VATANDASLIK - yerel yonetimler (Bölüm 3)

1. Türkiye'de yerel yönetimlerin gelirleri arasında yer alan 'genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan paylar' bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Payların dağıtımında nüfus esas alınmakla birlikte yüzölçümü ve gelişmişlik gibi kriterler de kullanılabilir. ✓
• B) Genel bütçe vergi gelirleri payı belediyelerin tek gelir kaynağını oluşturur; diğer gelir türleri yasal olarak yasaklanmıştır.
• C) Bu paylar belediye meclisinin talebi üzerine yılda bir kez aktarılır.
• D) Bu paylar yalnızca büyükşehir belediyelerine aktarılır; ilçe belediyeleri ve il özel idareleri bu paydan yararlanamaz.
• E) Bu paylar merkezi yönetim tarafından belediyelere şartlı (belirli harcama alanına bağlı) olarak aktarılır.

Genel bütçe vergi gelirlerinden yerel yönetimlere aktarılan payların dağıtımında temel ölçüt nüfustur; ancak yüzölçümü, gelişmişlik düzeyi gibi kriterler de pay hesabında etkilidir. Bu paylar şartsız (genel amaçlı) olarak aktarılır, yalnızca büyükşehirlere değil diğer belediyelere ve il özel idarelerine de pay ayrılır (büyükşehir olmayan iller için). Ayda bir düzenli olarak aktarılır, yılda bir değil.

2. Belediyeler arası işbirliği mekanizmalarından biri olan 'belediye birliği'ne ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Belediye birlikleri tüzel kişiliğe sahip değildir; yalnızca koordinasyon toplantısı niteliği taşır.
• B) Belediye birlikleri ancak il sınırları içindeki belediyeler arasında kurulabilir; farklı illerdeki belediyeler birlik oluşturamaz.
• C) Belediye birlikleri tüzel kişiliğe sahiptir ve birden fazla ili kapsayan birlikler de kurulabilir. ✓
• D) Belediye birlikleri içişleri bakanlığına bağlı kamu iktisadi teşebbüsü niteliği taşır.
• E) Belediye birliklerinin kurulabilmesi için Cumhurbaşkanlığı kararnamesi zorunludur.

5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu'na göre belediye birlikleri tüzel kişiliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Birlik kurulabilmesi için İçişleri Bakanlığı'nın izni ve Bakanlar Kurulu (bugün Cumhurbaşkanlığı) kararı gerekmekle birlikte, birlikler farklı illerdeki belediyeleri de kapsayabilir (örn. Marmara Belediyeler Birliği). Kamu iktisadi teşebbüsü değildirler.

3. Büyükşehir belediyesi bulunan illerde 6360 sayılı Kanun'la gerçekleştirilen düzenleme aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurmuştur?

• A) Büyükşehir belediyelerinde ilçe belediyeleri kaldırılmış, yerine belde belediyeleri kurulmuştur.
• B) İl özel idareleri büyükşehir belediyelerine dönüştürülmüş; ilçe belediyeleri ise il özel idaresine bağlanmıştır.
• C) Büyükşehir statüsü yalnızca nüfusu 2 milyonun üzerindeki illere tanınmış, diğer iller bu statüden çıkarılmıştır.
• D) Büyükşehir belediyelerinde belediye meclisi lağvedilmiş, yönetim doğrudan belediye başkanına bırakılmıştır.
• E) Büyükşehir sınırları il mülki sınırlarıyla örtüşür hale getirilmiş ve il özel idareleri bu illerde kaldırılmıştır. ✓

6360 sayılı Kanun (2012) ile Türkiye'de 30 ilde büyükşehir belediyesi kurulmuş ya da mevcut olanların sınırları genişletilmiştir. Bu kanunla büyükşehir belediyelerinin sınırı il mülki sınırlarıyla örtüşür hale getirilmiştir. Bu düzenlemenin en önemli sonuçlarından biri, söz konusu 30 ilde il özel idarelerinin ve köy tüzel kişiliklerinin (mahalle statüsüne alınarak) kaldırılmasıdır.

4. Belediye başkanının görevden uzaklaştırılmasına karar verme yetkisi hangi makama aittir ve bu süreçte hangi güvence işletilir?

• A) Danıştay'a aittir; Danıştay re'sen soruşturma açarak görevden uzaklaştırma kararı verebilir.
• B) İçişleri Bakanı, haklarında soruşturma açılan belediye başkanlarını geçici olarak görevden uzaklaştırabilir; kesin uzaklaştırma ise mahkeme kararına bağlıdır. ✓
• C) İçişleri Bakanı'na aittir; bakan soruşturma açmadan doğrudan görevden uzaklaştırabilir.
• D) Valiye aittir; vali belediye meclisinin onayını alarak belediye başkanını görevden uzaklaştırabilir.
• E) Cumhurbaşkanı'na aittir; herhangi bir yargı kararına gerek kalmaksızın cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle görevden uzaklaştırılabilir.

5393 sayılı Kanun'a göre belediye başkanları hakkında soruşturma açılması hâlinde İçişleri Bakanı, soruşturma süresince geçici olarak görevden uzaklaştırma kararı alabilir. Ancak kesin görevden alma ancak mahkûmiyet kararıyla ya da mahkeme kararıyla gerçekleşebilir. Bu yapı, idari ve yargısal güvenceleri birlikte işleten bir denge mekanizmasıdır.

5. Yerel yönetimlerin özerkliği ilkesi Anayasa'da düzenlenmektedir. Bu ilke çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Yerel yönetimlerin karar organlarının seçimle belirlenmesi zorunlu değildir; kanunla atama usulü de öngörülebilir.
• B) Yerel yönetimler yalnızca idari özerkliğe sahiptir; mali özerklik Anayasa tarafından tanınmamıştır.
• C) Anayasa, yerel yönetimlerin karar organlarının seçimle iş başına gelmesini öngörmekte; ancak merkezi idare tarafından vesayet denetimi yapılmasına da izin vermektedir. ✓
• D) Anayasa, yerel yönetimlerin merkezi yönetimin hiyerarşik denetimine tabi olduğunu açıkça hükme bağlamıştır.
• E) Yerel yönetimler tam özerk yapıya sahiptir; merkezi yönetim hiçbir biçimde denetim yapamaz.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 127. maddesi yerel yönetimlerin karar organlarının seçimle iş başına gelmesini anayasal güvence altına almıştır. Aynı madde merkezi idarenin yerel yönetimler üzerinde 'idari vesayet' denetimi yapabileceğini de öngörmektedir. Bu vesayet denetimi, hiyerarşik denetimden farklı olup hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır. Tam özerklik ya da hiç denetim yapılmaması mevcut anayasal modelle bağdaşmaz.

6. Türkiye'de bir ilin birden fazla ilçeye bölünmesi ve her ilçenin ayrı bir belediye kurmasıyla oluşan yapıda, merkez ilçe belediyesi ile diğer ilçe belediyeleri arasındaki koordinasyonu sağlamak ve bazı hizmetleri bütünleşik yürütmek amacıyla kurulan yönetim birimi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İlçe kaymakamlığı
• B) İl özel idaresi
• C) Belde belediyesi
• D) Büyükşehir belediyesi ✓
• E) Köy idaresi

Büyükşehir belediyeleri, nüfus yoğunluğu yüksek illerde merkez ile ilçe belediyeleri arasındaki hiyerarşik ve koordinasyon ihtiyacını karşılamak üzere kurulmuştur. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'na göre büyükşehir sınırları il mülki sınırıyla örtüşmekte; ulaşım, su, kanalizasyon gibi ortak hizmetler büyükşehir belediyesince yürütülmektedir.

7. 6360 sayılı Kanun ile 2012 yılında gerçekleştirilen düzenlemenin en belirgin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Türkiye'deki tüm köylerin tüzel kişiliğinin kaldırılarak mahalleye dönüştürülmesi
• B) Büyükşehir belediyelerinin doğrudan merkezi yönetime bağlanması
• C) İl özel idarelerinin kaldırılarak yerlerine bölge idarelerinin kurulması
• D) Büyükşehir statüsündeki illerin il özel idarelerinin kapatılması ve köylerin mahalleye dönüştürülmesi ✓
• E) Belediyelerin seçimle işbaşına gelen kurullarının kaldırılması

6360 sayılı Kanun ile büyükşehir statüsüne alınan 30 ilde il özel idareleri lağvedilmiş, o illerdeki köylerin tüzel kişiliği kaldırılarak köyler mahalle statüsüne alınmıştır. Bu düzenlemeyle büyükşehirlerin yetki alanı il mülki sınırına genişletilmiş; köylere sunulan hizmetler büyükşehir ve ilçe belediyelerine devredilmiştir.

8. Belediye başkanının görevden uzaklaştırılmasını gerektiren bir yargılama sürecinde meclis başkanlığını ve belediye yönetimini üstlenen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) En yaşlı meclis üyesi
• B) İlgili ilçenin kaymakamı
• C) Belediye meclisinin kendi içinden seçtiği meclis başkanı ✓
• D) Belediye başkan yardımcısı
• E) İçişleri Bakanlığı'nın atadığı kayyum

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre belediye başkanının herhangi bir nedenle görevi başında bulunamaması durumunda belediye meclisi bir başkan vekili seçer. Meclis, kendi üyeleri arasından bu seçimi yapar; seçilen başkan vekili belediye başkanının görevlerini üstlenir. Kayyum ataması ise ayrı bir hukuki süreçle (genellikle PKK bağlantısı gibi özel gerekçelerle) İçişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirilmektedir.

9. İl özel idaresinin karar organı olan il genel meclisi ile yürütme organı arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru biçimde ifade edilmiştir?

• A) Yürütme organı il genel meclisi başkanıdır; vali danışman sıfatıyla katılır.
• B) Yürütme organı il özel idare müdürüdür; vali ve meclis denetim işlevi üstlenir.
• C) Yürütme organı vali olup il genel meclisi valiye bağlıdır.
• D) Yürütme organı doğrudan il genel meclisidir; encümen yalnızca danışma işlevi görür.
• E) Yürütme organı il encümenidir; vali encümene başkanlık eder. ✓

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'na göre il özel idaresinin organları il genel meclisi (karar organı), il encümeni (yürütme organı) ve validir. Vali, il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir; aynı zamanda il encümenine de başkanlık eder. Bu yapıda vali merkezi yönetimin temsilcisi sıfatını korurken yerel yönetimin de yürütme işlevini üstlenmektedir.

10. Türkiye'de bir belediyenin borçlanmaya gidebilmesi için gerekli koşullar arasında hangisi yer ALMAZ?

• A) Borçlanmanın yatırım bütçesinde yer alan bir proje için yapılması
• B) Cumhurbaşkanlığı'nın her borçlanma işlemi için ayrı ayrı onay vermesi ✓
• C) Toplam borç miktarının kanuni sınırlar içinde kalması
• D) Belediye meclisinin borçlanmaya ilişkin karar alması
• E) Uzun vadeli borçlanmada İçişleri Bakanlığı onayının alınması

5393 sayılı Kanun'a göre belediyeler belirli koşulları sağlayarak borçlanabilir: meclis kararı alınmalı, borç yasal sınırı aşmamalı, borçlanma yatırım projesine dayalı olmalı ve uzun vadeli dış borçlanmalarda İçişleri Bakanlığı onayı aranmalıdır. Ancak her borçlanma işlemi için Cumhurbaşkanlığı onayı zorunlu değildir; böyle bir genel şart mevzuatta yer almamaktadır.

11. Büyükşehir belediyelerinde ilçe belediye başkanları, büyükşehir belediye meclisinde hangi sıfatla yer alır?

• A) İlçe halkının imzaladığı dilekçeyle seçilmiş temsilci olarak
• B) Valilik aracılığıyla görevlendirilen gözlemci olarak
• C) Büyükşehir belediye başkanının atamasıyla geçici üye olarak
• D) Oy hakkı olmayan danışman üye olarak
• E) Büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesi olarak ✓

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'na göre ilçe belediye başkanları, büyükşehir belediye meclisinin doğal (tabii) üyesidir. Bunun yanı sıra her ilçe belediye meclisi, üye sayısına göre büyükşehir belediye meclisine temsilci gönderir. Bu düzenlemeyle ilçelerin büyükşehir kararlarına katılımı ve koordinasyon güvence altına alınmaktadır.

12. Türkiye'de köy idaresinin en üst karar organı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Köy muhtarı
• B) İhtiyar meclisi
• C) Köy idaresi kurulu
• D) Köy danışma kurulu
• E) Köy derneği ✓

442 sayılı Köy Kanunu'na göre köy idaresinin organları muhtar, ihtiyar meclisi ve köy derneğidir. Köy derneği, köyde oy hakkına sahip tüm seçmenlerin katıldığı genel kuruldur ve köyün en üst karar organı niteliğini taşır. İhtiyar meclisi yürütmeye yardımcı danışma-karar organı, muhtar ise yürütme organıdır.

13. Belediye encümeninin yapısı değerlendirildiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Encümen yalnızca atanmış birim müdürlerinden oluşur; meclis üyelerinin encümende yeri yoktur.
• B) Encümen üyeleri yalnızca İçişleri Bakanlığı tarafından atanır.
• C) Encümen, valinin onayladığı kişilerden oluşan danışma kuruludur.
• D) Encümen hem seçilmiş meclis üyelerini hem de atanmış birim amirlerini kapsar; belediye başkanı başkanlık eder. ✓
• E) Encümen tamamen seçilmiş üyelerden oluşur ve belediye başkanı encümene katılamaz.

5393 sayılı Kanun'a göre belediye encümeni karma bir yapıya sahiptir. Belediye başkanı başkanlık eder; meclis tarafından kendi üyeleri arasından seçilen üyeler ile belediye birim amirleri (mali hizmetler müdürü, hukuk işleri müdürü vb.) encümende yer alır. Bu karma yapı, hem demokratik temsili hem de teknik uzmanlığı bir araya getirmeyi amaçlar.

14. Yerel yönetimlerle merkezi yönetim arasındaki ilişkide 'vesayet denetimi' kavramı için en doğru açıklama aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Merkezi yönetimin yerel yönetimlerin her kararını doğrudan iptal etme yetkisi
• B) Merkezi yönetimin yerel yönetimlere her konuda talimat verebilmesi
• C) Sayıştay'ın yerel yönetim bütçelerini onaylaması zorunluluğu
• D) Yerel yönetimlerin kendi kararları üzerinde iç denetim mekanizması kurması
• E) Merkezi yönetimin yerel yönetimler üzerinde hukuka uygunluk ve sınırlı yerindelik denetimi yapması ✓

Vesayet denetimi, Anayasa'nın 127. maddesinde düzenlenmiş olup merkezi yönetimin yerel yönetimler üzerinde uyguladığı hukuka uygunluk denetimidir. Bu denetim sınırlı tutulmuş; merkezi yönetim yerindelik (politika tercihi) denetimini kural olarak yapamaz. Yerel yönetim kararlarını doğrudan iptal etme değil, yargıya başvurma ve gerektiğinde görevden uzaklaştırma gibi sınırlı araçlar kullanılabilmektedir.

15. Belediye meclisinin bir yılda toplam kaç ay olağan toplantı yapacağı ve her toplantının kaç günü aşamayacağı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) 10 ay, her toplantı en fazla 15 gün
• B) 12 ay, her toplantı en fazla 5 gün
• C) 11 ay, her toplantı en fazla 5 gün
• D) 11 ay, her toplantı en fazla 30 gün ✓
• E) 12 ay, her toplantı en fazla 30 gün

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre belediye meclisi, Temmuz ayı haricinde her ayın ilk haftasında toplanır; bu nedenle yılda 11 ay olağan toplantı yapılmış olur. Her olağan toplantı süresi en fazla 30 gün olup bu süre aşılamaz. Temmuz ayında meclis tatil yapar; olağanüstü toplanma ise belediye başkanı veya meclis üyelerinin çağrısıyla mümkündür.

16. Türkiye'de mahalle muhtarları seçimle işbaşına gelmektedir. Bu muhtarlar görev süreleri içinde aşağıdaki hangi görevi doğrudan yerine getiremez?

• A) Devlet kurumlarının mahalle sakinlerine tebligat yapmasına aracılık etmek
• B) Mahalle adına bütçe hazırlayıp meclis onayına sunmak ✓
• C) Mahalledeki sorunları ilgili belediyeye iletmek
• D) Seçmenlerle ilgili listeleri ilgili makamlara bildirmek
• E) Mahalle sakinlerine ikametgâh belgesi düzenlemek

Mahalle muhtarlıkları tüzel kişiliğe sahip değildir; dolayısıyla bağımsız bir bütçeleri bulunmaz ve 'meclis' gibi bir karar organları yoktur. Muhtarlar, 442 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde tebligat aracılığı, ikametgâh belgesi düzenleme, şikâyet ve talepleri iletme gibi işlevler üstlenir; ancak bütçe hazırlayıp onaya sunma yetkileri bulunmamaktadır.

17. Aşağıdaki gelir türlerinden hangisi belediyelerin öz gelir kaynakları arasında yer almaz?

• A) Genel bütçe vergi gelirlerinden aktarılan paylar ✓
• B) Belediye vergileri (ilan ve reklam vergisi, eğlence vergisi vb.)
• C) Taşınmaz kira gelirleri
• D) Su ve atıksu hizmet bedelleri
• E) Çeşitli harçlar ve katılma payları

Belediyeler, kendi mevzuatında tanımlanan vergiler, harçlar, katılma payları, kira gelirleri ve hizmet bedelleri gibi öz gelir kaynakları elde eder. Genel bütçe vergi gelirlerinden aktarılan paylar ise merkezi yönetimden yapılan transfer niteliğinde olup 'öz gelir' sayılmaz; bu gelirler dışsal transferler kapsamında değerlendirilir. Söz konusu paylar 5779 sayılı Kanun çerçevesinde dağıtılmaktadır.

18. İl özel idarelerinin görev alanına giren hizmetler değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi il özel idaresinin değil belediyenin birincil sorumluluk alanına girer?

• A) Tarım, hayvancılık ve kırsal kalkınma hizmetleri
• B) Belediye sınırları içindeki katı atık toplama ve bertaraf ✓
• C) Köy ve bağlı yerleşmelere yönelik yol yapımı ve bakımı
• D) İl düzeyinde özel idare yatırım programlarının hazırlanması
• E) Sosyal hizmetler ve yardım faaliyetleri (belediye bulunmayan alanlarda)

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre belediye sınırları içinde katı atıkların toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesi doğrudan belediyenin görevidir. İl özel idaresi ise belediye sınırları dışında kalan alanlarda (köyler, kırsal kesim) benzer hizmetleri üstlenebilir. Tarım-hayvancılık desteği, köy yolları ve belediye bulunmayan alanlardaki sosyal hizmetler ise il özel idaresinin asli görevleri arasındadır.

19. Türkiye'de yerel yönetimlerin 'özerkliği' Anayasa'nın hangi maddesi ve hangi uluslararası belge çerçevesinde güvence altına alınmıştır?

• A) Anayasa'nın 124. maddesi – Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
• B) Anayasa'nın 127. maddesi – Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı ✓
• C) Anayasa'nın 123. maddesi – BM Yerel Yönetimler Şartı
• D) Anayasa'nın 128. maddesi – OECD Kamu Yönetimi İlkeleri
• E) Anayasa'nın 126. maddesi – AB Bölgeler Komitesi Tüzüğü

Türkiye Anayasası'nın 127. maddesi yerel yönetimlerin kuruluş, görev ve yetkilerini, organlarını ve merkezî idare ile olan ilişkilerini düzenler. Türkiye'nin 1988'de imzaladığı ve 1993'te onayladığı Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı ise yerel özerkliği uluslararası hukukta güvence altına almaktadır. Bu iki temel belge birlikte yerel yönetim özerkliğinin hukuki çerçevesini oluşturur.

20. Belediye başkanı hakkında meclis tarafından 'güvensizlik oyu' kullanılması mümkün müdür? Bu konudaki doğru ifade aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hayır, belediye başkanı ancak İçişleri Bakanlığı'nın teklifi ve Cumhurbaşkanlığı kararıyla görevden alınabilir.
• B) Hayır, belediye başkanı halk tarafından doğrudan seçildiği için meclis güvensizlik oyu kullanamaz; görevden alma yargı kararı veya başka yasal yollarla olur. ✓
• C) Evet, ancak yalnızca mali suistimal iddialarına dayanan güvensizlik oylaması yapılabilir.
• D) Evet, belediye meclisi salt çoğunlukla güvensizlik oyu kullanarak başkanı görevden düşürebilir.
• E) Evet, ancak güvensizlik oyu için meclis üyelerinin üçte ikisinin onayı ve valinin tasdiki gerekir.

5393 sayılı Belediye Kanunu belediye meclisine belediye başkanına karşı güvensizlik oyu kullanma yetkisi tanımamıştır. Belediye başkanı doğrudan halk tarafından seçildiğinden parlamenter sistemdeki gibi güvensizlik mekanizması işletilememektedir. Başkanın görevden uzaklaştırılması; yargı kararı (kesinleşmiş mahkûmiyet, ağır kusur tespiti) ya da 5393 sayılı Kanun'un 47. maddesi kapsamında İçişleri Bakanlığı'nın talebiyle Danıştay kararı gibi yasal yollarla mümkündür.

21. Türkiye'de büyükşehir belediyelerinde görev yapan encümen üyeleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Encümen; belediye başkanı, belediye meclisince seçilen 3 üye ve genel sekreter ile mali hizmetler, imar ve hukuk birimlerinin yöneticilerinden oluşur.
• B) Encümen üyelerinin bir kısmı belediye meclisince, bir kısmı ise belediye başkanı tarafından belirlenir. ✓
• C) Encümen üyelerinin tamamı belediye meclisi tarafından seçilir.
• D) Encümen kararları salt çoğunlukla alınır ve oylar eşit olduğunda belediye başkanının oyu belirleyici değildir.
• E) Encümen toplantılarına belediye başkanının katılamaması hâlinde toplantı iptal edilir.

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'na göre büyükşehir belediye encümeni; belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından seçtiği 3 üye ile genel sekreter, mali hizmetler birim amiri ve hukuk müşavirinden oluşur. Yani üyelerin bir bölümü meclis tarafından seçilmekte, diğerleri ise görevleri itibarıyla belediye başkanı tarafından belirlenmektedir. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

22. 5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre belediye meclisi kararlarını onaylama ve yayımlama süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Belediye başkanı kararları onaylamaz ve iade de etmezse kararlar kendiliğinden kesinleşir.
• B) Belediye başkanı, meclisten gelen kararları 7 gün içinde onaylamak veya iade etmek zorundadır.
• C) Belediye başkanı hukuka aykırı gördüğü kararları doğrudan idare mahkemesine taşıyabilir; meclise iade yolunu kullanmak zorunda değildir.
• D) Belediye başkanı iade ettiği kararı meclis salt çoğunlukla aynen kabul ederse karar kesinleşir. ✓
• E) Belediye başkanı iade ettiği kararı meclis üçte iki çoğunlukla tekrar kabul ederse karar kesinleşir.

5393 sayılı Kanun'a göre belediye başkanı meclisten gelen kararları 5 iş günü içinde onaylar ya da iade eder. İade edilen karar, meclis tarafından salt çoğunlukla (üye tam sayısının yarısından fazlası) aynen kabul edilirse karar kesinleşir ve başkan bu kararı onaylamak zorundadır. Başkan hukuka aykırılık gerekçesiyle idare mahkemesine başvurma hakkına da sahiptir; ancak önce iade yolunu denemesi gerekmez. 5 gün içinde herhangi bir işlem yapılmazsa kararlar kesinleşmiş sayılır (E şıkkı kısmen doğru görünse de iade etmeme ile onaylamama farklı kavramlardır ve bu şık yanıltıcıdır). Doğru yanıt C'dir.

23. İl özel idaresiyle belediye arasındaki temel farklılıklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) İl özel idareleri büyükşehir statüsü kazanan illerde kaldırılmıştır.
• B) İl özel idaresinin karar organı il genel meclisi iken belediyenin karar organı belediye meclisidir.
• C) İl özel idarelerinde vali, merkezi idarenin temsilcisi olmakla birlikte aynı zamanda yerel yönetimin de yürütme organıdır.
• D) Belediyeler yalnızca kent merkezlerinde hizmet sunarken il özel idareleri tüm il sınırları içinde yetkilidir. ✓
• E) İl özel idaresinin yürütme organı vali iken belediyenin yürütme organı belediye başkanıdır.

D şıkkı yanlıştır çünkü belediyeler yalnızca kent merkezleriyle sınırlı değildir; büyükşehir belediyeleri il sınırları içindeki tüm alanda (köyler dahil) hizmet sunar. Ayrıca normal (büyükşehir dışı) belediyeler de belediye sınırları içinde kalmak kaydıyla geniş alanlarda hizmet sunar. Öteki şıklar doğrudur: İl özel idareleri 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir olan illerde kaldırılmıştır (C doğru). Vali hem merkezi idarenin temsilcisi hem de il özel idaresinin yürütme organıdır (E doğru).

24. 6360 sayılı Kanun'la Türkiye'deki yerel yönetim yapısında gerçekleştirilen en kapsamlı değişiklikle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Tüm illerde il özel idareleri kaldırılarak yerlerine bölge idareleri kurulmuştur.
• B) Büyükşehir olan illerde köyler mahalleye dönüştürülmüş, muhtarlıklar ise tamamen kaldırılmıştır.
• C) Nüfusu 750.000'in üzerindeki 30 ilde büyükşehir belediyesi kurulmuş, bu illerdeki il özel idareleri ve köyler kaldırılmıştır.
• D) Büyükşehir statüsü verilen illerde köylerin tüzel kişiliği kaldırılarak mahalle statüsüne alınmış, muhtarlıklar ise varlığını sürdürmüştür. ✓
• E) Büyükşehir belediyelerinin sınırı il mülki sınırlarıyla örtüştürülmüş, bu illerdeki tüm ilçe belediyeleri ilçe belediyesi statüsünde bırakılmıştır.

6360 sayılı Kanun ile nüfusu 750.000'i aşan 14 il daha büyükşehir statüsüne alınarak toplam büyükşehir sayısı 30'a çıkarılmıştır. Bu illerde il özel idareleri kaldırılmış, köylerin tüzel kişiliği sona erdirilmiş ve köyler mahalleye dönüştürülmüştür. Ancak muhtarlıklar kaldırılmamış; köyden dönüşen mahallelerde muhtarlar görevine devam etmiştir. Bu nedenle E şıkkı doğrudur. C şıkkı yanıltıcıdır çünkü muhtarlıkların kaldırıldığını belirtmektedir; bu bilgi yanlıştır.

25. Belediye başkanının görevden uzaklaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Belediye başkanı, belediye meclisinin salt çoğunlukla alacağı güvensizlik oyuyla görevden düşürülebilir.
• B) Belediye başkanı hakkında soruşturma açılması hâlinde İçişleri Bakanı başkanı geçici olarak görevden uzaklaştırabilir. ✓
• C) Belediye başkanı ancak belediye meclisinin üçte iki çoğunluğuyla alacağı kararla görevden düşürülebilir.
• D) Belediye başkanı seçimle göreve geldiğinden hiçbir koşulda görevden uzaklaştırılamaz.
• E) Belediye başkanının görevden alınması yalnızca Danıştay kararıyla mümkündür.

5393 sayılı Kanun ve ilgili mevzuata göre haklarında soruşturma açılan belediye başkanları, soruşturmanın selameti bakımından İçişleri Bakanı tarafından geçici olarak görevden uzaklaştırılabilir. Bu tedbir niteliğinde bir işlemdir ve kesin görevden alma değildir. Belediye meclisinin güvensizlik oyuyla veya Danıştay kararıyla görevden alma gibi mekanizmalar Türk hukukunda mevcut değildir. Doğru yanıt A'dır.