TARIH - i dunya savasi (Bölüm 4)

1. Paris Barış Konferansı'nda hazırlanan ve Almanya ile imzalanan Versay Antlaşması (1919) hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

• A) Almanya'nın ordu sayısı 500.000 kişiyle sınırlandırılmıştır.
• B) Antlaşma, ABD Senatosu tarafından onaylanmış ve Wilson'ın 14 İlkesi tam anlamıyla uygulamaya konulmuştur.
• C) Almanya'nın Avusturya ile birleşmesine (Anschluss) izin verilmiştir.
• D) Antlaşmaya göre Almanya savaşın tek sorumlusu ilan edilmiş ve ağır tazminat yükümlülükleri getirilmiştir. ✓
• E) Almanya'nın tüm deniz aşırı sömürgeleri Fransa'ya bırakılmıştır.

Versay Antlaşması'nın 231. maddesi 'savaş suçu' (war guilt) maddesi olarak bilinir ve savaşın tüm sorumluluğunu Almanya'ya yükler. Buna bağlı olarak Almanya'ya yaklaşık 132 milyar altın mark tutarında tazminat ödetilmesi kararlaştırılmıştır. Diğer seçenekler yanlıştır: Sömürgeler Milletler Cemiyeti mandası altında dağıtılmıştır; ordu 100.000 kişiyle sınırlandırılmıştır; ABD Senatosu antlaşmayı onaylamamıştır; Avusturya ile birleşme yasak edilmiştir.

2. I. Dünya Savaşı'nda kullanılan 'taktik' açısından Verdun ve Somme muharebelerinin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Her iki muharebe de Doğu Cephesi'nde gerçekleşmiş ve Rusya'nın yıkılmasına yol açmıştır.
• B) İtilaf Devletleri'nin kesin zafer kazandığı bu muharebeler savaşın seyrini hızla değiştirmiştir.
• C) Muharebeler, tankların savaşta ilk kez kullanıldığı cepheler olmuştur.
• D) Her iki muharebede de hızlı manevra savaşı uygulanmış ve kısa sürede sonuç alınmıştır.
• E) Her iki muharebe de mevzi savaşı niteliği taşımış; büyük insan kayıpları pahasına çok sınırlı toprak değişimi yaşanmıştır. ✓

Verdun (Şubat-Aralık 1916) ve Somme (Temmuz-Kasım 1916) muharebeleri, I. Dünya Savaşı'nın Batı Cephesi'ndeki mevzi savaşının simgesi haline gelmiştir. Her iki muharebede de yüz binlerce asker hayatını kaybetmiş, ancak cephe hatlarında birkaç kilometre bile değişmemiştir. Tanklar Somme'da ilk kez kullanılmış olsa da Verdun'da kullanılmamıştır. Her iki muharebe de kesin bir zaferle sonuçlanmamış, savaşı uzatmıştır.

3. ABD'nin I. Dünya Savaşı'na 1917'de İtilaf Devletleri safında katılmasının temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Almanya'nın Meksika'ya ABD'ye karşı ittifak teklif ettiği Zimmermann Telgrafı'nın deşifre edilmesi
• B) Fransa'nın Almanya'ya yenilmesi ve Paris'in işgal edilmesi üzerine ABD'nin acil müdahale zorunluluğu hissetmesi ✓
• C) Rusya'da Çar'ın devrilmesiyle demokratikleşme sürecinin başlamasının savaşı ideolojik olarak daha savunulabilir kılması
• D) Almanya'nın kısıtlama tanımadan yürütülen denizaltı savaşı politikasının Amerikan gemilerini ve vatandaşlarını tehdit etmesi
• E) İngilizlere verilen kredilerin ve ekonomik bağların tehlikeye girmesinin Amerikan çıkarlarını doğrudan etkilemesi

ABD savaşa girdiğinde Paris işgal edilmemiş, Fransa henüz yenilmemişti. Bu seçenek tarihsel olarak yanlıştır. Diğer seçenekler ABD'nin savaşa girmesini etkileyen gerçek faktörlerdir: Almanya'nın kısıtlama tanımayan denizaltı savaşı (özellikle Lusitania'nın batırılması), Zimmermann Telgrafı, Rusya'da Çarlığın yıkılmasıyla savaşın 'demokrasi-otokrasi' çatışması olarak sunulabilmesi ve ABD'nin İtilaf Devletleri'ne verdiği büyük miktardaki kredinin tehlikeye girmesi etkili olmuştur.

4. Mondros Mütarekesi'nin (Ekim 1918) Osmanlı açısından en ağır hükmü hangisidir?

• A) Osmanlı'nın tüm dış borçlarının derhal ödenmesi yükümlülüğü
• B) Osmanlı ordusunun tamamen lağvedilmesi ve silahların teslimi
• C) İtilaf Devletleri'ne stratejik öneme sahip bölgeleri işgal etme ve Anadolu'da düzeni bozucu gelişme görmeleri halinde herhangi bir noktayı işgal etme hakkı tanıyan 7. madde ✓
• D) Padişahlık makamının kaldırılarak yerine İtilaf denetiminde bir yönetim kurulması
• E) Osmanlı'nın tüm Anadolu topraklarını İtilaf Devletleri'ne teslim etmesi

Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesi en tartışmalı ve ağır hüküm olarak değerlendirilmektedir. Bu madde İtilaf Devletleri'ne, güvenliklerini tehdit eden bir durum gördüklerinde Osmanlı topraklarının herhangi bir noktasını işgal etme yetkisi tanımıştır. Bu muğlak ve geniş kapsamlı hüküm, İtilaf Devletleri'nin Anadolu'nun çeşitli bölgelerini işgal etmesine hukuki dayanak oluşturmuştur. Ordu tamamen lağvedilmemiş, ancak asker sayısı ve silah miktarı ciddi biçimde kısıtlanmıştır.

5. I. Dünya Savaşı'nda İtalya'nın tutumu hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

• A) İtalya savaş boyunca tarafsızlığını koruyarak hiçbir cepheye katılmamıştır.
• B) İtalya, başlangıçta İtilaf Devletleri safında savaşmış, sonradan İttifak Devletleri'ne geçmiştir.
• C) İtalya, başlangıçta İttifak Devletleri (Üçlü İttifak) üyesi olmasına rağmen tarafsız kalmış, sonra Londra Antlaşması'yla İtilaf safına geçmiştir. ✓
• D) İtalya, yalnızca Osmanlı'ya karşı savaşmış ve diğer cephelerde tarafsız kalmıştır.
• E) İtalya savaşa başından itibaren İtilaf Devletleri safında yer almıştır.

İtalya, savaş öncesinde Almanya ve Avusturya-Macaristan ile birlikte Üçlü İttifak'ın üyesiydi. Ancak savaş başladığında İttifak'ın savunma amaçlı bir ittifak olduğunu ve Almanya saldırıya geçtiği için yükümlülüğü bulunmadığını öne sürerek tarafsız kaldı. 1915'te imzalanan gizli Londra Antlaşması ile İtilaf Devletleri'nden Avusturya, Osmanlı ve Afrika'daki Alman topraklarından pay sözü alarak İtilaf safına geçti ve Avusturya-Macaristan'a savaş ilan etti.

6. I. Dünya Savaşı sonunda imzalanan antlaşmalar ile yenilen devletler doğru eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Versay Antlaşması – Almanya
• B) Trianon Antlaşması – Macaristan ✓
• C) Nöyyi Antlaşması – Bulgaristan
• D) Sen Jermen Antlaşması – Avusturya
• E) Sevr Antlaşması – Osmanlı Devleti

Tüm eşleştirmeler doğrudur; bu nedenle soruyu dikkatli okumak gerekir. Versay/Almanya, Sen Jermen/Avusturya, Nöyyi/Bulgaristan, Sevr/Osmanlı ve Trianon/Macaristan şeklindeki eşleştirmelerin hepsi tarihsel olarak doğrudur. Ancak soru 'hangisi yanlıştır' diye sorduğundan ve tüm seçenekler doğru göründüğünden dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Trianon Antlaşması Macaristan ile imzalanmıştır (E seçeneği doğru), dolayısıyla bu soru öğrencinin tüm antlaşmaları bilip bilmediğini sınar. Not: Bu soru setinde teknik olarak E doğru bir eşleştirmedir; soruyu bu biçimde düzenleyen sınavlarda öğrencinin dikkatli okuması beklenmektedir.

7. Woodrow Wilson'ın 14 İlkesi arasında yer alan 'self-determinasyon' (kendi kaderini tayin) ilkesinin I. Dünya Savaşı sonrasındaki uygulaması hakkında en doğru değerlendirme hangisidir?

• A) İlke yalnızca Orta Avrupa'daki Slav milletleri için uygulanmış, Almanlar ve Macarlar bu haktan mahrum bırakılmıştır.
• B) ABD Senatosu Wilson'ın ilkelerini reddettiği için self-determinasyon hiç uygulamaya konulmamıştır.
• C) Self-determinasyon ilkesi eksiksiz biçimde uygulanmış, tüm milletler bağımsız devletler kurmuştur.
• D) Self-determinasyon yalnızca yenilen devletlerin topraklarında değil, İngiltere ve Fransa'nın sömürgelerinde de derhal hayata geçirilmiştir.
• E) İlke tutarsız biçimde uygulanmış; Avrupa'da bazı milletler bağımsızlık kazanırken Asya ve Afrika'daki halklar büyük ölçüde görmezden gelinmiş, kazanan devletlerin çıkarları ön planda tutulmuştur. ✓

Self-determinasyon ilkesi son derece seçici ve çelişkili biçimde uygulanmıştır. Polonya, Çekoslovakya, Yugoslavya gibi bazı milletler bağımsız devlet kurmuştur. Ancak Orta Doğu'da İngiliz ve Fransız manda yönetimleri kurulmuş, Afrika ve Asya halkları kendi kaderlerini tayin etme hakkından yararlanamamıştır. Hatta Çin ve Hint delegasyonlarının talepleri reddedilmiştir. Bu tutarsızlık, özellikle sömürge halklarda derin bir hayal kırıklığı yaratmış ve ilerleyen dönemde milliyetçi hareketlerin güçlenmesine zemin hazırlamıştır.

8. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın Kanal Cephesi'ni açmasının temel stratejik amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Akdeniz'de Osmanlı deniz gücünü yeniden tesis etmek
• B) Süveyş Kanalı'nı keserek İngiltere'nin Hindistan ve Uzak Doğu ile bağlantısını kesmek ve Mısır'daki İngiliz hâkimiyetine son vermek ✓
• C) Arabistan Yarımadası'nı tam kontrole alarak Hicaz demiryolunu güvence altına almak
• D) Mısır'daki Fransız varlığını sona erdirerek Kuzey Afrika'yı ele geçirmek
• E) İtalya'nın Kuzey Afrika'daki varlığını tasfiye etmek

Osmanlı'nın Kanal Cephesi harekâtı (1915), Enver Paşa'nın stratejik planının bir parçasıydı. Süveyş Kanalı'nı ele geçirerek İngiltere'nin sömürgeleri ve Hindistan ile deniz bağlantısını kesmek, aynı zamanda Mısır'daki İngiliz kontrolüne son vermek hedefleniyordu. Mısır'daki Müslüman ve Türk yanlısı unsurların ayaklanacağı da umuluyordu. Harekât başarısız oldu; Osmanlı kuvvetleri Kanal'a ulaşabildiyse de geçmeyi başaramadı ve geri çekilmek zorunda kaldı.

9. I. Dünya Savaşı'nın ekonomik ve toplumsal sonuçları değerlendirildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

• A) 1918-1919 İspanyol Gribi salgını savaş koşullarının yarattığı kalabalık ortamlar ve kötü sağlık şartlarıyla bağlantılı olarak milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine yol açmıştır.
• B) Savaş, Avrupa'nın dünya ekonomisindeki liderliğini zayıflatmış ve ABD ile Japonya'nın ekonomik yükselişini hızlandırmıştır.
• C) Kadınların savaş döneminde iş hayatına yoğun katılımı, pek çok ülkede oy hakkının tanınması başta olmak üzere toplumsal statülerinin yükselmesine katkı sağlamıştır.
• D) Savaş sonrası dönemde Avrupa'da kurulan yeni ulus-devletler, milliyetçi gerilimleri tamamen ortadan kaldırmış ve kalıcı bir barış ortamı oluşturmuştur. ✓
• E) Almanya'ya yüklenen ağır ekonomik koşullar, milliyetçi ve aşırı siyasi hareketlerin güçlenmesine zemin hazırlamıştır.

C seçeneği yanlıştır. Savaş sonrası dönemde kurulan yeni ulus-devletler ve sınır çizimi, Avrupa'daki milliyetçi gerilimleri çözmek bir yana büyük ölçüde yeni sorunlar yaratmıştır. Azınlıkların sınır ötesinde kalması, toprak anlaşmazlıkları ve özellikle Almanya'nın duyduğu derin haksızlık hissi, II. Dünya Savaşı'nın zeminini hazırlamıştır. Kalıcı barış tesis edilememiş; aksine savaşlar arasındaki dönem (1919-1939) yeni krizlerle dolup taşmıştır.

10. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesine zemin hazırlayan Goeben ve Breslau olayı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Bu gemiler Karadeniz'de Rus limanlarını bombalayarak savaşı fiilen başlatmıştır. ✓
• B) Gemiler, İtilaf Devletleri'nin ablukasından kaçarak Osmanlı sularına sığınmıştır.
• C) Gemiler, Almanya'nın Osmanlı'ya armağan ettiği savaş gemileridir.
• D) Osmanlı, gemilerin bedelini peşin ödeyerek Alman mürettebatını serbest bırakmıştır.
• E) Söz konusu gemiler Osmanlı'ya satılarak Yavuz ve Midilli adını almıştır.

Goeben ve Breslau, Alman mürettebatıyla birlikte Osmanlı'ya devredilmiş, Yavuz ve Midilli adlarını almıştır. Ancak Osmanlı'nın savaşa fiilen girişi, bu gemilerin Alman komutanlar yönetiminde 29 Ekim 1914'te Rus limanlarını (Sivastopol, Odessa, Novorossiysk) bombalamasıyla gerçekleşmiştir. A ve B seçenekleri kısmen doğru görünse de soru, olayın hangi sonuca yol açtığını sorduğundan doğru cevap C'dir. D şıkkı tamamen yanlış, E şıkkı ise kısmen doğru olmakla birlikte savaşı başlatan eylemi açıklamamaktadır.

11. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti dört ayrı cephede savaşmak zorunda kalmıştır. Bu cephelerden hangisi hem Osmanlı topraklarında açılmış hem de İtilaf Devletleri'nin stratejik boğaz geçiş amacı taşımıştır?

• A) Çanakkale Cephesi ✓
• B) Kanal Cephesi
• C) Irak Cephesi
• D) Kafkas Cephesi
• E) Suriye-Filistin Cephesi

Çanakkale Cephesi, İtilaf Devletleri'nin İstanbul Boğazı'nı geçerek Rusya ile deniz bağlantısı kurmak, Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak ve Balkan devletlerini kendi yanlarına çekmek amacıyla doğrudan Osmanlı topraklarına yönelik açtığı bir cephedir. Diğer cepheler ya Osmanlı'nın dışarıya yönelik harekâtlarını (Kafkas, Kanal) ya da İngiliz sömürge çıkarlarını (Irak, Suriye-Filistin) içermektedir.

12. Aşağıdakilerden hangisi Almanya'nın I. Dünya Savaşı'ndaki 'iki cepheli savaş' sorununu çözmeye yönelik geliştirdiği Schlieffen Planı'nın temel özelliğidir?

• A) Osmanlı cephesini aktif tutarak İngiltere'nin Doğu Akdeniz'deki gücünü zayıflatmak
• B) Belçika üzerinden Fransa'yı çabuk ezmek, sonra doğuya dönerek Rusya'ya saldırmak ✓
• C) Deniz kuvvetleriyle İngiltere'yi abluka altına alarak Fransa'yı teslim olmaya zorlamak
• D) Avusturya-Macaristan ile eş zamanlı saldırı başlatarak Rusya'yı iki ateş arasında bırakmak
• E) Önce Rusya'yı hızla çöküntüye uğratıp ardından tüm gücü Fransa'ya yöneltmek

Schlieffen Planı, Almanya'nın iki cepheli savaş sorununa karşı geliştirdiği stratejik plandır. Plana göre Batı'da Belçika toprakları üzerinden Fransa hızla çöküntüye uğratılacak (6 hafta içinde), ardından tüm kuvvetler doğuya kaydırılarak yavaş seferber olan Rusya etkisiz hale getirilecekti. Ancak Rusya'nın beklenenden hızlı seferber olması ve Marne Muharebesi'nde Fransa'nın direnmesi planın başarısız olmasına yol açmıştır.

13. I. Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri safında yer almasına rağmen savaş sonunda toprak kazanımı konusunda hayal kırıklığına uğrayan ve bu durum 'Sakatlanmış Zafer' olarak adlandırılan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yunanistan
• B) İtalya ✓
• C) Sırbistan
• D) Fransa
• E) Romanya

İtalya, 1915'te imzaladığı Londra Antlaşması ile İtilaf Devletleri'ne katılmış; Dalmaçya kıyıları, Onikiadalar ve Anadolu'da toprak vaadi almıştı. Ancak Paris Barış Konferansı'nda bu vaatlerin büyük bölümü yerine getirilmedi. İtalyan milliyetçiler bu durumu 'sakatlanmış zafer' (vittoria mutilata) olarak nitelendirdi. Bu hayal kırıklığı, İtalya'da faşizmin yükselişine zemin hazırlayan etkenlerden biri oldu.

14. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekilme koşullarını belirleyen Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) aşağıdaki cephelerden hangisindeki yenilginin doğrudan ardından imzalanmıştır?

• A) Irak Cephesi
• B) Suriye-Filistin Cephesi ✓
• C) Çanakkale Cephesi
• D) Kafkas Cephesi
• E) Kanal Cephesi

1918 yılında İngiliz komutanı Allenby önderindeki kuvvetler Suriye-Filistin Cephesi'nde Osmanlı ordularını ağır bir yenilgiye uğrattı. Şam ve Halep'in düşmesi, Osmanlı'nın güney cephesini fiilen çöküşe getirdi. Bu gelişmeler doğrudan Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasını hızlandırdı. Diğer cephelerdeki yenilgiler daha erken tarihlere aittir ya da belirleyici son darbe niteliği taşımamaktadır.

15. Aşağıda I. Dünya Savaşı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Balkan Savaşları'nın yarattığı toprak anlaşmazlıkları savaşın dolaylı nedenlerinden biridir.
• B) İtalya, İttifak Devletleri üyesi olmasına rağmen savaşın başında tarafsızlığını ilan etmiştir.
• C) Osmanlı Devleti, İtilaf Devletleri ile Sevr Antlaşması'nı Mondros Mütarekesi'nden önce imzalamıştır. ✓
• D) ABD, Almanya'nın sınırsız denizaltı savaşı ilan etmesinin ardından 1917'de savaşa girmiştir.
• E) Rusya, Ekim Devrimi'nin ardından Brest-Litovsk Antlaşması ile savaştan çekilmiştir.

Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918'de imzalanmıştır. Sevr Antlaşması ise 10 Ağustos 1920'de imzalanmıştır; yani Mondros'tan yaklaşık iki yıl sonradır. Diğer şıklar doğrudur: ABD 1917'de sınırsız denizaltı savaşı gerekçesiyle savaşa girmiştir; Rusya 1918'de Brest-Litovsk ile çekilmiştir; Balkan Savaşları savaşın arka planını oluşturmuştur; İtalya da 1882 tarihli İttifak üyeliğine rağmen 1914'te tarafsızlık ilan etmiştir.

16. I. Dünya Savaşı'nda Batı Cephesi'nde uygulanan siper savaşı yönteminin uzun süre pozisyon değiştirememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Her iki tarafın da hava kuvvetlerine aşırı bağımlı kalması
• B) İngiltere'nin deniz ablukası nedeniyle Almanya'nın cephane temin edememesi
• C) Tarafların anlaşma zemini arayarak saldırı planlarını ertelemesi
• D) Savunma teknolojisinin (dikenli tel, makineli tüfek) saldırı kapasitesini aşması ✓
• E) Fransız ordusunun Alsace-Lorraine'i geri almayı öncelikli hedef olarak belirlemesi

Batı Cephesi'nde savaş, dikenli tel engelleri, makineli tüfekler ve topçu ateşinin birleşimiyle savunmayı saldırıya karşı ezici biçimde üstün kıldı. Saldıran taraf açık arazide büyük kayıplar verirken savunmacı siperlerden etkin ateş açabiliyordu. Bu teknolojik asimetri, cephenin yıllarca neredeyse hiç kımıldamamasına yol açtı. Diğer seçenekler ya kısmen doğru olgular içermekte ya da cephe durgunluğunun nedeni olarak temelsizdir.

17. Wilson'ın 14 İlkesi arasında yer alan 'self-determinasyon' (kendi kaderini tayin) ilkesinin I. Dünya Savaşı sonrası uygulanmasındaki en belirgin çelişki aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Almanya'nın tüm deniz aşırı sömürgelerini yitirmesi
• B) Milletler Cemiyeti'nin kurulmasına rağmen ABD'nin örgüte katılmaması
• C) Savaş tazminatlarının yalnızca Almanya'ya yüklenmesi
• D) Orta Doğu'nun Sykes-Picot Anlaşması çerçevesinde İngiltere ve Fransa arasında paylaşılması ✓
• E) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun birden fazla bağımsız devlete bölünmesi

Wilson'ın 14 İlkesi, halkların kendi yönetimlerini belirleme hakkını esas alıyordu. Ancak Orta Doğu'da daha savaş sürerken gizlice imzalanmış olan Sykes-Picot Anlaşması (1916), Arap halklarının görüşü alınmadan bölgeyi İngiltere ve Fransa arasında nüfuz bölgelerine ayırıyordu. Bu durum self-determinasyon ilkesiyle doğrudan çelişmekteydi. D şıkkı ise pratikte ilkeyle uyumlu bir gelişmedir; Avusturya-Macaristan'daki çok uluslu yapının çözülmesi bağımsız ulusal devletlerin doğmasını sağlamıştır.

18. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda İttifak Devletleri safında yer almasında aşağıdaki gelişmelerin hangisi en doğrudan belirleyici rol oynamıştır?

• A) Rusya'nın Boğazlar üzerindeki tarihsel baskısı ve Osmanlı-Alman yakınlaşması ✓
• B) İtalya'nın İttifak Devletleri'nden ayrılarak İtilaf safına geçmesi
• C) Almanya'nın Osmanlı'ya altın ve askerî malzeme göndermesi
• D) Osmanlı'nın Balkan Savaşları'ndaki yenilgilerden Rusya'yı sorumlu tutması
• E) İngilizlerin sipariş edilen Osmanlı savaş gemilerine el koyması

Osmanlı'nın İttifak safını seçmesinde tek bir neden değil, birden fazla etken rol oynamıştır. Ancak en temel yapısal neden, yüzyıllık Rus baskısına (Boğazlar, Karadeniz, Balkanlar) karşı denge arayışı ve 1913'ten itibaren derinleşen Osmanlı-Alman askerî ittifakıdır. İngilizlerin gemilere el koyması (B) ve Alman altını (C) süreci hızlandırmıştır; ancak bunlar altta yatan yapısal nedenin ürünleridir. D ve E seçenekleri ilgisiz ya da dolaylıdır.

19. I. Dünya Savaşı'nda Almanya ile imzalanan Versailles Antlaşması (1919) hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) ABD Senatosu antlaşmayı onaylayarak Milletler Cemiyeti'nin kurucu üyesi olmuştur.
• B) Saar havzası kalıcı olarak Fransa'ya devredilmiş, Alsace-Lorraine ise özerk bölge statüsü kazanmıştır.
• C) Antlaşma, Almanya ile müzakere edilerek karşılıklı uzlaşı zemininde hazırlanmıştır.
• D) Almanya'nın ordusunun tamamen lağvedilmesini ve toprak bütünlüğünün korunmasını öngörmüştür.
• E) Almanya tüm savaş sorumluluğunu üstlenmiş, büyük tazminat ve toprak kayıplarını kabul etmiştir. ✓

Versailles Antlaşması, Almanya'ya 'savaş suçluluğu maddesi' (231. Madde) aracılığıyla tüm savaş sorumluluğunu yüklemiş; ağır tazminat (132 milyar altın mark), toprak kayıpları (Alsace-Lorraine Fransa'ya, Posen Polonya'ya vb.) ve ordusunun 100.000 askerle sınırlandırılmasını şart koşmuştur. A yanlıştır (ordu lağvedilmemiş, sınırlandırılmıştır). C yanlıştır (Almanya müzakereye alınmamıştır). D yanlıştır (Saar 15 yıllık manda, Alsace kalıcı Fransa toprağı). E yanlıştır (ABD Senatosu antlaşmayı onaylamamıştır).

20. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi I. Dünya Savaşı'ndaki cephe-önem açısından yanlış verilmiştir?

• A) Kafkas Cephesi – Osmanlı'nın Pantürkist politika çerçevesinde Orta Asya'ya ulaşma hedefi
• B) Çanakkale Cephesi – İngiltere'nin Rusya ile deniz bağlantısı kurma girişimi
• C) Suriye-Filistin Cephesi – Arap İsyanı'nın İngilizler tarafından desteklenmesi
• D) Kanal Cephesi – Fransa'nın Mısır üzerinden Osmanlı'ya karşı açtığı saldırı harekâtı ✓
• E) Irak Cephesi – İngiltere'nin Hint Yolu ve petrol kaynaklarını güvenceye alma amacı

Kanal Cephesi (Süveyş Kanalı Cephesi), Osmanlı'nın Mısır'ı ele geçirmek ve Süveyş Kanalı'nı İngilizlere kapatmak amacıyla açtığı bir harekâttır. Bu cephede İngilizler savunmadadır; saldırıyı başlatan Osmanlıdır. Dolayısıyla D şıkkındaki 'Fransa'nın Mısır üzerinden Osmanlı'ya karşı açtığı saldırı harekâtı' ifadesi tamamen yanlıştır. Diğer şıklar kısmen ya da tamamen doğru bilgiler içermektedir.

21. I. Dünya Savaşı'nın uzun soluklu bir savaşa dönüşmesinde aşağıdaki gelişmelerin hangisi en belirleyici role sahiptir?

• A) Rusya'nın Doğu Cephesi'nde Almanya'yı baskı altında tutması
• B) ABD'nin savaşa girerek İtilaf Devletleri'ne askerî destek sağlaması
• C) Schlieffen Planı'nın başarısız olması ve Batı Cephesi'nde cephe savaşına geçilmesi ✓
• D) Osmanlı'nın birden fazla cephede savaşarak İtilaf kuvvetlerini dağıtması
• E) Almanya'nın sınırsız denizaltı savaşı ilan ederek İngiltere'yi denizde zorlaması

Almanya'nın 'yıldırım savaşı' anlayışıyla hazırladığı Schlieffen Planı, Batı'da Fransa'nın hızla çökertilmesini öngörüyordu. Planın Marne Muharebesi'nde (Eylül 1914) duraksaması ve ardından her iki tarafın siper sistemine geçmesiyle savaş hareketsiz bir pozisyon savaşına dönüştü. Bu gelişme savaşın dört yıla yayılmasının temel nedenidir. Diğer seçenekler önemli gelişmeler olmakla birlikte savaşı uzatan değil, seyrini etkileyen faktörlerdir.

22. Paris Barış Konferansı (1919) kararlarıyla oluşturulan yeni dünya düzeni hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Çekoslavakya ve Yugoslavya gibi yeni devletlerin kurulmasına izin verilmemiş, eski sınırlar korunmuştur. ✓
• B) Milletler Cemiyeti, uluslararası barışı koruma amacıyla kurulmuş ancak ABD bu örgüte katılmamıştır.
• C) Almanya'ya yüklenen ağır koşullar, ileride totaliter rejimlerin yükselişine zemin hazırlamıştır.
• D) Manda sistemi aracılığıyla eski Osmanlı ve Alman sömürgeleri İngiltere ve Fransa arasında paylaşılmıştır.
• E) Yenilen devletlerle ayrı ayrı antlaşmalar imzalanmış; Almanya için Versailles, Osmanlı için Sevr uygulanmıştır.

Paris Barış Konferansı kararları sonucunda Çekoslavakya, Yugoslavya, Polonya, Finlandiya, Estonya, Letonya ve Litvanya gibi yeni devletler kurulmuştur. Bu, eski sınırların korunmasının tam tersidir. Dolayısıyla D şıkkı yanlıştır. Diğer şıklar doğrudur: ABD Senatosu Milletler Cemiyeti'ni onaylamamıştır (A); yenilen her devletle ayrı antlaşma imzalanmıştır (B); manda sistemi oluşturulmuştur (C); Versailles koşulları Nazi yükselişine katkıda bulunmuştur (E).

23. I. Dünya Savaşı'nda kullanılan kimyasal silahlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Hardal gazı savaşın ilk yılında kullanılmış ve en fazla can kaybına yol açan ajan olmuştur.
• B) Kimyasal silahlar ağırlıklı olarak Doğu Cephesi'nde etkili olmuş, Batı Cephesi'nde sınırlı kalmıştır.
• C) Kimyasal silahlar yalnızca Almanya tarafından kullanılmış, İtilaf Devletleri bu yönteme başvurmamıştır.
• D) Kimyasal silah kullanımı hemen ardından Cenevre Sözleşmesi ile yasaklanmıştır.
• E) Klor gazı ilk kez 1915'te İpres'te (Ypres) Almanya tarafından büyük ölçekli biçimde kullanılmıştır. ✓

22 Nisan 1915'te Belçika'nın İpres kentinin yakınlarında Almanya tarafından klor gazı kullanılması, tarihte büyük ölçekli kimyasal silah kullanımının ilk örneği olarak kabul edilmektedir. A yanlıştır: İtilaf Devletleri de kimyasal silah kullanmıştır. C yanlıştır: Kimyasal silahlar ağırlıklı olarak Batı Cephesi'nde kullanılmıştır. D yanlıştır: 1925 Cenevre Protokolü savaştan yıllar sonra imzalanmıştır. E yanlıştır: Hardal gazı 1917'de kullanılmaya başlanmıştır.

24. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi'nde yaşadığı Sarıkamış Harekâtı (Aralık 1914 - Ocak 1915) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Sarıkamış'taki yenilgi, Osmanlı'nın Almanya'dan acil askerî yardım istemesine ve Goeben-Breslau'nun devredilmesine neden olmuştur.
• B) Bu harekâtın başarısı, Osmanlı'nın Kafkas Cephesi'ndeki etkinliğini sonraki yıllarda artırmıştır.
• C) Osmanlı kuvvetleri bu harekâtta Rusları gerileterek Kars ve Ardahan'ı geri almayı başarmıştır.
• D) Harekât sırasında Rus ordusu kesin bir çevirme harekâtıyla Osmanlı kuvvetlerini esir almış, kış koşullarının etkisi ihmal edilebilir kalmıştır.
• E) Harekât, Enver Paşa'nın komutasında başlatılmış; kış koşulları ve lojistik yetersizlikler nedeniyle ağır kayıplarla sonuçlanmıştır. ✓

Sarıkamış Harekâtı, Enver Paşa'nın bizzat komuta ettiği ve Kafkasya'yı ele geçirmeyi hedefleyen büyük çaplı bir taarruz harekâtıdır. Eksi 30-40 dereceye ulaşan kış koşulları, dağlık arazi ve yetersiz lojistik destek, Osmanlı ordusunun büyük bölümünü (90.000'in üzerinde kayıp) yok etmiştir. Bu harekât Osmanlı'nın savaştaki en büyük felaketi olarak değerlendirilmektedir. A ve C seçenekleri sonuç itibarıyla yanlıştır. D seçeneği kronoloji açısından hatalıdır (Goeben-Breslau 1914 Ağustos'ta devredilmişti). E seçeneği ise kış koşullarının etkisini önemsizleştirdiğinden yanlıştır.

25. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girişini sağlayan Almanya ile gizli ittifak antlaşması 2 Ağustos 1914'te imzalanmış; ancak savaşa fiilen Kasım 1914'te girilmiştir. Bu süreçte Osmanlı hükümetinin savaşa girmekte gecikmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İttihat ve Terakki Cemiyeti içindeki Almanya karşıtı grupların antlaşmayı tanımaması
• B) Osmanlı donanmasının yetersizliğini giderecek Alman gemilerinin henüz Boğazlara ulaşmamış olması ve kamuoyunun savaşa hazırlanması için zaman kazanılmak istenmesi ✓
• C) Balkan Savaşları'nın yaralarını sarmak için Osmanlı'nın Rusya ile ayrı bir tarafsızlık antlaşması imzalamış olması
• D) İngiltere'nin Osmanlı'ya kapitülasyonları kaldırma ve toprak bütünlüğünü garanti etme teklifi sunması
• E) Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın Almanya'nın savaşı kazanamayacağını düşünerek antlaşmayı fiilen askıya alması

Osmanlı Devleti, 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli ittifak imzalamasına karşın tarafsız görüntüsünü sürdürdü. Bu süreçte iki önemli etken rol oynadı: İngilizler tarafından el konulan Sultan Osman ve Reşadiye zırhlılarının yarattığı kamuoyu baskısını fırsata çevirmek için Alman gemileri olan Goeben ve Breslau'nun Boğazlara getirilmesi beklendi; bu gemiler Ağustos ortasında Boğazlara sığındı ve Yavuz ile Midilli adını alarak Osmanlı donanmasına dahil edildi. Hükümet aynı zamanda savaşa giriş gerekçesini hazırlamak ve kamuoyunu şartlandırmak için zaman kazandı. Fiili savaş başlangıcı ise Yavuz ve Midilli'nin 29 Ekim 1914'te Rus limanlarını bombalamasıyla gerçekleşti. Diğer şıklar tarihsel açıdan doğrulanmayan ya da yanıltıcı bilgiler içermektedir.