Genel Tekrar Testi - 109

1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _anlamca olumlu, yapıca olumsuz_ bir cümledir?

• A) Bu yemek hiç lezzetli değil.
• B) Onu tanımıyor değilim. ✓
• C) Dışarıda ne yağmur ne de rüzgar var.
• D) Bu konuyu anlamadım.

Yapıca‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ olumsuz cümlelerde olumsuzluk eki (-ma, -mez) veya 'değil', 'yok' gibi kelimeler bulunur. Anlamca olumlu olması için ifadenin olumlu bir durumu anlatması gerekir. 'Onu tanımıyor değilim.' cümlesi yapıca ('-mıyor' ve 'değil' nedeniyle) olumsuzdur, ancak anlamca 'Onu tanıyorum' demektir, yani olumludur.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ama' bağlacı '_koşul_' anlamı katmıştır?

• A) Çok çalıştı ama sınavı geçemedi.
• B) Dışarı çıkabilirsin ama erken döneceksin. ✓
• C) Hava güzel ama biraz serin.
• D) Kitabı okudum ama pek beğenmedim.

'Dışarı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çıkabilirsin ama erken döneceksin.' cümlesinde 'ama' bağlacı, 'erken dönmen şartıyla/koşuluyla' dışarı çıkabileceği anlamını katmıştır.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _fiilimsi (eylemsi)_ kullanılmıştır?

• A) Kitap okumak en güzel alışkanlıktır. ✓
• B) Yarın sabah erkenden kalkacağım.
• C) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyor.
• D) Bu konuyu daha önce konuşmuştuk.

'Okumak'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi fiil kökünden türemiş ancak cümlede isim görevinde kullanılmıştır (isim-fiil). Diğer seçeneklerdeki fiiller (kalkacağım, oynuyor, konuşmuştuk) yüklem görevindedir, fiilimsi değildir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _kişileştirme_ (teşhis) sanatı yapılmıştır?

• A) Ay, bulutların arkasına saklanmıştı o gece. ✓
• B) Kar gibi beyaz çamaşırlar astı.
• C) Adamın tilki gibi kurnaz gözleri vardı.
• D) Güneşin doğuşu muhteşem bir manzaraydı.

'Ay,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bulutların arkasına saklanmıştı...' cümlesinde 'Ay'a insana ait bir özellik olan 'saklanmak' eylemi yüklenerek kişileştirme (teşhis) sanatı yapılmıştır. B ve C seçeneklerinde benzetme (teşbih) vardır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde benzetme (teşbih) sanatı yapılmıştır?

• A) Bulutlar, pamuk tarlalarını andırıyordu. ✓
• B) Rüzgar, öfkeyle uluyordu pencerenin önünde.
• C) Bütün çiçekler baharın gelişini neşeyle kutluyordu.
• D) Ağaçlar sessizce ölümü bekliyordu.

A‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğinde 'bulutlar' (benzeyen), 'pamuk tarlalarına' (benzetilen) benzetilmiştir ('andırıyordu' kelimesi benzetme ilgisi kurmuştur). B, C ve D seçeneklerinde ise insana ait özellikler insan dışı varlıklara aktarılarak sadece kişileştirme (teşhis) sanatı yapılmıştır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _bağımsız sıralı_ bir cümledir?

• A) Adam kapıyı açtı, içeri girdi.
• B) Çocuk ağlıyor, annesi onu teselli ediyordu.
• C) Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı.
• D) Kardeşim ders çalışıyor, ben müzik dinliyorum. ✓

Bağımsız‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sıralı cümle, aralarında virgül veya noktalı virgül bulunan ancak hiçbir ortak öğesi (özne, nesne, tümleç) olmayan cümlelerdir. 'Kardeşim ders çalışıyor' (Yüklem: çalışıyor, Özne: Kardeşim) 'Ben müzik dinliyorum' (Yüklem: dinliyorum, Özne: Ben) İki cümlenin de özneleri ve diğer öğeleri farklıdır. Diğer seçeneklerde ('Adam', 'Çocuk', 'Güneş') ortak özneler vardır (bağımlı sıralı).

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _belirtisiz ad tamlaması_ kullanılmıştır?

• A) Denizin sesi hepimizi sakinleştirdi.
• B) Okul yolu çok kalabalıktı. ✓
• C) Çocukların oyuncakları kaybolmuş.
• D) Evin çatısı onarılacak.

_'Okul‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yolu'_ tamlamasında tamlayan (_okul_) ek almamış, tamlanan (_yolu_) ek almıştır. Bu, _belirtisiz ad tamlamasıdır_.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz sertleşmesine (benzeşmesine) örnek vardır?

• A) Kitabın kapağı yırtılmış.
• B) Yolcular terminalde uyuyordu.
• C) Çiçekleri sulamak için bahçeye çıktı. ✓
• D) Dışarıdan gelen sesler beni yordu.

C‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğindeki 'çıktı' kelimesinde sertleşme vardır. 'Çık-' fiil kökü sert ünsüzle (k) bitmiştir. Buna gelen '-dı' geçmiş zaman ekinin başındaki 'd' yumuşak ünsüzü sertleşerek 't'ye dönüşmüştür (çık-dı > çık-tı).

9. Bir sanatçı için, üretmek hiç de zor olmaz. Yeter ki yaşadıkları kalbinin ortasından geçsin. Böylece birikim elde etsin ve duygularını eserine yansıtabilsin. Bu parçada geçen "yaşadıkları kalbinin ortasından geçmek" sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerin hangisidir?

• A) Deneyimleriyle sıra dışı olmayı başarmak
• B) Gördükleri arasında en çarpıcı konuları seçmek
• C) İleri sürdüğü düşüncelere her zaman bağlı olmak
• D) Yaşadıklarından yoğun biçimde etkilenmek ✓

Yaşananların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 'kalbinin ortasından geçmesi' ifadesi, duygusal yoğunlukla, derinden etkilenme anlamını taşır. Cevap Anahtarı: D

10. Geçmişteki bir kavgayı unutarak barış yaptıktan sonra o yere bir işaret kazığı çakmanın hiçbir anlamı yoktur. Böyle söyleyen bir kişi, aşağıdakilerin hangisini vurgulamaktadır?

• A) Anlaşmazlıkların, ilişkiler üzerinde iz bırakmasına engel olunması gerektiğini ✓
• B) Hatalar karşısında kimi zaman esnek davranılabileceğini
• C) Sağduyuyla hareket etmenin kişiye yarar sağlayacağını
• D) Olumsuz duyguların, zaman geçtikçe etkisini kaybederek hafifleyeceğini

İşaret‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kazığı çakmak, geçmişteki kötü olayı hatırlatmak demektir. Barış yapıldıktan sonra bunu yapmanın anlamsız olduğu vurgulanarak, anlaşmazlık izlerinin silinmesi gerektiği belirtilir. Cevap Anahtarı: A

11. (I) Küresel ekonomik kriz, ne yazık ki, turizmi de derinden etkiledi. (II) Geçen yılın sonunda turizm gelirlerinde ve turist sayısında beklenen rakamlara ulaşılamadı. (III) Turizm, ülke ekonomisine önemli katkılar sağlayan ve büyük yatırımları olan bir sektör. (IV) Bu nedenle, sektörün canlanması için bankalar, uygun koşullarla turizmcilere kredi desteği vermeye başladı. (V) Bu kredilerle turizm işletmelerinin yenilenmesi ve sektörün gelişmesi bekleniyor. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde "amaç" belirtilmiştir?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

IV.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlede bankaların kredi verme nedeni, 'sektörün canlanması için' ifadesiyle bir amaç bildirmektedir. Cevap Anahtarı: D

12. Aşağıdaki dizelerden hangisinde benzetme _yoktur_?

• A) Koş, bir ekmek çıkını gibi yanına al / Buluşmak umudunu bir yaz güneşinde
• B) Yaklaşır yaklaşır ayak sesin / Zaman sabun gibi erir varlığında
• C) Bahar böyle mi öpecekti yüreğimden / Yağmur böyle mi yağacaktı saçlarıma ✓
• D) Uzak şehirler uzak hatıralar gibidir / İçimde yaşar, içinde ölür

Dizelerde‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 'umut' ekmek çıkınına, 'zaman' sabuna, 'uzak şehirler' ise uzak hatıralara benzetilmiştir. Ancak 'baharın öpmesi' ifadesiyle insana ait bir özellik doğaya aktarılmıştır. Bu söz sanatı benzetme (teşbih) değil, kişileştirme (teşhis) sanatıdır. ÖSYM terminolojisinde benzetme ve kişileştirme birbirinden farklı söz sanatları olarak sorulur.

13. Dil biliminde 'art zamanlı' (diachronic) yaklaşım aşağıdakilerden hangisini inceler?

• A) Dilin belirli bir andaki durumunu
• B) Dilin tarihsel gelişimini ve değişimini ✓
• C) Dilin toplumsal kullanımını
• D) Dilin evrensel kurallarını
• E) Dilin bireysel kullanımını

Art‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ zamanlı (diachronic) yaklaşım, dilin tarihsel süreç içindeki değişimini, dönüşümünü ve gelişimini inceler. Eş zamanlı (synchronic) yaklaşım ise dilin belirli bir zaman dilimindeki durumunu inceler.

14. Türkçede 'göçüşme' (metatez) olayı aşağıdaki örneklerin hangisinde görülür?

• A) Bıçak > bıçak
• B) Köprü > köprü
• C) Kible > kıble ✓
• D) Memleket > memleket
• E) Nohut > nohut

'Kible'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi Arapça aslında 'kıble' olup, Türkçede 'kible' olarak kullanıldığında **göçüşme** (metatez) örneğidir. Göçüşme, kelimedeki seslerin yer değiştirmesidir.

15. Dil biliminde 'pragmatik' alanı aşağıdakilerden hangisini inceler?

• A) Sözcüklerin anlamlarını
• B) Cümlelerin yapısını
• C) Dilin bağlam içinde kullanımını ve sözceyi ✓
• D) Seslerin üretimini
• E) Dilin tarihsel gelişimini

Pragmatik,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dilin **bağlam içinde kullanımını**, konuşucunun niyetini, sözce (utterance) düzeyindeki anlamı ve iletişimdeki işlevi inceler. Anlambilim (semantik) sözcük anlamlarıyla, sentaks cümle yapısıyla, fonetik seslerin üretimiyle, tarihsel dil bilim ise dilin tarihsel gelişimiyle ilgilenir.

16. Türkiye Türkçesinde 'ünlü türemesi' (protez) olayı aşağıdaki örneklerin hangisinde görülür?

• A) Küçük > küçük
• B) İstasyon > istasyon
• C) Spor > ispor ✓
• D) Okul > okul
• E) Kalp > kalp

'Spor'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi Fransızca kökenli olup Türkçede 'ispor' şeklinde söylendiğinde başa 'i' ünlüsü eklenmiştir (protez: ünlü türemesi). Diğer seçeneklerde ünlü türemesi yoktur.

17. Dil biliminde 'göstergebilim' (semiotics) alanı aşağıdakilerden hangisini inceler?

• A) Sözcüklerin anlamlarını
• B) İşaret sistemlerini ve anlam üretimini ✓
• C) Cümlelerin yapısını
• D) Seslerin üretimini
• E) Dilin tarihsel gelişimini

Göstergebilim‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (semiotics), işaretlerin, sembollerin ve anlam üretim sistemlerinin incelenmesidir. Dil, görsel sanatlar, mimari, moda, reklamcılık gibi pek çok alandaki işaret sistemlerini ele alır. Dil biliminden daha geniş bir alandır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' bağlacı yanlış kullanılmıştır?

• A) Okula da gitti, eve de.
• B) Ali de Ayşe de okula gitti.
• C) O da geldi.
• D) Sende de kitap var mı? ✓
• E) Ben de size katılıyorum.

'Sende‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ de kitap var mı?' cümlesinde 'de' bağlaç değil, **bulunma durum eki (-de)** olarak kullanılmalıdır: 'Sende kitap var mı?' şeklinde bitişik yazılmalıdır. Diğer seçeneklerde 'de' bağlaç olarak doğru kullanılmıştır.

19. Chomsky'nin 'Evrensel Dil Bilgisi' (Universal Grammar) kuramına göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Dil, tamamen öğrenilmiş bir davranıştır.
• B) İnsanların dil edinimini sağlayan doğuştan gelen bir yeti vardır. ✓
• C) Dil, sadece kültürel aktarımla öğrenilir.
• D) Diller arasında hiçbir ortak yapı yoktur.
• E) Dil edinimi, taklit ve pekiştirme ile gerçekleşir.

Chomsky,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ insanların dil edinimini sağlayan **doğuştan gelen bir zihinsel yeti** (LAD - Language Acquisition Device) olduğunu savunur. Bu kuram, davranışçıların 'dil öğrenilir' tezine karşı çıkar ve tüm dillerin altında ortak bir yapısal temel olduğunu öne sürer.

20. Aşağıdaki kelimelerden hangisi, yapım eki almamış bir 'basit' kelimedir?

• A) Kitaplık
• B) Okul ✓
• C) Çiçekçi
• D) Gözlük
• E) Sucu

'Okul'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi, başka bir kelimeden türememiş, yapım eki almamış basit bir kelimedir. 'Kitaplık' (kitap+lik), 'çiçekçi' (çiçek+çi), 'gözlük' (göz+lük), 'sucu' (su+cu) yapım eki almış türemiş kelimelerdir.

21. Türkiye Türkçesinde 'edilgen çatı' aşağıdaki örneklerin hangisinde doğru kurulmuştur?

• A) Ödev yapıldı. ✓
• B) Ödev yaptı.
• C) Ödev yapıyor.
• D) Ödev yapacak.
• E) Ödev yapılmış.

'Ödev‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yapıldı' cümlesinde, işi yapan (özne) belli değildir veya önemsizdir; fiil '-ıl-' ekiyle edilgen çatıya dönüştürülmüştür. Diğer seçeneklerde fiil etken çatılıdır.

22. Dil biliminde 'söz dizimi' (syntax) aşağıdakilerden hangisini inceler?

• A) Sözcüklerin anlamlarını
• B) Cümlelerin yapısını ve sözcüklerin diziliş kurallarını ✓
• C) Seslerin üretimini ve algılanmasını
• D) Dilin toplumsal kullanımını
• E) Sözcüklerin kökenlerini

Söz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dizimi (syntax), cümlelerin yapısını, sözcüklerin cümle içindeki diziliş kurallarını, öge dizilişini ve cümle türlerini inceler. Anlambilim (semantik) sözcük anlamlarıyla, fonetik seslerle, pragmatik kullanımla, etimoloji ise kökenlerle ilgilenir.

23. Türkiye Türkçesinde 'türemiş fiil' aşağıdaki örneklerin hangisinde doğru örneklendirilmiştir?

• A) Baktı
• B) Küçüldü ✓
• C) Yürüdü
• D) Okudu
• E) Geldi

'Küçüldü'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiili, 'küçük' isim köküne '-ül-' yapım eki getirilerek türetilmiştir. Diğer seçenekler basit (türememiş) fiillerdir.

24. Dil biliminde 'bürün' (prosody) aşağıdakilerden hangisini inceler?

• A) Seslerin artikülasyonunu
• B) Konuşmadaki vurgu, tonlama ve durak gibi ezgisel özellikleri ✓
• C) Sözcüklerin anlamlarını
• D) Cümlelerin yapısal kurallarını
• E) Sözcüklerin kökenlerini

Bürün‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (prosody), konuşma dilinde vurgu, tonlama, ezgi, durak ve ritim gibi **ses-ötesi (suprasegmental)** özellikleri inceler. Bu özellikler, anlamı, duyguyu ve cümle türünü (soru, emir, ünlem) belirlemede kritik rol oynar.

25. Dil biliminde 'Dünya Dillerinin Tipolojik Sınıflaması' içinde Türkçe hangi grup içinde yer alır?

• A) Çekimli (bükümlü) diller
• B) Eklemeli (sondan eklemeli) diller ✓
• C) Tek heceli (izole) diller
• D) Analitik diller
• E) Karma diller

Türkçe,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ **eklemeli (sondan eklemeli)** bir dildir. Eklemeli dillerde, kelimeler köklere çeşitli ekler (yapım ve çekim ekleri) eklenerek türetilir ve dil bilgisel ilişkiler bu eklerle ifade edilir. Çekimli dillerde (İngilizce, Arapça) ise kelime kökleri içinde değişim olur.