Tarım 3

1. Türkiye'de bitkisel üretimi artırmak için kullanılan kimyasal gübrelerin çok büyük bir bölümünün yurt dışından ithal edilmesinin (dışa bağımlılığın) temel gerekçesi hangisidir?

• A) Çiftçilerin kullanmayı sevmemesi
• B) Toprağın gübreye ihtiyaç duymaması
• C) Gübre hammaddelerinin Türkiye'de yetersiz olması ✓
• D) Yapay gübre kullanımının kanunla yasaklanması

Türkiye; kimyasal gübre imalatında kritik elementler olan fosfat, potas ve azotlu bileşiklerin yeraltı hammadde rezervleri bakımından dışa bağımlıdır. Bu durum, yerli gübre üretim maliyetlerini küresel piyasalara endekslemektedir.

2. Türkiye genelinde kovan sayısı ve bal üretimi (arıcılık) sektörü incelendiğinde, ormanlık sahalardaki kızılçam ibrelerinden elde edilen ünlü 'çam balı' üretimiyle marka haline gelen şehrimiz hangisidir?

• A) Rize
• B) Muğla ✓
• C) Hakkari
• D) Edirne

Muğla ili ve Menteşe Yöresi, Türkiye ve dünya çam balı üretiminin merkez üssüdür. Bölgedeki geniş çam ormanları arıcılık faaliyetlerinin bu alanda uzmanlaşmasını sağlamıştır. Ordu ise çiçek balında liderdir.

3. Bazı endüstriyel bitkiler gelişimlerinin belirli bir evresinde mutlak kuraklık isterken, bazıları vejetasyon süresi boyunca sürekli nem talep eder. Buna göre, aşağıdaki bitki çiftlerinden hangilerinin nem ve yağış isteği yıl boyunca kesintisiz devam eder?

• A) Şeker pancarı ve Mısır
• B) Çay ve Fındık ✓
• C) Pamuk ve Buğday
• D) Ayçiçeği ve tütün

Çay ve fındık, her mevsim yağışlı ve bulutluluk oranının yüksek olduğu Karadeniz iklim kuşağına tam uyum sağlamıştır. Yaz kuraklığına dayanamayan bu iki ürün, yıl boyu nem ve su kararlılığı talep eder.

4. Türkiye'de tarımsal ham maddeyi işleyen endüstriyel tesisler, taşıma maliyetlerini düşürmek için ekim alanlarına yakın kurulur. Buna göre, yarı kurak karasal iklim şartlarından ötürü tütün tarımının yapılmadığı aşağıdaki illerin hangisinde tütün sanayi tesisinin (sigara fabrikası) gelişmesi beklenmez?

• A) Eskişehir ✓
• B) Tokat
• C) Adıyaman
• D) İzmir

Eskişehir'in de içinde bulunduğu İç Anadolu Bölgesi'nin iç kesimlerinde tütün tarımı gerçekleştirilmez. Hammaddeye yakınlık ilkesi gereği, tütün ekimi olmayan Eskişehir'de bu sanayi kolunun gelişmesi beklenmez.

5. Türkiye'de üretilen bazı bitkilerin coğrafi yayılış sınırlarını enleme bağlı sıcaklık ve don olayları doğrudan sınırlandırmaktadır. Aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisi bu duruma (ekstrem kış ılıklığı ve enlem hassasiyetine) en net örnektir?

• A) Kanola
• B) Muz ✓
• C) Ayçiçeği
• D) Kenevir

Muz, tropikal kuşak kökenli bir bitki olup sıfırın altındaki sıcaklıklara dayanamaz. Bu yüzden Türkiye'de enlem olarak Ekvator'a en yakın ve Toroslar'ın korumasındaki güney sahillerimizde (Anamur-Alanya arası) mikroklima olarak yetişir.

6. Yarı kurak bölgelerde sulama projelerinin (baraj, kanal, tünel) devreye girmesiyle birlikte tarım sektöründe köklü değişimler yaşanır. Buna göre, sulu tarımın yaygınlaştığı bir sahada; I. Nadasa ayrılan arazi miktarı, II. Tarımsal üretimde yıldan yıla yaşanan dalgalanma, III. Endüstri bitkilerinin ekim alanı niceliklerinden hangilerinde artış yaşanması beklenir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III ✓
• C) I ve II
• D) II ve III

Sulamanın geliştiği yarı kurak bölgelerde, suya ihtiyaç duyan pamuk, şeker pancarı gibi katma değerli endüstri bitkilerinin ekim alanı ve çeşitliliği artar (III). Bu nedenle doğru cevap yalnız III'tür. Sulamayla birlikte toprağın boş bırakılması demek olan 'nadas' uygulaması ve iklime bağımlılık azalacağı için nadas alanları (I) ile tarımsal üretimdeki yıldan yıla yaşanan dalgalanmalar (II) artmaz, aksine azalır.

7. Uyuşturucu madde üretimi riski nedeniyle ekim alanları sıkı bir şekilde devlet gözetiminde tutulan kenevir bitkisinin üretimi, son yıllardaki tekstil ve selüloz Ar-Ge yatırımları ile (özellikle Çumra hattında) hangi ilimizde zirveye taşınmıştır?

• A) Antalya
• B) Samsun
• C) Kastamonu
• D) Konya ✓

Kenevir tarımı, narkotik kontroller nedeniyle devlet iznine tabidir. Güncel TÜİK verilerine göre, Konya Ovası'nda (özellikle Çumra çevresi) başlatılan geniş ölçekli endüstriyel tarım ve kağıt-selüloz fabrika yatırımları sayesinde Konya, kenevir üretiminde ilk sıraya yerleşmiştir. Bu nedenle doğru cevap Konya'dır.

8. Bazı bitkilerin kış mevsiminde tarlada kalma veya ağaç yapısını koruma zorunluluğu varken, bazıları kış şartlarından etkilenmez. Buna göre, yetiştirilme periyotları düşünüldüğünde aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin kış ılıklığına olan ihtiyacı diğerlerine göre en azdır?

• A) İncir
• B) Zeytin
• C) Turunçgiller
• D) Elma ✓

Elma, soğuğa karşı son derece dayanıklı bir meyvedir ve kış ılıklığına olan ihtiyacı zeytin, turunçgiller ve incire göre çok azdır. Türkiye'nin neredeyse her bölgesinde yetiştirilebilir.

9. Karasal iklim şartlarına, yaz kuraklığına ve nadas sistemine en iyi uyum sağlayan baklagillerden nohut tarımında, ekim alanlarının genişliğiyle ilk sırada yer alan coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi ✓
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

Nohut, su isteği az olan kurakçıl bir baklagildir. Bu ekolojik özelliğinden dolayı İç Anadolu Bölgesi'nin (Kırşehir, Yozgat, Konya, Ankara) sade yer şekilleri ve karasal iklim düzlüklerinde en yüksek üretim oranına ulaşır.

10. Türkiye'de modern tarım girdilerinin artmasıyla buğday rekoltesinde artışlar yaşanmaktadır. Fakat bazı illerde topoğrafya ve her mevsim yağışlı iklim yapısı buğday tarımını ve makineleşmeyi tamamen engeller. Aşağıdaki il çiftlerinden hangisi bu duruma (buğday tarımına elverişsiz doğal şartlara) en net örnektir?

• A) Yozgat ve Edirne
• B) Trabzon ve Rize ✓
• C) Konya ve Ankara
• D) Diyarbakır ve Mardin

Trabzon ve Rize gibi Doğu Karadeniz illerinde yaz aylarının sürekli yağışlı geçmesi buğdayın olgunlaşmasını ve kurumasını engeller. Ayrıca sarp, engebeli dağ yamaçları traktör ve biçerdöver kullanımına (makineleşmeye) izin vermez.

11. Türkiye'de geniş bir ekonomik değere sahip olan zeytin tarımı faaliyetleriyle ilgili olarak verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur? I. Kış ılıklığı arayan, Akdeniz makro ikliminin etkili olduğu sahalarda yetişir. II. Ağaç varlığı ve toplam zeytinyağı rekoltesinde en fazla Akdeniz Bölgesi'nde üretilmektedir. III. Sıcaklıkların aniden sıfırın altına düştüğü ekstrem don olaylarından çok olumsuz etkilenir.

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve III ✓
• D) I, II ve III

Zeytin, kış ılıklığı isteyen ve Akdeniz iklimine uyum sağlamış karakteristik bir maki türüdür. Bu nedenle aniden sıfırın altına düşen don olaylarına karşı oldukça hassastır ve çok olumsuz etkilenir (I ve III. öncüller doğrudur). Ancak Türkiye'de zeytin ağacı varlığı, üretim hacmi ve zeytinyağı rekoltesinde ilk sırada yer alan bölge Akdeniz değil, Ege Bölgesi'dir (II. öncül yanlıştır). Bu doğrultuda doğru cevap 'I ve III' olmalıdır.

12. Konya Ovası Projesi (KOP) ile dış havzalardan sulama kanallarının ovaya ulaştırılması, bölgede eskiden kuraklık nedeniyle ekilemeyen hangi yüksek gelirli ürünlerin alanını hızla genişletmiştir?

• A) Buğday ve Arpa
• B) Arpa ve Çavdar
• C) Mısır ve Şeker Pancarı ✓
• D) Üzüm ve Elma

Mavi Tünel ile su imkanlarının iyileşmesi, çiftçilerin kurakçıl tahıllar (buğday-arpa) yerine, su talebi yüksek olan fakat pazar değeri ve getirisi çok daha fazla olan dane mısır ve şeker pancarı tarımına yönelmesini sağlamıştır.

13. I. Endüstriyel çapa bitkilerinin ekim alanının radikal biçimde tırmanması II. Toprağın boş bırakıldığı nadas alanlarının payının azalması III. Tarımsal üretimde iklim dalgalanmalarına olan bağımlılığın minimuma inmesi IV. Yeraltı sularının aşırı çekilmesiyle oluşan obruk kuyularının bıçak gibi kesilmesi Yukarıdaki gelişmelerden hangileri hem İç Anadolu'daki KOP hem de Güneydoğu'daki GAP projelerinin sahadaki ortak yapısal sonuçları arasında yer alır?

• A) I ve II
• B) I ve IV
• C) I, II ve III ✓
• D) II ve III

Sulama kanallarının ulaştığı her iki bölgede de endüstriyel bitkiler artmış, nadas alanları erimiş ve üretime doğanın yön verme gücü azalmıştır (I, II ve III ortak sonuçtur). Obruk oluşumu (IV) ise kireçtaşlı jeolojik yapıya sahip Konya'ya has bir sorundur.

14. Sarp, kayalık ve engebeli dağlık topoğrafyalarda çok rahat ilerleyebilen, maki ve çalı sürgünleriyle beslenen ve Akdeniz'in Toroslar silsilesinde en yaygın yetiştirilen küçükbaş hayvan türü hangisidir?

• A) Merinos Koyunu
• B) Kıl Keçisi ✓
• C) Manda
• D) Karaman Koyunu

Kıl keçisi, çevik vücut yapısıyla sarp Toros Dağları'nın dik yamaçlarına ve kayalıklarına mükemmel uyum sağlamıştır. Makilik alanlardaki çalılarla beslendiği için en çok Akdeniz Bölgesi'nde yetiştirilir.

15. Yer şekillerinin aşırı dağlık olması tarım arazilerini küçük parsellere bölerken, traktör ve biçerdöver gibi modern tarım mekanizasyonunun uygulanmasını engeller. Bu topoğrafik sınırlılık ve engebe engeli, aşağıdaki bölgelerimizin hangisinde diğerlerine göre en belirgindir?

• A) Marmara
• B) Ege
• C) Güneydoğu Anadolu
• D) Doğu Karadeniz ✓

Doğu Karadeniz bölümünde sarp dağ sıraları sahilden itibaren diklemesine yükselir. Bu durum geniş tarlaların oluşmasını engellediği gibi dik yamaçlar yüzünden tarımda traktör veya iş makinesi kullanımını imkansız kılar.

16. Coğrafya literatüründe 'Ankara Keçisi' olarak tescillenen, tekstil sanayisinde çok değerli olan parlak, esnek ve kaliteli tiftik yünü için yetiştirilen küçükbaş hayvan en yoğun hangi bölgemizdedir?

• A) İç Anadolu Bölgesi ✓
• B) Akdeniz
• C) Doğu Anadolu
• D) Marmara Bölgesi

Tiftik keçisi (Ankara keçisi), yarı kurak iklim şartlarına uyum sağlamış bir türdür. Ankara ve çevre illerini kapsayan İç Anadolu Bölgesi, tiftik keçisi yetiştiriciliğinin tarihi ve fiili merkezidir.

17. Deniz balıkçılığı sektörü ve yıllık toplam avlanan balık tonajı (özellikle hamsi, istavrit silsilesi) baz alındığında, Türkiye balıkçılık ekonomisinin lideri olan deniz hangisidir?

• A) Akdeniz
• B) Ege Denizi
• C) Karadeniz ✓
• D) Marmara Denizi

Karadeniz, sularının serin olması, oksijen miktarının yüksekliği ve mikro plankton zenginliği sayesinde balık sürülerinin asli üreme ve göç koridorudur. Türkiye'de avlanan deniz balıklarının %70'e yakını buradan karşılanır.

18. Uluslararası kozmetik ve parfümeri sanayisinde hammadde olarak kullanılan dünya gül yağı üretiminin tek başına devasa bir kısmını karşılayan, 'Güller Diyarı' unvanlı şehrimiz hangisidir?

• A) Rize
• B) Isparta ✓
• C) Muğla
• D) Gaziantep

Akdeniz Bölgesi'nin Göller Yöresi kuşağında yer alan Isparta, endüstriyel gül tarımının ve buna bağlı gül yağı metalürjisinin dünyadaki en önemli üretim ve ihracat merkezidir.

19. Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) bölgesel kalkınma hamlesinin, sahanın sarp engebeli yapısı göz önüne alındığında hedeflediği asli makro amaç hangisidir?

• A) Bölgedeki sulamayı artırmak
• B) Pamuk üretimini artırmak
• C) Yayla turizmi ve ulaşım gibi alternatif gelir kaynakları yaratmak ✓
• D) Geniş demir çelik sanayi kompleksleri inşa etmek

DOKAP, tarla tarımının engebe yüzünden sınırlı olduğu Doğu Karadeniz'de; yayla turizmini entegre eden projeler (Yeşil Yol gibi), ulaşım tünelleri ve büyükbaş hayvancılığı modernize ederek alternatif ekonomik gelir yaratmayı amaçlar.

20. Hükümetlerin tarımsal üreticiyi korumak, serbest piyasadaki ani fiyat düşüşlerini engellemek amacıyla uyguladığı 'destekleme alımları' (taban fiyat politikası) kapsamındaki bir ürünün aşağıdaki özelliklerin hangisini göstermesi zorunlu değildir?

• A) Halkın temel tüketim maddesi olması
• B) Uzun süre bozulmadan silolarda saklanabilmesi
• C) Ekim alanlarının tamamının devlet tarafından belirlenmesi ✓
• D) Uluslararası ticarette ihracat değerine sahip olması

Destekleme alımı yapılan buğday, arpa gibi ürünlerin ekim yerini devlet sınırlandırmaz, serbesttir (ekim alanı sınırlaması haşhaş, kenevir gibi güvenlik kaynaklıdır). Destekleme için ürünün depolanabilir olması ve stratejik gıda olması esastır.

21. Deniz sularında, kıyıdan açıkta kurulan devasa ağ kafes sistemleri içinde yürütülen kültür balıkçılığında (çipura ve levrek üretiminde), korunaklı koy ve körfezlerin varlığıyla Türkiye lideri olan bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz
• B) Marmara
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Ege Bölgesi, özellikle Muğla (Milas ve Bodrum açıkları) kıyıları, dağların dik uzanmasından ötürü sayısız korunaklı koy ve körfeze sahiptir. Dalga dalkıran etkisi yapan bu coğrafi yapı, Ege'yi kültür balıkçılığının zirvesine taşımıştır.

22. Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) veya ÇAYKUR gibi devlet kurumlarının, çiftçinin ürününün serbest piyasada değerinin altına düşmesini engellemek için önceden ilan ettiği fiyattan ürün satın alması politikasına ne ad verilir?

• A) Destekleme Alımı ✓
• B) Nadas sistemi
• C) Münavebeli üretim
• D) Tarım sigortası (TARSİM)

Devletin tarım üreticisini korumak, piyasada fiyat istikrarı sağlamak ve spekülasyonları önlemek amacıyla yaptığı bu taban fiyatlı ürün toplama işlemine 'destekleme alımı' adı verilir.

23. Uluslararası pazarlarda Türk tütünü kalitesini korumak ve aşırı arz fazlasını önlemek amacıyla ekim alanları yasal olarak devlet denetiminde tutulan tütün, en fazla hangi coğrafi bölgemizde üretilmektedir?

• A) İç Anadolu Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Ege Bölgesi ✓

Türkiye'deki toplam tütün üretiminin yaklaşık yarısı Ege Bölgesi'ndeki (Manisa, Denizli, Aydın çevreleri) graben kıyı arkası platolarından sağlanır. Kalite standartları gereği ekim sahaları bakanlık iznine tabidir.

24. Konya Ovası Projesi (KOP) sulama yatırımlarının devreye girmesiyle birlikte, önceden Akdeniz ve Güneydoğu ovalarında yoğunlaşan dane mısır üretiminde birinci sıraya yükselen bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• B) İç Anadolu Bölgesi ✓
• C) Karadeniz Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

Konya Ovası, KOP tünelleriyle suyla buluştuktan sonra dane mısır tarımında devasa bir sıçrama gerçekleştirmiştir. Güncel üretim istatistiklerinde İç Anadolu Bölgesi (Konya) mısır üretim tonajında ilk sıraya yerleşmiştir.

25. Yarı kurak iç bölgelerde toprağın nem ve azot dengesini korumak, nadasın yarattığı toprak kaybını engellemek amacıyla tarlaya bir yıl tahıl (buğday-arpa), ertesi yıl ise baklagil (nohut-yeşil mercimek) ekilmesi metoduna ne ad verilir?

• A) Nadas
• B) Nöbetleşe Ekim ✓
• C) Entansif Tarım
• D) Monokültür tarımı

Nöbetleşe ekim (münavebeli ekim), baklagillerin köklerindeki azot bağlayıcı bakteriler sayesinde toprağı doğal yoldan zenginleştiren, toprağın nadasa bırakılarak erozyona maruz kalmasını önleyen çağdaş ve verimli bir yöntemdir.