TARIH - i dunya savasi (Bölüm 3)

1. I. Dünya Savaşı'nda Rusya'nın savaştan çekilmesine yol açan temel gelişme nedir?

• A) Çar'ın ölümü
• B) Osmanlı'nın Kafkas cephesinde zafer kazanması
• C) 1917 Bolşevik Devrimi ✓
• D) Alman kuvvetlerinin Moskova'yı işgali
• E) İngiltere ile yapılan gizli antlaşma

Rusya, 1917'de gerçekleşen Bolşevik Devrimi sonucunda iktidarı ele geçiren Bolşevikler önderliğinde Almanya ile 3 Mart 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekilmiştir.

2. I. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte aşağıdaki devletlerden hangisi dağılmıştır?

• A) İngiltere
• B) Hollanda
• C) İspanya
• D) Fransa
• E) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ✓

I. Dünya Savaşı'nın ardından Avusturya-Macaristan İmparatorluğu parçalanmış; yerine Avusturya, Macaristan, Çekoslovakya, Yugoslavya gibi yeni devletler kurulmuştur. Osmanlı İmparatorluğu ve Rus Çarlığı da savaşın ardından dağılan diğer büyük güçlerdir.

3. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Filistin Cephesi'ndeki komutanı kimdir?

• A) Halil Paşa
• B) Talat Paşa
• C) Enver Paşa
• D) Mustafa Kemal
• E) Cemal Paşa ✓

Suriye ve Filistin bölgesindeki Osmanlı kuvvetlerinin başında Cemal Paşa bulunmaktaydı. Enver Paşa Kafkas Cephesi ile genel askeri idareden sorumluyken, Mustafa Kemal Çanakkale ve ardından çeşitli cephelerde görev yapmıştır.

4. Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı'nda İttifak Devletleri arasında yer almaktadır?

• A) Belçika
• B) Bulgaristan ✓
• C) Rusya
• D) İngiltere
• E) Fransa

Bulgaristan, 1915 yılında İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı) safına katılmıştır. Fransa, İngiltere, Rusya ve Belçika ise İtilaf Devletleri arasında yer almaktaydı.

5. I. Dünya Savaşı kaç yıl sürmüştür?

• A) 2 yıl
• B) 5 yıl
• C) 6 yıl
• D) 4 yıl ✓
• E) 3 yıl

I. Dünya Savaşı, 28 Temmuz 1914'te başlamış ve 11 Kasım 1918'de Almanya'nın ateşkes imzalamasıyla fiilen sona ermiştir. Bu süre yaklaşık 4 yıl 3 ay olup genel olarak '4 yıl' sürdüğü kabul edilmektedir.

6. Woodrow Wilson tarafından I. Dünya Savaşı sonrası barış düzenine ilişkin önerilen ilkeler toplamı ne olarak adlandırılmaktadır?

• A) Marshall Planı
• B) Truman Doktrini
• C) Wilson'ın 14 İlkesi ✓
• D) Atlantik Şartı
• E) Monroe Doktrini

ABD Başkanı Woodrow Wilson, Ocak 1918'de Kongre'ye sunduğu mesajda savaş sonrası barış düzenini şekillendirecek 14 ilkeyi açıklamıştır. Bu ilkeler arasında milliyet hakkı, denizlerin serbestliği, silahsızlanma ve Milletler Cemiyeti'nin kurulması gibi maddeler yer almaktadır.

7. I. Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri bloğunda yer alan devletler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

• A) İngiltere, Fransa, Rusya ✓
• B) Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı
• C) Osmanlı, Bulgaristan, İngiltere
• D) İtalya, Almanya, Bulgaristan
• E) Fransa, Almanya, Japonya

İtilaf Devletleri bloğunu başlangıçta İngiltere, Fransa ve Rusya oluşturmuştur. Savaş ilerledikçe bu bloğa İtalya (1915), ABD (1917) ve diğer ülkeler de katılmıştır. Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı ve Bulgaristan ise İttifak Devletleri bloğunu oluşturmuştur.

8. Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'na hangi cepheyi açarak fiilen katılmıştır?

• A) Irak Cephesi
• B) Çanakkale Cephesi
• C) Kafkas Cephesi
• D) Karadeniz Cephesi ✓
• E) Suriye Cephesi

Osmanlı Devleti, 29-30 Ekim 1914 gecesi Alman komutasındaki Yavuz ve Midilli zırhlılarıyla Rusya'nın Sivastopol, Odessa ve Novorossiysk limanlarını bombalamasıyla I. Dünya Savaşı'na fiilen girmiştir. Bu olay Karadeniz Baskını olarak bilinir.

9. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın açtığı cepheler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Irak Cephesi
• B) Kafkas Cephesi
• C) Kanal (Süveyş) Cephesi
• D) Çanakkale Cephesi
• E) Makedonya Cephesi ✓

Makedonya Cephesi, Osmanlı'nın değil İtilaf Devletleri'nin Selanik üzerinden açtığı ve ağırlıklı olarak Bulgaristan'a karşı yürütülen bir cephedir. Osmanlı'nın açtığı cepheler arasında Kafkas, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin ve Kanal (Süveyş) cepheleri bulunmaktadır.

10. Çanakkale Cephesi'nde Osmanlı kuvvetlerine başarıyla kumanda eden komutan aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Fevzi Çakmak
• B) İsmet Paşa
• C) Mustafa Kemal ✓
• D) Cemal Paşa
• E) Enver Paşa

Çanakkale Kara Savaşları sırasında 19. Tümen Komutanı olarak görev yapan Mustafa Kemal, Arıburnu ve Anafartalar bölgelerinde kritik kararlar alarak İtilaf kuvvetlerinin ilerleyişini durdurdu. Bu başarısıyla 'Çanakkale'nin kurtarıcısı' olarak tarihe geçmiştir.

11. I. Dünya Savaşı'nı sona erdiren genel barış antlaşması aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Versay (Versailles) Antlaşması ✓
• B) Brest-Litovsk Antlaşması
• C) Sevr Antlaşması
• D) Lozan Antlaşması
• E) Mondros Ateşkesi

28 Haziran 1919'da imzalanan Versay Antlaşması, I. Dünya Savaşı'nı sona erdiren temel barış antlaşmasıdır. Almanya ile imzalanan bu antlaşma; ağır toprak kayıpları, tazminat yükümlülükleri ve askeri kısıtlamalar içermekteydi.

12. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki yenilgisini belgeleyen ateşkes aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mondros Mütarekesi ✓
• B) Versay Ateşkesi
• C) Brest-Litovsk Ateşkesi
• D) Selanik Mütarekesi
• E) Mudanya Mütarekesi

30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda imzalanan Mondros Mütarekesi ile Osmanlı Devleti resmen savaştan çekilmiştir. Bu mütareke; boğazların açılması, kuvvetlerin terhisi ve stratejik noktaların işgali gibi ağır koşullar içeriyordu.

13. I. Dünya Savaşı'ndan önce kurulan ve savaşın bloklarını oluşturan ittifaklar aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) Üçlü İttifak – İkili Pakt
• B) Yeniden Sigorta – Üçlü Denge
• C) Üçlü İtilaf – Üçlü İttifak ✓
• D) NATO – Varşova Paktı
• E) Üçlü Denge – Dörtlü İttifak

Savaş öncesinde Avrupa iki bloka ayrılmıştı: İngiltere, Fransa ve Rusya'dan oluşan Üçlü İtilaf (Triple Entente) ile Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya'dan oluşan Üçlü İttifak (Triple Alliance). Bu bloklar savaşın temel cephelerini belirledi.

14. ABD, I. Dünya Savaşı'na hangi gerekçeyle girmiştir?

• A) Almanya'nın kısıtlama tanımayan denizaltı savaşı ve Zimmermann Telgrafı ✓
• B) Osmanlı'nın Amerikan gemilerine saldırması
• C) Rusya'nın savaştan çekilmesiyle oluşan boşluğu doldurmak için
• D) Fransa'nın işgal edilmesi üzerine
• E) İngiltere ile imzalanan askeri ittifak gereği

ABD, Nisan 1917'de savaşa girmiştir. Almanya'nın sınırsız denizaltı savaşı politikası (Lusitania gibi gemilerin batırılması) ve Almanya'nın Meksika'yı ABD'ye karşı savaşa davet ettiği Zimmermann Telgrafı'nın açıklanması, ABD kamuoyunu savaşa giriş konusunda ikna etmiştir.

15. I. Dünya Savaşı'nda Rusya'nın savaştan çekilmesine yol açan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Rapallo Antlaşması
• B) Londra Antlaşması
• C) Mondros Mütarekesi
• D) Brest-Litovsk Antlaşması ✓
• E) Versay Antlaşması

1917 Ekim Devrimi'nin ardından iktidara gelen Bolşevikler, Mart 1918'de Almanya ile Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzaladı. Bu antlaşmayla Rusya, büyük toprak kayıpları karşılığında I. Dünya Savaşı'ndan çekildi.

16. I. Dünya Savaşı'nda cephe gerisinde ilk kez yoğun biçimde kullanılan ve savaşın seyrini etkileyen yeni silah aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Napalm
• B) Zehirli gaz (kimyasal silah) ✓
• C) Nükleer bomba
• D) Torpido
• E) Balistik füze

I. Dünya Savaşı, kimyasal silahların savaş alanında ilk kez sistematik biçimde kullanıldığı savaştır. Almanya, 1915'te İpres Muharebesi'nde klor gazı kullandı; ilerleyen süreçte hardal gazı da yaygın biçimde kullanıldı. Bu gelişme uluslararası hukukta kimyasal silahların yasaklanması çabalarını başlattı.

17. I. Dünya Savaşı sonunda Wilson İlkeleri çerçevesinde kurulan ve kalıcı barışı sağlamayı hedefleyen uluslararası örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) ✓
• B) Birleşmiş Milletler
• C) Avrupa Birliği
• D) Varşova Paktı
• E) NATO

ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın 14 İlkesi doğrultusunda 1920'de kurulan Milletler Cemiyeti (League of Nations), uluslararası barış ve güvenliği korumayı amaçlayan ilk büyük uluslararası örgüttür. Ancak ABD'nin Kongre engeliyle katılamaması ve bağlayıcı yaptırım gücünün zayıflığı nedeniyle II. Dünya Savaşı'nı önleyememiştir.

18. I. Dünya Savaşı'nda İtalya, başlangıçta Üçlü İttifak içinde yer almasına rağmen 1915'te İtilaf Devletleri safına geçmiştir. Bunda aşağıdakilerden hangisi belirleyici rol oynamıştır?

• A) Fransa'nın İtalya'ya ekonomik yardım teklif etmesi
• B) İngiltere'nin İtalya'yı askeri olarak işgal etmesi
• C) İtalya'nın Osmanlı ile yaşadığı sınır anlaşmazlıkları
• D) Londra Antlaşması ile İtalya'ya toprak vaatlerinde bulunulması ✓
• E) Almanya'nın İtalya'ya savaş ilan etmesi

Nisan 1915'te İngiltere, Fransa ve Rusya ile İtalya arasında imzalanan gizli Londra Antlaşması ile İtalya'ya Avusturya'dan Trentino, Trieste ve Dalmaçya kıyıları gibi topraklar vaat edildi. Bu vaatler karşılığında İtalya, savaşa İtilaf Devletleri safında katıldı.

19. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Kafkas Cephesi'ndeki büyük yenilgisi olarak bilinen ve ağır kayıplara yol açan harekât aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kanal Harekâtı
• B) Megiddo Muharebesi
• C) Kutü'l-Ammare Muharebesi
• D) Çanakkale Harekâtı
• E) Sarıkamış Harekâtı ✓

Aralık 1914-Ocak 1915 tarihleri arasında Enver Paşa komutasında gerçekleştirilen Sarıkamış Harekâtı, kış şartlarında ve yetersiz lojistikle yürütülen bu taarruzda Osmanlı ordusu ağır kayıplar verdi. Yaklaşık 90.000 kişilik Osmanlı kuvvetinin büyük bölümü donarak, hastalıktan veya savaşarak hayatını kaybetti. Bu, Kafkas Cephesi'nin en büyük Osmanlı yenilgisidir.

20. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesine doğrudan zemin hazırlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İngiltere'nin Osmanlı'ya ait savaş gemilerini teslim etmemesi
• B) Almanya ile gizli ittifak antlaşmasının imzalanması
• C) Balkan Savaşları'nda toprak kayıplarının yaşanması
• D) Trablusgarp Savaşı'nın kaybedilmesi
• E) Goeben ve Breslau adlı Alman savaş gemilerinin Osmanlı'ya sığınması ve Karadeniz'de Rus limanlarını bombalaması ✓

Goeben ve Breslau adlı Alman savaş gemileri İngilizlerden kaçarak Osmanlı'ya sığınmış, Osmanlı bu gemileri sembolik olarak satın almış ve Yavuz ile Midilli adlarını vermiştir. Alman mürettebatının kontrolündeki bu gemilerin Ekim 1914'te Karadeniz'de Rus limanlarını bombalaması, Osmanlı'nın fiilen savaşa girmesine yol açmıştır. Almanya ile gizli ittifak antlaşması savaşa girmek için zemin oluşturmuş olsa da doğrudan tetikleyici olay bu bombalamaydı.

21. I. Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri'nin Çanakkale Cephesi'ni açmasındaki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstanbul'u alarak Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak ve Rusya'ya boğazlar üzerinden yardım ulaştırmak ✓
• B) Mısır ve Süveyş Kanalı'nı Osmanlı tehdidinden korumak
• C) Osmanlı'nın sömürgelerini ele geçirerek savaş ekonomisini güçlendirmek
• D) Almanya'yı güneyden kuşatarak savaşı kısa sürede bitirmek
• E) Balkanlarda ikinci bir cephe açarak Avusturya-Macaristan'ı çökertmek

İtilaf Devletleri'nin Çanakkale'yi açma planının iki temel amacı vardı: Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak ve zor durumda olan Rusya'ya Karadeniz üzerinden cephane ve malzeme yardımı ulaştırmak. Rusya'nın batı cephesinden baskıyı azaltmak için güçlendirilmesi büyük önem taşıyordu. Bu nedenle Churchill'in önerisiyle Şubat 1915'te deniz harekâtı, Nisan 1915'te ise kara harekâtı başlatılmıştır.

22. Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı'nı diğer savaşlardan ayıran en belirgin özelliklerden biri değildir?

• A) Nükleer silahların belirleyici rol oynaması ✓
• B) Denizaltı ve hava araçlarının savaşta kullanılması
• C) Siperlere dayalı mevzi savaşının uzun süre sürmesi
• D) Savaşın yalnızca askerleri değil sivil halkı da büyük ölçüde etkilemesi
• E) Kimyasal silahların ilk kez geniş çapta kullanılması

Nükleer silahlar ilk kez II. Dünya Savaşı'nın sonunda 1945'te Japonya'ya atılmıştır. I. Dünya Savaşı'nda nükleer silah kullanımı söz konusu değildir. Buna karşın diğer seçeneklerin hepsi I. Dünya Savaşı'nın karakteristik özelliklerindendir: Kimyasal silahlar (özellikle hardal gazı), mevzi/siperharbı, denizaltı harekâtı ve sivil kayıpların büyük boyutlara ulaşması bu savaşın ayırt edici yönleridir.

23. I. Dünya Savaşı sırasında imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması (1918) hangi iki taraf arasında yapılmış ve ne anlam ifade etmiştir?

• A) İtilaf Devletleri ile Bulgaristan arasında yapılmış; Bulgaristan'ın teslimiyetini içermiştir.
• B) Almanya ile Bolşevik Rusya arasında yapılmış; Rusya'nın savaştan çekilmesini resmileştirmiştir. ✓
• C) Avusturya-Macaristan ile Sırbistan arasında yapılmış; Balkan Cephesi'ni sona erdirmiştir.
• D) Osmanlı ile Rusya arasında yapılmış; Kafkas Cephesi'nde Osmanlı lehine toprak kazanımını sağlamıştır.
• E) Almanya ile Fransa arasında yapılmış; Batı Cephesi'ndeki ateşkesi düzenlemiştir.

Brest-Litovsk Antlaşması, Mart 1918'de Almanya ile Bolşevik ihtilali sonrası iktidara gelen Lenin önderliğindeki Rusya arasında imzalanmıştır. Bu antlaşmayla Rusya, savaştan resmen çekilmiş; Polonya, Finlandiya, Baltık ülkeleri ve Ukrayna üzerindeki haklarından vazgeçmiştir. Bu gelişme Almanya'nın Doğu Cephesi'nden kuvvetlerini çekerek Batı Cephesi'ne yığmasına imkân tanımış, ancak ABD'nin savaşa girmesiyle bu avantaj değerlendirilememiştir.

24. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin savaştığı cepheler düşünüldüğünde, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Hicaz-Yemen Cephesi – Fransız ve İtalyan kuvvetleri ✓
• B) Çanakkale Cephesi – İngiliz ve Fransız kuvvetleri
• C) Kafkas Cephesi – Rusya
• D) Filistin Cephesi – İngiltere
• E) Irak Cephesi – İngiltere

Hicaz-Yemen Cephesi'nde Osmanlı, İngilizlerin kışkırttığı Arap isyanıyla (Şerif Hüseyin liderliğindeki Arap kuvvetleri) mücadele etmiştir. Bu cephede Fransız veya İtalyan kuvvetleri doğrudan yer almamıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur: Çanakkale'de İngiliz-Fransız, Kafkas'ta Rus, Irak'ta İngiliz ve Filistin'de İngiliz kuvvetleriyle savaşılmıştır.

25. Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı'nın çıkmasında etkili olan uzun vadeli nedenler arasında gösterilemez?

• A) Milliyetçilik akımlarının özellikle Balkanlar'da güçlenmesi
• B) Artan silahlanma yarışı ve militarizm
• C) Sömürgecilik yarışından kaynaklanan emperyalist rekabet
• D) Avusturya-Macaristan Veliahtı Franz Ferdinand'ın Saraybosna'da suikaste kurban gitmesi ✓
• E) Avrupa devletleri arasındaki gizli ittifak sistemlerinin yaygınlaşması

Franz Ferdinand suikastı (Haziran 1914), savaşın uzun vadeli nedeni değil, kısa vadeli tetikleyici nedenidir. Diğer seçeneklerin tamamı savaşın yapısal ve uzun vadeli nedenleri arasındadır: İttifak sistemleri (İttifak Devletleri ve İtilaf Devletleri blokları), emperyalist rekabet (özellikle sömürge paylaşımı), Balkan milliyetçiliği ve silahlanma yarışı onlarca yılda biriken gerilimi oluşturmuştur. Suikast bu birikimin patlamasına zemin hazırlayan kıvılcım olmuştur.