Türkiye'nin Fiziki Özellikleri 1

1. Türkiye genelinde ortalama yükselti ve genel rakım değerlerinin en fazla olduğu, morfolojik basamakların en dikleştiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• C) Karadeniz Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Doğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin ortalama rakımı en yüksek bölgesidir. Bölge genelinde dağlık kütleler geniş yer kaplar ve ülkenin çatısı kabul edilen 5137 metrelik Ağrı Dağı bu bölge sınırlarında yer alır.

2. Lav örtüleri, volkan konileri ve tüf katmanları gibi volkanik kökenli arazilerin toplam yüzey alanı bakımından en geniş yer kapladığı coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi ✓

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ volkanik arazilerin en yaygın ve geniş platolar oluşturduğu bölge Doğu Anadolu Bölgesi'dir. Erzurum-Kars ve Ardahan platolarındaki kalın lav tabakaları ile Ağrı, Tendürek, Süphan ve Nemrut gibi devasa volkan konileri bunun en net kanıtıdır.

3. Çevresine göre yüksekte kalan, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlükler (platolar), kapladığı toplam alan yönüyle en çok hangi bölgemizde yoğunlaşmıştır?

• A) İç Anadolu Bölgesi ✓
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

İç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Bölgesi, geniş aşınım düzlüklerinin dikey yükselmesiyle oluşan Haymana, Cihanbeyli, Bozok ve Obruk gibi devasa yatay duruşlu platoların en yoğun ve geniş yer kapladığı sahadır.

4. Kıyı morfolojisindeki girinti, çıkıntı, koy ve körfezlerin oluşturduğu gerçek kıyı uzunluğu baz alındığında, Türkiye'nin en uzun kıyı şeridine sahip denizi hangisidir?

• A) Akdeniz
• B) Karadeniz
• C) Marmara Denizi
• D) Ege Denizi ✓

Ege‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Denizi'nde dağların sahile dik uzanması, kıyıda sayısız yarımada, körfez, koy ve girinti oluşturmuştur. Bu girintili çıkıntılı yapı (kuş uçuşu mesafe az olsa da) gerçek kıyı şeridi uzunluğunda Ege'yi ilk sıraya taşır.

5. Coğrafi konumu, yer şekillerinin koridor oluşturma özellikleri ve rüzgâr hızı ortalamaları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Türkiye'nin rüzgâr enerjisi doğal potansiyeli en yüksek bölgesi hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi ✓

Marmara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın oluşturduğu doğal huni koridorları ve Trakya'nın kuzey rüzgarlarına açık topoğrafyası sayesinde rüzgâr gücü potansiyeli en yüksek bölgedir. Kurulu güç (RES sayısı) yönüyle Ege önde olsa da doğal potansiyelde Marmara ilktir.

6. Yeraltı sularının kireç taşlarını eritmesi sonucu oluşan mağara tavanlarının çökmesiyle meydana gelen derin dikey çukurların (obrukların) yaygın olduğu 'Obruk Platosu' hangi bölgemizdedir?

• A) Ege Bölgesi
• B) İç Anadolu Bölgesi ✓
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Obruk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Platosu, İç Anadolu Bölgesi'nde Konya-Karapınar havzasında yer alır. Yaygın inanışın aksine karstik erime şekilleri sadece Akdeniz'de değil, kalın kalker tabakalarının bulunduğu Konya çevresinde de yaygındır ve derin obruk kuyularının asıl mimarı bu jeolojik altyapıdır.

7. Kıyı kordonlarının bir körfezin önünü kapatarak denizden ayırması sonucu oluşan kıyı set göllerinden (lagün/deniz kulağı), Marmara Bölgesi'nde yer alan ve yüzölçümü yönüyle bu türün en belirgin örneklerinden biri olan gölümüz hangisidir?

• A) Durusu (Terkos) Gölü
• B) Küçükçekmece Gölü
• C) Büyükçekmece Gölü ✓
• D) Bafa (Çamiçi) Gölü

Marmara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi'nde İstanbul sınırlarında yer alan Büyükçekmece Gölü, dalga biriktirmesi sonucu eski bir koyun önünün kıyı kordonuyla kapanmasıyla oluşmuş ülkemizin en tipik lagün (kıyı set) göllerinden biridir. Durusu ve Küçükçekmece de lagündür ancak Büyükçekmece yüzölçümü olarak bu grupta öne çıkar. Bafa ise alüvyal set gölüdür.

8. Eğim, killi litolojik yapı ve aşırı su doygunluğu gibi faktörler bir araya geldiğinde, kütle hareketlerinin (heyelan/toprak kayması) en sık afete dönüştüğü bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Karadeniz Bölgesi ✓
• D) Akdeniz Bölgesi

Karadeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi; sarp yamaç eğimleri, suyu emerek kayganlaşan killi toprak yapısı ve özellikle ilkbahardaki kar erimeleri ile bol yağışlar nedeniyle heyelan olaylarının en fazla yaşandığı yerdir.

9. Rüzgâr türbinlerinin sayısı ve işletmedeki rüzgâr enerjisi santrallerinin (RES) toplam kurulu güç kapasitesi yönüyle birinci sırada yer alan coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi ✓
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Ege Bölgesi

TÜREB‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği) ve EPDK güncel verilerine göre, COĞRAFİ BÖLGE bazında rüzgâr enerjisi kurulu güç kapasitesinde Marmara Bölgesi (Balıkesir, Çanakkale, İstanbul, Tekirdağ vb.) %40'a yakın pay ile 1. SIRADADIR. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Adayların Sıkça Karıştırdığı Ayrım): • İl Bazında 1. Sıradaki Şehir: İzmir • Coğrafi Bölge Bazında 1. Sıradaki Bölge: Marmara Bölgesi

10. Dağ kütlelerinin kıyı çizgisine dik uzandığı kıyılarda görülen; çok sayıda koy, körfez ve doğal limanın oluşmasına zemin hazırlayan 'Enine Kıyı Tipi'nin ülkemizdeki en net örneği neresidir?

• A) Doğu Karadeniz Kıyıları
• B) Teke Yarımadası Kıyıları
• C) Ege Bölgesi Kıyıları ✓
• D) İstanbul ve Çanakkale Boğazı Kıyıları

Dağların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kıyıya dik uzandığı alanlarda enine kıyı tipi gelişir. Türkiye'de özellikle Edremit ile Kuşadası arasındaki Ege Bölgesi kıyıları, bu girintili çıkıntılı enine kıyı modelinin en karakteristik örneğidir. Karadeniz'de boyuna, Teke'de (Kaş) Dalmaçya, boğazlarda ise ria kıyı tipi görülür.

11. Geniş ovaların, peneplen alanlarının ve alçak tepelerin yer kaplaması nedeniyle, Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az (en alçak) olan coğrafi bölgesi hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi ✓
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Marmara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, ortalama yükseltisi 200-300 metreleri geçmeyen Çatalca-Kocaeli gibi alçak plato sahaları ve geniş düzlükleri nedeniyle Türkiye'nin fiziki haritasında yeşil rengin en çok kullanıldığı, yükseltisi en az bölgesidir.

12. Akdeniz kıyı kuşağındaki İskenderun Körfezi ve Hatay yöresini, Amik Ovası üzerinden Güneydoğu Anadolu ulaşım ağına bağlayan doğal geçit hangisidir?

• A) Belen Geçidi ✓
• B) Çubuk Geçidi
• C) Sertavul Geçidi
• D) Zigana Geçidi

Belen‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Geçidi, Hatay'daki Amanos (Nur) Dağları üzerinde yer alan doğal bir kapıdır. Kıyıdaki İskenderun limanını iç kısımdaki Amik Ovası'na ve oradan Güneydoğu illerine bağlar.

13. Doğu Karadeniz limanlarını ve sahil şeridini, Kuzey Anadolu Dağları üzerinden Doğu Anadolu ticaret yollarına bağlayan en önemli kara yolu geçidi hangisidir?

• A) Gülek Boğazı
• B) Zigana Geçidi ✓
• C) Sertavul Geçidi
• D) Belen Geçidi

Trabzon‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sahilini Gümüşhane ve Bayburt üzerinden Erzurum ve Doğu Anadolu'ya bağlayan, üzerinde modern tünel yapıları da bulunan geçit tarihi Zigana (Kalkanlı) Geçidi'dir.

14. Kuvaterner buzullaşma döneminde buz kütlelerinin aşındırması ve biriktirmesiyle oluşan sirk gölleri ile moren setlerine en çok hangi coğrafi bölgemizin yüksek dağlarında rastlanır?

• A) Ege Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

Glasiyal‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (buzul) topoğrafya şekilleri, ortalama yükseltinin en fazla olduğu Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki yüksek zirvelerde (Cilo, Sat, Munzur, Süphan gibi) buzul döneminden kalma kalıntılar halinde çok yaygın biçimde görülür.

15. Kaynağını Doğu Anadolu'nun yüksek karlarından alan, ülke sınırlarını aşarak Mezopotamya üzerinden Dicle ile birleşip Basra Körfezi'ne dökülen nehir hangisidir?

• A) Kızılırmak
• B) Yeşilırmak
• C) Sakarya Nehri
• D) Fırat Nehri ✓

Karasu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Murat nehirlerinin birleşmesiyle devasa bir debiye ulaşan Fırat Nehri, sınır ötesine geçerek Suriye ve Irak topraklarını sular, Dicle ile Şattülarab mevkiinde birleşerek Basra Körfezi'nden okyanusa dökülür.

16. Kıyı Ege morfolojisinde akan Büyük Menderes, Küçük Menderes, Gediz ve Bakırçay akarsularının en belirgin ortak hidrografik özelliği hangisidir?

• A) Karadeniz'e dökülmeleri
• B) Doğu Anadolu'dan doğmaları
• C) Ege Denizi'ne dökülmeleri ve grabenlerde akmaları ✓
• D) Kapalı havzada kalmaları

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dört asli nehir de Ege'deki horst-graben sisteminin tabanını oluşturan tektonik çöküntü (graben) vadilerinde menderesler çizerek akar ve sularını Ege Denizi'ne boşaltarak büyük deltalar inşa ederler.

17. Kalker, jips ve kaya tuzu gibi eriyebilen litolojik tabakaların yarattığı karstik araziler ve karstik morfolojik şekiller (lapa, dolin, polye, obruk) en yoğun ve yaygın olarak hangi bölgemizdedir?

• A) Akdeniz Bölgesi ✓
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

Akdeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, özellikle Batı Toroslar kuşağındaki Teke ve Taşeli platoları, saf kireç taşlarının (kalker) devasa kalınlıklara ulaştığı ve karstifikasyon süreçlerinin en kusursuz işlediği ana karstik sahamızdır.

18. Yer kürenin jeolojik gelişim evreleri düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi Dördüncü Zaman (Kuvaterner) içinde meydana gelen olaylardan biri değildir?

• A) Ege Denizi'nin oluşması
• B) İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşması
• C) Bor, linyit ve tuz madenlerinin oluşması ✓
• D) Anadolu'nun toptan yükselmesi

Bor,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ linyit, kaya tuzu ve zengin petrol yatakları Üçüncü Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sıcak ve sığ göl ortamlarında tortulanmıştır. Kuvaterner'de (4. Zaman) ise Egeit karasının çöküşü, boğazların açılması ve toptan epirojenik yükselme etkilidir.

19. Metrekareye düşen yıllık ortalama yağış miktarı ve nem kararlılığı baz alındığında, Türkiye'nin en çok yağış alan istasyonu ve şehri hangisidir?

• A) Artvin
• B) Zonguldak
• C) Rize ✓
• D) Trabzon

Rize,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nemli hava kütlelerinin Kaçkar dağ yamaçlarına çarpıp yükselmesi sonucu (orografik yağışlar) Türkiye'nin en fazla yağış alan noktasıdır. Şehirde yıllık yağış ortalaması 2000 mm baremini aşmaktadır.

20. Kuzey Anadolu Dağları'nın Karadeniz kıyı şeridine göre konumu düşünüldüğünde, bu bölgenin en karakteristik ve belirgin fiziki morfolojisi hangisidir?

• A) Geniş düzlükler
• B) Yüksek sıcaklık farkları
• C) Dağların kıyıya paralel uzanması ✓
• D) Kurak iklim koşulları

Karadeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kıyısı boyunca dağ sıralarının sahile paralel uzanması (boyuna kıyı yapısı), bölgenin ulaşım ağlarını, iklimin iç kesimlere yayılışını ve kıyı morfolojisini belirleyen en baskın fiziki özelliktir.

21. Akdeniz Bölgesi'nde saf kireç taşlarının (kalker) geniş alan kaplaması bölge coğrafyasına kendine has özellikler katmıştır. Buna göre, bölgedeki aşağıdaki özelliklerden hangisi üzerinde bu litolojik (kayaç) yapının hiçbir etkisi olmamıştır?

• A) Dağların güney yamaçlarının güneş ışınlarını daha büyük açı ile alması ✓
• B) Yer altı su kaynaklarının zengin olması
• C) Mağara turizminin gelişmiş olması
• D) Yerleşime uygun alanların sınırlı olması

Dağların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ güneye bakan yamaçlarının Güneş ışınlarını daha dik açıyla alması tamamen bakı durumu ve enlemle ilgilidir. Kalker kayaç yapısı (litoloji) ise eriyebilen yapı nedeniyle yer altı sularını, mağaraları ve tarıma elverişsiz sarp karstik sahaları şekillendirir.

22. Yıllık nem ve yağış miktarının yetersiz, mekanik (fiziksel) parçalanmanın şiddetli ve bitki örtüsünün çok seyrek olduğu bölgelerde aşağıdaki dış kuvvetlerden hangisinin morfolojik şekillendirme gücü daha fazladır?

• A) Buzullar
• B) Rüzgârlar ✓
• C) Dalga ve akıntılar
• D) Yeraltı suları

Yarı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kurak ve çıplak arazilerde (İç Anadolu ve Güneydoğu düzlükleri gibi) koruyucu bitki örtüsü olmadığı için rüzgârlar toprağı süpürme, aşındırma (mantarkaya) ve biriktirme (kumul) yönüyle en etkin dış kuvvete dönüşür.

23. Akdeniz ve Ege bölgelerinde dağ kütlelerinin kıyı çizgisine göre uzanış doğrultularının farklı olması, pek çok coğrafi farklılık yaratmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu dağ uzanış doğrultusuna bağlı olarak iki bölge arasında ortaya çıkan farklardan biri olamaz?

• A) Yağış miktarı
• B) Kıta sahanlığı
• C) Doğal bitki örtüsü ✓
• D) Kıyı tipi

Dağların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ uzanış yönü kıyı tipini (enine/boyuna), yamaç yağış miktarını ve kıta sahanlığını doğrudan belirler. Ancak hem Ege kıyıları hem de Akdeniz kıyıları aynı makro enlem kuşağında (Akdeniz iklim bölgesinde) yer aldığı için her ikisinin de asli bitki örtüsü maki ve kızılçamlardır; bu durum dağ uzanışının bir sonucu değildir.

24. İç Anadolu'da konumlanan Tuz Gölü'nün su yüzey alanının yaz mevsiminde ekstrem derecede daralarak küçülmesinin temel nedeni hangisidir?

• A) Aşırı yağış
• B) Buharlaşma ve kuraklık ✓
• C) Baraj yapımı
• D) Tektonik hareketler

Ortalama‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ su derinliği son derece sığ olan Tuz Gölü, yaz aylarında yağışların tamamen kesilmesi ve şiddetli buharlaşma nedeniyle sularının neredeyse %80'inden fazlasını kaybederek geniş bir tuz kabuğuna dönüşür.

25. Yerden yükseldikçe her 200 metrede sıcaklığın yaklaşık 1 °C azalması, gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık farkını yükseltiye bağlar. Buna göre, rakım değerleri dikkate alındığında aşağıdaki şehirlerin hangisinde gerçek ve indirgenmiş sıcaklık farkı en yüksektir?

• A) Yozgat
• B) Diyarbakır
• C) Bingöl
• D) Erzurum ✓

Bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kentin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesindeki indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark doğrudan o kentin yükseltisine bağlıdır ($Fark = Yükselti / 200$). Seçeneklerde verilen iller arasında ortalama şehir merkezi rakımı en yüksek olan kent yaklaşık 1900 metre ile Erzurum'dur. Yükselti basamağı en üst noktada olduğu için gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesi varsayılan indirgenmiş sıcaklığı arasındaki uçurum (yaklaşık 9.5 °C farkla) en fazladır.