I. TBMM Dönemi ve Kurtuluş Savaşı 3

1. TBMM tarafından Mustafa Kemal Paşa'ya _'Gazi' unvanının ve 'Mareşal' rütbesinin_ tevcih edilmesi hangi muharebenin sonucudur?

• A) II. İnönü Zaferi
• B) I. İnönü Zaferi
• C) Sakarya Meydan Muharebesi ✓
• D) Büyük Taarruz

Sakarya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Meydan Muharebesi'nin (1921) 'Başkomutan' sıfatıyla yöneten Mustafa Kemal Paşa'ya, bu büyük zaferin (Subaylar Savaşı) ardından TBMM tarafından 'Gazi' unvanı ve 'Mareşal' rütbesi verilmiştir.

2. I. Çapanoğulları II. Koçgiri III. Millî Aşireti Bu isyanlardan hangileri, yerel güç sahiplerinin kendi nüfuz ve otoritelerini yitirme korkusuyla TBMM'ye karşı başlattıkları ayaklanmalardandır?

• A) I ve III
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I, II ve III ✓

Çapanoğlu,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Koçgiri ve Milli Aşireti isyanları; ağaların, aşiret reislerinin merkezi otoriteye (TBMM) girmek istememeleri ve otoritelerini koruma kaygısıyla da çıkmıştır.

3. I. TBMM çatısı altında Mustafa Kemal ve taraftarları _Birinci Grup_ olarak adlandırılırken, onlara _muhalefet_ eden kesime verilen isim nedir?

• A) Hürriyet ve İtilaf
• B) İkinci Grup ✓
• C) Ahrar Fırkası
• D) Felah-ı Vatan

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM'de partiler yoktu, ancak 'gruplar' vardı. Mustafa Kemal ve ıslahat yanlılarını destekleyenlere 'Birinci Grup' (sonradan Halk Fırkası) denirken, daha muhafazakar olan, muhalefet eden (örn: Saltanat'ın kaldırılmasına karşı çıkan) gruba 'İkinci Grup' (Hüseyin Avni, Ali Şükrü Bey vb.) denilmiştir.

4. I. TBMM içerisinde siyasi partiler yerine çeşitli meclis gruplarının yer almasının ana gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Demokrasinin tam olarak anlaşılamaması
• B) Azınlıkların parti kurmasının engellenmesi
• C) Ulusal bağımsızlığın siyasi çıkarlardan üstün tutulması ✓
• D) Çok partili hayata geçilememesi

I.TBMM'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ öncelikli amacı vatanın kurtuluşu olduğu için, milletvekilleri arasında ayrışmaya neden olabilecek partileşme yerine, bağımsızlık amacı etrafında gruplaşma tercih edilmiştir.

5. I. TBMM döneminde, 1921 Anayasası'nda bulunmayan konularda (özellikle temel haklar alanında) 1876 _Kanun-i Esasi_ maddelerinin yürürlükte bırakılmasının temel sebebi nedir?

• A) Laikliği benimsemesi için
• B) 1921 Anayasası'nın kısa ve 'çerçeve' bir anayasa olması ✓
• C) II. Abdülhamid'i sevdiği için
• D) Padişaha bağlı olduğunu göstermek için

1921‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anayasası, savaş koşullarında hızlıca çıkarıldığı için temel hak ve özgürlükler gibi detaylara girmemiştir. Bu nedenle I. TBMM, 1921 Anayasası'nın kendisiyle çelişmeyen Kanun-i Esasi (1876 Anayasası) maddelerini yürürlükte tutmaya (karma anayasa dönemi) devam etmiştir.

6. Mustafa Kemal'in, I. TBMM kürsüsünde "Vatanın bağrına düşman dayasın hançerini, Bulunur kurtaracak bahtı kara maderini" şeklinde güncelleyerek okuduğu dizelerin orijinali hangi şairimize aittir?

• A) Namık Kemal ✓
• B) Mehmet Emin Yurdakul
• C) Ziya Gökalp
• D) Tevfik Fikret

Mustafa‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kemal bu dizeleri Namık Kemal'in 'Vatan Mersiyesi'nden alıntılayarak değiştirmiştir.

7. 1922'deki _Lozan Konferansı_ görüşmelerinde _Musul (Irak Sınırı)_ meselesinin bir sonuca bağlanamamasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Halkın Musul'a bağlanmak istememesi
• B) İngiltere'nin petrol bölgesi olan Musul'u bırakmak istememesi ✓
• C) Fransa'nın Musul'u istemesi
• D) TBMM'nin Musul'u önemsememesi

Lozan'daki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en çetin müzakere Musul konusunda yaşanmıştır. TBMM, Misak-ı Milli sınırlarında olan Musul'u isterken, İngiltere (mandater güç) zengin petrol yatakları nedeniyle Musul'u (Irak'a bağlı kalacak şekilde) kesinlikle bırakmak istememiştir. Bu sorun çözülememiş, 'iki ülke arasında 9 ay içinde ikili görüşmelerle çözülsün' diye ertelenmiştir.

8. 1921 yılında imzalanan _Moskova Antlaşması_ ile TBMM Hükümeti'nin _Misak-ı Milli sınırlarından verdiği ilk taviz_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Musul
• B) Hatay
• C) Batum ✓
• D) Kars

Misak-ı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Milli sınırları içinde olan Batum, Sovyet Rusya'nın (İngilizlere karşı) desteğini ve yeni kurulan Gürcistan ile barışı sağlamak amacıyla Moskova Antlaşması'nda 'Gürcistan'a bırakılması şartıyla' taviz verilmiştir. Bu, Misak-ı Milli'den verilen ilk tavizdir. (İkinci taviz Hatay (Ankara Ant.), üçüncü taviz Musul'dur (Lozan sonrası)).

9. 1920 ile 1923 yılları arasında görev yapan I. TBMM'nin _laik_ bir karaktere sahip olmamasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 1921 Anayasası'nda 'Devletin dini İslam'dır' maddesinin yer alması ve Halifeliğe bağlılık bildirilmesi ✓
• B) Milli egemenliği benimsemesi
• C) Savaşı kazanmış olması
• D) Saltanatı kaldırmış olması

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM, 'Milli Egemenlik' ilkesini benimsemiş olsa da, laik bir meclis değildi. Öncelikli amaç 'vatanın kurtuluşu' olduğu için dini çevrelerin desteğini (Halifelik/Saltanat makamına bağlılık) almayı hedeflemiş ve 1921 Anayasası'na 'Devletin dini İslam'dır' ve 'Şeriat hükümlerini Meclis uygular' gibi maddeler koymuştur. (Laikleşme II. TBMM döneminde başlamıştır).

10. 1920 yılında I. TBMM tarafından kabul edilen _Men-i Müskirat Kanunu_ ile aşağıdakilerden hangisi yasaklanmıştır?

• A) Padişahı övmeyi
• B) Askerden kaçmayı
• C) Tüm alkollü içkilerin üretimini ve tüketimini ✓
• D) İsrafı (Lüks tüketimi)

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ TBMM, savaş döneminde toplumsal ahlakı korumak ve milli kaynakları (üzüm, arpa vb.) askerin iaşesine yönlendirmek amacıyla 'Men-i Müskirat Kanunu'nu (İçki Yasağı) çıkarmıştır. Bu kanun, Meclis'in sosyal hayata da müdahale ettiğini gösterir.

11. I. TBMM'ye ait olan; I. azınlık temsilcilerine yer verilmemesi, II. yasama ve yürütme güçlerini kendinde toplaması, III. milletvekillerinin seçimle göreve gelmesi özelliklerinden hangisi veya hangileri onun olağanüstü yetkilere sahip bir meclis olduğunu kanıtlar?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve III
• D) I ve II

Yasama‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve yürütme yetkilerinin tek elde (Meclis'te) toplanması (Güçler Birliği), meclisin olağanüstü nitelikte olduğunu gösterir.

12. Aşağıdaki siyasi oluşumlardan hangisi I. TBMM içerisinde faaliyet gösteren gruplardan biri olmamıştır?

• A) Tesanüd
• B) Islahat
• C) Yeşil Ordu
• D) Felah-ı Vatan ✓

Felah-ı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Vatan grubu Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kurulmuştur, I.TBMM'de yer almamıştır.

13. Kurtuluş Savaşı'nın başlarında Kuvayımilliye önderlerinden olup daha sonra TBMM'ye karşı isyan eden kişilerin asıl gerekçesi nedir?

• A) Düzenli orduya katılmamak ✓
• B) Yeni bir devlet kurmak
• C) Osmanlı Mebusan Meclisini tekrar açtırmak
• D) Boğazları ele geçirmek

Çerkez‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ethem ve Demirci Mehmet Efe gibi Kuvayı Milliye şefleri, düzenli ordunun disiplini altına girmek istemedikleri için isyan etmişlerdir.

14. Düzenli ordunun kurulmasına karşı çıkarak _Kuvâ-yi Milliye liderleri_ tarafından I. TBMM'ye karşı başlatılan ve I. İnönü Savaşı sırasında devleti en çok zorlayan ayaklanma hangisidir?

• A) Anzavur İsyanı
• B) Bolu-Düzce İsyanı
• C) Çerkez Ethem İsyanı ✓
• D) Yozgat (Çapanoğlu) İsyanı

Çerkez‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ethem İsyanı (ve Demirci Mehmet Efe İsyanı), Kurtuluş Savaşı'nın başında büyük yararlılıklar göstermiş ancak 'Düzenli Ordu'nun emrine girmeyi reddeden Kuvâ-yi Milliye şeflerinin çıkardığı isyanlardır. Çerkez Ethem'in I. İnönü Savaşı sırasında isyan etmesi, TBMM'yi en çok zorlayan iç sorun olmuştur. İsyan, düzenli ordu tarafından bastırılmış ve Ethem Yunanlılara sığınmıştır.

15. I. İstanbul Hükümeti'nin yürüttüğü kışkırtma faaliyetleri II. Azınlıkların bağımsız devlet kurma çabaları III. İngiltere'nin Boğazlar üzerindeki hakimiyetini koruma isteği Bu unsurlardan hangileri, I. TBMM'ye karşı patlak veren isyanların genel sebepleri arasında yer alır?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) Yalnız II
• D) I, II ve III ✓

İstanbul‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Hükümeti'nin fetvaları, azınlıkların ayrılıkçı emelleri ve İtilaf devletlerinin işgalleri koruma isteği ayaklanmaların temel nedenleridir.

16. 1921 Anayasası'nın (Teşkilat-ı Esasiye) _en temel özelliği_ nedir?

• A) Laik bir anayasa olması
• B) Savaş koşullarında hazırlanmış kısa, öz ve 'çerçeve' bir anayasa olması ✓
• C) Padişahın yetkilerini koruması
• D) Çok detaylı bir anayasa olması

1921‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye), Kurtuluş Savaşı'nın olağanüstü koşullarında hızlıca hazırlanmıştır. Temel hak ve özgürlüklere girmemiş, sadece egemenlik (Milli Egemenlik) ve temel devlet yapısını (Güçler Birliği) belirleyen 'çerçeve' bir anayasadır.

17. Ermenilerle mücadele edilen _Doğu Cephesi_'nin komutanlığını üstlenen ve _Gümrü Antlaşması_'na imza atan devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsmet İnönü
• B) Ali Fuat Cebesoy
• C) Kazım Karabekir Paşa ✓
• D) Fevzi Çakmak

Kazım‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Karabekir Paşa, Mondros'tan sonra ordusunu (15. Kolordu) terhis etmemiş ve Erzurum'da kalarak Milli Mücadele'ye katılmıştır. Doğu Cephesi Komutanı olarak Ermenileri yenilgiye uğratmış ve TBMM adına Gümrü Antlaşması'nı imzalamıştır.

18. I. Ali Batı II. Kuvay-ı İnzibatiye III. Ahmet Anzavur IV. Çopur Musa Verilen bu isyanlardan hangileri bizzat İstanbul Hükümeti'nin organize ettiği ayaklanmalar içinde _yer almaz?_

• A) Yalnız III
• B) Yalnız I
• C) I ve III
• D) I ve IV ✓

Kuvay-ı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İnzibatiye ve Ahmet Anzavur doğrudan İstanbul Hükümeti ayaklanmalarıdır. Ali Batı ve Çopur Musa, İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri kışkırtmasıyla çıkan diğer ayaklanmalardır.

19. '_Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!_' tarihi emri, Mustafa Kemal Paşa tarafından hangi askerî harekât sırasında verilmiştir?

• A) I. İnönü Savaşı
• B) Çanakkale Savaşı
• C) Sakarya Meydan Muharebesi
• D) Büyük Taarruz ✓

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ tarihi emir, 30 Ağustos 1922'de Dumlupınar'da Yunan ordusunun ana kuvvetleri imha edildikten sonra, kaçan (geri çekilen) Yunan birliklerinin takip edilmesi ve Ege Denizi'ne (İzmir - o dönemde Ege'ye de Akdeniz denirdi) dökülmesi için verilmiştir. Takip 9 Eylül'de İzmir'in kurtuluşuyla sonuçlanmıştır.

20. Osmanlı Devleti'ne dayatılan Sevr Barış Antlaşması'nın maddeleri hangi konferansta şekillendirilmiştir?

• A) İstanbul
• B) San Remo ✓
• C) Londra
• D) Paris

Tarih‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ testlerinde antlaşmaların taslaklarının hazırlandığı yerler ile imzalandığı yerler sıklıkla birbirine karıştırılır. Sevr Antlaşması, Fransa'nın başkenti Paris'in Sevr banliyösünde imzalanmıştır ve adını da buradan alır. Ancak antlaşmanın Osmanlı'yı parçalayan çok ağır maddeleri (taslağı), imza aşamasından aylar önce İtalya'nın San Remo kentinde toplanan konferansta şekillendirilmiştir. Soru kökünde imza yeri değil, maddelerin şekillendirildiği yer sorulduğu için doğru cevap San Remo olmalıdır.

21. Ölü doğmuş bir antlaşma olan ve Türk milletinin bağımsızlık mücadelesiyle geçersiz kılınan Sevr Antlaşması'nın yerini daha sonra hangi antlaşma almıştır?

• A) Ankara
• B) Gümrü
• C) Mudanya
• D) Lozan ✓

Kurtuluş‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı'nın zaferle sonuçlanması üzerine hiçbir zaman yürürlüğe girmeyen (ölü doğmuş) Sevr Antlaşması geçersiz kılınmış ve yerine bağımsız yeni Türk Devleti'nin tapusu niteliğindeki Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır. (Ek Bilgi: Tarih müfredatına göre Osmanlı Devleti'ni fiilen bitiren gelişme Mondros Ateşkes Antlaşması, hukuken bitiren gelişme Mudanya Ateşkes Antlaşması, resmen bitiren gelişme ise Saltanatın Kaldırılması'dır.)

22. I. Temel hak ve hürriyetlere değinmemiştir. II. Çerçeve (kısa) anayasa niteliğindedir. III. 1924 yılına dek uygulanmıştır. Bu ifadelerden hangileri 1921 Anayasası'nın (Teşkilat-ı Esasiye) özellikleri arasında sayılır?

• A) Yalnız II
• B) I ve III
• C) I ve II
• D) I, II ve III ✓

1921‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) savaş döneminde hazırlandığı için kısa (çerçeve) anayasadır, kişi haklarına değinmemiştir ve 1924 Anayasası'na kadar yürürlükte kalmıştır.

23. 1921 yılında gerçekleşen _Sakarya Meydan Muharebesi_'nin _en kritik neticesi_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstanbul işgal edilmiştir
• B) Yunanlılar ilk kez yenilmiştir
• C) Türklerin 1683'ten beri süren geri çekilişi durmuş ve _savunma_ durumu _taarruza_ geçmiştir ✓
• D) İtalya'nın Anadolu'yu işgal etmesi

Sakarya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Zaferi, Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktasıdır. Bu zaferle, 1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri süren Türk geri çekilişi durdurulmuş, üstünlük Türk ordusuna geçmiş ve Yunanlılar savunmaya çekilmek zorunda kalmıştır.

24. Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Mustafa Kemal'in verdiği '_Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır._' tarihi emri, aşağıdaki askeri stratejilerden hangisiyle ilgilidir?

• A) Topyekûn Savaş (Milletçe Savaş) ✓
• B) Mevzi (Siper) Savaşı
• C) Yıldırım Savaşı (Blitzkrieg)
• D) Geri çekilme taktiği

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ emir, klasik savaş taktiğini (bir hat kaybedilince geri çekilme) değiştirmiştir. 'Sathı müdafaa' (Alan Savunması), bir hat kaybedilse bile geri çekilmeyip, bulunulan her tepenin, her karış toprağın (bütün vatan sathının) sonuna kadar savunulması gerektiğini ifade eden bir 'Topyekûn Savaş' stratejisidir.

25. Sevr Antlaşması'nı onaylamak üzere 22 Temmuz 1920'de bir araya gelen Saltanat Şûrası'nda, şartların ağırlığını gerekçe göstererek antlaşmaya olumlu oy vermeyen yegâne isim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hadi Paşa
• B) Rauf Orbay
• C) Reşat Halis Bey
• D) Topçu Feriki Rıza Paşa ✓

Sevr‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Antlaşması'nı kabul etmek için toplanan Saltanat Şûrası'nda antlaşma metnini onaylamayan tek kişi Topçu Feriki (Korgeneral) Rıza Paşa'dır. Antlaşmayı imzalamaya giden heyette ise Hadi Paşa, Reşat Halis Bey ve Rıza Tevfik yer almıştır.