Atatürk Dönemi İç Politika 1
_1924 Anayasası_'nın güçler/kuvvetler birliği anlayışı ile ilgili en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. _1924 Anayasası_'nın güçler/kuvvetler birliği anlayışı ile ilgili en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kuvvetler ayrılığı ilkesini tam olarak uygulaması
- B) Güçler birliği ilkesini benimserken görevler ayrılığına (karma hükümet) yer vermesi ✓
- C) Tek partili rejimi anayasal olarak zorunlu kılması
- D) Yürütme organını tamamen bağımsız kılması
1924 Anayasası'nda egemenlik ve yetkiler mecliste toplanmış (güçler birliği), ancak meclis yürütme görevini hükümet/cumhurbaşkanı eliyle yürüterek görevler ayrılığına (karma hükümet sistemi) yaklaşmıştır.
2. Atatürk'ün '_Yurtta sulh, cihanda sulh_' ilkesi hangi alanla ilgilidir?
- A) Eğitim
- B) Ekonomi
- C) Kültür
- D) Dış politika ✓
'Yurtta sulh, cihanda sulh' sözü, Türkiye Cumhuriyeti'nin barışçıl dış politikasının temelidir.
3. _Tevhid-i Tedrisat Kanunu_ hangi alanda yapılmış bir düzenlemedir?
- A) Ekonomi
- B) Eğitim ✓
- C) Hukuk
- D) Siyaset
Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu (1924), eğitimde birliği sağlamış ve medreseleri kapatarak eğitimi laiekleştirmiştir.
4. Atatürk döneminde _Devletçilik_ ilkesi hangi alanda etkili olmuştur?
- A) Kültür
- B) Eğitim
- C) Ekonomi ✓
- D) Siyaset
Devletçilik, özel sektörün yetersiz kaldığı durumlarda devletin ekonomiye müdahale etmesini öngören ekonomik modeldir.
5. I. Seçim sistemi tercihi II. Benimsenen ekonomik model III. Laiklik anlayışı Bu unsurlardan hangileri, Cumhuriyet Halk Fırkası ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası arasındaki temel görüş ayrılıklarını ve program farklılıklarını yansıtır?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız III
- C) I ve III
- D) I, II ve III ✓
Cumhuriyet Halk Fırkası çift dereceli seçim sistemini savunurken Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası tek dereceli seçim sistemini savunmuştur. Cumhuriyet Halk Fırkası ekonomide "Devletçilik"i savunurken Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası "Liberalizmi" (Özgürlükçü ekonomi) savunmuştur. Cumhuriyet Halk Fırkası inkılapları dini esas alarak yapmazken, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ise yapılacak inkılaplarda dinî düşünce ve hassasiyetlerin önemsenmesi gerekliliğini savunmuştur.
6. Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'nin devletçilik ilkesi doğrultusunda _Planlı Ekonomi_ (I. Beş Yıllık Sanayi Planı) uygulamasına mecbur kalmasındaki en büyük dış etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) II. Dünya Savaşı
- B) 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ✓
- C) Lozan Antlaşması
- D) Marshall Yardımı
1929 Dünya Ekonomik Krizi, liberal ekonomiyi zora sokmuş ve Türkiye'yi Devletçilik ilkesiyle planlı ekonomiye geçmeye zorlamıştır.
7. I. Laiklik II. Devletçilik III. Milliyetçilik Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın parti programında yer alan bazı ifadelerin, yukarıdaki Atatürk ilkelerinden hangilerinin istismar edilmesine ve Şeyh Sait Ayaklanması'na ortam hazırladığı savunulabilir?
- A) Yalnız I ✓
- B) Yalnız II
- C) I ve III
- D) I ve II
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası parti tüzüğünde 'Parti, dinî inançlara ve fikirlere saygılıdır' maddesine yer vermiştir. Laiklik ilkesi (I) ile ters düşecek şekilde istismar edilen bu açıklama, rejime karşı dinî nitelikli bir isyan olan Şeyh Sait Ayaklanması'na ortam hazırlamıştır.
8. Sıkıyönetim mahkemelerinin yetkilendirildiği ve inkılapların topluma yerleşmesi için sükunetin sağlandığı _Takrir-i Sükun Yasası'nın_ uygulandığı dönem hangi yılları kapsamaktadır?
- A) 1919-1922
- B) 1925-1929 ✓
- C) 1923-1927
- D) 1930-1934
Şeyh Said İsyanı ile çıkarılan yasa 1925-1929 yılları arasında yürürlükte kalmış, bu dönemde inkılaplar hızla yapılmıştır.
9. Şeyh Said İsyanı'nı bastırmak için çıkarılan ve hükümete olağanüstü yetkiler veren kanun hangisidir?
- A) Teşkilat-ı Esasiye
- B) İstiklal Mahkemeleri Kanunu
- C) Takrir-i Sükun Kanunu ✓
- D) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
Takrir-i Sükun Kanunu (Huzuru Sağlama Yasası) (1925), Şeyh Said İsyanı üzerine çıkarılmış ve 1929'a kadar yürürlükte kalmıştır.
10. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünün ardından Cumhurbaşkanlığı makamına seçilen _İsmet İnönü_'ye CHP kurultayında layık görülen resmî unvan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Başbuğ
- B) Milli Şef ✓
- C) Ebedi Şef
- D) Gazi
Atatürk'e 'Ebedi Şef', onun yerine Cumhurbaşkanı seçilen İsmet İnönü'ye ise 'Milli Şef' unvanı verilmiştir (CHP Tüzüğü ile).
11. Milli Mücadele'nin haklı sesini dünyaya duyurmak misyonuyla hayata geçirilen _Anadolu Ajansı_ (AA) kaç yılında kurulmuştur?
- A) 1925
- B) 1920 ✓
- C) 1919
- D) 1923
Milli Mücadele'nin sesini dünyaya duyurmak için 6 Nisan 1920'de (TBMM açılmadan hemen önce) Yunus Nadi ve Halide Edip öncülüğünde kurulmuştur.
12. Milli Mücadele'nin lider kadrosu tarafından kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın programındaki hangi madde, partinin laiklik karşıtı odaklarca üs olarak kullanılmasına yol açmıştır?
- A) Tek dereceli seçimi savunur
- B) Partimiz dini inançlara ve fikirlere saygılıdır ✓
- C) Ekonomide liberalizmi savunur
- D) Cumhuriyetçidir
'Partimiz efkar ve itikad-ı diniyeye (dini inançlara) saygılıdır' maddesi, irticai kesimlere cesaret verdiği gerekçesiyle eleştirilmiştir.
13. Mustafa Kemal Atatürk'ün yayımladığı ve Cumhuriyet Halk Fırkasının temel programını oluşturan 'Dokuz Umde' beyannamesi, aşağıdaki gelişmelerden hangisinin öncesinde ilan edilmiştir?
- A) Cumhuriyet'in ilan edilmesi
- B) Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması
- C) 1923 Genel Seçimleri ✓
- D) Sivas Kongresi'nin toplanması
8 Nisan 1923'te yayımlanan 'Dokuz Umde' (Dokuz İlke) beyannamesi, I. TBMM'nin seçim kararı almasının ardından yapılacak olan 1923 Genel Seçimleri öncesinde halka sunulmuştur. Bu beyanname, aynı zamanda yeni kurulacak olan Halk Fırkasının (Cumhuriyet Halk Fırkası) seçim ve siyasi programı niteliğini taşımaktadır.
14. I. Tek partili bir yönetim modeli kurmak II. Devlet ile millet arasındaki bağları sağlamlaştırmak III. Planlanan devrimleri düzenli bir parti teşkilatı vasıtasıyla hayata geçirmek 1923'te Cumhuriyet Halk Fırkası'nın (Partisi) kuruluş amaçları arasında yukarıdakilerden hangileri yer almaktadır?
- A) I ve III
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III ✓
9 Eylül 1923'te Mustafa Kemal tarafından Cumhuriyet Halk Fırkasının kurulmasında, halkın istek ve görüşlerini Meclise yansıtma, bu sayede devlet millet bağını güçlendirme ve yapılacak olan inkılapların parti ile beraber yapılması amaçlanmıştır.
15. 1930 senesinde gerçekleşen ve Atatürk döneminde çok partili siyasi hayata geçiş çabalarının uzun bir süre askıya alınmasına sebep olan yıkıcı olay hangisidir?
- A) Menemen Olayı ✓
- B) Vagon-Li Olayı
- C) Razgrad Olayı
- D) Bursa Olayları
1930 yılında ortaya çıkan Menemen Olayı (Kubilay Olayı) sonrası halkın demokrasiye ve Cumhuriyet'in niteliklerine alışamadığı ve bunun içinde daha zamanı olduğu anlaşılmıştır. Bu olay sonucunda 1946'ya kadar parti kurma girişiminde bulunulmamıştır. (İnkılapların halk tarafından benimsenmesi beklenmiştir.)
16. Atatürk'ün, ezanın Türkçe okunmasına yönelik tepkilerin yaşandığı bir hadise için kullandığı _'Bu bir din meselesi değil, dil meselesidir'_ nitelemesi hangi olayla ilgilidir?
- A) Dersim Olayı
- B) Şeyh Said İsyanı
- C) Bursa Olayı ✓
- D) Menemen Olayı
Bursa Olayı (1933), ezanın Türkçe okunmasına karşı çıkan bir grubun protestosudur.
17. 1933 yılında yaşanan ve toplumda 'Vatandaş Türkçe Konuş' kampanyasının fitilini ateşleyen, bir Fransız demiryolu işletmesindeki dil tartışması hangisidir?
- A) Bursa Olayı
- B) Vagon-Li Olayı ✓
- C) Razgrad Olayı
- D) Menemen Olayı
Fransız Vagon-Li şirketinde Türkçe konuşan bir memurun cezalandırılması üzerine başlayan olaylar milli bilinci tetiklemiştir.
18. Mustafa Kemal'in "Meselenin mahiyeti esasen din değil, dildir." diyerek tepki gösterdiği, ezanın Arapça aslıyla okunması talebiyle 1933'te başlayan protesto dalgası nedir?
- A) Bursa Olayı ✓
- B) Razgrad Olayı
- C) Menemen Olayı
- D) Vagon-Li Olayı
1 Şubat 1933'te ezanın Türkçe okunması üzerine bunu protesto etmek isteyenler tarafından çıkarılan olaylar tarihe Bursa Olayı olarak geçmiştir.
19. TBMM'nin 1 Kasım 1922'de aldığı saltanatı kaldırma kararının gerekçeleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) Padişahın dinî gücünü elinden almak ✓
- B) Millî egemenlik anlayışının tam olarak gerçekleştirmek
- C) İtilaf Devletleri'nin Lozan'a TBMM ve İstanbul Hükûmetini birlikte davet etmesi
- D) Padişah ve İstanbul Hükümetinin Milli Mücadele'ye karşı tavır alması
Saltanatın kaldırılması ile padişahın siyasi gücü elinden alınmıştır, dinî gücü (halifelik) 1924'e kadar devam etmiştir.
20. Mustafa Kemal'in "Açık ve doğru hareket etmek ve bu suretle Türk'ün yüksek siyasi kurumunu yükseltmek..." sözleriyle takdir ettiği Fethi Bey'in gerçekleştirdiği hangi siyasal gelişme bu övgüye mazhar olmuştur?
- A) TBMM seçimlerinin yenilenmesi
- B) İstiklal Mahkemelerinin kapatılması
- C) Cumhuriyet'in ilan edilmesi
- D) Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulması ✓
Mustafa Kemal sözlerinde Fethi Bey'in açık ve doğru hareket ederek Türk siyasi hayatına sunduğu katkıyı övgü dolu sözleriyle ön plana çıkarmıştır. Soruda verilen tarih dikkate alındığında Fethi Bey'in Türk siyasi hayatına katkısı olan gelişmenin Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulması olduğu anlaşılmaktadır.
21. 1 Kasım 1922'de saltanatın lağvedilmesine rağmen halifelik makamının bir süre daha (1924'e kadar) sürdürülmesi TBMM'nin hangi durumu gözettiğini gösterir?
- A) Siyasi partilerin kurulmasına ortam hazırlanmıştır.
- B) Halifeliğin kaldırılma koşulları oluşmamıştır. ✓
- C) Halifelik, saltanatın üstünde bir kurum olarak kalmıştır.
- D) Sultan Vahdettin vatandaşlıktan çıkarılmıştır.
Saltanat kaldırıldıktan sonra halifelik makamı devam ettirilmiş, ancak 1924'te halifeliğin kaldırılma koşulları oluşmuştur.
22. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında faaliyet gösteren; I. Cumhuriyet Halk Fırkası II. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası III. Serbest Cumhuriyet Fırkası partilerinden hangisi ya da hangileri iktidara karşı muhalefet görevi üstlenmiştir?
- A) I ve II
- B) I ve III
- C) Yalnız II
- D) II ve III ✓
Türkiye Cumhuriyet'nin ilk siyasal partisi Cumhuriyet Halk Fırkasıdır. Dolayısıyla da ilk iktidar partisidir. Kendi zamanında kurulan diğer partiler ise muhalefet partileridir. 1924'te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve 1930'da kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası muhalefet partileridir.
23. 1937 ile 1938 yılları arasında Doğu Anadolu Bölgesi'nde baş gösteren ve ordunun müdahalesiyle yatıştırılan ayaklanma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ağrı İsyanı
- B) Koçgiri İsyanı
- C) Şeyh Said İsyanı
- D) Dersim İsyanı ✓
Dersim (Tunceli) bölgesindeki aşiretlerin merkezi otoriteye direnmesi sonucu çıkan isyan, askeri harekatla bastırılmıştır.
24. 1925 yılındaki Şeyh Sait Ayaklanması'nı bastırmak amacıyla devletin başvurduğu tedbirler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) İstiklal Mahkemelerinin tekrar kurulması
- B) Bölgeye asker sevkedilmesi
- C) Takrir-i Sükûn Kanunu'nun çıkartılması
- D) Ali Fethi Okyar Hükûmetinin iş başına gelmesi ✓
TBMM ve hükümet Şeyh Sait İsyanı'na karşı bazı tedbirler almıştır. İsyanın çıktığı ve yayıldığı bölgelerde sıkıyönetim ilan edilerek, İstiklal Mahkemeleri tekrar kurulmuştur. Ayrıca Meclisten Takrir-i Sükûn (Sükûneti Sağlama) Kanunu çıkarılarak isyanı bastırmak için bölgeye asker sevk edilmiştir. İsyanı bastıramayan Ali Fethi Okyar hükümetten çekilerek yerine İsmet İnönü Hükûmeti kurulmuştur.
25. İzmir'in Menemen ilçesinde çıkan gerici ayaklanma sırasında isyancılar tarafından şehit edilen yedek subay (asteğmen) kimdir?
- A) Mustafa Fehmi Kubilay ✓
- B) Şahin Bey
- C) Yörük Ali Efe
- D) Hasan Tahsin
Öğretmen Asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay, Menemen'de çıkan gerici ayaklanmayı bastırmaya çalışırken şehit edilmiştir.