İdare Hukuku 4

1. Bakanlıkların kurulması, kaldırılması ve teşkilatlanma yapılarının doğrudan Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenmesi, aşağıdaki ilkelerden hangisinin istisnasını oluşturur?

• A) Merkezden yönetim ilkesi
• B) İdarenin kanuniliği (kanuni idare) ilkesi ✓
• C) Yerel yönetimlerin özerkliği
• D) Yerinden yönetim ilkesi
• E) Hiyerarşik denetim yetkisi

Kanuni idare ilkesi gereğince idarenin kuruluş ve faaliyetlerinin kanuna dayanması gerekir. Ancak Anayasa uyarınca bakanlıkların kuruluşu, kaldırılması, görevleri ve teşkilat yapısı doğrudan Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlendiğinden, bu durum kanuni idare ilkesinin anayasal bir istisnasını oluşturur.

2. Kendi isteğiyle ve yasal usulüne uygun biçimde memurluktan istifa eden bir kişinin, yeniden devlet memurluğuna atanabilmesi için geçmesi gereken asgari bekleme süresi ne kadardır?

• A) 2 yıl
• B) 3 yıl
• C) 6 ay ✓
• D) 3 ay
• E) 1 yıl

Usulüne uygun olarak çekilen devlet memuru altı ay geçmeden yeniden memurluğa alınamaz. Devir ve teslim yükümlülüğüne ya da olağanüstü hâllerde görevi bırakma kurallarına aykırılık hâlinde daha uzun bekleme süreleri veya yeniden alınmama sonucu doğabilir. Kurallara uygun istifada bekleme süresi 6 aydır.

3. Aşağıdaki hukuki ve idari yöntemlerden hangisi idarenin kamu yararı amacıyla mal veya teşebbüs edinmesini sağlayan yollardan biri değildir?

• A) İstimval
• B) Devletleştirme
• C) Kamulaştırma
• D) Özelleştirme ✓
• E) Kamulaştırmasız el atma

Kamulaştırma, devletleştirme ve istimval idarenin kamu yararı amacıyla mal veya işletme edinmesine yönelik yöntemlerdir. Özelleştirme ise kamuya ait mal veya işletmelerin özel sektöre devredilmesini ifade eder; idarenin mal edinmesi değil, kamusal mülkiyetin azaltılması sonucunu doğurur. Özelleştirmede mal kamuya geçmez, kamudan özel kesime aktarılır.

4. Kamu yararı gerekçesiyle, özel mülkiyetteki bir taşınmazın bedelinin peşin ödenmesi koşuluyla mülkiyetinin kamuya geçirilmesi işlemi hangisidir?

• A) Kamulaştırma ✓
• B) Satın alma
• C) Devletleştirme
• D) Trampa (takas)
• E) İstimval

Kamulaştırma, devlet veya diğer kamu tüzel kişilerinin kamu yararının gerektirdiği hâllerde özel mülkiyetteki taşınmazın tamamını veya bir bölümünü gerçek karşılığını ödeyerek zorla edinmesidir. İstimval olağanüstü dönemlerde esas olarak taşınır mallara, devletleştirme ise özel teşebbüslere yöneliktir. Kamu yararı, özel taşınmaz ve bedel unsurları kamulaştırmayı gösterir.

5. Merkezi idarenin taşradaki en üst temsilcisi olan valinin, merkeze danışmadan merkez adına karar alıp uygulayabilmesini sağlayan anayasal ilke hangisidir?

• A) Yetki devri
• B) İmza devri
• C) Vesayet denetimi yetkisi
• D) Yetki genişliği ilkesi ✓
• E) Hiyerarşik denetim yetkisi

Yetki genişliği, merkezî idarenin taşra teşkilatında valiye merkeze danışmadan merkez adına karar alma ve uygulama imkânı tanır. Amaç merkezden yönetimin bürokrasi ve gecikme sakıncalarını azaltmaktır. Yetki merkez adına ve taşrada kullanılıyorsa kavram yetki genişliğidir.

6. 657 sayılı Kanun'da sayılan ve güvenceli bir kariyer mesleği olmayıp özel atama usullerine tabi olan istisnai memurluk kadrolarından biri olmayan görev hangisidir?

• A) Bakan yardımcılığı
• B) Büyükelçilik
• C) Valilik
• D) Bakanlık müşavirliği
• E) İlçe Kaymakamlığı ✓

Valilik, büyükelçilik, bakan yardımcılığı ve kanunda sayılan müşavirlikler istisnai memuriyetlere örnektir. Kaymakamlık ise özel sınav ve yetiştirme sürecine dayanan güvenceli bir meslek memurluğudur. Kaymakam istisnai memur değil, kariyer ve meslek memurudur.

7. Taşra idaresinin yetkili amirlerinden hangisi görev yaptığı ilde hem devlet tüzel kişiliğini hem de doğrudan Cumhurbaşkanını temsil eder?

• A) İl Valisi ✓
• B) İlçe Kaymakamı
• C) Büyükşehir belediye başkanı
• D) İlçe belediye başkanı
• E) Mahalle muhtarı

Vali ilde devletin ve Cumhurbaşkanının temsilcisi, merkezî idarenin en üst görevlisi ve il genel idaresinin başıdır. Kaymakam ilçe idaresinin başı olmakla birlikte valinin gözetim ve denetimi altında görev yapar. İl düzeyinde devlet ve Cumhurbaşkanını temsil eden makam validir.

8. İdare hukukunun genel özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi idare hukukunun temel özellikleri arasında yer alır?

• A) Bireysel uyuşmazlıkları çözme ve taraflar arasında eşitlik esası
• B) Dağınık mevzuat yapısı, bireysel uyuşmazlıkları çözme ve kamu yararı
• C) Dağınık mevzuat yapısı, kamu yararı, içtihadi niteliği ve taraflar arası eşitlik esası
• D) Dağınık mevzuat yapısı, bireysel uyuşmazlıklar, kamu yararı ve içtihadi niteliği
• E) Dağınık mevzuat yapısı, kamu yararı amacı ve içtihadi niteliği ✓

İdare hukuku kuralları tek bir kanunda toplanmadığı için tedvin edilmemiştir; kamu yararı gerçekleştirilmeyi amaçlar ve idari yargı içtihatlarıyla gelişen dinamik bir yapıya sahiptir. Bireyler arasındaki eşit ilişkiler özel hukukun konusudur. İdare hukukunda idare kamu gücü ayrıcalıkları nedeniyle üstün konumdadır. I, III ve IV idare hukukuna; II ve V özel hukuk ilişkilerine aittir.

9. Devlet memurlarına uygulanan aşağıdaki disiplin cezalarından hangisi doğrudan kurumların Yüksek Disiplin Kurulu tarafından verilir?

• A) Devlet memurluğundan çıkarma cezası ✓
• B) Uyarma cezası
• C) Kınama cezası
• D) Kademe ilerlemesinin durdurulması
• E) Aylıktan kesme cezası

Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını disiplin amirleri verir. Kademe ilerlemesinin durdurulmasına disiplin kurulunun görüşü alındıktan sonra atamaya yetkili amir karar verir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasını ise Yüksek Disiplin Kurulu verir. En ağır disiplin cezası olan memurluktan çıkarma Yüksek Disiplin Kurulunun yetkisindedir.

10. 657 sayılı Kanun kapsamında, memura görev ve davranışlarında daha dikkatli davranması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesi hangi disiplin cezasıdır?

• A) Aylıktan kesme cezası
• B) Uyarma cezası ✓
• C) Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası
• D) Kınama cezası
• E) Geçici görevden uzaklaştırma tedbiri

Uyarma, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Kınama ise memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Görevden uzaklaştırma disiplin cezası değil, ihtiyati bir tedbirdir. Daha dikkatli olma bildirimi uyarma; kusurlu olduğunun bildirimi kınamadır.

11. Anayasal olarak yönetmelik çıkarma yetkisine sahip kurumlar değerlendirildiğinde, hangileri bu yetkiyi kullanabilir?

• A) Gazi Üniversitesi, Sağlık Bakanlığı ve YÖK
• B) Sağlık Bakanlığı
• C) Gazi Üniversitesi ve Sağlık Bakanlığı
• D) Gazi Üniversitesi, Sağlık Bakanlığı, YÖK ve TOBB'un tamamı ✓
• E) Gazi Üniversitesi, Sağlık Bakanlığı ve TOBB

Anayasa'ya göre Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri kendi görev alanlarını ilgilendiren konularda yönetmelik çıkarabilir. Gazi Üniversitesi, YÖK ve TOBB kamu tüzel kişisidir; Sağlık Bakanlığı da bakanlık olarak bu yetkiye sahiptir. Fakültenin ayrı kamu tüzel kişiliği bulunmaz. I, II, III ve IV yetkilidir; fakülte üniversiteden ayrı tüzel kişiliğe sahip değildir.

12. Devlet memurlarının kademe ilerlemesi yapabilmesi için, bulundukları kademede yasal olarak en az kaç yıl çalışmış olmaları şarttır?

• A) 4 yıl
• B) 3 yıl
• C) 1 yıl ✓
• D) 5 yıl
• E) 2 yıl

Kademe, derece içinde görevin önemi ve sorumluluğu artmadan memurun aylığındaki ilerlemedir. Kademe ilerlemesi için memurun bulundukları kademede en az bir yıl çalışması ve derecesinde ilerleyebileceği bir kademenin bulunması gerekir. Kademe ilerlemesindeki asgari çalışma süresi 1 yıldır.

13. Kamu teşkilatında üst derecedeki makamların ast makamlar ve memurlar üzerinde sahip olduğu genel denetim ve emir verme yetkisi hangisidir?

• A) Kamu hizmeti
• B) Kamu yararı
• C) İdari vesayet
• D) Kamu gücü
• E) Hiyerarşi ✓

Hiyerarşi, aynı kamu tüzel kişiliği içinde üstün ast üzerinde emir verme, işlemleri denetleme, değiştirme veya kaldırma gibi yetkilere sahip olduğu hukuki ilişkidir. Bu yetki genel ve olağan niteliktedir. Aynı teşkilat içindeki üst-ast denetimi hiyerarşidir; farklı tüzel kişiler arasındaki denetim idari vesayettir.

14. Mevzuatımıza göre, ülke genelinde emniyet, asayiş ve kamu düzeninin sağlanmasından birinci derecede sorumlu olan makam hangisidir?

• A) Milli Savunma Bakanı
• B) İçişleri Bakanı ✓
• C) Cumhuriyet Başsavcısı
• D) Cumhurbaşkanı
• E) Emniyet Genel Müdürü

Ülkenin genel emniyet ve asayişinin sağlanmasından İçişleri Bakanı sorumludur. Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bu alandaki görevlerini İçişleri Bakanlığı bünyesinde yürütür. Ülke çapındaki genel emniyet ve asayiş sorumluluğu İçişleri Bakanına aittir.

15. Olağanüstü dönemlerde veya savaş hallerinde, idarenin özel mülkiyette bulunan taşınır malların mülkiyetini bedeli karşılığında kamuya geçirmesi işlemi hangisidir?

• A) Devletleştirme
• B) Kamulaştırmasız el atma
• C) İstimval ✓
• D) Kamulaştırma
• E) Geçici işgal

İstimval, olağanüstü dönemlerde ihtiyaç duyulan özel mülkiyetteki taşınır malların mülkiyetinin veya kullanım hakkının karşılığı ödenerek zorla kamuya geçirilmesidir. Kamulaştırma taşınmazlara, devletleştirme ise özel teşebbüslere yöneliktir. Olağanüstü dönem, taşınır mal ve bedel unsurları birlikte istimvali gösterir.