Madenler ve Enerji Kaynakları 2

1. Aliağa, Tüpraş, Orta Anadolu (Kırıkkale) ve Batman tesisleri hangi stratejik enerji kaynağını işleyen rafinerilerdir?

• A) Doğal Gaz
• B) Taş Kömürü
• C) Ham Petrol ✓
• D) Kaya Tuzu

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ endüstriyel tesisler, dışarıdan ithal edilen veya yurtiçinden (Batman) çıkarılan ham petrolü işleyerek benzin, motorin ve lpg gibi akaryakıtlara dönüştüren petrol rafinerileridir.

2. Türkiye genelinde elektrik üretim istatistikleri incelendiğinde, elektrik imalatında fosil yakıtların (kömür ve doğalgaz) payı hakkında hangisi söylenebilir?

• A) Yenilenebilir kaynakların payı fosil yakıtlardan fazladır.
• B) Fosil yakıtların payı toplam üretimin yarısından fazladır. ✓
• C) Rüzgar enerjisi elektrik üretiminde en büyük paya sahiptir.
• D) Güneş santrallerinin payı her yıl doğalgazı geçmektedir.

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ doğalgaz, taş kömürü ve linyitin elektrik üretimindeki toplam payı %50'nin üzerindedir. Fosil kaynaklar elektrik üretiminde hala en büyük ağırlığı oluşturur.

3. Linyit kömürü madenlerinin çıkarım hacmi ve linyit yakıtlı termik santrallerin sayıca en yoğun olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Ege Bölgesi ✓
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Soma‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Manisa), Yatağan (Muğla) ve Tunçbilek (Kütahya) santralleri Ege'dedir. Linyitin en çok çıkarıldığı ve en çok linyit santraline sahip bölge Ege'dir. En büyük tekil rezerv ise Kahramanmaraş'tadır.

4. Linyit yatakları Türkiye'de yaygın olup birçok ildeki termik santrallerde elektrik üretimi için yakılır. Aşağıdaki illerden hangisinde linyit yakıtı ile çalışan aktif bir elektrik santrali bulunmaz?

• A) Ankara
• B) Çanakkale
• C) Manisa
• D) Trabzon ✓

Ankara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Çayırhan), Çanakkale (Çan) ve Manisa (Soma) illerinde yerli linyit kömürünün yakıldığı büyük termik santraller aktiftir. Ancak Trabzon il sınırları içerisinde linyit kömürüyle çalışan aktif bir termik enerji santrali bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

5. Aşağıda verilen yeraltı zenginliklerinden hangisi organik kökenli bir 'fosil yakıt' (enerji kaynağı) olarak sınıflandırılamaz?

• A) Petrol
• B) Doğal Gaz
• C) Linyit
• D) Demir ✓

Demir,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ metalik madenler grubundadır ve sanayi hammaddesidir. Fosil yakıtlar (kömür grupları, petrol, gaz) ise yanma reaksiyonuyla enerji elde etmek için tüketilir.

6. I. Yüksek sıcaklıklara dayanıklı, yanmazlık özelliğine sahip lifli madendir. II. Demir-çelik sanayisinde metal alaşımı olarak kullanılan paslanmazlık özelliğine sahip madendir. III. Derin deniz, petrol ve doğal gaz sondaj çamurlarında yoğunluk artırıcı olarak kullanılan ağır madendir. Aşağıdaki madenlerden hangisine ait bir kullanım alanı veya özellik yukarıda verilmemiştir?

• A) Asbest (Amyant)
• B) Krom
• C) Barit
• D) Boksit (Alüminyum) ✓

Öncüller‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sırasıyla Asbest, Krom ve Barit madenlerinin karakteristik kullanım alanlarını açıklamaktadır. Alüminyum sanayisinin temel hammaddesi olan boksit madenine ait herhangi bir özellik veya kullanım alanı öncüllerde yer almadığından doğru cevap D seçeneğidir.

7. Rezerv bakımından en zengin yatakları Sivas (Divriği) ve Malatya (Hekimhan) çevresinde bulunan, Ereğli, Karabük ve İskenderun fabrikalarında işlenen maden hangisidir?

• A) Bakır
• B) Demir ✓
• C) Krom
• D) Kurşun

Sivas‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Malatya havzaları Türkiye'nin en zengin demir yataklarını barındırır. Çıkarılan bu cevherler Karabük, Ereğli ve İskenderun'daki ağır sanayi tesislerine sevk edilir.

8. Çeliğe yüksek sertlik ve korozyona karşı direnç veren, Elazığ (Guleman) ile Muğla (Fethiye) bölgelerinde yoğunlaşan stratejik maden hangisidir?

• A) Demir
• B) Krom ✓
• C) Bakır
• D) Bor

Krom,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ demir-çelik sanayisinde çeliği paslanmaz hale getirmek için kullanılan temel metalürjik unsurdur. En zengin yatakları Elazığ Guleman'dadır.

9. Uluslararası enerji koridorları ile ilgili aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisine ait bir tanım öncüllerde yer almaz? - Hazar gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşır. - Irak petrolünü Adana Ceyhan'a ulaştırır. - Hazar petrollerini Adana'ya ulaştırır. - Rus gazını deniz altından Samsun'a getirir.

• A) Kerkük-Yumurtalık Hattı
• B) Bakü-Tiflis-Ceyhan Hattı
• C) TANAP Projesi
• D) Türk Akım Hattı ✓

Öncüller‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sırasıyla TANAP, Kerkük-Yumurtalık, BTC ve Mavi Akım boru hatlarını tanımlar. Türk Akım ise Rus gazını Karadeniz altından Trakya kıyılarına ulaştıran hattır ve yukarıda tanımı yoktur.

10. Bir maden sahasının işletmeye açılabilmesi ve yatırıma uygun bulunması için aranan kriterler arasında hangisi bir 'öncelikli koşul' teşkil etmez?

• A) Madenin tenör oranının yüksek olması
• B) Rezerv miktarının ekonomik olarak yeterli olması
• C) Çıkarılma ve işleme maliyetinin gelirden az olması
• D) Maden sahasının nemli veya yağışlı bir iklim kuşağında kalması ✓

Maden‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ işletmelerinde yeraltındaki tenör (saf metal oranı), toplam rezerv hacmi ve kar-maliyet dengesi hayatidir; sahanın iklimsel özellikleri ve yağış durumu işletme açılmasında doğrudan belirleyici değildir.

11. Elektrik ve elektrik-elektronik sanayisinde iletkenlik yeteneği nedeniyle tel ve kablo yapımında tüketilen bakır madeni aşağıdaki sahaların hangisinde çıkarılmaz?

• A) Ergani
• B) Murgul
• C) Seydişehir ✓
• D) Küre

Bakır;‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ergani, Murgul ve Küre yataklarında yoğun olarak çıkarılır. Konya Seydişehir ise Türkiye'nin en büyük boksit (alüminyum) maden ve işleme merkezidir.

12. Boru hatları taşınan enerji türüne göre ayrılır. Aşağıdaki uluslararası transit hatlardan hangisi petrol değil, doğal gaz sevkiyatı amacıyla inşa edilmiştir?

• A) Bakü-Tiflis-Ceyhan Hattı
• B) Batman-Dörtyol Hattı
• C) Mavi Akım Projesi ✓
• D) Kerkük-Yumurtalık Hattı

BTC,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Batman-Dörtyol ve Kerkük-Yumurtalık hatları ham petrol taşımacılığı yaparken; Mavi Akım projesi Rus doğal gazını Karadeniz altından borularla Samsun'a getiren bir gaz hattıdır.

13. Gözenekli yapısı nedeniyle pipo ve hediyelik eşya imalatında işlenen 'Lületaşı' maden yatakları aşağıdaki illerimizin hangisinde yoğunlaşmıştır?

• A) Erzurum
• B) Eskişehir ✓
• C) Kütahya
• D) Yozgat

Dünyadaki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en kaliteli ve zengin lületaşı yatakları Eskişehir il sınırları içerisinde yer alır. Erzurum'da ise lületaşı değil, oltutaşı yatakları bulunur.

14. Türkiye genelinde linyit kömürü yakıtıyla elektrik üreten termik santraller içinde, toplam kurulu güç kapasitesi en yüksek olan tesis hangisidir?

• A) Soma
• B) Afşin-Elbistan ✓
• C) Yatağan
• D) Çayırhan

Kahramanmaraş‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ mülki sınırlarında yer alan Afşin-Elbistan termik santralleri, sahip olduğu devasa yerli linyit havzası beslemesiyle Türkiye'nin en büyük kurulu güce sahip linyit santralidir.

15. Konya'nın Seydişehir ilçesinde, hammadde yakınlık faktörü gözetilerek kurulan devasa metalürji tesisinde hangi maden işlenerek alüminyuma dönüştürülür?

• A) Boksit ✓
• B) Demir
• C) Altın
• D) Krom

Seydişehir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Alüminyum Tesisleri, alüminyum madeninin ham cevheri olan boksit yataklarını işlemek üzere kurulmuştur ve cevherini komşu ilçe olan Antalya Akseki'den alır.

16. Bölgesel kalkınma projesi (GAP) kapsamında Fırat Nehri'nin suları üzerine inşa edilen, Türkiye'nin en büyük kurulu güce sahip barajlı hidroelektrik santrali hangisidir?

• A) Keban Barajı
• B) Karakaya Barajı
• C) Atatürk Barajı ✓
• D) Ilısu Barajı

Fırat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Nehri üzerindeki Atatürk Barajı, hem rezervuar göl alanı büyüklüğü hem de ürettiği elektrik enerjisi kapasitesiyle Türkiye'nin en büyük hidroelektrik santralidir (HES).

17. Türkiye'nin fiziki yeraltı zenginlikleri haritasında, Kastamonu (Küre) ve Artvin (Murgul) sahaları hangi madenin asli rezerv alanlarıdır?

• A) Demir
• B) Bor
• C) Bakır ✓
• D) Fosfat

Kastamonu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Küre ile Artvin Murgul dağlık sahaları, Türkiye'deki metalik bakır cevheri çıkarımının ve maden ocaklarının en yoğun kümelendiği Karadeniz havzalarıdır.

18. Aşağıda verilen enerji hammaddelerinden hangisi Türkiye'nin yeraltı rezervleri yönüyle 'ithalata bağımlı olmadığı', yerli kaynaklarla karşılayabildiği bir madendir?

• A) Petrol
• B) Taş Kömürü
• C) Doğal Gaz
• D) Linyit ✓

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ petrol, doğalgaz ve metalürjik taş kömüründe dışa bağımlıdır. Üçüncü Zaman oluşumlu linyit kömüründe ise çok zengin yataklara sahiptir ve termik santrallerde yerli kaynak kullanılır.

19. Hidroelektrik santrallerinde (HES) elektrik enerjisi üretimi kuraklık, yağış azlığı ve nehir akım düzensizliklerinden doğrudan etkilenir. Buna göre, aşağıdaki elektrik üretim merkezlerinin hangisinde enerji imalatı iklim ve hava şartlarındaki dalgalanmalardan etkilenmeyip kesintisiz bir süreklilik sergiler?

• A) Sugözü Termik Santrali ✓
• B) Yusufeli Hidroelektrik Santrali
• C) Keban Hidroelektrik Santrali
• D) Karakaya Hidroelektrik Santrali

Yusufeli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Çoruh), Keban ve Karakaya (Fırat) baraj göllü hidroelektrik santralleri olup, yıllık üretim miktarları doğrudan yağış rejimine ve iklime bağımlıdır. Adana Yumurtalık'ta yer alan Sugözü Termik Santrali ise ithal taş kömürü yakıtıyla çalıştığı için elektrik üretim döngüsü meteorolojik hava şartlarından bağımsız, kesintisiz bir süreklilik gösterir. Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir.

20. Türkiye'deki barit madeni ve endüstriyel özellikleri hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur? I. Rezervleri ağırlıklı olarak Antalya (Alanya) ve Kahramanmaraş çevrelerinde yoğunlaşmıştır. II. Çıkarılan cevherin çok büyük kısmı petrol ve gaz sondaj kuyularında yoğunluk artırıcı olarak tüketilir. III. Tek başına Türkiye madencilik ihracat gelirlerinin yarısından fazlasını karşılar.

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III

Barit,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sondaj çamurlarında ağırlık yapıcı olarak kullanılır ve Alanya kuşağında rezervleri yoğundur (I ve II doğru). Türkiye madencilik ihracatında yaklaşık %50 ile aslan payını alan maden barit değil, blok mermerdir (III yanlış).

21. Türkiye'nin en büyük ağır sanayi tesisleri olan Ereğli ve Karabük demir-çelik fabrikalarının Batı Karadeniz'e kurulmasının ana sebebi hangisidir?

• A) Zengin demir yataklarının orada olması
• B) Taş kömürü (enerji kaynağı) yataklarının orada olması ✓
• C) Bölgenin yoğun göç alması
• D) Tüketim pazarlarına çok yakın olması

Demir-çelik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sanayisi yüksek kalori ve enerji ister. Bu fabrikalar, hammadde olan demir Sivas'tan gelse bile, eritmeyi sağlayacak enerji kaynağının (taş kömürü) yanına kurulmuştur.

22. Aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisinin kullanımı elektrik üretimi esnasında 'sera gazı salınımına' ve 'küresel iklim değişikliğine' neden olmaz?

• A) Linyit
• B) Rüzgar Enerjisi ✓
• C) Doğal Gaz
• D) Taş Kömürü

Rüzgâr‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ enerjisi atmosferik döngüye dayalı yenilenebilir, temiz bir kaynaktır; fosil yakıtların aksine atmosfere karbondioksit veya kükürt salınımı yapmaz.

23. Yüksek sıcaklık derecesine sahip akışkan yeraltı sularından türbinler vasıtasıyla elektrik enerjisi üreten jeotermal santraller (JES) hangi ilimizde aktiftir?

• A) Bursa
• B) Sivas
• C) Denizli ✓
• D) Yalova

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fay hatlarının kırıklığına bağlı olarak jeotermal kaynaklardan elektrik üretimi Denizli (Sarayköy) ve Aydın (Germencik) çevresindedir. Bursa ve Yalova'da ise sular daha çok kaplıca turizminde kullanılır.

24. Gabar Dağı havzasında (Şehit Esma Çevik ve Şehit Aybüke Yalçın kuyularında) gerçekleştirilen yeni ve devasa keşiflerin ardından, günlük ham petrol üretim kapasitesiyle liderliği ele geçiren ilimiz hangisidir?

• A) Batman
• B) Adıyaman
• C) Şırnak ✓
• D) Gaziantep

Uzun‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yıllar boyunca Raman Dağı kuyularıyla Batman petrol üretiminde ilk sırada yer almıştır. Ancak Gabar Dağı'ndaki yüksek graviteye sahip yeni petrol keşifleri sonrasında Şırnak, günlük varil üretiminde Batman'ı geride bırakarak Türkiye'nin yeni petrol üssü olmuştur.

25. Siyanür liçi yöntemiyle altın saflaştırma işlemlerinin yapıldığı, Türkiye'nin ilk modern altın madeni işletmelerini barındıran Bergama (Ovacık) ve Efemçukuru yatakları hangi ilimizdedir?

• A) Manisa
• B) Artvin
• C) Kocaeli
• D) İzmir ✓

İzmir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ili sınırlarında yer alan Bergama Ovacık sahası ile Efemçukuru yatakları, Türkiye'nin metalik altın cevheri çıkarımında ve işletmesinde en köklü ve yüksek kapasiteli sahalarındandır.