Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü 3

1. Toros Dağları'nın güneye bakan yamaçları, Güneş ışınlarını kuzey yamaçlara göre daha büyük açılarla alır. Bu durum güney yamaçlarda güneşlenme süresinin daha uzun ve sıcaklıkların daha yüksek olmasına yol açar. Yukarıda izah edilen durum, sıcaklık üzerinde etkili olan hangi faktörü tanımlamaktadır?

• A) Yükselti
• B) Eğim ve Bakı ✓
• C) Dağların uzanışı
• D) Günün saati

Dağların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ güneşe dönük taraflarının daha fazla ısı enerjisi ve ışık alması olayı coğrafyada doğrudan Bakı ve yamaç eğimi faktörüyle açıklanmaktadır.

2. Türkiye haritası üzerinde batı kıyılarından doğu sınırlarına doğru gidildikçe yıllık ortalama sıcaklık değerlerinin kademeli olarak düşüş göstermesinin temel nedeni hangisidir?

• A) Yükseltinin artması ✓
• B) Enlem
• C) Denizellik
• D) Bakı

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ topografyasında batıdan doğuya gidildikçe arazi basamak basamak yükselir. Troposferde yükselen her 200 metrede sıcaklık yaklaşık 1 °C azaldığı için doğuya doğru kışlar daha sert ve soğuk hale gelir.

3. Normal şartlarda enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe kış sıcaklıklarının düzenli olarak azalması beklenir. Aşağıdaki illerden hangisinin kış mevsimi sıcaklık ortalamasının Yozgat'tan daha yüksek olması enlem-sıcaklık ilişkisiyle bariz bir şekilde çelişir?

• A) Muğla
• B) Burdur
• C) Giresun ✓
• D) Hatay

Giresun,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yozgat'ın daha kuzeyindedir ve enleme göre daha soğuk olması gerekir. Ancak Giresun deniz kıyısında yer aldığı için denizellik kalkanı sayesinde kışın Yozgat'tan daha ılıktır. Bu durum enlem-sıcaklık kuralına terstir.

4. Bulunduğu şehir hakkında bilgi veren bir öğrenci; 'Yaşadığım yerde mevsimler arasında aşırı bir yağış uçurumu yok, kış ayları oldukça yumuşak ve ılık geçiyor, yıllık toplam yağış miktarı ise çok yüksek' demiştir. Bu ifadelere göre, söz konusu öğrencinin aşağıdaki illerin hangisinde yaşadığı söylenemez?

• A) Bayburt ✓
• B) Trabzon
• C) Sinop
• D) Artvin

Öğrencinin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ tarif ettiği iklim her mevsimi yağışlı ve kışları ılık geçen Karadeniz iklimidir. Trabzon, Sinop ve Artvin kıyı kuşağında bu şartları yaşar. Bayburt ise Karadeniz Bölgesi'nde bulunmasına rağmen dağların arkasında, iç kesimde yer aldığı için sert karasal (kışları soğuk ve dondurucu) iklim özellikleri gösterir. Bu yüzden öğrencinin Bayburt'ta yaşadığı söylenemez. Doğru cevap A seçeneğidir.

5. Kış mevsiminde Türkiye'yi kuzeydoğu yönünden (Sibirya yüksek basınç sahasından) etkisi altına alan, dondurucu soğuklara, yoğun kar yağışlarına ve tipiye neden olan yerel rüzgâr hangisidir?

• A) Lodos
• B) Poyraz ✓
• C) Kıble
• D) Keşişleme

Poyraz,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kuzeydoğudan esen ve kış aylarında ülkemize kuru-soğuk ayazı veya kar yağışlarını getiren polar (kutbi) kökenli bir rüzgârdır.

6. Akdeniz iklim kuşağının en baskın ve birincil iğne yapraklı orman ağacı olan, bünyesindeki reçine miktarı nedeniyle orman yangınlarına karşı oldukça hassas olan ağaç türü hangisidir?

• A) Sarıçam
• B) Kızılçam ✓
• C) Ladin
• D) Karaçam

Kızılçam‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ormanları Akdeniz kıyılarının asli ve klimaks ağaç örtüsüdür. Kurak yaz aylarında çıra gibi kolay tutuşabilen kozalak ve yaprak yapısına sahiptir.

7. Normal şartlarda Akdeniz iklim bitkisi olan zeytin ağaçlarının, Karadeniz iklim bölgesi içerisindeki Çoruh Vadisi'nin korunaklı alanlarında da yetişebilmesi bir mikroklima örneğidir. Aşağıdakilerden hangisi bu coğrafi olguya (dar alandaki özel iklim şartlarına) benzer bir durum teşkil eder?

• A) Yozgat'ta yeşil mercimek yetişmesi
• B) Diyarbakır'da pamuk yetişmesi
• C) Rize'de narenciye yetişmesi ✓
• D) Aydın'da incir yetişmesi

Rize‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve çevresinde kış aylarında dağlardan inen föhn rüzgarlarının yarattığı kış ılıklığı sayesinde, normalde Akdeniz iklim ürünü olan narenciyenin (mandalina, portakal vb.) yetiştirilebilmesi tipik bir mikroklima durumudur.

8. Akdeniz iklim bölgelerinde maki çalı topluluklarının da tahrip edilmesi veya aşırı otlatılması neticesinde ortaya çıkan, diz boyunu geçmeyen, seyrek ve bodur çalı topluluğuna ne ad verilir?

• A) Alpin Çayır
• B) Psödomaki
• C) Bozkır
• D) Garig ✓

Makilerin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bozulmasıyla oluşan, lavanta, kekik, süpürge çalısı ve abdestbozan gibi kısa boylu, kurakçıl bitkilerin oluşturduğu formasyona garig (frigana) denir.

9. Türkiye coğrafyasında etkili olan Akdeniz İklimi ile Karadeniz İklimi özellikleri eşleştirildiğinde, aşağıdakilerden hangisinin bu iki makro iklim türü için de ORTAK bir kural olduğu söylenebilir?

• A) Kış sıcaklık ortalamalarının 0°C üzerinde olması ✓
• B) Yağışın mevsimlere dağılımının düzenli olması
• C) Mutlak konuma bağlı olarak ortaya çıkması
• D) Yıllık ortalama yağışın 2000 mm üzerinde olması

Her‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iki iklim tipi de denizel etkilere açık kıyı kuşağında yer aldığından kış aylarında aşırı soğuma yaşanmaz ve kış sıcaklık ortalamaları 0°C'nin üzerinde kalır (kış ılıklığı ortak özelliktir). Yağış rejimi yalnızca Karadeniz'de düzenlidir.

10. Yaz mevsiminde Türkiye genelinde havanın aşırı ısınmasına ve kuraklığın şiddetlenmesine yol açan Asor yüksek basınç sistemi, ülkenin büyük kısmında etkilidir. Buna göre, iklimsel şartları düşünüldüğünde, aşağıdaki illerden hangisi yazın bu kurak basınç sisteminin etkilerine daha az maruz kalır ve nemli kalır?

• A) Konya
• B) Diyarbakır
• C) Aydın
• D) Bartın ✓

Azor‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yüksek Basıncı yazın Türkiye'yi kuruturken, Karadeniz kıyı kuşağında yer alan Bartın gibi iller her mevsim yağışlı yapısını korur ve deniz üzerinden gelen serin rüzgarlarla bu kurak baskıyı en az hisseder.

11. Havadaki nemin doyma noktasına ulaşarak yağışa dönmesi bağıl nemin %100'e ulaştığını gösterir. Buna göre, illerin en fazla yağış bıraktığı dönemler dikkate alındığında, hangisinde YAZ mevsiminde bağıl nem oranının ve neme doygunluğun daha yüksek olması beklenir?

• A) Karaman
• B) Bilecik
• C) Kars ✓
• D) Uşak

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yaz aylarında konveksiyonel bulutların geliştiği ve en fazla yağışın düştüğü yer Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum-Kars) platosudur. Bu nedenle Kars'ta yazın bağıl nem oranı diğer kurak iç illere göre çok daha yüksektir.

12. Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan Çoruh Vadisi (Artvin ve çevresi) gibi korunaklı oluklarda, çevresindeki sarp dağlık kütlelere tezat olarak kış ılıklığı isteyen Akdeniz kökenli tarım ürünleri yetiştirilebilmektedir. Bu özel mikroklima alanında ticari olarak yetiştiriciliği yapılan en karakteristik Akdeniz iklimi ürünü hangisidir?

• A) Pamuk
• B) Zeytin ✓
• C) Muz
• D) Çay

Kuzey‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Dağları'nın arkasında kalan Çoruh Vadisi oluğunda, kış aylarında dağ yamaçlarından aşağıya doğru inen fön rüzgârlarının etkisiyle lokal bir kış ılıklığı oluşur. Bu özel mikroklima şartları sayesinde, normalde bir Akdeniz iklimi bitkisi olan zeytin, Artvin ve çevresindeki bu dar alanda doğal olarak yetiştirilebilmektedir.

13. Türkiye iklimi üzerinde dönemsel olarak büyük rol oynayan Azor basınç merkeziyle ilgili olarak verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur? I. Türkiye coğrafyasında yıl boyunca etki gösterebilmektedir. II. Kökeni itibarıyla 30° enlemlerinden doğan dinamik bir basınçtır. III. Ülke üzerinde hakim olduğu dönemlerde yağış miktarını artırır. IV. Kutup bölgelerinden kaynaklanan soğuk karakterli bir merkezdir.

• A) I ve II ✓
• B) I ve III
• C) II ve III
• D) II ve IV

Azor‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yüksek Basıncı, 30° Kuzey enlemindeki Dinamik Yüksek Basınç kuşağından beslenir (II doğru) ve Türkiye'de her mevsim aktiftir (I doğru). Ancak yüksek basınç alanlarında hava alçalıcı hareket yaptığından bulut ve yağış oluşumunu engeller, kuraklığı artırır (III ve IV yanlıştır).

14. Ege Bölgesi'nde çöküntü alanlarında oluşan ve alüvyal topraklar barındıran graben ovaları, kış ılıklığı isteyen aşağıdaki tarımsal ürün gruplarından hangisinin yetiştirilmesi için en elverişli ortamı sunar?

• A) Çay ve Fındık
• B) Şeker Pancarı ve Patates
• C) Zeytin, İncir ve Turunçgiller ✓
• D) Kenevir ve Haşhaş

Gediz,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bakırçay, Küçük ve Büyük Menderes gibi tektonik kökenli graben ovaları, verimli alüvyal toprakları ve Ege'nin iç kısımlarına kadar sokulan kış ılıklığı sayesinde zeytin, incir ve turunçgil gibi ekonomik değeri yüksek Akdeniz iklimi ürünlerinin yetiştirilmesi için son derece elverişlidir.

15. Fiziki coğrafyada genel olarak yükselti değerleri arttıkça yamaç yağışı ihtimali ve yağış miktarı artış gösterir. Bu kurala göre; Amik Ovası, Uzunyayla Platosu ve Kaçkar Dağları'nın yıllık ortalama yağış miktarları az olandan çok olana doğru nasıl sıralanır?

• A) Amik Ovası - Uzunyayla Platosu - Kaçkarlar ✓
• B) Uzunyayla Platosu - Amik Ovası - Kaçkarlar
• C) Uzunyayla Platosu - Kaçkarlar - Amik Ovası
• D) Kaçkarlar - Uzunyayla Platosu - Amik Ovası

Deniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seviyesine yakın ve alçakta olan Amik Ovası en az yağışı alırken, İç Anadolu'nun yüksek düzlüğü olan Uzunyayla Platosu orta basamakta yer alır. Nemli rüzgarlara karşı dik yükselen devasa Kaçkar Dağları ise en yüksek yağış miktarına ulaşır.

16. Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde dağ sıralarının denize paralel uzanması denizel nemin iç kısımlara geçmesini engellerken; Ege Bölgesi'nde dağların dik uzanması bu nemin iç vadilere yayılmasını sağlar. Dağların uzanış doğrultusundaki bu bölgesel farklılık, aşağıda verilen durumlardan hangisinin de doğrudan temel gerekçesidir?

• A) Ekvatoral kuşakta bulunmanın bir sonucu olarak yağışların artması
• B) Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının düzenli olarak azalmasının
• C) Aydın ile Denizli arasındaki bitki örtüsü farklılığının, Trabzon ile Gümüşhane arasına göre daha az olmasının ✓
• D) Altınbaşak Ovası'nda tarımsal sulamaya duyulan ihtiyacın Yüksekova'ya göre daha fazla olmasının

Ege'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dağlar dik uzandığı için kıyıdaki Aydın ile iç kısımdaki Denizli arasında iklim ve bitki örtüsü radikal olarak değişmez, benzerdir. Fakat Karadeniz'de dağlar paralel olduğu için kıyıdaki Trabzon'un gür bitki örtüsü ile dağın hemen arkasında kalan iç kesimdeki Gümüşhane'nin çıplak karasal florası arasında çok keskin ve büyük bir uçurum bulunur.

17. Deniz kökenli nemli hava akımlarının kıyıdaki dağ yamaçlarına çarparak yükselmesi ve soğuması sonucu yamaç (orografik) yağışları oluşur. Buna göre, dağların kıyıya göre konumları ve yükseltileri düşünüldüğünde, aşağıdaki yamaçların hangisinde orografik (yamaç) yağış oluşma ihtimali en düşüktür?

• A) Küre Dağları'nın kuzey yamaçlarında
• B) Canik Dağları'nın denize bakan kuzey yamaçlarında ✓
• C) Kaçkar Dağları'nın denize bakan kuzey yamaçlarında
• D) Batı Toroslar'ın denize bakan güney yamaçlarında

Küre,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kaçkar ve Toros dağları kıyının hemen ardından çok yüksek silsileler halinde dik bir duvar gibi yükseldikleri için denizden gelen nemli rüzgarları bloke eder ve devasa miktarda yamaç yağışı alırlar. Ancak Orta Karadeniz'deki Canik Dağları hem kıyının daha gerisindedir hem de yükseltisi oldukça az (alçak) bir dağ sırasıdır. Bu nedenle denizden gelen nemli hava kütleleri sert bir engelle karşılaşmadan iç kısımlara sokulur ve kuzey yamaçta bile orografik yağış oluşma ihtimali çok düşük kalır.

18. Dünya üzerinde yalnızca Türkiye'nin güneybatı kıyılarında (Muğla, Köyceğiz ve çevresi) dar bir alanda yayılış gösteren, gövdesinden elde edilen yağı kozmetik ve eczacılıkta kullanılan ünlü endemik ağaç türümüz hangisidir?

• A) Sığla Ağacı ✓
• B) Kazdağı Göknarı
• C) Istranca Meşesi
• D) Toros Sediri

Sığla‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ağacı (Günlük ağacı), Üçüncü Jeolojik Zaman'dan (Tersiyer) kalma bir relikt (kalıntı) ve endemik türdür. Özellikle taban suyu yüksek sulak vadi tabanlarında, Muğla ve Köyceğiz çevresinde sıkı koruma altında doğal olarak yetişir. Bu nedenle doğru cevap A seçeneğidir.

19. Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer almasına rağmen, etrafındaki yüksek dağ bloklarına göre derin bir çöküntü alanında (çanakta) kalması sayesinde kışların daha yumuşak geçtiği ve pamuk tarımına imkan tanıyan mikroklima alanı hangisidir?

• A) Iğdır ✓
• B) Kars
• C) Erzurum
• D) Ağrı

Iğdır‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ovası, çevresindeki sarp dağlara göre alçakta yer aldığı için föhn etkileri kazanır ve burası korunaklı bir mikroklima havzasına dönüşür. Bu sayede normalde bölgede yetişmesi imkansız olan pamuk burada yetiştirilebilir.

20. Kış mevsiminde Türkiye'de termometrelerin en düşük değerleri gösterdiği yerlerin Kuzeydoğu Anadolu platoları (Erzurum-Kars) olmasında aşağıdakilerden hangileri ortaklaşa etkili olmuştur?

• A) Yalnız Sibirya Basıncı
• B) Sibirya Basıncı ve Yükselti ✓
• C) Sibirya Basıncı ve Toprak Yapısı
• D) Yükselti ve Toprak Yapısı

Erzurum-Kars‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çevresinin kışın aşırı soğuk olmasının iki temel sebebi vardır: İlki ortalama yükseltisinin 1500-2000 metrelerde olması, ikincisi ise kışın bölgeye sarkan dondurucu Sibirya Yüksek Basıncı'dır. Toprak yapısının sıcaklığa doğrudan bir etkisi yoktur.

21. Bir hava kütlesinin dağ yamacını aşarak diğer tarafta aşağıya doğru hızla inmesi ve bu iniş esnasında sürtünerek her 100 metrede 1 °C ısınmasıyla karakterize olan kuru rüzgâr türü hangisidir?

• A) Meltem
• B) Lodos
• C) Poyraz
• D) Fön Rüzgârı ✓

Fön‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Föhn) rüzgârı, yamaçtan aşağı inerken kurutucu ve ısıtıcı etki yapar. Karadeniz ve Toros dağlarının arkasındaki vadilerde bu rüzgârlar tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasında etkilidir.

22. İç Anadolu'da geçmiş yüzyıllarda var olan kuru orman alanlarının insan eliyle yok edilmesi neticesinde ortaya çıkan yapay bozkır alanlarına ne ad verilir?

• A) İğne Yapraklı Orman
• B) Psödomaki
• C) Maki
• D) Antropojen Bozkır ✓

İnsan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yerleşmeleri, yakacak ihtiyacı ve otlatma gibi beşeri (antropo) etkilerle ormanların tahrip edildiği alanlarda oluşan ikincil ot topluluklarına antropojen bozkır denir.

23. Türkiye genelinde etkili olan yerel rüzgârlar ve bu rüzgârların şehirlere esme yönleri dikkate alındığında, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Adana'da Kıble güneyden esmektedir.
• B) İstanbul'da Karayel kuzeydoğudan esmektedir. ✓
• C) Ankara'da Lodos güneybatıdan esmektedir.
• D) Samsun'da Yıldız kuzeyden esmektedir.

Türkiye'yi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kuşatan yerel rüzgârlar kuzeybatıdan başlayarak saat yönünde 'KAYIP SAKAL' (Karayel, Yıldız, Poyraz, Samyeli, Kıble, Lodos) şeklinde şifrelenir. Karayel, Türkiye'ye ve Marmara Bölgesi'ne kuzeybatı yönünden giriş yapar. Seçenekte belirtilen kuzeydoğu yönünden esen soğuk rüzgâr ise Poyraz'dır.

24. Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada coğrafyasına sahip olması, bazı yerel rüzgâr türlerinin oluşumunu doğrudan tetikler. Aşağıdaki rüzgârlardan hangisi bu durumun (deniz ve kara yüzeylerinin gün içindeki farklı ısınma özelliklerinin) bir ürünüdür?

• A) Kara
• B) Meltem ✓
• C) Yıldız
• D) Poyraz

Günlük‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ devirli rüzgârlar olan meltemler (kara ve deniz meltemi), yarımada özelliği gösteren kıyılarda gün içinde karaların ve denizlerin farklı ısınıp soğumasıyla oluşan yerel basınç farklarından doğar.

25. Bulutluluk ve havanın kapalı olduğu gün sayısı arttıkça güneşlenme süresi kısalır. Buna göre, bölgelerin yaz mevsimindeki atmosferik özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdaki illerin hangisinde YAZ aylarında güneşlenme süresinin daha KISA olması beklenir?

• A) Ardahan ✓
• B) Kilis
• C) Malatya
• D) Antalya

Yaz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ aylarında Akdeniz, Güneydoğu ve Doğu Anadolu'nun güney kesimleri tamamen açık, dik ve güneşli hava kütlelerinin etkisindeyken; Kuzeydoğu Anadolu enleminde yer alan Ardahan çevresi konveksiyonel yaz yağışları alır ve buna bağlı olarak yoğun bulutlu gökyüzü geçirir. Bu yüzden yazlık güneşlenme süresi Ardahan'da diğerlerine göre çok daha azdır.