Genel Tekrar Testi - 242

1. Tanzimat döneminde hazırlanan Mecelle, İslam hukukunu (fıkhı) kodifiye etmesi bakımından özgün bir girişimdir. Ancak Mecelle bazı tarihçiler tarafından 'yarım kalmış modernleşme' olarak nitelendirilmektedir. Bu değerlendirmenin dayandığı en güçlü argüman aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mecelle'nin aile ve miras hukukunu kapsam dışı bırakması nedeniyle toplumsal ilişkilerin İslam hukukunun geleneksel yorumuna tabi olmayı sürdürmesi ✓
• B) Mecelle'nin yalnızca gayrimüslim mahkemelerde uygulanması nedeniyle Müslüman toplum üzerinde etkisiz kalması
• C) Mecelle'nin ticaret hukukunu düzenlememiş olması nedeniyle ekonomik modernleşmeye katkı sağlayamaması
• D) Mecelle'nin Tanzimat bürokratları tarafından değil yabancı hukuk danışmanları tarafından kaleme alınmış olması
• E) Mecelle'nin Fransız Medeni Kanunu'ndan doğrudan çevrilmesi nedeniyle Osmanlı hukuk geleneğiyle çelişmesi

Mecelle,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ muamelat (ticaret, mülkiyet, borçlar) alanını düzenlemiş; ancak aile hukuku, miras ve kişisel statü meseleleri geleneksel fıkha bırakılmıştır. Bu alan kadın hakları, çok eşlilik ve miras eşitsizliği gibi toplumsal dönüşümün kilit meselelerini içerdiğinden Mecelle'nin modernleşmesi sınırlı kalmış, köklü toplumsal dönüşüm Cumhuriyet dönemine ertelenmiştir.

2. Islahat Fermanı (1856), Tanzimat Fermanı'na (1839) kıyasla gayrimüslim hakları bakımından çok daha ayrıntılı düzenlemeler içermektedir. Bu farklılığın birincil dışsal nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kırım Savaşı'nın ardından imzalanan Paris Antlaşması müzakerelerinde Batılı müttefiklerin azınlık haklarını ön koşul olarak dayatması ✓
• B) Osmanlı Hristiyan topluluklarının Islahat Fermanı'nın içeriğini bizzat belirlemek için başarılı bir lobi faaliyeti yürütmesi
• C) II. Mahmut döneminde başlayan merkezi bürokratik reformların 1856'ya gelindiğinde tamamlanmış olması
• D) Tanzimat'ın Balkan isyanlarını bastırmada başarısız kalması üzerine daha kapsamlı bir fermanın zorunlu hale gelmesi
• E) 1839'da Osmanlı yönetiminin azınlık sorununu iç mesele olarak görmesi, 1856'da ise bu tutumun değişmiş olması

Kırım‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı'nda Fransa ve İngiltere ile kurulan ittifak, bu devletlere Osmanlı iç işlerinde pazarlık gücü tanımıştır. Paris Konferansı'nda (1856) Batılı devletler, Hristiyan azınlıkların haklarının güvence altına alınmasını Osmanlı'nın Avrupa devletler sistemine kabul koşulu olarak öne sürmüş; Islahat Fermanı bu baskının doğrudan ürünü olmuştur.

3. Namık Kemal ve Ziya Paşa önderliğindeki Yeni Osmanlılar hareketi, hem Tanzimat bürokratlarını hem de Batı liberalizmini eleştirmiştir. Bu çift yönlü eleştirinin özünü en iyi yansıtan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Batılı kurumlar özgürlük değil sömürü getirir; Osmanlı yalnızca kendi askeri teknolojisini geliştirmelidir.
• B) Tanzimat yukarıdan dayatılan bir despotizmdir; Batı kurumları ise İslam'ın şura ilkesiyle uzlaştırılarak özgün bir meşrutiyet inşa edilmelidir. ✓
• C) Tanzimat reformları toplumu İslam'dan uzaklaştırmıştır; kurtuluş yolu geleneksel halifelik sistemine dönüştür.
• D) Osmanlı'nın kurtuluşu Türk milliyetçiliğinde yatmaktadır; Osmanlıcılık politikası yapay ve geçicidi.
• E) Padişahlık kaldırılmalı, yerine İslam birliğine dayalı cumhuriyetçi bir yönetim sistemi kurulmalıdır.

Yeni‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Osmanlılar, Tanzimat bürokratlarını halkın iradesini dışlayan otoriter modernleştirmeciler olarak eleştirirken Batı liberalizmini de birebir taklit değil özümseme gereken bir kaynak olarak görmüştür. İslam'daki şura (istişare) ilkesini parlamenter sisteme eşdeğer tutarak meşrutiyeti hem dini hem siyasi açıdan meşrulaştırmaya çalışmışlardır. Bu sentez Osmanlı siyasi düşüncesine özgü bir konuma işaret etmektedir.

4. 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında II. Abdülhamit meclisi süresiz tatil etmiştir. Tarihçiler bu kararın salt bir savaş önlemi mi yoksa bilinçli bir siyasi tercih mi olduğunu tartışmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu kararın 'bilinçli siyasi tercih' tezini en güçlü biçimde desteklemektedir?

• A) Meclisin savaş boyunca orduya lojistik destek için etkin kararlar almış olması
• B) Meclisin kapatılmasının savaş bittikten sonra da 30 yıl sürmesi ve II. Abdülhamit'in bu süreçte otoriter yönetimini pekiştirmesi ✓
• C) Rusya'nın Osmanlı anayasal yönetimine karşı çıkarak bunu savaş nedeni olarak göstermesi
• D) 1876 anayasasının yalnızca savaş döneminde parlamentonun faaliyetini askıya alan bir madde içermesi
• E) Kanun-ı Esasi'nin meclisin savaş döneminde kapatılmasını mecburi kılan bir hüküm taşıması

Eğer‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kapatma kararı yalnızca savaş zorunluluğundan kaynaklanıyorsa barışın ardından meclisin yeniden açılması beklenirdi. Oysa II. Abdülhamit, 1878'den 1908'e dek 30 yıl boyunca meclisi toplamamıştır. Bu uzun süre, kararın asıl amacının savaş yönetimi değil otokratik yönetimi sürekli kılmak olduğuna işaret etmekte ve 'bilinçli siyasi tercih' tezini güçlendirmektedir.

5. Tanzimat döneminde rüşdiye ve idadilerin yaygınlaştırılması ile ardından kurulan Darülfünun girişimleri değerlendirildiğinde, bu eğitim reformlarının ortak yapısal zaafiyeti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Rüşdiyelerin ağırlıklı olarak askeri personel yetiştirmesi nedeniyle sivil bürokrasinin niteliksiz kalması
• B) Reformların medrese sistemiyle paralel işlemesi nedeniyle iki ayrı zihinsel dünyanın aynı toplumda varlığını sürdürmesi ✓
• C) Eğitimin yalnızca İstanbul'da yoğunlaşması ve taşra nüfusuna hiçbir biçimde ulaşamaması
• D) Yeni okulların yalnızca gayrimüslim öğrencilere açık tutulması nedeniyle Müslüman çoğunluğun eğitimden dışlanması
• E) Devletin özel yabancı okulları kapatması nedeniyle modern eğitim müfredatına erişimin tamamen engellenmiş olması

Tanzimat,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ medreseleri kapatmak yerine onlarla eş zamanlı yeni okullar açmıştır. Bu ikili yapı, toplumda din merkezli geleneksel eğitim alan bir kesimle pozitif bilimler ağırlıklı Batı tipi eğitim alan bir kesim arasında derin bir kültürel ve zihinsel kopuşa yol açmıştır. Bu 'ikili eğitim' sorunu, hem Tanzimat hem de II. Meşrutiyet aydınlarınca eleştirilmiş; çözümü Cumhuriyet dönemine kalmıştır.

6. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Tanzimat-Meşrutiyet dönemi bağlamında tarihsel olarak yanlıştır?

• A) Namık Kemal – Yeni Osmanlılar hareketinin öncüsü – 'Vatan' ve 'Hürriyet' kavramlarını siyasi literatüre kazandırması
• B) Ali Paşa – Tanzimat Fermanı'nın ilanından önce sadarete gelerek reformların fikrî zeminini hazırlaması ✓
• C) Mithat Paşa – Kanun-ı Esasi'nin hazırlanmasında baş rol – Meclis-i Mebusan'ın ilk reisi
• D) Mustafa Reşit Paşa – Tanzimat Fermanı'nın mimarı ve Hariciye Nazırı
• E) Ziya Gökalp – II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki'nin ideologu – Türkçülük akımının teorisyeni

Ali‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Paşa (Mehmet Emin Ali Paşa), Tanzimat Fermanı'nın ilanında değil sonrasındaki dönemde (1850'ler-1870'ler) sadrazam ve hariciye nazırı olarak Tanzimat politikalarının sürdürücüsü olmuştur. Tanzimat'ın 'fikrî zeminini hazırlayan' ve fermanı kaleme alan kişi Mustafa Reşit Paşa'dır; Ali Paşa ise onun öğrencisi ve halefidir. Dolayısıyla E seçeneğindeki eşleştirme tarihsel açıdan yanlıştır.

7. II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki Cemiyeti önce 'perde arkası' yönetimi (1908-1912), ardından fiilî tek parti yönetimi (1913-1918) biçiminde iktidarda kalmıştır. Bu dönüşümün en kritik kırılma noktası aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 1911'de kurulan Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın seçim hilesi nedeniyle kadrosuzlaşarak kendiliğinden dağılması
• B) 1908 seçimlerinde İTC'nin büyük çoğunluk sağlaması ve muhalefeti parlamentoda etkisiz bırakması
• C) Trablusgarp Savaşı'nın kaybedilmesinin İTC'nin muhalefet üzerindeki meşruiyetini pekiştirmesi
• D) Balkan Savaşları'nın ardından Rumeli göçmenlerinin İTC'ye kitlesel üye kaydı yapması
• E) 1913 Bâbıâli Baskını ile Kâmil Paşa hükümetinin zorla devrilerek İTC'nin doğrudan iktidarı ele geçirmesi ✓

Ocak‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 1913'teki Bâbıâli Baskını, Enver Paşa önderliğindeki İTC'nin silahlı güç kullanarak iktidarı doğrudan ele geçirdiği darbedir. Bu baskınla birlikte İTC 'perde arkası güç' olmaktan çıkmış, Talat-Enver-Cemal üçlüsünün fiilî diktatörlüğüne zemin hazırlanmıştır. Bu olay, Osmanlı'da parlamenter meşrutiyet deneyiminin fiilen sona erişini simgeleyen en keskin kırılma noktasıdır.

8. Tanzimat dönemi yazarları ile II. Meşrutiyet dönemi yazarları arasında edebiyatın siyasi işlevi bakımından belirgin bir farklılık gözlemlenmektedir. Bu farkı en doğru biçimde özetleyen yargı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tanzimat edebiyatı doğrudan siyasi manifestolar üretirken Meşrutiyet edebiyatı alegorik anlatıyla sansürden kaçınmıştır.
• B) Meşrutiyet dönemi yazarları Türk kimliğini ön plana çıkarırken Tanzimat yazarları Osmanlı üst kimliğini edebiyat yoluyla pekiştirmiştir. ✓
• C) İki dönem arasında edebiyatın siyasi işlevi bakımından anlamlı bir fark yoktur; her iki dönem de Batı taklitçiliği çerçevesinde kalmıştır.
• D) Tanzimat yazarları halk için yazmayı reddederken Meşrutiyet yazarları doğrudan halkçı bir çizgide ilerlemiştir.
• E) Tanzimat yazarları özgürlük ve vatan temalarını işleyerek siyasi bilinç oluştururken Meşrutiyet yazarları siyasetten uzaklaşarak estetik sanat anlayışını benimsemiştir.

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yazarları (Namık Kemal, Ziya Paşa) ağırlıklı olarak Osmanlıcılık çerçevesinde vatan, hürriyet ve anayasal yönetim temalarını işlemiştir. II. Meşrutiyet döneminde ise Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin ve Türkçüler öne çıkmış; edebiyat Türk milli kimliğini inşa etme işlevine yönelmiştir. Bu geçiş, siyasi ideolojilerdeki Osmanlıcılık'tan Türkçülüğe kayışı doğrudan yansıtmaktadır.

9. Aşağıdaki tabloyu inceleyin: • 1839: Tanzimat Fermanı – can, mal ve namus güvencesi • 1856: Islahat Fermanı – azınlık eşitliği, kilise ve okul hakları • 1876: Kanun-ı Esasi – anayasal monarşi, iki meclisli yapı • 1909: Anayasa değişiklikleri – padişah yetkilerinin kısıtlanması Bu dönüşümün genel eğilimi değerlendirildiğinde, aşağıdaki yorumlardan hangisi tarihsel açıdan en sağlam çıkarımı sunmaktadır?

• A) Her belge, Osmanlı'nın Batı'yı taklide dayalı saf bir modernleşme projesini izlediğini kanıtlamaktadır.
• B) Söz konusu belgeler halkın siyasi katılım talebine verilen yanıtlar olduğundan aşağıdan yukarıya bir demokratikleşme sürecini ifade etmektedir.
• C) Osmanlı modernleşmesi doğrusal bir ilerleme izlemiş; her yeni belge bir öncekinin eksikliklerini tamamlayarak Batı liberal demokrasisine yaklaşmıştır.
• D) 1876'dan itibaren Osmanlı padişahlarının meşrutiyet yönetimini gönüllü benimsediği görülmekte; bu durum Türk siyasi kültürünün özgün demokratik eğilimini yansıtmaktadır.
• E) Bu belgeler, reformların kurumsal güvenceden yoksun biçimde tepeden inme yürütüldüğünü ve dış baskı ile iç krizlere anlık yanıt niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. ✓

Söz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ konusu belgeler incelendiğinde her birinin belirli bir dış baskı veya iç kriz ortamında üretildiği görülmektedir: 1839 Mısır krizi ve Avrupa desteği arayışı, 1856 Paris Antlaşması baskısı, 1876 Balkan bunalımı, 1909 31 Mart Vakası. Reformlar teorik bir ilerleme planından değil konjonktürel zorunluluklardan kaynaklanmış; kurumsal denge ve sivil toplum altyapısından yoksun olmaları kalıcılıklarını engellemiştir. Bu analiz 'tepeden inmeci ve krizden beslenen reform' paradigmasını en iyi özetlemektedir.

10. Tanzimat döneminde başlayan yargı reformları çerçevesinde nizamiye mahkemeleri kurulmuş, ancak şer'iye mahkemeleri varlığını sürdürmüştür. Bu ikili yargı yapısının Osmanlı modernleşmesi açısından yarattığı en derin çelişki aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Eşit yurttaşlık ilkesinin hayata geçirilememesi; zira aynı toplumda kişinin statüsüne ve davanın niteliğine göre farklı hukuk sistemlerinin uygulanması ✓
• B) Şer'iye mahkemelerinin yabancı uyruklu sanıklar üzerinde yargı yetkisi kullanması nedeniyle kapitülasyonların daha da genişlemesi
• C) Nizamiye mahkemelerinde Fransız hukukunun doğrudan uygulanması nedeniyle Osmanlı hukuk geleneğinin tamamen silinmesi
• D) İki mahkeme sisteminin aynı davaya çelişkili kararlar vermesi üzerine Danıştay'ın fiilen yasama organı işlevi üstlenmek zorunda kalması
• E) Nizamiye mahkemelerinin yalnızca ticari davalara bakması nedeniyle ceza hukukunda kadıların belirleyiciliğini koruması

Tanzimat'ın‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ temel vaadi, din ve etnik köken ayrımı gözetmeksizin tüm Osmanlı vatandaşlarına eşit hukuki statü tanımaktı. Ancak şer'iye mahkemelerinin aile, miras ve kişisel statü konularında yargı yetkisini korumaya devam etmesi, Müslüman ve gayrimüslim vatandaşların farklı hukuk düzenlerine tabi kalması sonucunu doğurmuştur. Bu durum, ilan edilen eşit yurttaşlık ilkesiyle fiili hukuki çoğulculuk arasındaki yapısal çelişkiyi sürdürmüş ve modern hukuk devleti anlayışıyla bağdaşmayan bir tablo ortaya çıkarmıştır.

11. Tanzimat Fermanı'nı hazırlayan ve Gülhane'de okuyan devlet adamı kimdir?

• A) Mithat Paşa
• B) Fuat Paşa
• C) Ali Paşa
• D) Koca Hüsrev Paşa
• E) Mustafa Reşit Paşa ✓

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı, dönemin Dışişleri Bakanı (Hariciye Nazırı) Mustafa Reşit Paşa tarafından kaleme alınmış ve bizzat okunmuştur. Mustafa Reşit Paşa, Tanzimat döneminin en önemli devlet adamı olarak kabul edilmektedir.

12. Islahat Fermanı hangi savaşın ardından, hangi antlaşmaya zemin hazırlamak amacıyla ilan edilmiştir?

• A) Kırım Savaşı – Paris Antlaşması ✓
• B) Osmanlı-Rus Savaşı – Edirne Antlaşması
• C) Osmanlı-Yunan Savaşı – Atina Antlaşması
• D) I. Dünya Savaşı – Mondros Mütarekesi
• E) 93 Harbi – Berlin Antlaşması

Islahat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı, 1856'da Kırım Savaşı'nın (1853-1856) bitmesinin ardından Paris Antlaşması öncesinde ilan edilmiştir. Osmanlı Devleti, Batılı devletlerin azınlık haklarına ilişkin baskılarını hafifletmek ve Paris Antlaşması'nda daha güçlü bir konumda yer almak amacıyla bu fermanı yayımlamıştır.

13. I. Meşrutiyet'i sona erdiren gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Osmanlı-Rus Savaşı'nda alınan yenilgi sonrası tahtın değişmesi
• B) Kanun-i Esasi'nin tamamen yürürlükten kaldırılması
• C) II. Abdülhamit'in Meclis-i Umumi'yi süresiz tatil etmesi ✓
• D) Mithat Paşa'nın sadrazamlıktan azledilmesi
• E) İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısı

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Meşrutiyet, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe gösteren II. Abdülhamit'in Meclis-i Umumi'yi 1878'de süresiz tatil etmesiyle fiilen sona ermiştir. Kanun-i Esasi yürürlükten kaldırılmamış; ancak meclis 1908'e kadar toplantıya çağrılmamıştır.

14. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı ile getirilen düzenlemeler arasında yer almaz?

• A) Vergi toplamanın belirli kurallara bağlanması
• B) Askerlik hizmetinin belirli bir süreyle sınırlandırılması
• C) Can ve mal güvenliğinin güvence altına alınması
• D) Çok partili sisteme geçilmesi ✓
• E) Herkesin kanun önünde eşit sayılması

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı; can, mal ve namus güvencesi, adil vergi toplanması, mahkemelerin açık yapılması ve kanun önünde eşitlik gibi düzenlemeler içermektedir. Çok partili sisteme geçiş ise Tanzimat döneminin çok ötesinde, Cumhuriyet döneminde gerçekleşmiş bir gelişmedir; Tanzimat Fermanı'nda böyle bir madde yoktur.

15. II. Meşrutiyet'in ilanında belirleyici rol oynayan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İttihat ve Terakki Cemiyeti ✓
• B) Karakol Cemiyeti
• C) Vatan ve Hürriyet Cemiyeti
• D) Teali İslam Cemiyeti
• E) Osmanlı Hürriyet Cemiyeti

II.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Meşrutiyet, 23 Temmuz 1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin (İTC) Rumeli'den başlattığı baskı hareketi sonucunda ilan edilmiştir. Özellikle Niyazi Bey ve Enver Bey'in dağa çıkması üzerine II. Abdülhamit Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koymak zorunda kalmıştır.

16. Tanzimat döneminde kurulan ve modern anlamda ilk yüksek öğretim kurumu sayılan okul aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Galatasaray Mektebi
• B) Darülmaarif
• C) Mekteb-i Harbiye
• D) Mekteb-i Tıbbiye
• E) Darülfünun ✓

Darülfünun,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Tanzimat döneminde 1863 yılında açılmış olup Osmanlı'da modern anlamda üniversite düzeyindeki ilk yüksek öğretim kurumu olarak kabul edilmektedir. Çeşitli dönemlerde kapanıp açılmış, 1933 üniversite reformuyla İstanbul Üniversitesi'ne dönüştürülmüştür.

17. Kanun-i Esasi'nin hazırlanmasında baş sorumluluğu üstlenen ve bu nedenle 'Kanun-i Esasi'nin babası' olarak da anılan devlet adamı kimdir?

• A) Mithat Paşa ✓
• B) Ali Paşa
• C) Mahmut Nedim Paşa
• D) Fuat Paşa
• E) Mustafa Reşit Paşa

Kanun-i‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Esasi'nin hazırlanmasında en etkin rol Mithat Paşa'ya aittir. Dönemin sadrazamı olan Mithat Paşa, anayasanın taslağını hazırlayan komisyona başkanlık etmiş ve anayasanın ilanı için II. Abdülhamit üzerinde baskı uygulamıştır. Ancak anayasanın ilanından kısa süre sonra sürgüne gönderilmiştir.

18. Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde yapılan reformların temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Halifelik kurumunu güçlendirerek İslam dünyasına liderlik etmek
• B) Dağılma sürecini durdurmak ve devleti Batılı anlayışta yeniden yapılandırmak ✓
• C) Ekonomik kalkınmayı ön plana alarak sanayi devrimi gerçekleştirmek
• D) Osmanlı Devleti'nin tam bağımsızlığını Batı'ya kabul ettirmek
• E) Cumhuriyete geçişin altyapısını hazırlamak

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Meşrutiyet dönemlerinde yapılan reformların temel amacı, iç isyanlar ve dış baskılar nedeniyle hızlanan Osmanlı dağılma sürecini durdurmaktır. Bu doğrultuda Batılı devlet anlayışından ilham alınarak hukuki, idari ve eğitim alanlarında köklü yenilikler yapılmıştır. Ekonomik kalkınma ya da cumhuriyete geçiş bu reformların doğrudan amacı değildir.

19. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'nın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Osmanlı topraklarında federatif bir yönetim sistemi oluşturmak
• B) Halifelik kurumunu güçlendirerek İslam dünyasını tek çatı altında toplamak
• C) Osmanlı Devleti'nde cumhuriyet yönetimine geçişi hazırlamak
• D) Müslüman olmayan tebaaya yeni haklar tanıyarak Avrupa devletlerinin iç işlere müdahalesini önlemek ✓
• E) Yeniçeri Ocağı'nı kaldırarak modern bir ordu kurmak

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı'nın temel amacı; can, mal ve namus güvencesi ile vergi ve askerlik düzenlemelerini kapsayan reformlar yoluyla Müslüman olmayan tebaayı memnun etmek ve böylece Avrupa devletlerinin 'azınlıkları koruma' gerekçesiyle Osmanlı iç işlerine karışmasının önüne geçmektir. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye) 1826'da II. Mahmut döneminde gerçekleşmiştir, dolayısıyla C şıkkı yanlıştır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Islahat Fermanı (1856) ile Tanzimat Fermanı (1839) arasındaki temel farkı doğru biçimde ifade etmektedir?

• A) Tanzimat Fermanı Kırım Savaşı'nın ardından Avrupalı devletlerin baskısıyla ilan edilmiştir.
• B) Tanzimat Fermanı yalnızca gayrimüslimleri kapsarken Islahat Fermanı tüm tebaayı kapsamaktadır.
• C) Islahat Fermanı'nda Müslüman ve gayrimüslim tebaa arasındaki eşitlik ilkesi daha açık ve ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. ✓
• D) Islahat Fermanı padişahın yetkilerini büyük ölçüde kısıtlamış ve meşruti bir düzene kapı aralamıştır.
• E) İki ferman da aynı dönemde hazırlanmış; birisi iç, diğeri dış kamuoyuna yönelik olarak ilan edilmiştir.

Islahat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı, Kırım Savaşı'nın hemen ardından (1856 Paris Kongresi öncesi) Avrupalı devletlerin baskısıyla ilan edilmiş ve Tanzimat Fermanı'nın aksine Müslüman ile gayrimüslim tebaa arasındaki eşitliği çok daha ayrıntılı hükümlerle güvence altına almıştır. Tanzimat Fermanı 1839'da, Kırım Savaşı'ndan önce ilan edilmiştir; dolayısıyla C şıkkı yanlıştır. Islahat Fermanı padişah yetkilerini anayasal düzeyde kısıtlamamıştır.

21. I. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde (1876) etkili olan Genç Osmanlılar hareketinin temel tezi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Batılı kurumlar değil, İslam hukuku (şeriat) devletin tek meşru dayanağı olmalıdır.
• B) Rusya ile ittifak kurularak Avrupalı sömürgeci devletlere karşı ortak bir cephe oluşturulmalıdır.
• C) Osmanlıcılık ideolojisi çerçevesinde anayasal-meşruti bir yönetim kurularak devlet kurtarılabilir. ✓
• D) Osmanlı Devleti'nin kurtulması için hilafet kurumunun lağvedilmesi gereklidir.
• E) Milliyetçilik ilkesi esas alınarak Türk kimliği öne çıkarılmalı ve azınlıklar asimile edilmelidir.

Namık‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kemal ve Ali Suavi gibi isimlerin öncülük ettiği Genç Osmanlılar, Osmanlıcılık ideolojisini benimseyerek tüm Osmanlı vatandaşlarının anayasal güvenceler altında eşit haklara sahip olacağı meşruti bir yönetimin devleti kurtarabileceğini savunmuştur. Şeriatçı bir tutum benimsememiş, aksine Batı kurumlarını İslami kavramlarla meşrulaştırmaya çalışmışlardır.

22. 1876 Kanun-i Esasi'nin askıya alınması ve Meclis-i Mebusan'ın kapatılmasının temel gerekçesi olarak II. Abdülhamit aşağıdaki hangi olayı göstermiştir?

• A) İngiltere'nin Mısır'ı işgal ederek doğrudan Osmanlı topraklarına saldırması
• B) Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) yarattığı olağanüstü savaş ortamı ✓
• C) Anadolu'da baş gösteren ve merkezi otoriteyi tehdit eden büyük Ermeni ayaklanması
• D) İstanbul'da çıkan ve şiddetli can kayıplarına yol açan Rum isyanı
• E) Genç Osmanlılar'ın Yıldız Sarayı'na yönelik suikast girişimi

II.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Abdülhamit, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe göstererek 1878'de Meclis-i Mebusan'ı tatil etmiş ve Kanun-i Esasi'yi askıya almıştır. Savaş ortamının memleket için olağanüstü koşullar yarattığını öne sürmüş; böylece yaklaşık 30 yıl sürecek olan II. Abdülhamit istibdadı dönemi başlamıştır.

23. II. Meşrutiyet'in ilanında (1908) belirleyici olan İttihat ve Terakki Cemiyeti ile I. Meşrutiyet'in ilanında etkin olan Genç Osmanlılar arasındaki temel ideolojik farklılık aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İttihatçılar saltanatın kaldırılmasını açıkça savunurken Genç Osmanlılar padişahlık kurumunu desteklemiştir.
• B) İki hareket de özde aynı ideolojiyi paylaşmış; yalnızca örgütsel yapıları farklılık göstermiştir.
• C) Genç Osmanlılar askeri bir örgütlenme modelini benimserken İttihatçılar sivil aydın hareketine dayanmıştır.
• D) Genç Osmanlılar pozitivizmi, İttihatçılar İslamcılığı benimsemiştir.
• E) Genç Osmanlılar Osmanlıcılığı ön planda tutarken İttihatçılar zamanla Türkçülük ideolojisine yönelmiştir. ✓

Genç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Osmanlılar, etnik ayrımlar gözetmeksizin tüm Osmanlı vatandaşlarını bir arada tutmayı amaçlayan Osmanlıcılık ideolojisini savunmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti ise kurulduğunda Osmanlıcılığı benimsiyor gibi görünse de Balkan Savaşları'nın ardından giderek Türkçülük ideolojisine yaklaşmış ve Türk kimliğini ön plana çıkarmıştır. İttihatçılar hiçbir zaman saltanatın kaldırılmasını resmi bir hedef olarak benimsememiştir.

24. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat dönemi reformlarının toplumsal sonuçları arasında gösterilemez?

• A) Batı tarzı eğitim kurumlarının yaygınlaşmaya başlaması
• B) Osmanlı toplumunda sınıf çatışmalarına dayalı bir işçi hareketinin doğması ✓
• C) Osmanlı hukukunda düalist (ikili) bir yapının ortaya çıkması
• D) Gayrimüslim tebaanın devlet memurluğuna kabul edilmesi
• E) Batılı tarzda basın ve gazetecilik faaliyetlerinin gelişmesi

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dönemi reformları; ikili hukuk sistemi (şer'iye mahkemeleri ile nizamiye mahkemelerinin bir arada var olması), laik eğitim kurumlarının açılması, gayrimüslimlere yönelik hukuki eşitlik adımları ve Batı tarzı basının doğuşu gibi sonuçlar doğurmuştur. Ancak sınıf çatışması temelinde örgütlü bir işçi hareketinin ortaya çıkması Tanzimat dönemine değil, çok daha sonraki sanayileşme ve modernleşme süreçlerine aittir; bu nedenle D şıkkı doğru yanıttır.

25. Osmanlı tarihinde 'Devr-i İstibdat' ya da 'Zulüm Dönemi' olarak da anılan II. Abdülhamit dönemiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

• A) Osmanlıcılık politikası terk edilerek Türk milliyetçiliği resmi devlet ideolojisi ilan edilmiştir.
• B) II. Abdülhamit, İslam dünyasındaki nüfuzunu pekiştirmek amacıyla halifelik unvanını resmen kaldırmıştır.
• C) Yabancı sermayenin ülkeye girişi tamamen yasaklanmış, dışa kapalı bir ekonomi politikası izlenmiştir.
• D) Bu dönemde demiryolu yapımı tamamen durdurulmuş, ulaşım altyapısına yatırım yapılmamıştır.
• E) Sansür ve hafiye teşkilatı kurulmuş; basın ve ifade özgürlüğü büyük ölçüde kısıtlanmıştır. ✓

II.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Abdülhamit dönemi; sansür, jurnalcilik ve hafiye teşkilatı (muhbir ağı) aracılığıyla muhalefeti bastırmasıyla bilinir. Bununla birlikte bu dönemde Hicaz Demiryolu başta olmak üzere önemli altyapı yatırımları yapılmış, yabancı sermayeye kapılar açık tutulmuştur. II. Abdülhamit, Türk milliyetçiliğini değil, Osmanlıcılık ve özellikle Pan-İslamizm (İslamcılık) politikasını benimsemiştir. Halifelik unvanını ise kaldırmamış, aksine güçlendirmeye çalışmıştır.