim tipine özgü yağış rejimine en iyi örnek olduğu söylenebilir?

• A) Antalya – yağışlar kış mevsiminde yoğunlaşır, yaz mevsimi kurak geçer ✓
• B) Rize – yağışlar yıl içinde düzenli dağılır, belirgin bir kurak mevsim yoktur
• C) Erzurum – yağışlar yıl içinde görece düzenli dağılır, en yağışlı mevsim ilkbahardır
• D) Ankara – yağışlar ilkbaharda en yüksek değere ulaşır, yazlar yarı kurak geçer
• E) İstanbul – sonbahar ve kış aylarında yağışlar artar ancak yaz da yağışlıdır

Akdeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikliminde yağışlar kış mevsiminde yoğunlaşır ve yaz mevsimi belirgin biçimde kurak geçer. Antalya bu özellikleri en belirgin gösteren Türkiye istasyonlarından biridir. Rize yıl boyu yağışlıdır (Karadeniz iklimi), Ankara ve Erzurum yağışlarını ilkbaharda yoğunlaştıran iç bölge karakteri taşır, İstanbul ise Akdeniz ve Karadeniz iklimlerinin geçiş özelliklerini gösterir.

10. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en az yağış alan bölge olmasında aşağıdaki etkenlerden hangisi belirleyici değildir?

• A) Bölgenin çevresindeki dağların kuzeyden gelen soğuk ve nemli havanın önünü kesmesi
• B) Bölgenin Akdeniz'e uzaklığı ve deniz etkisinden büyük ölçüde yoksun olması
• C) Torosların güneyden gelen nemli hava kütlelerini iç kesimlere geçirmemesi
• D) Yaz aylarında subtropikal yüksek basıncın bölge üzerinde etkili olması
• E) Kuzeyden gelen Sibirya kökenli soğuk ve kuru hava kütlelerinin bölgeye sık ulaşması ✓

Sibirya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kökenli soğuk hava kütleleri Türkiye'ye kuzeyden girer ve kış soğutmasında etkilidir; ancak bu hava kütleleri Türkiye'ye ulaştığında büyük ölçüde karasallaşmış ve nemini yitirmiştir, bu nedenle Güneydoğu Anadolu'nun az yağış almasının nedeni değildir. Bölgenin az yağış almasının gerçek nedenleri; Toros engelinin deniz nemini kesmesi, subtropikal yüksek basınç etkisi, denizden uzaklık ve kuzeyi kapatan dağların kuzey nemli sistemlerini durdurucu etkisidir.

11. Türkiye'de yüksek dağlık alanlarda gözlemlenen 'step (bozkır) vejetasyonunun' dağ yamaçlarında belirli bir yüksekliğin altında başlaması iklim bilimi açısından hangi kavramla açıklanır?

• A) Termal kuşaklanma
• B) Orografik yükselme
• C) Föhn etkisi
• D) İklim bölgesi sınırı
• E) Yağış gölgesi etkisi ✓

Yağış‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ gölgesi (rain shadow) etkisi, bir dağ sırasının rüzgar altı yamaçlarının çok daha az yağış alması olgusunu ifade eder. Nemli hava kütleleri dağın rüzgar üstü yamacını aşarken yağışını bırakır; dağı aşan hava kururak iner ve rüzgar altı yamaçta çok daha az yağış oluşur. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da bozkırın egemen olmasının temel nedenlerinden biri Torosların ve Kuzey Anadolu Dağlarının yarattığı bu yağış gölgesi etkisidir.

12. Türkiye'de Karadeniz kıyılarından İç Anadolu'ya geçildikçe karasallık derecesinin artmasının en belirgin göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kış yağışlarının azalıp yaz yağışlarının artması
• B) Yıllık sıcaklık genişliğinin artması ve yağış miktarının azalması ✓
• C) Bitki örtüsünün ormandan bozkıra değişmesi
• D) Yıllık ortalama sıcaklığın düşmesi
• E) Ortalama yıllık yağış miktarının azalması

Karasallığın‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ artmasının en belirgin ve kapsamlı göstergesi yıllık sıcaklık genişliğinin (yıllık amplitüd) artması ve yağış miktarının azalmasıdır. Kıyıdan uzaklaştıkça denizin ılıtıcı ve nemlendiriciki etkisi azalır; yazlar sıcak, kışlar soğuk geçer, yıllık sıcaklık farkı artar ve yağış azalır. Diğer seçenekler (yağış azalması, sıcaklık düşüşü, bitki örtüsü değişimi) karasallığın dolaylı sonuçlarıdır ancak tek başlarına yeterli bir tanımlama yapamazlar.

13. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de yerel rüzgarlardan biri olan 'Lodos'un iklimsel etkilerini doğru biçimde tanımlar?

• A) Doğudan esen kuru ve soğuk bir rüzgar olup İç Anadolu'da kar yağışına neden olur
• B) Ege ve Marmara kıyılarında sıcaklığı düşürür, fırtınalı havaya yol açar
• C) Güneybatıdan esen nemli ve sıcak bir rüzgar olup özellikle İstanbul'da sıcaklığı yükseltir ve bulutlu hava oluşturabilir ✓
• D) Ege kıyılarında yaz aylarında serinletici etki yapan kuzey kökenli bir rüzgardır
• E) Karadeniz'den gelen nemli havanın dağları aşmasıyla Orta Anadolu'yu ısıtan bir rüzgardır

Lodos,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ güneybatıdan esen sıcak ve nemli bir yerel rüzgardır. Özellikle Marmara ve Ege bölgelerinde etkili olur. İstanbul'da sıcaklığı belirgin biçimde yükseltir, nem artışı, sis ve zaman zaman sağanak yağışa yol açabilir. Kışın esmesi halinde kar yağışını engelleyebilir ve alışılmadık sıcaklıklara neden olabilir. Öte yandan Poyraz ise Karadeniz'den esen serin ve kuru bir rüzgardır.

14. Türkiye'de 'Ege Bölgesi'nin Akdeniz iklimine benzer özellikler taşımasına karşın tam anlamıyla Akdeniz iklimi sergilememesinin en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ege kıyılarına dik uzanan vadiler sayesinde deniz etkisinin iç kesimlere nüfuz etmesi ve yaz kuruluğunun Akdeniz'e göre daha az belirgin olması
• B) Ege Bölgesi'nde yağışların yıl içinde daha düzenli dağılması ve enlemin farklı olması ✓
• C) Ege Bölgesi'nin İç Anadolu'ya yakın olması
• D) Ege Bölgesi'nde kışların Akdeniz Bölgesi'ne göre çok daha sert geçmesi
• E) Ege Denizi'nin Akdeniz'e göre daha soğuk olması

Ege‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi Akdeniz iklimine benzer ancak bazı farklılıklar taşır: İç kesimlere gidildikçe karasallık artar, yağışlar yıl içinde Akdeniz kıyılarına göre biraz daha dengeli dağılır ve yaz kuruluğu Antalya gibi tam Akdeniz iklimi istasyonlarına kıyasla daha az belirgindir. Bunun yanı sıra Ege Bölgesi daha kuzeyde yer aldığından (özellikle İzmir ve kuzeyi) bazı alanlarda Akdeniz iklimiyle karasal iklim arası geçiş özellikleri taşır.

15. Türkiye'de Don olaylarının en sık yaşandığı bölge ve bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Marmara Bölgesi – Sibirya kökenli soğuk hava kütlelerinin kıyıya kadar kolayca ulaşması
• B) Karadeniz Bölgesi – yıl boyu yağışlı olması nedeniyle toprağın sürekli nemli kalması
• C) İç Anadolu Bölgesi – bozkır ikliminin egemen olması ve yağışların az olması
• D) Doğu Anadolu Bölgesi – yüksek rakım ve denizden uzaklık nedeniyle uzun ve sert kışlar yaşanması ✓
• E) Güneydoğu Anadolu Bölgesi – subtropikal yüksek basıncın kışın bölgeyi terk etmesi

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ don olayları en sık ve en uzun süre Doğu Anadolu Bölgesi'nde yaşanır. Bölge hem Türkiye'nin en yüksek ortalama yükseltisine (yaklaşık 2000 m) hem de kıta içi konumuna sahiptir. Bu nedenle kışlar çok uzun ve sert geçer, Ağrı ve Erzurum gibi istasyonlarda yıllık don günü sayısı 100'ün üzerine çıkabilir. Ağrı'da ocak ortalaması -12°C'nin altına düşer. Karasallık ve yüksek rakım birleşince don riski Türkiye'nin en yüksek değerlerine ulaşır.

16. Türkiye'de yağış miktarı ile bitki örtüsü arasındaki ilişki değerlendirildiğinde aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Rize çevresi (2000 mm üzeri yağış) – Kolşik karışık ormanlar
• B) Güneydoğu Anadolu (300 mm altı yağış) – Çöl ve yarı çöl vejetasyonuna geçiş
• C) Doğu Anadolu yüksek platoları (400-600 mm yağış) – Geniş yapraklı sık ormanlar ✓
• D) Akdeniz kıyıları (700-1000 mm yağış) – Maki ve kızılçam ormanları
• E) İç Anadolu (300-400 mm yağış) – Bozkır (step) vejetasyonu

Doğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu'nun yüksek platoları, düşük sıcaklıklar, uzun kış ve az yağış koşulları nedeniyle geniş yapraklı sık ormanları değil; yüksek dağ stepleri ve soğuğa dayanıklı bozkır vejetasyonunu barındırır. Geniş yapraklı yoğun ormanlar Karadeniz kıyıları, Marmara ve Ege'nin nemli alanlarında görülür. Doğu Anadolu platolarında iklim hem kuru hem soğuktur; bu nedenle orman oluşumu için gerekli nem ve sıcaklık koşulları sağlanamamaktadır.

17. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de 'yarı kurak iklim' özelliği gösteren İç Anadolu'da kuru tarımın (nadassız) yaygınlaşmasını kısıtlayan başlıca iklim faktörüdür?

• A) Günlük sıcaklık farklarının büyük olması nedeniyle bitkilerin don zararına uğraması
• B) Yıllık yağışın 300-400 mm civarında olması ve yaz yağışlarının son derece yetersiz kalması ✓
• C) Yaz aylarında ortalama sıcaklığın 30°C'yi aşması
• D) Rüzgar erozyonunun toprağı sürekli taşıması
• E) Kış aylarında aşırı kar yağışı nedeniyle tarım alanlarının uzun süre karla kaplı kalması

İç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu'da kuru tarım yapılabilmekle birlikte nadassız (sulamasız) tarımın yaygınlığı sınırlıdır. Bunun temel nedeni yıllık yağışın (300-400 mm) yetersiz olması ve özellikle yaz aylarında yağışın son derece düşük seviyelerde kalmasıdır. Buğday gibi kışlık ürünler yetişebilse de yazlık ürünler için sulama zorunlu hale gelir. Kar örtüsü kışın toprak nemini koruma açısından faydalıdır; don ve rüzgar erozyonu ikincil etkenlerdir.

18. Aşağıda verilen iklim özellikleri hangi Türkiye şehrine aittir? 'Yıllık ortalama sıcaklık 18-19°C, yıllık yağış 700-1000 mm, yağışların büyük bölümü kış aylarında düşer, yazlar sıcak ve kurak geçer, deniz etkisi belirgin, don olayı nadirdir, bitki örtüsü makilerden oluşur.'

• A) Trabzon
• B) Adana ✓
• C) Ankara
• D) Erzincan
• E) İzmir

Verilen‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ özellikler tam Akdeniz iklimine işaret etmektedir: yüksek yıllık ortalama sıcaklık, yağışların kışa yoğunlaşması, yazın kurak geçmesi, don olayının nadir görülmesi ve maki bitki örtüsü. Bu özellikler Adana'ya uygundur; Adana Akdeniz kıyısında, deniz etkisine açık ve tipik Akdeniz ikliminin yaşandığı bir kenttir. İzmir de benzer özelliklere sahip olmakla birlikte yıllık ortalama sıcaklık ve kış ılımlılığı açısından Adana daha belirgin değerler gösterir. Trabzon Karadeniz iklimi, Ankara ve Erzincan ise karasal iklim özelliği taşır.

19. Türkiye'de kışın Karadeniz kıyılarının iç kesimlere göre daha ılık olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kuzey Anadolu Dağları'nın kıyı ile iç kesimler arasında bariyer oluşturması ✓
• B) Karadeniz'in tuzluluk oranının düşük olması
• C) Karadeniz kıyılarının deniz seviyesine yakın olması
• D) Karadeniz kıyılarının güneye bakan yamaçlarda yer alması
• E) Karadeniz'den esen rüzgârların nem taşıması

Kuzey‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Dağları (Pontik Dağlar), kuzeyden gelen soğuk ve kuru hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini engellerken aynı zamanda iç kesimlerdeki soğuk havanın kıyıya inmesini de önler. Bu bariyer etkisi sayesinde Karadeniz kıyıları kışın iç kesimlerden çok daha ılık kalmaktadır. Karadeniz'in ısı kapasitesi de ılımanlaştırıcı etki yapar; ancak temel neden dağların bariyer işlevi görmesidir.

20. Türkiye'de yağışın en düzensiz (rejimi en değişken) dağıldığı bölge hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) İç Anadolu Bölgesi
• E) Karadeniz Bölgesi

Güneydoğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Bölgesi, yağışlarını yalnızca kış mevsiminde alır; yaz tamamen kurak geçer. Bu durum yağışın mevsimlere göre son derece dengesiz dağıldığını gösterir. Karadeniz Bölgesi dört mevsim yağış alır dolayısıyla en düzenli rejime sahiptir. İç Anadolu'da da yağış az ama görece mevsimlere dağılmıştır. Yağış rejimi açısından en büyük kontrast (kurak yaz - yağışlı kış) Güneydoğu Anadolu'da görülür.

21. Aşağıdaki şehir çiftlerinden hangisinde birinci şehir ikincisine göre yıllık sıcaklık farkı (amplitüdü) daha büyüktür?

• A) Trabzon – Erzurum
• B) Samsun – Ankara
• C) Antalya – Kars ✓
• D) Rize – Sivas
• E) İzmir – Konya

Yıllık‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sıcaklık farkı; denizden uzak, yüksek ve karasal iklim özelliği taşıyan yerlerde büyük, kıyılarda küçüktür. Kars (1756 m, karasal), Antalya'ya (deniz kıyısı, Akdeniz iklimi) kıyasla çok daha büyük amplitüde sahiptir. Bu seçenekte Antalya'nın amplitüdü yaklaşık 20°C iken Kars'ınki 35°C'nin üzerindedir; dolayısıyla Antalya-Kars çiftinde Kars daha büyük amplitüde sahiptir ve bu nedenle doğru seçenek D'dir. Diğer seçeneklerde ise sıralama tersine çevrilmiştir; karasal şehir ilk sıradadır.

22. Türkiye'de 'cephe yağışları' en çok hangi bölgede ve hangi mevsimde etkilidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi – İlkbahar
• B) Doğu Anadolu Bölgesi – Yaz
• C) Ege Bölgesi – Sonbahar
• D) Karadeniz Bölgesi – Yaz
• E) Akdeniz Bölgesi – Kış ✓

Cephe‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (frontal) yağışları, polar ve tropikal hava kütlelerinin karşılaştığı alanlarda oluşur. Kışın Akdeniz üzerinden gelen ılık-nemli hava kütleleri ile kuzeydeki soğuk hava kütleleri Akdeniz havzasında çarpışır; bu nedenle cephe yağışları Akdeniz Bölgesi'nde kış mevsiminde en etkin biçimde görülür. Karadeniz yağışları ise ağırlıklı olarak yamaç (orografik) yağışı niteliğindedir.

23. Aşağıda verilen özelliklerden hangisi Türkiye'nin Akdeniz iklim bölgesi için doğru DEĞİLDİR?

• A) Doğal bitki örtüsü makidir.
• B) Yıllık ortalama sıcaklık değerleri Türkiye ortalamasının üzerindedir.
• C) Yağışlar büyük ölçüde kış mevsiminde düşer.
• D) Karların yerde kalma süresi iç kesimlere göre daha uzundur. ✓
• E) Yaz mevsimi sıcak ve kuraktır.

Akdeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikliminin hâkim olduğu kıyı kesimlerinde kışlar ılık geçer; bu nedenle kar yağışı oldukça az görülür ve yerde çok kısa süre kalır ya da hiç kalmaz. İç kesimler ise soğuk ve karlı kışlara sahip olduğundan kar örtüsünün yerde kalma süresi çok daha uzundur. Diğer seçeneklerin tümü (kışın yağışlı, yazın kurak ve sıcak, makiyle kaplı, sıcak iklim) Akdeniz iklimine özgü doğru özelliklerdir.

24. Türkiye'de orografik (yamaç) yağışının en belirgin biçimde görüldüğü kıyı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Akdeniz kıyıları
• B) Güneydoğu kıyıları
• C) Marmara kıyıları
• D) Ege kıyıları
• E) Karadeniz kıyıları ✓

Orografik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yağış, nemli havanın dağ yamaçlarına çarparak yükselmesiyle meydana gelir. Karadeniz kıyılarına paralel uzanan Kuzey Anadolu (Pontik) Dağları, Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin önünü kesmektedir. Bu nedenle söz konusu dağların denize bakan kuzey yamaçlarında çok bol yağış düşmekte; Rize yılda 2300 mm'nin üzerinde yağış alarak Türkiye'nin en yağışlı yeri olmaktadır. Bu durum, Karadeniz kıyılarının orografik yağışın en belirgin örneği olduğunu gösterir.

25. Türkiye'nin güneybatısında yer alan bazı vadiler Akdeniz ikliminin etkisinde olmasına karşın, aynı enlemdeki kıyı şeridine göre kışları çok daha soğuk geçmektedir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vadilerde bitki örtüsünün yoğun olması
• B) Vadilerin denizden gelen ılık rüzgârlara kapalı olması
• C) Vadilerde güneş ışınlarının daha dik açıyla düşmemesi
• D) Karasallığın vadilerde daha fazla hissedilmesi
• E) Soğuk havanın dağlardan inerek vadilerde birikmesi (soğuk hava gölü etkisi) ✓

Soğuk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hava gölü etkisi (katabatik hava hareketi), gece radyasyonel soğuma ile soğuyan ve yoğunlaşan havanın yerçekimiyle vadilere ve çukur alanlara akması sonucu oluşur. Bu nedenle vadiler, aynı yükseltideki çevre alanlara kıyasla özellikle ilkbahar ve sonbaharda oluşan donlardan çok daha fazla etkilenir. Toros Dağları'nın kuzey yamaçlarına yakın vadilerde bu olgu açıkça gözlemlenir.