I. TBMM Dönemi ve Kurtuluş Savaşı 2

1. I. TBMM’nin açılmasıyla hangi yönetim anlayışı benimsenmiştir?

• A) Meşruti monarşi
• B) Milli egemenlik ✓
• C) Mutlak monarşi
• D) Teokrasi

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM'nin açılmasıyla 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' ilkesi benimsenmiştir. Bu, padişahın (monarşi) veya dinin (teokrasi) egemenliği yerine, gücünü halktan (millet) alan 'Milli Egemenlik' anlayışının benimsendiğini gösterir.

2. I. TBMM'nin benimsediği _'Meclis Hükümeti Sistemi'_ ne anlama gelmektedir?

• A) Padişahın Meclis'i yönetmesi
• B) Meclis Başkanı'nın aynı zamanda Hükümetin de Başkanı olması ve bakanların Meclis içinden tek tek oylanması ✓
• C) Başbakanın (Sadrazam) hükümeti kurması
• D) Güçler ayrılığının (Yasama, Yürütme, Yargı ayrı) olması

Meclis‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Hükümeti Sistemi'nde (I. TBMM'de uygulandı) 'Güçler Birliği' esastır. Devletin tüm gücü Meclis'tedir. Ayrıca, bir Başbakan yoktur; Meclis Başkanı (Mustafa Kemal) aynı zamanda Hükümetin (İcra Vekilleri Heyeti) de başkanıdır. Bakanlar (Vekiller), Meclis içinden tek tek oylanarak seçilirdi.

3. I. TBMM döneminde (1921) kabul edilen _İstiklal Marşı_'nın yazarı kimdir ve hangi kuruma ithaf edilmiştir?

• A) Yusuf Akçura - Padişaha
• B) Namık Kemal - Vatan ve Hürriyete
• C) Mehmet Akif Ersoy - Kahraman Türk Ordusuna ✓
• D) Ziya Gökalp - Türk Milletine

İstiklal‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Marşı, I. TBMM'nin Maarif Vekaleti (Eğitim Bakanlığı - Hamdullah Suphi) tarafından açılan yarışma sonucunda kabul edilmiştir (12 Mart 1921). Şairi Mehmet Akif Ersoy'dur ve marşı 'Kahraman Ordumuza' ithaf etmiştir. (İlk bestecisi Ali Rıfat Çağatay'dır).

4. I. TBMM'ye karşı çıkan isyanları bastırmak ve _Hıyanet-i Vataniye Kanunu_'nu uygulamak için kurulan _olağanüstü mahkemelerin_ adı nedir?

• A) Nizamiye Mahkemeleri
• B) Şer'iyye Mahkemeleri
• C) İstiklal Mahkemeleri ✓
• D) Divan-ı Harb

İstiklal‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahkemeleri, I. TBMM'nin 'Güçler Birliği' ilkesi gereği (yargı yetkisini kullanarak) kurduğu olağanüstü (seyyar) mahkemelerdir. Üyeleri Meclis içinden (milletvekili) seçilirdi. TBMM'ye karşı çıkan isyanları, asker kaçaklarını (Firariler Kanunu) ve daha sonra Tekalif-i Milliye'ye uymayanları hızlıca yargılayıp cezalandırarak Meclis'in otoritesini sağlamışlardır.

5. I. TBMM açıldığında (23 Nisan 1920), Mustafa Kemal Paşa'nın meclise sunduğu ve _'TBMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur'_ diyen önergenin adı nedir?

• A) Misak-ı Milli
• B) Teşkilat-ı Esasiye
• C) 24 Nisan Önergesi ✓
• D) Tekalif-i Milliye

Mustafa‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kemal, Meclis'in açılışının ertesi günü (24 Nisan 1920) sunduğu önergeyle Meclis'in çalışma ilkelerini belirlemiştir. 'TBMM'nin üstünde bir güç yoktur' (İstanbul Hükümeti ve Padişah yok sayılmış) ve 'Padişah ve Halife, baskıdan kurtulduktan sonra Meclis'in belirleyeceği yeri alır' maddeleri, gelecekte Saltanat'ın kaldırılacağının ilk sinyalidir.

6. I. TBMM döneminde _Batı Cephesi_'nde kazanılan _ilk askeri zafer_ (Yunanlılara karşı) hangisidir?

• A) Büyük Taarruz
• B) Kütahya-Eskişehir Savaşları
• C) I. İnönü Zaferi ✓
• D) Sakarya Meydan Muharebesi

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İnönü Zaferi (Ocak 1921), Kuvâ-yi Milliye'den Düzenli Ordu'ya geçişin ardından, Albay İsmet (İnönü) Bey komutasındaki ordunun Yunanlılara karşı kazandığı ilk askeri zaferdir. Bu zafer, TBMM'nin içeride ve dışarıda (Londra Konferansı, Moskova Ant.) otoritesini artırmıştır.

7. I. TBMM'nin ihtilalci ve 'Kurucu Meclis' niteliği taşıdığını gösteren _en belirgin kanıt_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vergi toplaması
• B) Yeni bir Anayasa yapması ve Saltanatı kaldırması ✓
• C) İstanbul Hükümeti ile görüşmesi
• D) Savaşı yönetmesi

Bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ meclisin 'Kurucu Meclis' sayılabilmesi için o devletin rejimini ve temel yapısını belirleyen yeni bir anayasa yapması gerekir. I. TBMM'nin 1921 Anayasası'nı (Teşkilat-ı Esasiye) yapması ve 623 yıllık monarşiyi (Saltanat) yıkması, onun 'Kurucu Meclis' olduğunun en net kanıtıdır.

8. I. TBMM döneminde meclis içerisinden seçilen bir milletvekilinin hükümet işlerini yürüttüğü ve aynı zamanda meclis başkanı sayıldığı yönetim sistemi hangisidir?

• A) Yarı başkanlık
• B) Kabine
• C) Meclis hükûmeti ✓
• D) Başkanlık

I.TBMM'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ uygulanan, meclis başkanının aynı zamanda hükümet başkanı olduğu sisteme 'Meclis Hükûmeti' sistemi denir.

9. I. TBMM'nin yasama ve yürütme güçlerini kendi bünyesinde birleştirmesi; 1. Memlekette olağanüstü koşulların bulunması 2. Süratli kararlar alma ihtiyacı 3. Milli bağımsızlığa ulaşılmış olması gibi durumlardan hangilerine bağlanabilir?

• A) Yalnız 1
• B) 1 ve 3
• C) 1 ve 2 ✓
• D) Yalnız 2

Güçler‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ birliği ilkesinin uygulanmasının nedeni, olağanüstü savaş koşullarında hızlı karar alıp uygulayabilmektir.

10. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu'nun I. TBMM vekilleri için yaptığı '...formasyonları çok değişik olan bu insanlar bir tek amaç etrafında birleşmişlerdi.' şeklindeki tanıma göre, bu mebusları bir araya getiren en temel hedef nedir?

• A) Kapatılan Osmanlı Mebusan Meclisinin devamını sağlamak
• B) Hilafet ve saltanatı birbirinden ayırmak
• C) Ulusal bağımsızlığı sağlamak ✓
• D) Osmanlı Devleti'ni düştüğü durumdan kurtarmak

Farklı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ görüşten insanların 'birinci grup' altında birleşmelerinin yegane amacı 'Misak-ı Milli'yi gerçekleştirmek' yani 'ulusal bağımsızlığı sağlamak'tır.

11. I. TBMM çatısı altında siyasi partiler kurmak yerine (Tesanüt, Islahat vb. gibi) _çeşitli grupların_ yer almasının ana gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sadece tek bir partinin (İttihat ve Terakki) var olması
• B) Padişahın partileri yasaklaması
• C) Savaş döneminde 'vatanın kurtuluşu' ortak amacı etrafında birleşilmiş olması ✓
• D) Parti kuracak kadar aydın olmaması

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM (Savaş Meclisi), olağanüstü bir dönemde toplanmıştır. Temel amaç (parti içi çekişmeleri bırakıp) 'vatanın kurtuluşu' (Misak-ı Milli) olduğu için Mustafa Kemal, siyasi partileşmeye izin vermemiş, mecliste 'gruplar' (görüş ayrılıkları) şeklinde örgütlenme olmuştur.

12. Düzenli ordunun kurulması aşamasında _askerden kaçmaları_ engellemek ve orduya katılımı mecburi tutmak amacıyla I. TBMM'nin kabul ettiği kanun nedir?

• A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
• B) Men-i Müskirat Kanunu
• C) Firariler Kanunu ✓
• D) Tekalif-i Milliye Emirleri

Düzenli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ orduya geçiş sürecinde en büyük sorun asker kaçaklarıydı. TBMM, 11 Eylül 1920'de çıkardığı 'Firariler Kanunu' ile asker kaçaklarının ve onlara yardım edenlerin İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanarak cezalandırılmasını kararlaştırmış ve böylece düzenli orduyu güçlendirmiştir.

13. Doğrudan _İstanbul Hükümeti_ desteğiyle Boğazlar çevresini güvence altına almak için I. TBMM'ye yönelik olarak başlatılan isyanın adı nedir?

• A) Kuvâ-yi İnzibatiye İsyanı ✓
• B) Bolu-Düzce İsyanı
• C) Pontus Rum İsyanı
• D) Çerkez Ethem İsyanı

Kuvâ-yi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İnzibatiye ('Halifelik Ordusu' veya 'Terbiye Ordusu'), TBMM'yi ve Kuvâ-yi Milliye'yi yok etmek amacıyla doğrudan İstanbul Hükümeti (Damat Ferit) tarafından kurulan ve İngilizlerce desteklenen bir ordudur. Ali Fuat Paşa tarafından Geyve civarında yenilgiye uğratılmıştır.

14. Aşağıdakilerden hangisi, I. TBMM'nin _olağanüstü yetkilerle donatılmış_ bir meclis olduğunu kanıtlar niteliktedir?

• A) Ankara'da toplanması
• B) Yasama, Yürütme ve Yargı yetkilerini kendinde toplaması ✓
• C) Padişaha bağlı olması
• D) Seçimle gelmesi

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM, 'olağanüstü' bir meclistir çünkü normal bir parlamentoda olan 'Güçler Ayrılığı' ilkesini değil, savaş koşulları nedeniyle 'Güçler Birliği' ilkesini benimsemiştir. Meclis, hem kanun çıkarmış (Yasama), hem bu kanunları bakanlar (İcra Vekilleri) aracılığıyla uygulamış (Yürütme) hem de İstiklal Mahkemeleri (üyeleri vekildi) aracılığıyla yargılama yapmıştır (Yargı).

15. Aşağıdakilerden hangisi, I. TBMM döneminde _laik devlet düzenine_ geçiş için atılan _yegâne_ adımdır?

• A) Halifeliğin kaldırılması
• B) Medeni Kanun'un kabulü
• C) Saltanatın kaldırılması ✓
• D) Cumhuriyetin ilanı

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM, önceliği savaşa verdiği için laiklik konusunda radikal adımlar atmamıştır. Ancak 1 Kasım 1922'de Saltanat'ı (siyasi güç) Halifelik'ten (dini güç) ayırarak kaldırması, siyasi egemenliği dinsel egemenlikten ayırdığı için laiklik yolunda atılmış _ilk ve tek_ adımıdır.

16. Ankara'daki I. TBMM Hükümeti'nin varlığını resmen kabul eden _ilk Müslüman ülke_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Pakistan
• B) Mısır
• C) Afganistan ✓
• D) İran

Afganistan,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ I. İnönü Zaferi'nden sonra Moskova'da bulunan TBMM heyeti ile 1 Mart 1921'de 'Dostluk Antlaşması' imzalamıştır. Bu, TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlettir ve iki ülke arasında (eğitim, askeri) yardımlaşmayı öngörmüştür.

17. I. TBMM'nin siyasi varlığının _İtilaf Devletlerince_ hukuken ve _resmen kabul edildiği_ ilk uluslararası olay aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Gümrü Antlaşması
• B) Moskova Antlaşması
• C) Londra Konferansı (1921) ✓
• D) Ankara Antlaşması (1921)

Londra‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Konferansı (Şubat 1921), I. İnönü Zaferi'nden sonra toplanmıştır. İtilaf Devletleri, bu konferansa hem İstanbul Hükümeti'ni (Tevfik Paşa) hem de TBMM Hükümeti'ni (Bekir Sami Bey) birlikte davet ederek, TBMM'nin varlığını hukuken (resmen) tanımak zorunda kalmışlardır.

18. Doğu sınırlarımıza _kesin şeklini veren_ ve Sakarya Meydan Muharebesi sonrasında _Sovyet güdümündeki Kafkas Cumhuriyetleri_ ile TBMM arasında yapılan antlaşma hangisidir?

• A) Moskova Antlaşması
• B) Gümrü Antlaşması
• C) Kars Antlaşması ✓
• D) Brest-Litovsk Antlaşması

Kars‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Antlaşması (13 Ekim 1921), Sakarya Zaferi'nin bir diğer diplomatik sonucudur. Moskova Antlaşması'nın (Mart 1921) teyidi niteliğindedir ve Kafkas Cumhuriyetleri ile imzalanarak Türkiye'nin Doğu sınırlarını (Batum'un Gürcistan'a bırakılmasıyla) kesin olarak çizmiştir.

19. I. Ahmet Anzavur II. Çerkez Ethem III. Kuvay-ı İnzibatiye Yukarıdaki ayaklanmalardan hangileri I. TBMM'ye karşı İngiltere'nin doğrudan desteğiyle ortaya çıkmıştır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓

Doğrudan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İstanbul Hükümeti tarafından çıkarılan Ahmet Anzavur ve Kuvay-ı İnzibatiye ayaklanmalarına İngiltere doğrudan destek (silah, para) sağlamıştır.

20. _Doğu Cephesi_'ndeki mücadeleyi sona erdiren ve (Batum dışarıda kalmak şartıyla) _Kars, Ardahan ile Artvin_'in TBMM'de kalmasını sağlayan antlaşmalar sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir?

• A) Sevr ve Mondros
• B) Gümrü, Moskova ve Kars ✓
• C) Mudanya ve Lozan
• D) Ankara ve Lozan

Doğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Cephesi'ni kapatan antlaşmalar: 1. Gümrü (1920): Ermenistan ile imzalandı, cephe kapandı. 2. Moskova (1921): Sovyet Rusya ile imzalandı, Gümrü'nün şartları (Batum'un Gürcistan'a verilmesi şartıyla) kabul edildi. 3. Kars (1921): Kafkas Cumhuriyetleri (Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan) ile imzalandı ve Doğu sınırı _kesinleşti_.

21. Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin I. TBMM'nin gücünü ve otoritesini pekiştiren olaylar arasında olduğu söylenemez?

• A) Düzenli bir ordu kurması
• B) İstiklal Mahkemelerini kurması
• C) Ayaklanmaları bastırması
• D) Cumhuriyet'i ilan etmesi ✓

Cumhuriyet'in‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ilanı (29 Ekim 1923), II. TBMM döneminde gerçekleşmiştir.

22. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM'nin _milli (ulusal) bir niteliğe sahip olduğunun_ en güçlü göstergesidir?

• A) Azınlık mebuslarına yer vermemesi ✓
• B) Padişahı desteklemesi
• C) Güçler birliğini benimsemesi
• D) Ankara'da açılması

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mebusan Meclisi'nin aksine I. TBMM, 'Millet' iradesini (Türk Milleti) esas almıştır. Sadece Misak-ı Milli'yi kabul eden Türklerin seçildiği bir meclistir. Meclis'te azınlık temsilcilerine yer verilmemesi, onun 'ulusal (milli) bir karakter' taşıdığını gösterir.

23. Savaş Meclisi olarak da bilinen I. TBMM'nin gerçekleştirdiği _son icraat_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ankara'yı başkent yapmak
• B) Saltanatı kaldırmak (1 Kasım 1922)
• C) Yeni seçimler yapılmasına karar vermek (Nisan 1923) ✓
• D) Lozan Antlaşması'nı onaylamak

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM, Kurtuluş Savaşı'nı kazanmış ve Saltanatı kaldırmıştır. Ancak Lozan görüşmelerinin sert geçmesi ve Meclis'teki muhalefetin (II. Grup) artması üzerine Mustafa Kemal, 1 Nisan 1923'te 'Meclis'in yenilenmesi' (yeni seçim yapılması) kararını aldırarak I. TBMM'nin faaliyetlerine son vermiştir. (Lozan'ı II. TBMM onaylamıştır).

24. Fransız ve Ermeni işgaline karşı mücadele edilen _Güney Cephesi_'nde, I. TBMM adına çarpışan kuvvetler hangileridir?

• A) Düzenli Ordu Birlikleri
• B) Yerel halkın oluşturduğu Kuvâ-yi Milliye birlikleri ✓
• C) İstanbul'dan gönderilen 15. Kolordu
• D) Rusya'dan gelen askeri birlikler

Güney‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Cephesi (Antep, Maraş, Urfa), TBMM'nin düzenli ordu göndermediği, savaşın tamamen yerel halkın (Kuvâ-yi Milliye) direnişiyle (Şahin Bey, Sütçü İmam, Ali Saip Ursavaş) yürütüldüğü tek cephedir. Bu cephe, 1921 Ankara Antlaşması ile kapanmıştır.

25. Ankara'daki I. TBMM Hükümeti'nin varlığını resmen kabul eden _ilk büyük İtilaf (Batılı) devleti_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İngiltere
• B) İtalya
• C) ABD
• D) Fransa ✓

Fransa,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sakarya Zaferi'nden sonra TBMM'nin gücünü kabul etmiş ve İtilaf bloğundan ayrılarak 20 Ekim 1921'de 'Ankara Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma ile Fransa, TBMM'yi resmen tanıyan (ve Güney Cephesi'nden çekilen) ilk İtilaf Devleti olmuştur.