İdare Hukuku 5

1. Köy Kanunu'na göre köy muhtarını ve ihtiyar heyetini seçme yetkisine sahip olan köy derneği kimlerden teşekkül eder?

• A) Köyde ikamet eden ve seçmen niteliğine sahip kadın ve erkek seçmenlerin tamamından ✓
• B) Mahalli seçimlerde aday olan köy sakinlerinden
• C) Aynı ilçede yer alan komşu köylerin muhtarlarından
• D) Köy ihtiyar heyeti tarafından seçilen köy temsilcilerinden
• E) Köy ihtiyar heyeti ve köy azalarından

Köy derneği, köydeki kadın ve erkek seçmenlerin tamamından oluşan doğrudan katılım organıdır. Köy muhtarı ve ihtiyar meclisi bu seçmenler tarafından belirlenir. Köy derneği yalnızca seçilmiş üyelerden oluşmaz. Köy derneği, köyün seçmen niteliğindeki bütün halkıdır.

2. Anayasal çerçevede, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (meslek odaları ve birlikleri) kapsamında yer alan kurumlar hangileridir?

• A) Kamu Denetçiliği Kurumu ve SGK
• B) TOBB, Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye Barolar Birliği
• C) Belirtilen tüm kurumların tamamı
• D) TOBB ve Türkiye Barolar Birliği ✓
• E) Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye Barolar Birliği

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Türkiye Barolar Birliği, meslek mensuplarının ortak ihtiyaçlarını karşılamak ve meslek düzenini korumak amacıyla kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır. Kamu Denetçiliği Kurumu ve Sosyal Güvenlik Kurumu meslek kuruluşu değildir. Yalnız I ve III belirli meslek gruplarının kanuni birlikleridir.

3. Barolar ve ticaret odaları gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının özellikleri hakkında hangisi yanlıştır?

• A) Kendilerine ait özerk bütçeleri ve mal varlıkları bulunur.
• B) Yönetim organlarını kendi üyeleri arasından seçimle belirlerler.
• C) Mesleği serbestçe icra edebilmek için bu kuruluşlara üyelik zorunlu değildir. ✓
• D) Kuruluşları kanunla veya kanunun verdiği açık yetkiyle gerçekleşir.
• E) Anayasal çerçevede kamu tüzel kişiliği niteliğine sahiptirler.

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları kanunla kurulan, kamu tüzel kişiliğine ve özerk bütçeye sahip kuruluşlardır; organlarını üyeleri arasından seçerler. Kural olarak belirli bir mesleği serbestçe icra edebilmek için ilgili meslek kuruluşuna üyelik zorunlu değildir ifadesi yanlıştır. Bu kuruluşların temel özelliklerinden biri zorunlu üyelik esasıdır; zorunlu olmadığını söyleyen ifade yanlıştır.

4. Aşağıda verilen idari birim ve makam eşleştirmelerinden hangisinin arasında hiyerarşik denetim ilişkisi mevcuttur?

• A) İçişleri Bakanlığı ile İl Valiliği ✓
• B) Büyükşehir belediyesi ile sınırları içindeki ilçe belediyesi
• C) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Ankara Ticaret Odası
• D) Cumhurbaşkanlığı ile Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)
• E) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Karayolları Genel Müdürlüğü

Hiyerarşi aynı kamu tüzel kişiliği içindeki üst ve ast birimler arasında bulunur. İçişleri Bakanlığı ile valilik devlet tüzel kişiliği içinde yer aldığından aralarında hiyerarşi vardır. Diğer eşleştirmelerde ayrı kamu tüzel kişilikleri bulunduğundan hiyerarşi kurulamaz. Bakanlık ile valilik aynı devlet tüzel kişiliğinin merkez ve taşra birimleridir.

5. Tek bir kamu tüzel kişiliği içerisindeki ast-üst denetim ilişkisi olan hiyerarşik yapıya uygun örnek eşleştirmesi hangisidir?

• A) Cumhurbaşkanı ile Cumhurbaşkanı yardımcısı arasındaki ilişki
• B) Bakan ile bakan yardımcısı arasındaki ilişki
• C) Bakanlık ile bağlı kuruluş niteliğindeki TCDD arasındaki ilişki
• D) Odalar ve Borsalar Birliği ile yerel ticaret odası arasındaki ilişki
• E) Cumhurbaşkanı - yardımcısı ile bakan - bakan yardımcısı ilişkileri ✓

Hiyerarşi, aynı kamu tüzel kişiliği içindeki üst ile ast arasındaki denetim ilişkisidir. Cumhurbaşkanı ile Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakan ile bakan yardımcısı aynı teşkilat içindeki üst-ast ilişkisine örnektir. TCDD ile Bakanlık ve ticaret odası ile TOBB ise ayrı kamu tüzel kişilikleri arasındaki ilişkilerdir. Aynı tüzel kişilik içindeyse hiyerarşi, farklı kamu tüzel kişileri arasındaysa kanunun öngördüğü ölçüde idari vesayet söz konusudur.

6. Aşağıde belirtilen kamu görevlilerinden hangisi merkezi idare teşkilatına mensup bir memur veya yetkili değildir?

• A) İlçe Kaymakamı
• B) Köy muhtarı ✓
• C) Bakan
• D) İlçe milli eğitim müdürü
• E) İl Valisi

Vali, bakan, kaymakam ve ilçe millî eğitim müdürü devlet tüzel kişiliği içindeki merkezî idarenin merkez veya taşra görevlileridir. Köy muhtarı ise ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip köy mahallî idaresinin seçilmiş organıdır. Köy muhtarı merkezî idarenin memuru değil, yerinden yönetim kuruluşu olan köyün organıdır.

7. 657 sayılı Kanun'a tabi memurların tabi olduğu yasaklar ve sınırlamalar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi memurlar için yasaklanmış bir davranış değildir?

• A) Genel ve yerel seçimlerde anayasal bir hak olarak oy kullanma ✓
• B) Kendi görev ve denetim alanındaki teşebbüslerden menfaat veya çıkar sağlama
• C) Aktif siyasi faaliyette bulunma veya bir siyasi partiye üye olma
• D) Kendi adına serbest sanat icra etme veya ticari faaliyette bulunma
• E) Toplu olarak grev yapma veya grev kararlarına iştirak etme

Memurların siyasi partiye üye olması, grev yapması, ticaret ve kazanç getirici belirli faaliyetlerde bulunması ile denetledikleri teşebbüslerden menfaat sağlaması yasaktır. Vatandaşlık hakkı olan seçimlerde oy kullanmak ise memurlara yasak değildir. Siyasi tarafsızlık yasağı oy verme hakkını ortadan kaldırmaz.

8. Yürütme organının yürüttüğü idari fonksiyonun özellikleri hakkında hangisi yanlıştır?

• A) Temel konusu toplumsal kamu hizmetleridir.
• B) Belirli şahısların özel çıkarlarını korumak ve gerçekleştirmek temel amacıdır. ✓
• C) Kesintisiz ve sürekli bir nitelik taşır.
• D) Hukuki olarak tek taraflı idari işlemlerle yürütülür.
• E) Bireylerin günlük yaşantısıyla doğrudan ve sürekli bağlantılıdır.

İdari fonksiyonun konusu kamu hizmetleri, temel amacı ise kamu yararının gerçekleştirilmesidir. Faaliyetler süreklidir, idari işlemler aracılığıyla yürütülür ve bireylerin günlük yaşamıyla doğrudan ilişkilidir. Belirli kişilerin özel yararı idari fonksiyonun esas amacı olamaz. İdare özel yarar için değil kamu yararı için faaliyet gösterir.

9. Kamu görevlerine alımlarda aranan liyakat ilkesinin kapsamı ve gerekleri düşünüldüğünde, hangisi bu ilkeyle doğrudan ilişkili değildir?

• A) Adayların sahip olduğu yetenek ve ehliyetin öncelikli ölçüt alınması
• B) Personel alım ilanlarının şeffaf biçimde kamuoyuna duyurulması
• C) Sınav ve mülakatların her aşamasında tarafsızlık gözetilmesi
• D) Kurumun mevcut personelini eğitmek için yurt dışına göndermesi ✓
• E) Görevin gerektirdiği en donanımlı adayın seçilmesi

Liyakat; kamu görevine giriş, yükselme ve görevlendirmelerde açıklık, yeterlilik, tarafsızlık ve başarı ölçütlerinin esas alınmasını gerektirir. Kurumların okul açması veya personeli eğitim için yurt dışına göndermesi ise hizmet içinde yetişme ve yükselme imkânıyla bağlantılı kariyer ilkesine ilişkindir. En uygun adayın nesnel ölçütlerle seçilmesi liyakat; personelin yetiştirilmesi kariyerdir.

10. Belediye başkanının görevden düşürülmesi veya başkanlık sıfatının nihai olarak sona erdirilmesi yetkisi hangi mercidir?

• A) Kaymakam
• B) İçişleri Bakanı
• C) Vali
• D) Belediye meclisi
• E) Danıştay ✓

Belediye başkanının seçilme yeterliliğini kaybetmesi, mazeretsiz şekilde uzun süre görevini terk etmesi veya kanunda belirtilen diğer düşme nedenlerinin gerçekleşmesi hâlinde İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla başkanlık sıfatı sona erer. Geçici görevden uzaklaştırma İçişleri Bakanının, başkanlıktan düşürme ise Danıştayın yetkisidir.

11. 657 sayılı Kanun kapsamında memurlara uygulanan aylıktan kesme disiplin cezasında, memurun brüt aylığından yapılacak kesintinin yasal oran aralığı hangisidir?

• A) Aylığın tamamı
• B) Aylığın 1/2'si
• C) Aylığın 1/30'u ile 1/8'i arası ✓
• D) Aylığın 1/20'si ile 1/5'i arası
• E) Aylığın 1/10'u ile 1/8'i arası

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre aylıktan kesme cezası, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Kesinti, disiplin fiilinin niteliğine göre bu sınırlar içinde belirlenir. Aylıktan kesmenin alt sınırı 1/30, üst sınırı 1/8'dir.

12. Toplumsal huzurun sağlanması amacıyla belirlenen kamu düzeni kavramının klasik unsurları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu unsurlar arasında yer almaz?

• A) Genel ahlak kurallarına uyulması
• B) Toplumsal dirlik ve esenliğin sürdürülmesi
• C) Güvenlik ve asayişin korunması
• D) Genel sağlık şartlarının güvenceye alınması
• E) Toplum genelinde yaygın eğitim düzeyinin artırılması ✓

Kamu düzeni; güvenlik, dirlik ve esenlik, genel sağlık ve genel ahlak unsurlarından oluşur. Kolluk faaliyetleri bu değerlerin bozulmasını önlemeyi ve bozulan düzeni yeniden kurmayı amaçlar. Genel eğitim kamu hizmeti alanlarından biridir ancak kamu düzeninin unsuru değildir. Eğitim bir kamu hizmeti esasıdır; kamu düzeninin klasik ögeleri arasında sayılmaz.

13. Teşkilat yapısı incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlı kurumsal yapılar arasında yer almaz?

• A) Diyanet İşleri Başkanlığı
• B) Devlet Arşivleri Başkanlığı
• C) Genelkurmay Başkanlığı ✓
• D) Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı
• E) Devlet Denetleme Kurulu

Diyanet İşleri Başkanlığı, Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Devlet Arşivleri Başkanlığı ve Devlet Denetleme Kurulu Cumhurbaşkanlığına bağlı yapılardır. Genelkurmay Başkanlığı ise Millî Savunma Bakanlığına bağlıdır. Genelkurmay Başkanlığı Cumhurbaşkanlığına doğrudan bağlı kuruluşlar arasında değil, Millî Savunma Bakanlığı teşkilatı içindedir.

14. Taşra teşkilatının başı olan valinin, merkeze danışma zorunluluğu olmaksızın merkez adına karar alma ve uygulama yetkisi hangisidir?

• A) Geçici yetki devri
• B) Yetki genişliği ilkesi ✓
• C) Hiyerarşik denetim yetkisi
• D) İdari vesayet yetkisi
• E) İdari imza devri yetkisi

Yetki genişliği, merkezî idarenin taşradaki en üst temsilcisi olan valinin, merkeze danışmadan merkez adına karar alıp uygulayabilmesidir. Bu ilke merkezden yönetimin gecikme ve kırtasiyecilik gibi sakıncalarını azaltmayı amaçlar. Yetki valiye aittir, merkez adına kullanılır ve merkezî yönetim sistemi içinde kalır.

15. Merkezden yönetim (merkeziyetçilik) sisteminin özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu sisteme ait bir özellik değildir?

• A) Hizmetler uzmanlıklarına göre bölünerek bakanlıklar halinde teşkilatlanır.
• B) Hizmetlerin sunumu ve planlanması merkezdeki başkent teşkilatında yapılır.
• C) Kamu hizmetlerinin tüm gelir ve giderleri merkezi bütçede toplanır.
• D) Başkent dışındaki taşra birimleri merkezden bağımsız ayrı birer kamu tüzel kişiliğidir. ✓
• E) Tüm idari mekanizma tek bir devlet tüzel kişiliğine dayanır.

Merkezden yönetimde tek bir kamu tüzel kişiliği, yani devlet tüzel kişiliği vardır. Başkent ve taşra teşkilatları bu aynı tüzel kişiliğin parçalarıdır; taşranın merkezden ayrı tüzel kişiliği bulunmaz. Hizmetler merkezde planlanır ve gelir-giderler merkezî bütçede toplanır. Taşra teşkilatı ayrı tüzel kişi değil, devlet tüzel kişiliğinin ülkeye yayılmış uzantısıdır.