Anlatım Bozuklukları 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tamlanan ekinin (-i, -si) gereksiz kullanılmasından' kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tamlanan ekinin (-i, -si) gereksiz kullanılmasından' kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bu tür etkinliklere katılması bizleri mutlu ediyor.
- B) Yeni bir araba almayı düşünüyoruz.
- C) Birçok sorunları olduğunu biliyorduk. ✓
- D) Dernek başkanı toplantıya katılmadı.
'Birçok' sözcüğü zaten çoğul bir anlam taşır. 'Birçok sorunları' demek yanlıştır. Doğrusu: 'Birçok sorunu olduğunu biliyorduk.'
2. Aşağıdakilerden hangisinde “önce” kelimesinin cümleden çıkarılması anlatım bozukluğuna yol açmaz?
- A) Önce çocuklar yesin yemeklerini.
- B) Dedemgil savaştan önce burada yaşıyorlarmış.
- C) Sizden önce iki kişi daha istedi bu kalemden.
- D) Söz hakkı verilmeden önce konuşmaya başlaman doğru mu sence? ✓
'Verilmeden' sözcüğü (-meden zarf fiil eki) zaten eylemin yapılmadığı (öncesi) durumu bildirir. 'Önce' sözcüğünün kullanımı gereksizdir, çıkarılması anlamı bozmaz.
3. “Arkadaşım bırakın sınıfını geçmeyi teşekkür bile alamadı.” cümlesindeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gereksiz sözcük kullanılması
- B) Anlamca çelişen sözcüklerin bulunması
- C) Mantık hatasının bulunması ✓
- D) Deyimin yanlış anlamda kullanılması
Mantık sıralaması yanlıştır. 'Teşekkür almak' daha zordur veya üstün bir başarıdır. Cümlenin 'Bırakın teşekkür almayı, sınıfını bile geçemedi' şeklinde, zor olandan kolay olana doğru (yapılamama durumunda) sıralanması gerekirdi.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden “ona” kelimesi çıkarılırsa cümlede anlatım bozukluğu olmaz?
- A) Yazarın yeni çıkan romanını okudum, ona bir eleştiri yazacağım.
- B) Yazarı kullandığı dilden dolayı kutluyorum, ona tüm okurlar adına teşekkür ediyorum.
- C) Yazar kahramanlarını çevresinden mi seçmiş, ona bunu sormak istiyorum.
- D) Eleştirmenler bu esere mutlaka eğilmeli ona gereken değeri vermelidir. ✓
Cümlede 'bu esere' dolaylı tümleci, sıralı cümlenin ikinci yüklemi 'değer vermeli' için de ortaktır. 'Ona' sözcüğü gereksizdir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'anlamca çelişen sözcüklerin' kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Elbette onunla gitmiş olabilir.
- B) Kesinlikle bu işi o yapmıştır.
- C) Belki yarın yağmur yağar.
- D) Söyledikleri aşağı yukarı tam on yıl önceydi. ✓
Anlamca Çelişen Sözcükler Analizi: • 'Aşağı yukarı' ifadesi yaklaşıklık/ihtimal bildirirken, 'tam' kelimesi kesinlik bildirir. • Yaklaşıklık ve kesinlik bildiren sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlamca çelişen sözcüklerden kaynaklanan anlatım bozukluğu oluşturur. 💡 Doğru Cevap: Söyledikleri aşağı yukarı tam on yıl önceydi seçeneğidir.
6. “Bu ceviz ağacını aşağı yukarı tam beş yıl önce dikmiştik.” cümlesindeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisinde vardır?
- A) Düşünce ve mantık hataları
- B) Deyimin yanlış anlamda kullanılması
- C) Anlamca çelişen ifadelerin kullanılması ✓
- D) Tamlama yanlışlığı
'Aşağı yukarı' (yaklaşıklık) ve 'tam' (kesinlik) ifadeleri birbiriyle çelişmektedir.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu yoktur?
- A) Trafik memuru arabaları durdurup hız sınırını aşmamalarını anlatıyor.
- B) Trafik kazalarının nedenlerinden biri de yolların altyapılarının olmamalarıdır.
- C) Trafik cezalarının caydırıcı olması, daha az kaza olmasına neden olur.
- D) Bizim yollar bu kadar aracı kaldıracak şekilde yapılmamış. ✓
A seçeneğinde 'anlatıyor' yerine 'söylüyor/uyarıyor', B seçeneğinde 'olmamalarıdır' yerine 'olmamasıdır', C seçeneğinde 'neden olur' yerine 'sağlar' (olumlu sonuç) kullanılmalıdır. D seçeneği doğrudur.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz sözcük kullanmaktan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Patronumuz bize anlayışla yaklaşmasını bilirdi hep. ✓
- B) Tüm çalışanlar onu sever, isteklerini yerine getirmeye çalışırdık.
- C) O geldiğinde birbirimizle konuşmayı bırakır, onu dinlemeye başlardık.
- D) Bize daima moral verir, başarısız olma korkumuzu giderirdi.
'Yaklaşmasını' sözcüğündeki iyelik eki (-sı) gereksizdir. 'Yaklaşmayı bilirdi' kullanımı daha doğrudur ve gereksiz ek kullanımından (gereksiz sözcük kapsamında değerlendirilebilir) kaynaklı bir bozukluktur.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'fiilimsi (eylemsi) eksikliğinden' kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Gerekli yerlere başvurarak bu sorunu çözmelisiniz.
- B) Bu sınava çok ya da az çalışan herkes girebilir. ✓
- C) Bu yemeği sevenler ve sevmeyenler olarak ikiye ayrıldık.
- D) Koşarak yanıma geldi ve boynuma sarıldı.
Cümlede 'çok çalışan' (sıfat-fiil) vardır, ancak 'az' sözcüğü havada kalmıştır. 'Az' sözcüğünün de bir fiilimsiye bağlanması gerekir. Doğrusu: 'Bu sınava çok çalışan ya da az çalışan herkes girebilir.'
10. (I) Bu sanatçının şiirlerinde yaşamın soğuk yüzünü göremezsiniz. (II) O etrafında gelişen olaylardan habersiz, kendi âleminde yaşayıp gider. (III) Onun duygu dünyasını, kurduğu hayal ve rüyalar oluşturur. (IV) Şiirleri bu sebeple oldukça bireyseldir. (V) Ona göre şiirde bireysellik düzyazıda toplumsallık esastır. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu yapılmıştır?
- A) II.
- B) III. ✓
- C) IV.
- D) V.
'Kurduğu' sıfatı 'hayal' sözcüğüne uyar (hayal kurmak) ancak 'rüya' sözcüğüne uymaz (rüya görülür). Yanlış fiilimsi/sözcük bağdaştırması vardır.
11. I. Osmanlılar kaleyi kuşatmış, ancak girememişti. II. Çocuklar meyve suyu mu içecek, kavunu mu? III. Belki de hayatta en büyük intikam yazmaktır. IV.Sorular bazılarını huzursuz eder. V. Kimileri için hayatın gölgeli sokakları hiç bitmeyen bir çile yolu gibidir. Yukarıdaki cümlelerden hangilerinde anlatım bozukluğu vardır?
- A) I. ve II. ✓
- B) II. ve III.
- C) III. ve IV.
- D) I. ve V.
I. cümlede 'girememişti' yüklemi için 'kaleye' veya 'içeri' (dolaylı tümleç/zarf tümleci) eksiktir. II. cümlede 'kavun içilmez', 'yenir'. 'Kavun mu yiyecek?' şeklinde yüklem eksikliği vardır.
12. “Vergilerin yeni sisteme göre toplanacağını sağlayacaklar.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu hangisiyle giderilebilir?
- A) “göre” yerine “uyularak” sözü getirilmeli.
- B) “toplanacağını” yerine “toplanmasını” sözü getirilmeli. ✓
- C) “yeni” den sonra “bir” sözü getirilmeli.
- D) “sisteme” yerine “kurala” sözü getirilmeli.
Bu cümlede sözcüğün yanlış yapılandırılması (yanlış ek kullanımı) söz konusudur. 'Sağlamak' yardımcı fiili genellikle isim soylu kelimelerle veya '-ma/-me' isim fiil ekiyle kurulur. 'Toplanacağını sağlamak' ifadesi kulak tırmalayan bir yapıdadır; doğrusu 'toplanmasını sağlamak' olmalıdır.
13. (I) Tarih boyunca gizli ya da açık bir öğretinin kaynağı olan kitaplar yeryüzünde uzun maceralar yaşadılar. (II) Atlantis uygarlığından kaçırılan bir kitap Mısır’da, İskenderiye kitaplığında, herkesçe okunması yasaklanmıştı. (III) Sonra da Romalı askerler ünlü İskenderiye kitaplığını yaktılar. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerinde anlatım bozukluğu vardır?
- A) I ve II ✓
- B) II ve III
- C) I ve III
- D) Yalnız II
Anlatım Bozukluklarının İncelemesi: • I. cümlede özne-yüklem uyumsuzluğu vardır (cansız çoğul özne 'kitaplar', yüklemi 'yaşadılar' değil 'yaşadı' almalıdır). • II. cümlede tamlayan eksikliği vardır ('bir kitap... herkesçe okunması' yerine 'bir kitabın... herkesçe okunması' denilmelidir). 💡 Doğru Cevap: I ve II'dir.
14. (l) Dil insanların birbirleriyle iletişim kurmalarını sağlayan bir araçtır. (II) Toplumsal yapıya bağlı olarak sürekli gelişir ve değişir. (III) Bunun doğal bir sonucu olarak da dilde durmadan yeni kavramlar ortaya çıkar. (IV) Bu kavramları karşılamak için yeni sözcükler yaratılır. (V) Yeni sözcükler yaratmak için her ulus, dilinin sunduğu olanaklardan yararlanma yoluna gitmesi gerekir. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) V ✓
V. cümlede tamlayan eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'Her ulus, yoluna gitmesi gerekir' yapısı dil bilgisi açısından yanlıştır. Doğrusu 'Her ulus... gitmelidir' veya 'Her ulusun... gitmesi gerekir' şeklinde bir tamlama uyumu kurulmasıdır.
15. “Bu kitap (I) , yayınevimizin (II) ölümünün 10. yıldönümünde (III) ünlü şaire (IV) onun yüce anısına (V) armağandır.” Bu cümledeki anlatım bozukluğunu gidermek için hangi kelime ya da kelime grubu çıkarılmalıdır?
- A) I
- B) II ✓
- C) III
- D) IV
Bu cümlede 'yayınevimizin ölümü' ifadesi mantık hatası içermektedir. Ölüm eylemi canlı varlıklar için geçerlidir; bir yayınevinin yıl dönümü veya kuruluşu kutlanabilir ama ölümü söz konusu olamaz. Bu nedenle 'yayınevimizin' yerine 'yazarın' denilmeli ya da bu sözcük tamamen atılmalıdır.
16. “Ona, buraya gelmeden önce mi sonra mı telefon ettin?” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilebilir?
- A) “ona” sözcüğü, “sonra mı” sözünün arkasına getirilerek
- B) “buraya” sözcüğü kaldırılarak
- C) “gelmeden” yerine “gelince” sözcüğü getirilerek
- D) “önce mi” den sonra “geldikten” sözcüğü getirilerek ✓
Cümlede zaman (zarf-fiil) uyumsuzluğu mevcuttur. 'Gelmeden önce mi sonra mı' yapısında 'sonra' kelimesi havada kalmaktadır. Cümle, 'buraya gelmeden önce mi geldikten sonra mı' şeklinde her iki zaman dilimini de belirgin kılan bir yapıya kavuşturulmalıdır.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yerinde kullanılmamış bir sözcük anlatım bozukluğuna yol açmıştır?
- A) Başarı sözcüğünün anlamı kişiden kişiye değişir.
- B) Her insan, yaptığı işin beğenilmesinden hoşlanır.
- C) Sürekli ve düzenli bir çalışma kişiyi başarıya ulaştırır.
- D) Önemsenmeyen, gereksiz hatalar başarıyı engeller. ✓
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması veya mantık hatası söz konusudur. 'Hata' zaten istenmeyen ve yanlış olan bir durumdur; bu yüzden bir hatanın 'gereksiz' olarak nitelenmesi mantığa aykırıdır. Doğrusu sadece 'hatalar' diyerek durumu ifade etmektir.
18. “Beyin zarı iltihapları iyi tedavi edilmezse, ölüme hatta sara nöbetlerine yol açabilir.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerin hangisiyle giderilebilir?
- A) “sara nöbetlerine” sözü ile ”ölüme” sözcüğü yer değiştirilerek ✓
- B) “yol açabilir” yerine “neden olabilir” sözü getirilerek
- C) “sara” sözcüğü kaldırılarak
- D) “zarı” yerine “zarının” sözcüğü getirilerek
Bu cümlede mantık ve sıralama hatası vardır. 'Hatta' bağlacı, bir durumu daha ileri bir noktaya taşımak için kullanılır. Sara nöbetleri, ölüme kıyasla daha hafif bir tıbbi durumdur. Doğrusu 'Sara nöbetlerine hatta ölüme yol açabilir' şeklinde önem sırasına göre dizilmelidir.
19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yapılmamıştır?
- A) Bu olay gözlerin kör, kulakların sağır, yüreklerin taşlaşmasına fırsat vermez artık.
- B) İlk resim sergimi İstanbul’da açmıştım, doğrusu sanatseverlerin ilgisi karşısında şaşırmıştım.
- C) Aracınızın yolda kalmasını istemiyorsanız her ay düzenli olarak kontrol ettirmelisiniz.
- D) Çocuklarına çok değer verir, onların üzülmemesi için elinden ne gelirse yapardı. ✓
D seçeneğinde herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur. Diğerlerinde ise yapısal hatalar vardır: A'da yardımcı fiil eksikliği (kör olması), B'de anlam belirsizliği, C'de ise nesne eksikliği (aracınızı kontrol ettirmek) gibi kusurlar bulunmaktadır.
20. “Bu ilaç, mide yanmasına sebep olmadığı gibi ne de asit – baz dengesi üzerinde herhangi bir olumsuz etkiye de yol açmaz.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilebilir?
- A) “ilaç” kelimesine “-m” eki getirilerek
- B) “ne de” kelimeleri atılarak ✓
- C) “yol açmaz” yerine “sebep olmaz” denilerek
- D) “olumsuz” kelimesi çıkarılarak
Cümlede düzeltme gerektiren gereksiz bağlaç kullanımı vardır. 'Sebep olmadığı gibi... yol açmaz' yapısı zaten anlamı tamamlamaktadır; aradaki 'ne de' bağlacının kullanımı anlatımı karmaşıklaştırır ve bozar.
21. “Shakespeare’in oyunları arasında en sık sahnelenen ve Türk seyircisi tarafından en çok benimsenenler arasında Hamlet ve Othello’dur.” Bu cümledeki anlatım bozukluğunu gidermek için hangisi yapılmalıdır?
- A) “en çok” sözü kaldırılmalı
- B) “en sık” sözü kaldırılmalı
- C) “oyunları” sözünden sonra gelen “arasında” kelimesi kaldırılmalı
- D) “Hamlet” sözünden önce gelen “arasında” kelimesi kaldırılmalı ✓
Bu cümlede gereksiz sözcük kullanımı (duruluk ilkesine aykırılık) mevcuttur. Cümlenin başında zaten 'benimsenenler arasında' denilmişken, sonunda tekrar 'arasındadır' denmesi anlatımı ağırlaştırır. İkinci 'arasında' ifadesi atılmalıdır.
22. “Ülkemizde başarıyla gerçekleştirilen bu tür ameliyatlarda, ölüm şansı, Amerika’da yapılanlardan ancak yüzde bir fazladır.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu hangisiyle giderilebilir?
- A) “gerçekleştirilen” yerine “yapılabilen” sözcüğü getirilmeli
- B) “yapılanlardan” yerine “yapılan ameliyatlarda” getirilmeli
- C) “ancak” sözü atılarak
- D) “şansı” yerine “olasılığı” sözcüğü getirilerek ✓
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan bir bozukluktur. 'Şans' kelimesi istenen, olumlu durumlar için kullanılır. Ölüm gibi istenmeyen durumlar için 'ulasılık', 'ihtimal' veya 'risk' kelimelerinin kullanılması dilin doğasına daha uygundur.
23. “Bu yasadan, özel ve kamu kuruluşlarında çalışanlar yararlanacak.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisiyle giderilebilir?
- A) “yasadan” dan sonra “bütün” sözcüğü getirilerek
- B) “ve” sözcüğü kaldırılarak
- C) “ve” yerine, “kuruluşlarla” sözcüğü getirilerek ✓
- D) “yararlanacak” yerine “yararlanabilir” sözcüğü getirilerek
Bu cümlede tamlama hatası mevcuttur. 'Özel ve kamu kuruluşlarında' ifadesinde 'kuruluşlarında' tamlananı her iki isme bağlanmıştır. 'Kamu kuruluşlarında' doğruyken 'özel kuruluşlarında' yanlıştır. Doğrusu 'özel kuruluşlarla kamu kuruluşlarında' olmalıdır.
24. (l) Ankara’da bahar, kırkikindi yağmurlarıyla başlar. (II) Öğleden sonra birdenbire gökyüzü kararır şimşekler çakar, yağmur boşanır birden. (III) Sonra gökyüzü aydınlanır; ağaçlar daha yeşil, sokaklar daha temiz görünür. (IV) Havada taze bir esinti ve toprak kokusu kaplar ortalığı. (V) Çiçeğe duran tomurcuklar patlar, tepeden tırnağa baharı yaşamaya başlar ağaçlar. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) IV ✓
Bu cümlede yüklem eksikliği (ek-fiil uyuşmazlığı) söz konusudur. 'Havada taze bir esinti' yargısı yarım kalmıştır; anlatımı tamamlamak için araya 'olduğu' veya 'vardı' gibi bir yüklem/fiilimsi eklenerek iki yargı birbirinden ayrılmalıdır.
25. “İyi bir cümlede gereksiz sözcük bulunmaz.” Bu ölçüte göre, aşağıdakilerden hangisi iyi bir cümle değildir?
- A) Neşeli, sağlıklı, şen bu görünüşü vardı. ✓
- B) Yağmur, sabaha değin aralıksız yağdı.
- C) Bütün gün tarlada hiç ara vermeden çalıştık.
- D) Ormanların iklim üzerindeki etkisi anlatıldı.
Cümlede eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılması (gereksiz sözcük kullanımı) hatası vardır. 'Neşeli' ve 'şen' sözcükleri temelde aynı duygusal durumu ifade eder. Bu iki kelimenin birlikte kullanılması anlatımı güçlendirmek yerine duruluğu bozar.