Genel Tekrar Testi - 7

1. İsrail-Hamas çatışması bağlamında uluslararası hukuk açısından tartışılan 'orantılılık ilkesi' hangi hukuki çerçeve kapsamında değerlendirilmektedir ve bu ilkenin temel içeriği nedir?

• A) Cenevre Sözleşmeleri'nin sivil kayıplara mutlak üst sınır getiren protokolüne dayanan ilke, kayıp sayısını her koşulda sıfırda tutma yükümlülüğü doğurmaktadır.
• B) Uluslararası İnsan Hakları Hukuku kapsamında ele alınan ilkeye göre sivillere yönelik her türlü zarar mutlak yasak kapsamındadır.
• C) Uluslararası İnsancıl Hukuk (Silahlı Çatışma Hukuku) kapsamında değerlendirilen ilkeye göre bir saldırıdan beklenen somut askeri avantajla kıyaslandığında sivil kayıpların ve hasarın açıkça aşırı olmaması gerekmektedir. ✓
• D) BM Şartı'nın 51. maddesi kapsamında ele alınan ilke, meşru müdafaa hakkını yalnızca orantılı kuvvet kullanımıyla sınırlamakta; ölçeğin BM Güvenlik Konseyi tarafından denetlenmesini öngörmektedir.
• E) Yalnızca nükleer silahlara uygulanan Lahey Kuralları çerçevesinde değerlendirilen ilke, biyolojik ve kimyasal silahların kullanımını mutlak biçimde yasaklamaktadır.

Orantılılık‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ilkesi, 1977 tarihli Cenevre Sözleşmeleri Ek Protokolleri başta olmak üzere Uluslararası İnsancıl Hukuk (silahlı çatışma hukuku) çerçevesinde düzenlenmektedir. Buna göre bir saldırıdan elde edilmesi öngörülen somut ve doğrudan askeri avantajla kıyaslandığında saldırıdan kaynaklanacak sivil kayıp ve hasarın açıkça aşırı olmaması gerekmektedir. Bu 'açıkça aşırı' standardı, yorumlanması güç ve tartışmalı bir eşik oluşturmaktadır.

2. BRICS'in 2024 yılında gerçekleştirdiği genişleme sürecinde Arjantin'in üyelikten çekilmesi hangi gelişmeyle doğrudan ilişkilidir?

• A) Arjantin, BRICS üyeliğinin IMF ile yürütülen borç müzakerelerini olumsuz etkileyeceği gerekçesiyle önceki hükümet döneminde üyelik başvurusunu geri çekmiştir.
• B) BRICS, Arjantin'in yüksek enflasyonu nedeniyle üyelik davetini geri çekmiş ve yerine Meksika'yı önermiştir.
• C) Arjantin, ABD'nin BRICS üyeliğini Mercosur anlaşmalarıyla bağdaşmaz ilan etmesi üzerine daveti reddetmek zorunda kalmıştır.
• D) Arjantin'de göreve gelen yeni hükümet, BRICS'e katılmak yerine Batı yanlısı bir ekonomi politikası benimseyeceğini açıklayarak daveti reddetmiştir. ✓
• E) Arjantin, BRICS üyeliğini kabul etmiş; ancak Brezilya ile yaşanan diplomatik kriz nedeniyle 2024 zirvesine katılamamıştır.

Arjantin,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Aralık 2023 seçimlerinde Javier Milei'nin iktidara gelmesiyle köklü bir dış politika değişikliği yaşamıştır. Liberal-libertaryen çizgide ekonomi politikası benimseyen Milei hükümeti, BRICS üyeliğini reddederek Batı yanlısı ve özellikle ABD ile yakın ilişkilere öncelik veren bir çizgide ilerlemeyi tercih etmiştir. Bu karar, Arjantin'in BRICS davetini geri çeviren somut gerekçedir.

3. Yapay zeka yönetişimi alanında 2023 yılında İngiltere'nin ev sahipliği yaptığı Bletchley Zirvesi'nin temel çıktısı nedir ve bu zirveye katılım bakımından dikkat çekici olan ülke hangisidir?

• A) Zirve, yapay zekanın yalnızca demokratik ülkeler tarafından kullanımını öngören bir 'Demokratik AI Şartı'yla sonuçlanmış; Çin ve Rusya dışlanmıştır.
• B) Zirve, G7 ülkelerinin yapay zeka geliştirme harcamalarını eşit biçimde paylaşmasını öngören bir fon anlaşmasıyla tamamlanmış; Japonya koordinatör ülke seçilmiştir.
• C) Zirve, OECD bünyesinde bağımsız bir yapay zeka denetim kurulunun kurulması kararıyla sonuçlanmış; Rusya da bu kurula gözlemci sıfatıyla dahil edilmiştir.
• D) Zirve, yapay zekayı askeri amaçlarla kullanmayı yasaklayan bağlayıcı bir uluslararası antlaşmayla sonuçlanmış; Hindistan antlaşmayı imzalamayan tek büyük güç olmuştur.
• E) Zirve, bağlayıcı olmayan 'Bletchley Bildirisi'yle sonuçlanmış; sınır yapay zekası modellerinin getirdiği ciddi riskleri kabul eden bu bildirgede dikkat çekici biçimde Çin de imzacılar arasında yer almıştır. ✓

Kasım‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 2023'te Bletchley Park'ta düzenlenen yapay zeka güvenliği zirvesi, bağlayıcı olmayan 'Bletchley Bildirisi' ile sonuçlanmıştır. Bildiride sınır yapay zeka modellerinin biyolojik silah geliştirme ya da dezenformasyon gibi alanlarda ciddi riskler doğurabileceği kabul edilmiştir. Çin'in imzacılar arasında yer alması, Batılı-Çinli diyaloğun yapay zeka güvenliği konusunda mümkün olabileceğini göstermesi bakımından özellikle dikkat çekici bulunmuştur.

4. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın son raporlarında 'borç stresi' yaşayan ülkeler arasında gösterilen pek çok Sub-Saharan Afrika ülkesi için borcun yeniden yapılandırılması sürecinde 'G20 Ortak Çerçevesi'nin (Common Framework) yetersiz kaldığına yönelik eleştiriler dile getirilmektedir. Bu eleştirilerin temel kaynağı nedir?

• A) Çerçeve, özel sektör alacaklılarını kapsam dışında bırakmakta; süreç son derece yavaş işlemekte ve borçlu ülkeler IMF finansmanına erişimde uzun gecikmelerle karşılaşmaktadır. ✓
• B) Çerçeve, 2008 krizi deneyiminden hareketle tasarlanmış olup günümüzün karma borç yapısını (çok taraflı, ikili, özel) karşılayacak mekanizmalardan yoksundur.
• C) Çerçeve, yalnızca G7 alacaklılarını kapsadığından Çin ve diğer yeni alacaklı ülkeler sürece dahil edilememektedir.
• D) Çerçeve, borç silme yerine yalnızca borç ertelemeye izin vermekte; bu da yapısal ödeme güçlüklerini kalıcı biçimde çözmemektedir.
• E) Çerçeve, yalnızca hidrokarbon ihracatçısı ülkelerin borçlarını yeniden yapılandırmayı öngördüğünden tarım ve madencilik ekonomilerini dışlamaktadır.

G20‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ortak Çerçevesi'ne yönelik başlıca eleştiriler şu noktalarda yoğunlaşmaktadır: (1) Eurobond sahipleri gibi özel sektör alacaklılarının çerçeve dışında kalması, (2) müzakere süreçlerinin son derece uzun sürmesi ve bu süreçte ülkelerin IMF finansmanına erişimde güçlük çekmesi, (3) Çin'in müzakere sürecini yavaşlatması. Zambiya ve Gana gibi ülkelerin deneyimleri, bu aksaklıkları somutlaştıran örnek vakalar olarak öne çıkmaktadır.

5. 2024 yılı itibarıyla Orta Doğu'daki gerilim ortamında İran'ın 'eksen' stratejisi olarak tanımlanan yaklaşım; Hizbullah, Hamas, Husiler ve Irak'taki Şii milisler gibi aktörleri kapsamaktadır. Bu stratejinin uluslararası ilişkiler kuramı açısından en doğru nitelendirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İran'ın bu gruplarla ilişkisi yalnızca ideolojik dayanışmaya dayanmakta, maddi destek ve operasyonel koordinasyon içermemektedir.
• B) Söz konusu strateji, SSCB'nin Soğuk Savaş döneminde kullandığı vekalet savaşı yöntemlerinin özdeş bir kopyası olup herhangi bir özgün boyut taşımamaktadır.
• C) İran, söz konusu grupları doğrudan askeri komuta zincirine bağlayan bir ittifak sistemi kurmuş olup bu yapı klasik ittifak teorisi kapsamında değerlendirilmektedir.
• D) Bu yapı, İran'ın asimetrik güç projeksiyonu için devlet-dışı aktörleri araçsallaştırdığı bir 'vekalet ağı' olarak tanımlanmakta ve strateji küresel güç dengeleri açısından 'asimetrik caydırıcılık' işlevi görmektedir. ✓
• E) Bu yapı, BM Şartı'nın 51. maddesi çerçevesinde tanınan kolektif meşru müdafaa hakkının İran tarafından uygulamaya konulması biçiminde yorumlanmaktadır.

İran'ın‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 'direniş ekseni' ya da 'eksen-i mukavemet' stratejisi, uluslararası ilişkiler literatüründe başta 'vekalet ağı' (proxy network) kavramıyla incelenmektedir. İran, bu devlet-dışı silahlı gruplara mali, silah ve eğitim desteği sağlayarak doğrudan savaşmaksızın geniş bir coğrafyada etki alanı oluşturmaktadır. Bu yapı, İran'ın kendisinden çok daha güçlü düşmanlarına karşı asimetrik caydırıcılık kurmasına olanak tanımaktadır. Ancak söz konusu grupların kendi yerel ajandaları da bulunduğundan ilişki tek yönlü bir emir-komuta zinciri değil, karşılıklı çıkara dayalı karmaşık bir ağdır.

6. Avrupa Birliği'nin 'Kritik Hammaddeler Yasası' (Critical Raw Materials Act) hangi temel hedefe yöneliktir ve bu yasanın çıkarılmasında belirleyici olan jeopolitik kaygı nedir?

• A) Yasa, AB'nin fosil yakıt ithalatını kısıtlamayı ve Rusya bağımlılığını sona erdirmeyi amaçlamakta; özellikle Norveç'ten enerji alımını artırmayı öngörmektedir.
• B) Yasa; lityum, kobalt ve nadir toprak elementleri gibi yeşil ve dijital dönüşüm için hayati önem taşıyan maddelerin işlenmesinde Çin'e olan bağımlılığı azaltmayı hedeflemekte ve tedarik zinciri çeşitlendirmesini zorunlu kılmaktadır. ✓
• C) Yasa, AB üyesi ülkelerin hammadde çıkarım projelerini ortak bir fon aracılığıyla finanse etmesini öngörmekte; böylece üye devletlerin ayrı ayrı hammadde anlaşması yapması yasaklanmaktadır.
• D) Yasa, AB'nin tarımsal ürün ithalatındaki dışa bağımlılığını azaltmayı ve gıda güvenliğini güçlendirmeyi hedeflemekte; Rusya'nın tarımsal ihracat kısıtlamaları bu yasanın çıkarılmasında belirleyici olmuştur.
• E) Yasa, AB savunma sanayii için gerekli hammaddelerin NATO müttefiklerinden münhasıran temin edilmesini şart koşmakta; Ukrayna'daki çatışma bu düzenlemenin doğrudan tetikleyicisi olmuştur.

AB'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kritik Hammaddeler Yasası (2023), elektrikli araç bataryaları, rüzgar türbinleri ve yarı iletkenler için zorunlu olan lityum, kobalt, grafit ve nadir toprak elementleri gibi maddelerin işlenmesinde Çin'e olan yüksek bağımlılığı azaltmayı hedeflemektedir. Yasa; çıkarım, işleme ve geri dönüşüm kapasitesi için kıyaslama hedefleri belirlemiş, tedarik çeşitlendirmesini ve kritik hammaddeler için stratejik ortaklık anlaşmalarını ön plana çıkarmıştır.

7. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), Vladimir Putin hakkında Mart 2023'te tutuklama müzekkeresi çıkarmıştır. Bu gelişmeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Müzekkere, Ukrayna'dan Rusya'ya çocukların yasadışı biçimde deportasyonuna ilişkin savaş suçu iddiasına dayanmakta; Rusya UCM'nin yargı yetkisini tanımadığından iade yükümlülüğü pratikte işlememektedir. ✓
• B) Müzekkere, soykırım suçlamasına dayanmakta olup UCM tarihinde bir devlet başkanı hakkında çıkarılan ilk soykırım müzekkeresidir.
• C) Rusya UCM'nin yargı yetkisini tanıdığından Putin'in yargılanması için mahkemeye iade edilmesi hukuki açıdan zorunludur.
• D) Müzekkere, UCM'ye taraf devletleri Putin'i kendi topraklarında gözaltına almakla yükümlü kılmış; ancak hiçbir taraf devlet bu yükümlülüğü yerine getirmemiştir.
• E) ABD, UCM müzekkeresini tanıyarak NATO müttefiklerini Putin'i gözaltına alma konusunda açıkça uyarmıştır.

UCM,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Putin hakkında Mart 2023'te Ukrayna'dan Rusya'ya çocukların yasadışı biçimde deportasyonu gerekçesiyle savaş suçu kapsamında tutuklama müzekkeri çıkarmıştır. Rusya UCM'nin yargı yetkisini tanımadığından Putin'in iadesi pratikte mümkün değildir; bununla birlikte müzekkere, UCM'ye taraf 124 devletin Putin'i kendi topraklarında tutuklamakla yükümlü olmasını teorik olarak gerektirmektedir. Bu durum, Putin'in katılım planladığı uluslararası ziyaretlerde ciddi diplomatik gerilimler yaratmıştır; Güney Afrika'nın 2023 BRICS zirvesinde yaşanan durum bunun somut örneğidir.

8. 2023 yılında imzalanan ve 'küresel plastik kirliliğini sona erdirmek' amacıyla müzakere edilen uluslararası anlaşma hangi BM organının koordinasyonuyla hazırlanmaktadır?

• A) BM Çevre Programı (UNEP) ✓
• B) BM Sanayi Kalkınma Örgütü (UNIDO)
• C) BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)
• D) BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD)
• E) BM Kalkınma Programı (UNDP)

Küresel‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ plastik kirliliğini sona erdirmeye yönelik bağlayıcı uluslararası anlaşma müzakereleri, BM Çevre Programı (UNEP) koordinasyonunda yürütülmektedir. 2022'de Nairobi'de başlayan bu süreç, 2024'e kadar tamamlanması hedeflenen 'Küresel Plastik Anlaşması' çerçevesinde devam etmiştir.

9. BRICS grubu 2023 yılında gerçekleştirdiği Johannesburg Zirvesi'nde genişleme kararı almıştır. Aşağıdaki ülkelerden hangisi bu zirvede BRICS'e katılmaya davet edilen ülkeler arasında YER ALMAMAKTADIR?

• A) Birleşik Arap Emirlikleri
• B) Suudi Arabistan
• C) Mısır
• D) İran
• E) Pakistan ✓

2023‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Johannesburg Zirvesi'nde BRICS'e katılmaya davet edilen altı ülke şunlardır: Arjantin, Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri. Pakistan bu listeye dahil edilmemiştir. Arjantin daha sonra katılmama kararı almış, diğer beş ülke 2024 yılı itibarıyla resmi üyelik sürecine girmiştir.

10. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) özel çekme haklarına (SDR) dahil olan para birimleri arasında aşağıdakilerden hangisi BULUNMAMAKTADIR?

• A) Japon Yeni
• B) Hindistan Rupisi ✓
• C) Çin Yuanı
• D) ABD Doları
• E) İngiliz Sterlini

IMF'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Özel Çekme Hakları (SDR) sepetinde beş para birimi yer almaktadır: ABD Doları, Euro, Çin Yuanı (Renminbi), Japon Yeni ve İngiliz Sterlini. Hindistan Rupisi SDR sepetine henüz dahil edilmemiştir. Çin Yuanı, 2016 yılında bu sepete eklenmiştir.

11. Aşağıdakilerden hangisi, NATO'nun 2022 Madrid Zirvesi'nde kabul edilen Stratejik Konsept'inde önceki konseptten farklı olarak ilk kez açıkça 'stratejik tehdit' olarak nitelendirilen unsurları doğru biçimde ifade etmektedir?

• A) Çin ve Terorizm
• B) Siber Saldırılar ve İklim Değişikliği
• C) Rusya ve Çin ✓
• D) Rusya ve İklim Değişikliği
• E) Çin ve Kuzey Kore

NATO'nun‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 2022 Madrid Zirvesi'nde kabul edilen Stratejik Konsept, Rusya'yı 'en önemli ve doğrudan tehdit' olarak nitelendirirken Çin'i de ilk kez resmi bir NATO belgesinde 'ciddi bir meydan okuma' olarak tanımlamıştır. Çin'in önceki konseptlerde (2010) bu şekilde doğrudan ele alınmamış olması, belgenin dikkat çeken yeniliği olmuştur.

12. 2015 yılında imzalanan Paris İklim Anlaşması çerçevesinde ülkeler, Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC) kaç yılda bir güncellemek zorundadır?

• A) İki yılda bir
• B) Beş yılda bir ✓
• C) Ülkeler kendi takdirlerine göre belirler
• D) Her yıl
• E) On yılda bir

Paris‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anlaşması'na göre taraf ülkeler, sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC - Nationally Determined Contributions) beş yılda bir güncellemek ve her güncellemede bir öncekinden daha iddialı hedefler koymak zorundadır. Bu mekanizma 'Artan Hırs' (Ratchet Mechanism) olarak adlandırılmaktadır.

13. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) anlaşmazlık çözüm mekanizmasının Temyiz Organı (Appellate Body), hangi ülkenin üye atamalarını engellemesi nedeniyle 2019'dan bu yana işlevsiz kalmaktadır?

• A) Amerika Birleşik Devletleri ✓
• B) Hindistan
• C) Avrupa Birliği
• D) Çin
• E) Rusya

DTÖ‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Temyiz Organı, Amerika Birleşik Devletleri'nin yeni üye atamalarını engellemesi nedeniyle 2019 yılından bu yana çekirdek işlevlerini yerine getiremez hale gelmiştir. ABD, Temyiz Organı'nın yetki alanını aştığını ve kararlarının yürütmeyi aşındırdığını öne sürerek atama süreçlerini bloke etmiştir. Bu durum hem Trump hem de Biden dönemlerinde sürmüştür.

14. Aşağıdakilerden hangisi, Körfez İşbirliği Konseyi'nin (KİK) mevcut tam üyeleri arasında YER ALMAMAKTADIR?

• A) Irak ✓
• B) Katar
• C) Bahreyn
• D) Kuveyt
• E) Umman

Körfez‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İşbirliği Konseyi (KİK), 1981 yılında kurulan ve Körfez bölgesindeki Arap monarşilerini bir araya getiren örgüttür. Tam üyeler şunlardır: Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Bahreyn ve Umman. Irak, KİK'in kurucu üyeleri arasında yer almamakta olup örgüte dahil değildir.

15. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi YANLIŞTIR?

• A) Roma Statüsü'ne dayanarak kurulmuştur.
• B) Mahkeme, bireyler yerine devletleri yargılama yetkisine sahiptir. ✓
• C) ABD, Çin ve Rusya Roma Statüsü'nü onaylamamıştır.
• D) BM Güvenlik Konseyi, UCM statüsünü onaylamamış ülkelerdeki durumları da mahkemeye havale edebilir.
• E) Soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar ile saldırı suçu üzerinde yargı yetkisine sahiptir.

UCM'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ temel özelliği, devletleri değil bireyleri yargılamasıdır; bu onun, devlet merkezli uluslararası hukuk anlayışından sapan en önemli yönüdür. Diğer şıklar doğrudur: UCM Roma Statüsü'ne dayanmakta, belirtilen dört suç türünde yetki sahibi bulunmakta, ABD/Çin/Rusya statüyü onaylamamış olmakta ve BM Güvenlik Konseyi taraf olmayan ülkelerdeki durumları da havale edebilmektedir.

16. 2023 yılında patlak veren Sudan iç savaşında çatışmanın iki ana tarafı kimlerdir?

• A) Sudan Ordusu – Güney Sudan destekli milisler
• B) Hızlı Destek Kuvvetleri – Wagner Grubu
• C) Halk Kurtuluş Hareketi – Ulusal Kongre Partisi
• D) Sudan Ordusu – Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) ✓
• E) Sudan Ordusu – El Kaide bağlantılı gruplar

Nisan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 2023'te patlak veren Sudan iç savaşı, Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) komutanı General Abdulfettah el-Burhan ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) komutanı General Mohamed Hamdan Dagalo (Hemeti) arasındaki iktidar mücadelesinden kaynaklanmaktadır. Daha önce birlikte 2021 darbesini gerçekleştiren bu iki güç, ardından birbirine karşı cephe almıştır.

17. Aşağıdaki uluslararası örgüt-merkez şehir eşleştirmelerinden hangisi YANLIŞTIR?

• A) Dünya Gümrük Örgütü (WCO) – Brüksel
• B) Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) – Viyana
• C) Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) – Cenevre
• D) Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) – Londra
• E) Uluslararası Göç Örgütü (IOM) – New York ✓

Uluslararası‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Göç Örgütü'nün (IOM) genel merkezi New York'ta değil, İsviçre'nin Cenevre şehrinde bulunmaktadır. IOM, 2016 yılında BM ile ilişkili kuruluş statüsü kazanmıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur: ILO-Cenevre, IMO-Londra, UAEA-Viyana, WCO-Brüksel.

18. G20 dönem başkanlığı, her yıl bir önceki yılın ev sahibi ülkesinden diğerine devredilmektedir. 2023 yılında G20 dönem başkanlığını üstlenen ülke hangisidir?

• A) Hindistan ✓
• B) Japonya
• C) Brezilya
• D) Endonezya
• E) Güney Afrika

G20‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dönem başkanlıkları sırasıyla şöyle gelişmiştir: 2022 Endonezya (Bali Zirvesi), 2023 Hindistan (Yeni Delhi Zirvesi), 2024 Brezilya. Hindistan'ın başkanlığı döneminde Yeni Delhi'de gerçekleştirilen zirve, özellikle Afrika Birliği'nin G20'ye tam üye olarak alınmasıyla tarihe geçmiştir.

19. Aşağıdakilerden hangisi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının bağlayıcı olduğu ülkeler topluluğunu doğru tanımlamaktadır?

• A) NATO üyesi ülkeler
• B) AGİT üyesi ülkeler
• C) Avrupa Konseyi üyesi ülkeler ✓
• D) BM üyesi Avrupa ülkeleri
• E) Avrupa Birliği üyesi 27 ülke

AİHM,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni kabul eden Avrupa Konseyi üyesi ülkeler üzerinde yargı yetkisine sahiptir. Avrupa Konseyi, AB'den farklı bir örgüt olup 46 üye devleti kapsamaktadır; Türkiye dahil pek çok AB üyesi olmayan ülkeyi de içermektedir. Rusya, Ukrayna'nın işgalinin ardından 2022'de Avrupa Konseyi'nden çıkarılmıştır.

20. Küresel iklim müzakerelerinde sıkça kullanılan 'Ortak Fakat Farklılaştırılmış Sorumluluklar' (CBDR) ilkesine göre aşağıdakilerden hangisi DOĞRUDUR?

• A) Tüm ülkeler eşit miktarda sera gazı azaltım taahhüdü vermek zorundadır.
• B) Gelişmiş ülkeler, tarihsel emisyonları nedeniyle daha büyük sorumluluk üstlenmelidir. ✓
• C) Gelişmekte olan ülkeler iklim değişikliğiyle mücadelede hiçbir yükümlülük taşımaz.
• D) İlke yalnızca Kyoto Protokolü'nde geçerli olup Paris Anlaşması'nda yer almaz.
• E) Sorumluluk yalnızca o yılki emisyon miktarına göre belirlenir.

CBDR‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ilkesi, iklim değişikliğine yol açan tarihsel birikimli emisyonların büyük bölümünün sanayileşmiş ülkelerden kaynaklandığını kabul eder ve bu ülkelere daha ağır sorumluluklar yükler. Gelişmekte olan ülkelerin de sorumlulukları bulunmakla birlikte kapasiteleri ve katkıları orantılı biçimde ele alınır. CBDR ilkesi, Paris Anlaşması'nda da korunmuştur.

21. Tayvan Boğazı'nda zaman zaman gerginleşen Çin-Tayvan ilişkilerinde Çin'in resmi tutumunu en doğru biçimde ifade eden kavram hangisidir?

• A) İki Devlet Çözümü
• B) Asimetrik Özerklik
• C) Bir Ülke İki Sistem ✓
• D) Müzakereli Bağımsızlık
• E) Federatif Birleşme

'Bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ülke İki Sistem' formülü, ilk olarak Deng Xiaoping tarafından Tayvan'ın yeniden birleşmesine ikna edilmesi amacıyla geliştirilen Çin'in resmi tutumunu yansıtmaktadır. Bu formül daha sonra 1997'de Hong Kong ve 1999'da Makao'nun Çin'e devredilmesinde uygulanmıştır. Tayvan ise fiilî bağımsızlığını sürdürmekte ve bu formülü reddetmektedir.

22. 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Batılı ülkelerin Rusya'ya uyguladığı yaptırımlar kapsamında Rusya'nın SWIFT sisteminden kısmen çıkarılması hangi alanda doğrudan etkili olmuştur?

• A) Rusya'nın BM'deki oy hakkı
• B) Rusya'nın uluslararası bankacılık ve finansal mesajlaşma ağına erişimi ✓
• C) Rusya'nın uluslararası mahkemelerde temsil hakkı
• D) Rusya'nın petrol ve doğalgaz ihracat kapasitesi
• E) Rusya'nın uluslararası hava sahasına erişimi

SWIFT‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Dünya Genelinde Bankalararası Finansal Telekomünikasyon Birliği), bankaların uluslararası para transferlerini gerçekleştirirken kullandığı güvenli mesajlaşma altyapısıdır. Bazı Rus bankalarının SWIFT'ten çıkarılması, bu bankaların uluslararası finansal işlemlerini gerçekleştirmesini büyük ölçüde engellemiş; Rusya bu açığı kısmen kendi alternatif sistemi SPFS ve Çin'in CIPS sistemiyle kapatmaya çalışmıştır.

23. 2023 yılında yürürlüğe giren AB Yapay Zeka Yasası (AI Act), yapay zeka sistemlerini risk düzeylerine göre sınıflandırmaktadır. Bu çerçevede aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Kritik altyapıları etkileyen YZ sistemleri - Yüksek risk
• B) Derin sahte (deepfake) içerik oluşturan sistemler - Düşük risk ✓
• C) Biometrik uzaktan tanımlama sistemleri - Kabul edilemez risk (yasaklı)
• D) Sohbet robotları ve sanal asistanlar - Sınırlı risk
• E) Eğitim ve mesleki değerlendirme sistemleri - Yüksek risk

AB‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yapay Zeka Yasası kapsamında derin sahte (deepfake) içerik oluşturan sistemler 'düşük risk' olarak değil, 'sınırlı risk' kategorisinde değerlendirilmekte ve bu sistemlerin kullanıcıları yapay zeka tarafından üretildiği konusunda bilgilendirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Biyometrik uzaktan tanımlama sistemlerinin kamuya açık alanlarda gerçek zamanlı kullanımı yasak kapsamındadır. Diğer eşleştirmeler yasanın sınıflandırmasıyla örtüşmektedir.

24. BRICS grubunun 2023 Johannesburg Zirvesi'nde aldığı genişleme kararına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Suudi Arabistan, BAE, Mısır, Etiyopya, İran ve Arjantin tam üyeliğe davet edilmiş; ancak Arjantin daha sonra üyelikten çekilmiştir. ✓
• B) Türkiye, Pakistan ve Meksika tam üyeliğe davet edilmiştir.
• C) Zirve'de ayrıca ortak BRICS para birimi oluşturulması için somut bir takvim belirlenmiştir.
• D) Hindistan, Çin ile yaşanan sınır gerilimleri gerekçesiyle genişlemeye karşı oy kullanmıştır.
• E) Genişleme sonrasında tüm davet edilen ülkeler 1 Ocak 2024 itibarıyla tam üye statüsü kazanmıştır.

2023‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Johannesburg Zirvesi'nde Suudi Arabistan, BAE, Mısır, Etiyopya, İran ve Arjantin BRICS'e davet edilmiştir. Ancak Javier Milei hükümetinin iktidara gelmesiyle Arjantin, 1 Ocak 2024'teki resmi katılımdan önce üyelikten çekilmiştir. Ortak para birimi için somut bir takvim belirlenmemiş, Hindistan genişlemeyi desteklemiştir. Diğer seçenekler olgusal açıdan yanlıştır.

25. Rusya-Ukrayna Savaşı bağlamında 2023 yılında imzalanan Tahıl Koridoru Anlaşması'nın (Karadeniz Tahıl Girişimi) sona ermesi üzerine Ukrayna'nın tahıllarını ihraç etmek için geliştirdiği alternatif rotaya verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Adriyatik-Baltık-Karadeniz Ekseni
• B) Orta Koridor
• C) Üç Deniz Girişimi Hattı
• D) Kuzey Deniz Yolu
• E) Dayanışma Şeritleri ✓

AB‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ öncülüğünde hayata geçirilen 'Dayanışma Şeritleri' (Solidarity Lanes), Karadeniz Tahıl Girişimi'nin işlevsiz kalmasından çok önce, 2022'de Rusya'nın Ukrayna limanlarını abluka altına alması üzerine oluşturulmuştur. Ukrayna tahılları bu şeritler aracılığıyla Polonya, Romanya ve diğer kara/nehir/demir yolu güzergâhları üzerinden ihraç edilmiştir. Orta Koridor ise ağırlıklı olarak Hazar-Kafkasya-Türkiye üzerinden geçen ayrı bir ticaret güzergâhıdır.