VATANDASLIK - yerel yonetimler (Bölüm 2)

1. Belediye başkanı kaç yılda bir seçilir?

• A) 6 yılda bir
• B) 4 yılda bir
• C) 3 yılda bir
• D) 5 yılda bir ✓
• E) 2 yılda bir

Belediye başkanı, belediye meclisi üyeleriyle birlikte 5 yılda bir yapılan mahalli idareler genel seçimlerinde halk tarafından doğrudan seçilir. Bu süre 2014 yılında gerçekleştirilen yasal düzenlemeyle 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetimlerin genel özellikleri arasında yer almaz?

• A) Tüzel kişiliğe sahip olmaları
• B) Kanunla kurulmaları
• C) Seçimle oluşmaları
• D) Özerk bütçeye sahip olmaları
• E) Merkezi hükümete karşı siyasi sorumluluk taşımaları ✓

Yerel yönetimler, merkezi hükümete karşı siyasi sorumluluk taşımaz; hizmet sundukları yerel halka karşı sorumludurlar. Tüzel kişiliğe sahip olmak, seçimle oluşmak, özerk bütçeye sahip olmak ve kanunla kurulmak ise yerel yönetimlerin temel özellikleri arasındadır.

3. 6360 sayılı Kanun'la büyükşehir belediyelerinin sınırları nasıl belirlenmiştir?

• A) Komşu illerle ortak alan oluşturacak biçimde belirlenmiştir
• B) İl mülki sınırlarıyla örtüşecek şekilde genişletilmiştir ✓
• C) Nüfus yoğunluğuna göre belirlenmiştir
• D) Merkezi hükümet tarafından her il için ayrı ayrı saptanmıştır
• E) Yalnızca kent merkezi ve yakın çevresiyle sınırlı tutulmuştur

2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarıyla örtüşecek biçimde genişletilmiş; bu illerde köy ve belde belediyeleri kaldırılarak mahalleye dönüştürülmüştür. Böylece büyükşehirlerdeki il özel idareleri de lağvedilmiştir.

4. Büyükşehir belediyelerinin sınırları 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı Kanun ile nasıl belirlenmiştir?

• A) İlçe sınırlarına göre
• B) Yüzölçümüne göre
• C) Coğrafi bölgelere göre
• D) İl mülki sınırlarına göre ✓
• E) Nüfus yoğunluğuna göre

6360 sayılı Kanun ile büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarına genişletilmiş; köyler mahalle statüsüne alınmıştır.

5. Aşağıdakilerden hangisi belediyelerin zorunlu organlarından biri değildir?

• A) Denetim Komisyonu
• B) Belediye Encümeni
• C) Muhtarlık ✓
• D) Belediye Başkanı
• E) Belediye Meclisi

Belediyenin zorunlu organları Belediye Meclisi, Belediye Encümeni ve Belediye Başkanı'dır. Denetim Komisyonu da zorunlu bir birim olmakla birlikte muhtarlık, belediyeden bağımsız ayrı bir yerel yönetim birimidir.

6. Türkiye'de köy yönetiminin karar organı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Muhtar
• B) İl Genel Meclisi
• C) Köy Derneği
• D) Köy Encümeni
• E) Köy İhtiyar Meclisi ✓

Köy yönetiminin karar organı Köy İhtiyar Meclisi'dir. Yürütme organı muhtardır. Köy Derneği ise danışma niteliğinde bir organdır.

7. Belediyelerde iç denetim işlevi olan ve meclis üyelerinden oluşan birim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İç Denetim Birimi
• B) Belediye Encümeni
• C) Sayıştay
• D) Ombudsman
• E) Denetim Komisyonu ✓

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre, belediye meclisi her yıl kendi üyeleri arasından en az 3 kişiden oluşan Denetim Komisyonu'nu seçer; bu komisyon mali denetim yapar.

8. Türkiye'de büyükşehir belediyesi olmak için gereken asgari nüfus kriteri hangi kanunla getirilmiş olup bu nüfus eşiği kaçtır?

• A) 6360 sayılı Kanun – 1.000.000
• B) 5216 sayılı Kanun – 1.000.000
• C) 5393 sayılı Kanun – 500.000
• D) 5216 sayılı Kanun – 750.000 ✓
• E) 6360 sayılı Kanun – 750.000

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'na göre büyükşehir statüsü kazanmak için nüfusun 750.000'in üzerinde olması gerekmektedir.

9. İl özel idaresinin yürütme organı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Belediye Başkanı
• B) İl Genel Meclis Başkanı
• C) Vali ✓
• D) Kaymakam
• E) İl Encümeni

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'na göre ilin valisi, il özel idaresinin de başı ve yürütme organıdır.

10. Belediye encümeninin başkanlığını aşağıdakilerden hangisi yapar?

• A) Meclis Başkanı
• B) Seçilmiş üyeler arasındaki en kıdemli kişi
• C) İçişleri Bakanlığı temsilcisi
• D) En yaşlı üye
• E) Belediye Başkanı ✓

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre Belediye Encümeni'nin başkanı belediye başkanıdır. Belediye başkanının bulunmadığı durumlarda görevlendireceği başkan yardımcısı başkanlık eder.

11. Aşağıdakilerden hangisi belediyelerin gelir kaynakları arasında yer almaz?

• A) Harç ve katılma payları
• B) Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay
• C) Vergi gelirleri
• D) Gümrük vergileri ✓
• E) Kira gelirleri

Gümrük vergileri merkezi yönetim geliri olup belediyelere tahsis edilmez. Belediyeler; vergiler, harçlar, katılma payları, genel bütçeden aktarılan paylar ve kira gelirleri gibi kaynaklardan yararlanır.

12. Türkiye'de muhtar kimler tarafından seçilmektedir?

• A) Belediye Meclisi tarafından
• B) İl Genel Meclisi tarafından
• C) Vali tarafından
• D) O mahalle veya köyde ikamet eden seçmenler tarafından ✓
• E) İçişleri Bakanlığı tarafından

Muhtarlar, doğrudan demokrasinin en somut uygulamalarından biri olarak mahalle veya köyde ikamet eden seçmenler tarafından doğrudan seçilmektedir.

13. Büyükşehir belediyelerinde ilçe belediyelerinin genel kurula katılımını sağlayan organ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Koordinasyon Merkezi
• B) İl Genel Meclisi
• C) Büyükşehir Belediye Meclisi ✓
• D) Büyükşehir Belediye Encümeni
• E) İlçe Belediye Encümeni

Büyükşehir Belediye Meclisi; büyükşehir belediye başkanı başkanlığında, ilçe belediye başkanları ile ilçe belediye meclislerince seçilen üyelerden oluşmaktadır.

14. 5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre nüfusu kaçın altında olan yerlerde belediye kurulamaz?

• A) 2.000
• B) 10.000
• C) 1.000
• D) 5.000 ✓
• E) 3.000

5393 sayılı Kanun'a göre nüfusu 5.000'in altında olan yerlerde belediye kurulamaz; mevcut belediyeler de nüfusu bu eşiğin altına düşerse köye dönüştürülür.

15. Türkiye'de yerel yönetimlerin merkezi yönetim tarafından denetlenmesi anayasal çerçevede hangi ilkeyle açıklanmaktadır?

• A) Subsidiarite
• B) İdari vesayet ✓
• C) Hizmet yerinden yönetimi
• D) Yetki genişliği
• E) Federalizm

Anayasa'nın 127. maddesine göre merkezi yönetim, yerel yönetimler üzerinde idari vesayet yetkisine sahiptir. Bu denetim; hukuka uygunluk denetimini kapsar, yerindelik denetimini kural olarak kapsamaz.

16. Türkiye'de il özel idarelerinin karar organı olan il genel meclisinin üyeleri ile il özel idaresinin yürütme organı olan il encümeninin yapısına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) İl genel meclisi üyeleri atama yoluyla belirlenir; il encümeni ise yalnızca seçilmiş üyelerden oluşur.
• B) İl genel meclisi üyeleri doğrudan halk tarafından seçilir; il encümeni yalnızca valinin atadığı üyelerden oluşur.
• C) İl genel meclisi üyeleri ile il encümeninin tüm üyeleri doğrudan halk tarafından seçilir.
• D) İl genel meclisi üyeleri vali tarafından atanır; il encümeninin başkanı ise halk tarafından seçilir.
• E) İl genel meclisi üyeleri doğrudan halk tarafından seçilir; il encümeni hem seçilmiş hem de atanmış üyelerden oluşur. ✓

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'na göre il genel meclisi üyeleri ilçeleri temsilen doğrudan halk tarafından seçilir. İl encümeni ise karma bir yapıya sahiptir: il genel meclisinin kendi içinden seçtiği üyeler (seçilmiş) ile valinin birim amirleri arasından belirlediği üyeler (atanmış) bir arada yer alır. Encümenin başkanı ise validir.

17. Büyükşehir belediyesi bulunan bir ilde, büyükşehir belediyesinin görev alanı ile ilçe belediyelerinin görev alanı arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Büyükşehir belediyesi tüm hizmetleri merkezi olarak yürütür; ilçe belediyeleri yalnızca danışma organı niteliği taşır.
• B) İlçe belediyeleri büyükşehir belediyesinden tamamen bağımsız olup kendi sınırlarında her türlü yetkiyi bağımsız kullanır.
• C) İlçe belediyelerinin bazı görev ve gelirleri büyükşehir belediyesiyle paylaşılır; büyükşehir belediyesi üst kademe yönetim işlevi görür. ✓
• D) İlçe belediyeleri, büyükşehir belediyesinin hiyerarşik denetimi altında olup kararlarını büyükşehir belediye meclisinin onayına sunmak zorundadır.
• E) Büyükşehir belediyelerinde ilçe belediyeleri kaldırılmış, tüm yetki tek bir belediyede toplanmıştır.

6360 sayılı Kanun'la şekillenen büyükşehir modelinde büyükşehir belediyesi üst kademe yönetim işlevi görmekte, metro, ana arteryol, su ve kanalizasyon gibi üst ölçekli hizmetleri üstlenmektedir. İlçe belediyeleri varlıklarını sürdürmekte; ancak gelirlerinin bir kısmı büyükşehirle paylaşılmakta ve bazı görevler birlikte yürütülmektedir. Tam bağımsızlık ya da salt danışma organı niteliği söz konusu değildir.

18. Belediye başkanının mazbatasını alarak göreve başlamasından sonra belediye meclisinin yapacağı ilk toplantıda gündemin ilk maddesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bütçenin görüşülmesi
• B) Meclis başkanı ve katip üyelerin seçimi ✓
• C) Belediye başkanının programının okunması
• D) Encümen üyelerinin seçimi
• E) İmar planının görüşülmesi

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca, seçimlerden sonra belediye meclisi ilk toplantısında önce kendi meclis başkanını ve katip üyeleri seçer. Bu seçim meclisin kendi iç düzenini kurmasına yönelik olup encümen üyelerinin seçimi ancak meclis başkanının belirlenmesinden sonra yapılabilir.

19. Köy tüzel kişiliğinin organları ve bu organların karar alma sürecine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Köy derneği (köy genel kurulu) köyün en yüksek karar organıdır.
• B) İhtiyar heyeti, köy ile ilgili önemli konularda muhtara danışmanlık eder ve bazı konularda karar alır.
• C) İhtiyar heyeti köyde yargı yetkisini kullanan ve kararları kesin olan bağımsız bir organdır. ✓
• D) Köy derneği, köyde oturan ve oy kullanma hakkına sahip kişilerden oluşur.
• E) Muhtarlık, köyün yürütme organı olup muhtar köy tüzel kişiliğini temsil eder.

442 sayılı Köy Kanunu'na göre köyün organları; köy derneği (genel kurul), ihtiyar heyeti ve muhtardır. İhtiyar heyeti bir yargı organı değildir; yürütmeye yardımcı karar/danışma organıdır. Yargı yetkisi köyde muhtara ya da heyete değil, devlet mahkemelerine aittir. Dolayısıyla 'yargı yetkisi kullanan ve kararları kesin olan bağımsız organ' ifadesi yanlıştır.

20. Belediye encümenine ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

• A) Encümen, meclisin tatilde olduğu dönemlerde meclisin tüm yetkilerini devralır.
• B) Encümen, hem seçilmiş üyelerden hem de belediye başkanının görevlendirdiği birim amirlerinden oluşur; toplantılara belediye başkanı başkanlık eder. ✓
• C) Encümen üyeleri doğrudan halk tarafından seçilir ve belediye başkanına bağlı değildir.
• D) Encümen, belediyenin en yüksek karar organıdır ve bütçeyi kesin olarak kabul eder.
• E) Encümen, yalnızca belediye meclisinin seçtiği üyelerden oluşur ve belediye başkanı encümene katılamaz.

5393 sayılı Kanun'un 33. maddesine göre belediye encümeni; belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıllık süre için gizli oyla seçtiği üyeler ile belediye başkanının birim amirleri arasından seçtiği üyelerden oluşur. Encümen yürütme ve karar organı niteliği taşımakla birlikte en yüksek karar organı meclistir; bütçeyi de meclis kabul eder.

21. Türkiye'de mahalle yönetimine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Mahalleler tüzel kişiliğe sahip değildir; muhtar ve ihtiyar kurulu halk tarafından seçilir, muhtar köy ve beldelerde olduğu gibi yönetim işlevi görür. ✓
• B) Mahalleler tüzel kişiliğe sahip olup bütçe hazırlayabilir ve borçlanabilir.
• C) Mahalle muhtarları görevlerini yalnızca belediye meclisine karşı yürütür; devlet kurumlarıyla doğrudan ilişki kuramazlar.
• D) Mahalle muhtarlıkları il özel idaresine bağlıdır ve idari açıdan valiye karşı sorumludur.
• E) Mahalle muhtarları belediye başkanı tarafından atanır; ihtiyar kurulu ise seçimle belirlenir.

Mahalleler tüzel kişiliğe sahip değildir; bu yönüyle köylerden ayrılır. Mahalle muhtarı ve ihtiyar kurulu doğrudan halk tarafından seçilir. Muhtar, devlet ile vatandaş arasında köprü görevi görür: nüfus, askerlik, adres gibi işlemlerde aracılık eder. Bütçe yapma ve borçlanma gibi mali yetkileri yoktur.

22. 5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre belediye meclisi kararları üzerinde valinin sahip olduğu denetim yetkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Vali, hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını re'sen iptal edebilir ve bu karar kesindir.
• B) Vali, hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını idare mahkemesine iptal davası açarak durdurabilir; ancak bu dava kararın yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. ✓
• C) Vali meclis kararları üzerinde hiçbir denetim yetkisine sahip değildir; denetim yalnızca Sayıştay tarafından yapılır.
• D) Vali yalnızca belediye başkanının işlemleri üzerinde denetim yetkisi kullanabilir; meclis kararları bu yetkinin dışındadır.
• E) Vali, belediye meclisinin aldığı her kararı onaylamak ya da reddetmek zorundadır; onaylamadığı kararlar yürürlüğe girmez.

5393 sayılı Kanun'un 38. maddesi uyarınca vali, hukuka aykırı gördüğü belediye meclis kararlarını, kararın kendisine bildiriminden itibaren idare mahkemesine iptal davası açabilir. Ancak dava açılması kararın yürütmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması için ayrıca mahkemeden ara karar talep edilmesi gerekir. Vali re'sen iptal yetkisine sahip değildir.

23. Belediyelerin borçlanma yetkisi bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Belediyenin borçlanma miktarı hiçbir üst sınıra tabi değildir; meclis onayı yeterlidir. ✓
• B) Dış borçlanma için belediye meclisi kararının yanı sıra Hazine Müsteşarlığı'nın (ilgili bakanlığın) görüşü alınır.
• C) Belediyeler tahvil çıkarma yoluna da başvurabilir.
• D) Cari harcamalar için alınan kısa vadeli borçlanmada belirli yasal sınırlamalar bulunmaktadır.
• E) Belediyeler, yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan borçlanabilir.

5393 sayılı Kanun'a göre belediyelerin borçlanması belli kurallara ve üst sınırlara tabidir. Örneğin belediyenin toplam borç stoku en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin belirli bir katını geçemez. Meclis kararı gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir; borçlanma miktarı ve türüne göre çeşitli sınırlamalar ve onay mercileri mevcuttur. Bu nedenle 'hiçbir üst sınıra tabi değildir' ifadesi yanlıştır.

24. Türkiye'de yerel yönetim türlerinden biri olan il özel idaresi ile belediye arasındaki temel farklılığa ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Belediyeler tüzel kişiliğe sahipken il özel idareleri tüzel kişiliğe sahip değildir.
• B) İl özel idaresi yalnızca büyükşehir statüsündeki illerde kurulur.
• C) İl özel idaresinin yürütme organı halk tarafından seçilirken belediyenin yürütme organı merkezi hükümet tarafından atanır.
• D) İl özel idaresinin coğrafi hizmet alanı tüm il sınırlarını kapsar; belediyenin hizmet alanı ise belediye sınırları içiyle sınırlıdır. ✓
• E) İl özel idaresi hizmetlerini yalnızca kırsal kesimde sunarken belediye yalnızca il merkezinde hizmet verir.

İl özel idaresinin hizmet alanı il mülki sınırlarının tamamıdır (hem kentsel hem kırsal alan). Belediyenin hizmet alanı ise belediye sınırları (ve mücavir alan) ile sınırlıdır. Her ikisi de tüzel kişiliğe sahiptir. İl özel idaresinin yürütme organının başında vali bulunur (atanmış), belediyenin başında belediye başkanı (seçilmiş) yer alır. 6360 sayılı Kanun'la büyükşehir belediyesi olan illerde il özel idaresi kaldırılmıştır; bu durum seçenek E'yi geçersiz kılar.

25. Belediye meclisi üyelerinin görevden uzaklaştırılması veya belediyenin faaliyetlerinin durdurulmasına ilişkin yetki aşağıdaki makamlardan hangisine aittir?

• A) Vali, il sınırları içindeki tüm belediye meclisi üyelerini soruşturma sonucunda re'sen görevden uzaklaştırabilir.
• B) Meclis üyelerinin görevden uzaklaştırılması ancak Danıştay kararıyla mümkündür; belediyenin feshi ise Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle olur.
• C) Meclis üyeleri ancak mahkeme kararıyla görevden uzaklaştırılabilir; belediyenin feshi ise Danıştay'ın kararı ve Cumhurbaşkanı'nın onayıyla gerçekleşir. ✓
• D) Belediye başkanı, meclis üyelerini tek başına görevden uzaklaştırabilir.
• E) İçişleri Bakanı, soruşturma açılmasına gerek kalmaksızın meclis üyelerini doğrudan uzaklaştırabilir.

5393 sayılı Kanun'a göre belediye meclis üyeliğinin düşürülmesi kararı mahkemeye aittir; idari bir makam bu kararı re'sen veremez. Belediyenin feshi (tüzel kişiliğinin sona erdirilmesi) ise Danıştay'ın kararı ve Cumhurbaşkanı'nın onayıyla gerçekleşebilir. İçişleri Bakanı'nın tek başına uzaklaştırma yetkisi bulunmamaktadır.