VATANDASLIK - yurutme (Bölüm 4)

1. Aşağıdaki senaryolardan hangisinde Cumhurbaşkanı'nın Anayasa'dan kaynaklanan yetkisini hukuka aykırı biçimde kullandığı söylenebilir?

• A) TBMM seçimlerini yenileme kararı alması
• B) Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yeni bir bakanlık kurması
• C) Yabancı devlet başkanlarıyla uluslararası antlaşma imzalaması
• D) Üst kademe yöneticilerini Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle atayıp görevden alması
• E) Olağanüstü hal döneminde çıkardığı kararname ile bir suçun cezasını artırması ✓

Anayasa m.104 uyarınca Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kişi hak ve hürriyetlerine ilişkin konuları düzenleyemez. Suç ve ceza, kişi özgürlüğünü doğrudan etkileyen, münhasıran kanunla (suçta ve cezada kanunilik ilkesi, m.38) düzenlenmesi gereken bir alandır. Olağanüstü hal kararnameleri bu yasağı aşabilmekle birlikte uluslararası sözleşmelerden doğan yükümlülükler çerçevesindedir; yeni suç ve ceza ihdası bu kapsamda değildir. Diğer şıklar Anayasa'nın açıkça tanıdığı yetkilerdir.

2. 1982 Anayasası'nın 104. maddesi çerçevesinde Cumhurbaşkanı'nın yürütme alanındaki görev ve yetkileri değerlendirildiğinde aşağıdaki hangisi yanlış bir çıkarım olur?

• A) Cumhurbaşkanı, Anayasa Mahkemesi üyelerinin tamamını tek başına seçer ✓
• B) Cumhurbaşkanı kanunları on beş gün içinde yayımlamak ya da TBMM'ye iade etmek zorundadır
• C) Cumhurbaşkanı yürütme yetkisini hem doğrudan kullanabilir hem de bakanlıklar aracılığıyla kullanabilir
• D) Cumhurbaşkanı askeri personele ilişkin atamaları tek başına yapar
• E) Cumhurbaşkanı Milli Güvenlik Kurulu'na başkanlık eder

Anayasa Mahkemesi'nin 15 üyesini Cumhurbaşkanı'nın tamamını seçmesi mümkün değildir. Anayasa m.146 uyarınca 15 üyenin 12'sini Cumhurbaşkanı; 3'ünü ise TBMM seçer (2 üyeyi Sayıştay, 1 üyeyi baro avukatları arasından). Dolayısıyla 'tamamını' ifadesi yanlıştır. Diğer seçenekler Anayasa'ya uygun yetkilerdir.

3. Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle getirilen 'Cumhurbaşkanlığı kararnamesi' ile eski sistemdeki 'kanun hükmünde kararname' arasındaki en temel hukuki fark aşağıdakilerden hangisidir?

• A) KHK'lar yalnızca olağanüstü dönemlerde çıkarılırdı; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yalnızca olağan dönemlerde çıkarılabilir
• B) KHK'lar Resmî Gazete'de yayımlanmadan yürürlüğe girerdi; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yayımlanmadan yürürlüğe girer
• C) KHK'lar yargısal denetime kapalıydı; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir
• D) KHK'ların TBMM onayı zorunluydu; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri için herhangi bir onay gerekmez
• E) KHK'lar kanun alanına girebilir ve kanun gücünde sayılırdı; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kanun alanına giremez ve kanunun altında hiyerarşik konuma sahiptir ✓

Olağan dönem KHK'ları yetki kanununa dayanmakla birlikte kanun gücünde sayılır ve temel haklar dahil pek çok alanı düzenleyebilirdi; Anayasa Mahkemesi yetki kanunu ile uyumunu denetlerdi. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise kanunun altında yer alır, kanunla çelişemez ve temel hak alanına giremez. KHK'lar TBMM tarafından onaylanmaları zorunlu değildi (onaylanmasa da yürürlükte kalabilirdi, ancak TBMM reddedebilirdi). Seçenek C yanlıştır çünkü olağan KHK'lar Anayasa Mahkemesi denetimine tabiydi.

4. Türkiye'de yürütme organının 'sorumsuzluk' ve 'sorumluluk' ilkesi açısından değerlendirildiğinde Cumhurbaşkanı'nın cezai sorumluluğuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Cumhurbaşkanı yüce divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi'nde yargılanabilir; bu karar TBMM üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla alınır ve üçte iki ile sevk edilir
• B) Göreviyle ilgili suçlar nedeniyle TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğuyla soruşturma açılır, üçte iki çoğunlukla Yüce Divan'a sevk edilir ✓
• C) Cumhurbaşkanı yalnızca görev süresi bittikten sonra olağan mahkemelerde yargılanabilir
• D) Cumhurbaşkanı görevdeyken hiçbir suçlama ile yargılanamaz, görev süresi dokunulmazlık sağlar
• E) Cumhurbaşkanı vatana ihanet suçlamasıyla TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararıyla Anayasa Mahkemesi'ne sevk edilebilir

Anayasa m.105 uyarınca Cumhurbaşkanı'nın göreviyle ilgili suçlar için: TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (301 milletvekili) önerge verilir; beşte üçüyle (360 üye) soruşturma açılır; üçte ikisiyle (400 üye) Yüce Divan'a (Anayasa Mahkemesi) sevk kararı verilir. Seçenek C'deki beşte üç/üçte iki sırası ters yazılmıştır. Göreviyle ilgili olmayan suçlar için olağan yargılama yolu açıktır.

5. Olağanüstü hal döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri bakımından Anayasa Mahkemesi'nin yetki sınırı nedir?

• A) Anayasa Mahkemesi bu kararnameleri hem şekil hem esas yönünden tam olarak denetler
• B) Anayasa Mahkemesi yalnızca şekil yönünden denetleyebilir, esas yönünden denetleyemez ✓
• C) Anayasa Mahkemesi kararnamelerin olağanüstü hal kapsamıyla sınırlı olup olmadığını denetleyebilir ancak içeriğini esastan inceleyemez
• D) Anayasa Mahkemesi olağanüstü hal kararnamelerini hiçbir biçimde denetleyemez
• E) Anayasa Mahkemesi kararnameleri denetleyebilir; ancak bu denetim bireysel başvuru yoluyla gerçekleştirilebilir

Anayasa m.148/1 uyarınca olağanüstü hal kararnameleri, şekil bakımından Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir; esas (içerik/kapsam) yönünden denetlenemez. Bu kural, olağanüstü hallerde yürütme organına geniş bir alan tanımak amacıyla benimsenmiştir. Bireysel başvuru yolu ise farklı bir mekanizmadır ve temel hak ihlali iddiasına dayanır; bu doğrudan kararname denetimi değildir.

6. Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde Cumhurbaşkanı'nın TBMM seçimlerini yenileme yetkisine ilişkin aşağıdaki hangi bilgi yanlıştır?

• A) TBMM üye tam sayısının beşte üçü seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda Cumhurbaşkanlığı seçimi de yenilenir
• B) TBMM'nin seçimleri yenileme kararı almış olması tek başına Cumhurbaşkanlığı seçiminin de yapılması sonucunu doğurur
• C) Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verirse kendi seçimi de yenilenir
• D) Seçimlerin yenilenmesi kararı alındığında mevcut Cumhurbaşkanı seçim sonuçlanana kadar görevine devam eder
• E) Seçim yenileme kararı Cumhurbaşkanı'nın tek taraflı takdir yetkisine bırakılmıştır; herhangi bir koşul aranmaz ✓

Anayasa m.116 uyarınca Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilmek için herhangi bir ön koşula bağlı değildir; bu yetki Cumhurbaşkanı'nın takdirindedir. Ancak bu kararı aldığında kendi seçimi de yenilenir; dolayısıyla seçim yenileme bir 'çift taraflı yenileme' niteliği taşır. D şıkkı bu açıdan 'herhangi bir koşul aranmaz' demesi nedeniyle tamamen yanlış değil; ancak soru 'hangisi yanlış' diye sorulduğundan diğer seçenekler anayasal düzenlemeyle uyumlu olduğundan, asıl yanıltıcı-yanlış öneri D'dir: çünkü TBMM'nin 3/5 çoğunluğu da ayrıca seçim yenileme kararı alabilir (bu koşul öngörülmüştür, takdire bırakılmamıştır). Cumhurbaşkanı'nın yetkisi ise koşulsuz takdir yetkisidir. Soru 'koşul aranmaz' ifadesini yanlış konumlandırmaktadır; zira TBMM için 3/5 koşulu vardır. D bu nedenle yanıltıcıdır ama genel sınav mantığında doğrudan hatalı bilgi içeren D seçeneği işaretlenmelidir.

7. Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetki alanlarına ilişkin 2017 sonrası anayasal düzenleme aşağıdakilerden hangisiyle doğru olarak özetlenebilir?

• A) Bakanlıklar kurulurken Danıştay'ın görüşü zorunlu olarak alınır
• B) Bakanlıklar anayasada sayılmıştır; Cumhurbaşkanı yeni bakanlık kuramaz
• C) Bakanlık sayısı Anayasa'da üst sınırla sınırlandırılmıştır
• D) Bakanlıkların kurulması, kaldırılması ve görev alanları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir ✓
• E) Bakanlıklar yalnızca kanunla kurulabilir; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi bu alanda işlevsizdir

Anayasa m.106/son fıkrası uyarınca bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetki ve teşkilatı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir. Bu, yürütme organının iç örgütlenmesinin yasama organından bağımsız biçimde Cumhurbaşkanı tarafından şekillendirilebileceği anlamına gelir. Anayasa'da belirli bakanlıklar sayılmamıştır; Danıştay görüşü zorunlu değildir.

8. Aşağıdaki durumların hangisinde Cumhurbaşkanı seçilememe hâli söz konusu olur?

• A) İkinci turda da salt çoğunluk sağlanamazsa seçim yenilenir
• B) İlk turda salt çoğunluk sağlanamazsa ikinci turda en çok oy alan aday seçilmiş sayılır ✓
• C) İlk turda salt çoğunluk sağlanamazsa ikinci tura en çok oy alan iki aday kalır ve mutlak çoğunluk aranır
• D) İkinci tura kalan adaylardan biri çekilirse yerine üçüncü sıradaki aday geçer
• E) İkinci turda adaylardan biri ölürse seçim otuz gün ertelenir

Anayasa m.101 ve Cumhurbaşkanlığı seçimi mevzuatına göre: İlk turda geçerli oyların salt çoğunluğu (yarıdan fazlası) sağlanamazsa ikinci tur yapılır. İkinci turda ilk iki aday yarışır ve en fazla oy alan kişi —salt çoğunluk aranmaksızın— Cumhurbaşkanı seçilir. Dolayısıyla ikinci turda 'salt çoğunluk' değil 'göreli çoğunluk' (nispi çoğunluk) yeterlidir. B şıkkı bu nedenle doğrudur; A yanlıştır çünkü ikinci turda mutlak çoğunluk aranmaz.

9. Cumhurbaşkanı yardımcılarının hukuki statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi anayasal düzenlemeyle çelişmektedir?

• A) Cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması hâlinde 45 gün içinde seçim yapılıncaya kadar Cumhurbaşkanlığı görevini yürütür
• B) Cumhurbaşkanı yardımcıları milletvekili sıfatını taşımak zorunda değildir
• C) Cumhurbaşkanı yardımcıları hakkında görevleriyle ilgili suçlarda meclis soruşturması açılabilir
• D) Cumhurbaşkanı yardımcıları Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır
• E) Cumhurbaşkanı yardımcıları TBMM'ye karşı siyasi sorumluluk taşır ✓

Anayasa m.106 uyarınca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar yalnızca Cumhurbaşkanı'na karşı sorumludur; TBMM'ye karşı siyasi sorumlulukları yoktur. Bu, cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin temel özelliğidir: yürütmenin yasama organı önünde güven ilişkisi söz konusu değildir. Meclis soruşturması (D şıkkı) ise Anayasa m.106/son uyarınca mümkündür; bu cezai sorumlulukla ilgilidir, siyasi sorumlulukla değil.

10. Türkiye'de yürütme organının düzenleyici işlemler hiyerarşisi, en üstten en alta doğru hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?

• A) Kanun – tüzük – Cumhurbaşkanlığı kararnamesi – yönetmelik
• B) Kanun – Cumhurbaşkanlığı kararnamesi – yönetmelik – genelge ✓
• C) Kanun – Cumhurbaşkanlığı kararnamesi – tüzük – yönetmelik
• D) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi – kanun – yönetmelik – genelge
• E) Anayasa – kanun – tüzük – Cumhurbaşkanlığı kararnamesi – yönetmelik

2017 değişiklikleriyle tüzük (nizamname) kaldırılmıştır; artık Türk hukukunda tüzük çıkarılamamaktadır. Güncel hiyerarşi: Anayasa → Kanun → Cumhurbaşkanlığı kararnamesi → Yönetmelik → Genelge/Tebliğ/Sirküler şeklindedir. A ve D seçeneklerinde tüzüğe yer verilmesi hatalıdır; B'de kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yer değiştirmiştir ki bu da hatalıdır. Doğru hiyerarşi C'dir.

11. Milli Güvenlik Kurulu'nun (MGK) yürütme organı içindeki yeri ve kararlarının hukuki niteliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) MGK, yürütme organı içinde danışma niteliğinde bir organdır; kararları tavsiye niteliğindedir ve Cumhurbaşkanı'na sunulur ✓
• B) MGK kararları yargısal denetime tabidir ve idare mahkemelerinde iptal edilebilir
• C) MGK salt askeri üyelerden oluşur; sivil üyeler gözlemci sıfatıyla katılır
• D) MGK'nın gündemini Genelkurmay Başkanı belirler; Cumhurbaşkanı yalnızca başkanlık eder
• E) MGK kararları bağlayıcıdır; Bakanlar Kurulu bunları öncelikle dikkate almak zorundadır

Anayasa m.118 uyarınca MGK, devletin milli güvenlik siyasetinin belirlenmesinde Cumhurbaşkanı'na yardımcı olmak amacıyla kurulmuş danışma organıdır. Kararları tavsiye niteliğindedir; bağlayıcı değildir. Gündem Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. MGK; Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, belirli bakanlar (sivil) ve komutanlardan (askeri) oluşur; salt askeri yapıda değildir. Kararların yargısal denetimi mümkün değildir çünkü hukuki bağlayıcılıkları bulunmamaktadır.

12. Aşağıdaki senaryoda hangi anayasal sorun ortaya çıkmaktadır? 'Cumhurbaşkanı, yürürlükteki bir kanunun vergi oranlarını düzenleyen hükmünü değiştirmek amacıyla Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmış ve bu kararname Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.'

• A) Kararname geçerlidir; vergi oranlarının belirlenmesi yürütmenin münhasır alanındadır
• B) Kararname, Anayasa m.73'teki 'vergilerin kanunla konulacağı' ilkesini ihlal ettiğinden anayasaya aykırıdır ✓
• C) Kararname, yalnızca TBMM Mali Komisyonu'nun onayı alınmadığı için hukuka aykırıdır
• D) Kararname Resmî Gazete'de yayımlandığı için geçerliliğini korur, ancak sonraki kanunla yürürlükten kalkabilir
• E) Herhangi bir sorun yoktur; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi vergi alanını düzenleyebilir

Anayasa m.73/3 uyarınca 'vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.' Vergi alanı, Anayasa'nın açıkça 'kanun' saklı tuttuğu münhasır yasama alanıdır. Anayasa m.104/17 ise bu tür alanlarda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacağını açıkça belirtmektedir. Dolayısıyla söz konusu kararname hem m.73 hem de m.104'ü ihlal eder ve Anayasa Mahkemesi'nde iptal edilebilir. Resmî Gazete'de yayımlanmış olması hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz.

13. 1982 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulunu feshedip yeniden seçime gidebilmek için hangi koşulların birlikte gerçekleşmesi zorunludur?

• A) 45 gün içinde hükümetin kurulamaması ve akabinde kurulan hükümetin güvenoyu alamaması hâlinde Meclis Başkanına danışılarak
• B) 45 gün içinde hükümetin kurulamaması ve Meclis'in salt çoğunlukla onay vermesi
• C) İki hükümet denemesinin de güvenoyu alamaması ve üçüncü denemede yine güvenoyu sağlanamaması üzerine Meclis Başkanına danışılarak seçim kararı alınması ✓
• D) İlk kurulan hükümetin güvenoyu alamaması üzerine doğrudan Cumhurbaşkanının takdiriyle
• E) Meclis'in güvensizlik oyuyla hükümeti düşürmesi ve ardından 60 gün içinde yeni hükümetin kurulamaması

1982 Anayasası'nın 116. maddesi (2017 öncesi düzenleme) ve parlamenter sistem ilkeleri çerçevesinde: ilk kurulan hükümetin güvenoyu alamaması, ikinci denemenin de aynı sonucu vermesi ve üçüncü Başbakan adayının 45 gün içinde hükümet kuramaması ya da kurduğu hükümetin güvenoyu alamaması hâlinde Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanına danışarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni seçime gidecek şekilde feshedebilmekteydi. Tek başına güvensizlik oyu veya salt süre dolması yeterli değildir.

14. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılabilmesi için aşağıdaki koşullardan hangisi ya da hangileri doğrudur? I. Anayasa'da münhasıran kanunla düzenleneceği öngörülen konularda kararname çıkarılamaz. II. Kanunla açıkça düzenlenmiş alanlarda aynı konuyu Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlemek mümkündür. III. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar alanında düzenleme yapamaz.

• A) II ve III
• B) I, II ve III
• C) I ve III ✓
• D) Yalnız III
• E) Yalnız I

Anayasa'nın 104. maddesinin 17. fıkrasına göre Cumhurbaşkanlığı kararnameleri: (1) Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda çıkarılamaz, (2) temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar alanında düzenleme yapamaz, (3) kanunla zaten açıkça düzenlenmiş alanlarda kanuna aykırı olamaz ve kanun varken aynı konuda kararname ile düzenleme yapılırsa kanun hükümleri esas alınır. Dolayısıyla II numaralı önerme yanlıştır; kanunla düzenlenmiş alanda kararname geçerliliğini yitirir. I ve III doğrudur.

15. Aşağıdaki yetkilerden hangisi, 2017 Anayasa değişikliğiyle birlikte Cumhurbaşkanına tanınan ancak daha önce münhasıran TBMM'ye ait olan bir yetki değildir?

• A) Milletlerarası antlaşmaları onaylama
• B) Olağanüstü hâl ilan etme
• C) Bakanlıkların kurulması, kaldırılması ve görevlerinin belirlenmesi ✓
• D) Üst kademe kamu yöneticilerini atama ve görevden alma
• E) Devlet Denetleme Kurulu üyelerini atama

2017 öncesinde bakanlıkların kurulması, kaldırılması ve görevlerinin düzenlenmesi kanunla yapılmaktaydı; yani bu yetki TBMM'ye aitti. 2017 değişikliğiyle bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve teşkilatı Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılabilir hâle geldi. Bu, TBMM'den Cumhurbaşkanına geçen en belirgin yetkilerden biridir. Olağanüstü hâl ilan etme yetkisi zaten yürütme organında olup TBMM onayına tabiiydi; münhasıran TBMM yetkisi değildi. Diğer seçenekler de eskiden beri yürütme organına ait yetkilerdir.

16. Olağanüstü hâl (OHAL) döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) TBMM, OHAL kararnamelerini onaylamazsa kararname kendiliğinden yürürlükten kalkar ancak bu tarihe kadar doğan hukuki sonuçlar geçerliliğini korur. ✓
• B) Anayasa Mahkemesi bu kararnameleri şekil ve esas yönünden denetleyebilir.
• C) OHAL kararnameleri yalnızca olağanüstü hâl süresince geçerli olup OHAL sona erince kendiliğinden yürürlükten kalkar.
• D) OHAL kararnameleri hiçbir yargısal denetime tabi değildir.
• E) OHAL kararnameleri temel hakları ve kişi hürriyetlerini olağan dönemde mümkün olmayan biçimde sınırlayabilir; ancak Anayasa'nın çekirdeğine dokunamaz.

Anayasa'nın 121. maddesi ve Anayasa Mahkemesi içtihadına göre OHAL kararnameleri TBMM tarafından onaylanmadığı takdirde yürürlükten kalkar; ancak o tarihe kadar tesis edilen işlemler geçerliliğini korur. Anayasa Mahkemesi, OHAL kararnamelerini esas yönünden denetleyemez (bu konuda AYM bu yetkinin kendisinde olmadığına hükmetmiştir). OHAL bitince kararnameler kendiliğinden kalkmaz, TBMM oylamasıyla sonuç belirlenir. Hiçbir yargısal denetime tabi olmadığı iddiası da mutlak değildir; bireysel işlemlere karşı idare mahkemesine başvuru yolları açık tutulabilir.

17. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde 'gensoru' kurumunun kaldırılmasının temel anayasal gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yürütme organı artık TBMM'ye karşı kolektif siyasi sorumluluk taşımadığından gensorunun güvensizlik oyuna zemin hazırlayan işlevini yitirmesi ✓
• B) Gensorunun Avrupa Birliği standartlarıyla bağdaşmaması
• C) Cumhurbaşkanının aynı zamanda siyasi parti üyesi olabilmesi nedeniyle gensorunun tarafsızlığını zedelemesi
• D) TBMM denetim komisyonlarının gensorunun tüm işlevlerini üstlenmesi
• E) Gensorunun işlevi soru ve meclis araştırması kurumlarıyla tamamen örtüşmekte olduğundan tekrara neden olması

Parlamenter sistemde gensoru, Bakanlar Kurulunun TBMM'ye karşı kolektif siyasi sorumluluğunun güvencesidir ve güvensizlik oyuyla sonuçlanabilir. 2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçilmesiyle birlikte yürütme organı TBMM'ye karşı kolektif siyasi sorumluluk taşımaktan çıkmıştır. Cumhurbaşkanı parlamentoya değil, doğrudan seçmene karşı sorumludur. Bu nedenle gensorunun varlık amacı ortadan kalkmış ve bu kurum anayasadan çıkarılmıştır.

18. Aşağıdaki seçeneklerde verilen Cumhurbaşkanlığı kararname türleri ile özelliklerinin eşleşmesi hakkında hangisi yanlıştır?

• A) Cumhurbaşkanlığı Genelgesi – Bağlayıcılığı yalnızca yürütme organı içindir; kişilere doğrudan yükümlülük yükleyemez.
• B) Olağan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi – Anayasa'nın Cumhurbaşkanına tanıdığı yürütme yetkisine dayanır; kanunun açıkça düzenlediği alanlarda kanun önceliği vardır.
• C) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi – Kanun hükmünde olup Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilebilir. ✓
• D) OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi – Olağanüstü hâl kapsamındaki temel hak sınırlamalarını içerebilir; TBMM onayına tabidir.
• E) OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi – Olağan dönemde kanunla dahi yapılamayacak düzenlemeler içeremez.

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri 'kanun hükmünde' değildir; bu tanım eski sistemdeki kanun hükmünde kararnamelere (KHK) aitti. Mevcut sistemde Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kanunların altında hiyerarşik bir konumdadır ve kanuna aykırı olamaz. Ayrıca Anayasa Mahkemesi bu kararnameleri denetleyebilir; ancak yetkisinin sınırları OHAL KHK'larından farklıdır. D seçeneğindeki 'kanun hükmünde' ifadesi yanlış bir nitelendirmedir.

19. Türkiye'de olağanüstü hâl ilanı sürecine ilişkin aşağıdaki sıralama ve koşullardan hangisi tam ve doğru biçimde verilmiştir?

• A) Cumhurbaşkanı ilan eder → Aynı gün Resmî Gazete'de yayımlanır → 48 saat içinde TBMM onayına sunulur → TBMM onaylamazsa OHAL kendiliğinden sona erer ✓
• B) Cumhurbaşkanı ilan eder → Derhal TBMM onayına sunulur → TBMM onaylarsa Resmî Gazete'de yayımlanır
• C) Cumhurbaşkanı ilan eder → Yayımlanır → 24 saat içinde TBMM onayına sunulur → TBMM salt çoğunlukla onaylar
• D) Cumhurbaşkanı ilan eder → Bakanlar Kurulu onaylar → TBMM denetler
• E) Bakanlar Kurulu kararıyla ilan edilir → Cumhurbaşkanı onaylar → TBMM onaylar

Anayasa'nın 119. maddesi (2017 sonrası): Olağanüstü hâl, Cumhurbaşkanı tarafından ilan edilir, Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM onayına sunulur. Meclis toplantı hâlinde değilse derhal toplantıya çağrılır. TBMM olağanüstü hâlin süresini kısaltabilir, uzatabilir veya OHAL'i kaldırabilir. Süre her defasında en fazla dört ay uzatılabilir (savaş hâlinde dört aylık sınır uygulanmaz). '48 saat' ifadesi Anayasa'nın lafzına tam uymasa da 'aynı gün sunulur' hükmü B seçeneğindeki temel mantığı destekler. Seçenekler arasında en doğru sistematik sıralamayı B vermektedir.

20. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde yürütme-yasama ilişkisine dair aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

• A) TBMM, seçimlerin yenilenmesine kendi iradesiyle karar veremez; bu yetkiyi tek başına kullanamaz.
• B) Cumhurbaşkanlığına seçilen milletvekili, milletvekilliği sıfatını yitirir.
• C) Cumhurbaşkanı kanunları veto edebilir; TBMM veto edilen kanunu üye tam sayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı onaylamak zorundadır.
• D) Cumhurbaşkanı, milletvekilliği sıfatıyla TBMM'ye girip yasama çalışmalarına katılamaz.
• E) Cumhurbaşkanı bütçe kanunu teklifini TBMM'ye sunar; TBMM kabul etmezse bir önceki yıl bütçesi enflasyon oranında artırılarak uygulanır. ✓

Anayasa'nın 161. maddesine göre TBMM bütçeyi reddederse bir önceki yıl bütçesi yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Ancak 'enflasyon oranı' ifadesi teknik olarak yanlıştır; Anayasa 'yeniden değerleme oranı' demektedir, ki bu farklı bir katsayıdır. Bu fark soru için belirleyici değil; asıl yanlışlık D seçeneğinde değil, dikkatli okumada fark edilecek ince bir ayrımdır. Gerçekte ise B seçeneğini doğrulamak gerekir: Cumhurbaşkanlığına seçilen milletvekili milletvekilliği sıfatını yitirir (Anayasa md. 101). C seçeneği de doğrudur; TBMM tek başına seçim kararı alamaz, Cumhurbaşkanı ile karşılıklı tetikleme mekanizması gerekir. D seçeneğindeki 'enflasyon oranı' ifadesi yanlıştır; Anayasa 'yeniden değerleme oranı' der.

21. Cumhurbaşkanlığı seçiminde hiçbir adayın ilk turda geçerli oyların salt çoğunluğunu alamaması hâlinde ikinci tur seçimi için aşağıdaki kurallardan hangisi uygulanır?

• A) İlk iki aday arasında ikinci tur yapılır; ikinci turda da hiçbir aday salt çoğunluğu alamazsa TBMM üçte iki çoğunlukla birini seçer.
• B) En fazla oy alan iki aday arasında ikinci tur yapılır; ikinci turda da salt çoğunluk aranır.
• C) İlk üç aday arasında ikinci tur yapılır; salt çoğunluk aranmaz.
• D) İlk iki aday arasında ikinci tur yapılır; en fazla oy alan Cumhurbaşkanı seçilir. ✓
• E) İlk tur oylamadan sonra TBMM, birinci gelen adayı Cumhurbaşkanı olarak onaylar.

Anayasa'nın 101. maddesi gereğince: Cumhurbaşkanı seçiminde hiçbir aday ilk turda geçerli oyların salt çoğunluğunu alamazsa, ilk turdan sonraki on dördüncü gün en fazla oy alan iki aday arasında ikinci tur seçimi yapılır. İkinci turda en fazla oy alan aday Cumhurbaşkanı seçilir; bu turda salt çoğunluk aranmaz, göreli çoğunluk yeterlidir. Dolayısıyla A seçeneği doğrudur.

22. Türkiye'de yürütme organının düzenleyici işlemleri hiyerarşisi, üstten alta doğru doğru biçimde hangi seçenekte verilmiştir?

• A) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi → Cumhurbaşkanlığı Genelgesi → Yönetmelik → Tebliğ
• B) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi → Yönetmelik → Cumhurbaşkanlığı Genelgesi → Tebliğ ✓
• C) Yönetmelik → Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi → Tebliğ → Genelge
• D) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi → Yönetmelik → Tebliğ → Genelge
• E) Cumhurbaşkanlığı Genelgesi → Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi → Yönetmelik → Tebliğ

Hiyerarşik sıralama şu şekildedir: Anayasa → Kanun → Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi → Yönetmelik → Cumhurbaşkanlığı Genelgesi → Tebliğ → Sirküler. Cumhurbaşkanlığı genelgesi, yönetmeliklerin altında ve tebliğlerin üstünde yer alır. Yönetmelikler bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri tarafından çıkarılabilir ve Resmî Gazete'de yayımlanması zorunludur. Tebliğ ve genelgeler daha alt düzey düzenleyici işlemlerdir. A seçeneği bu hiyerarşiyi doğru vermektedir.

23. Aşağıdaki ifadelerden hangisi, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde Cumhurbaşkanı ile TBMM arasındaki 'seçim yenileme' mekanizmasını doğru açıklamaktadır?

• A) TBMM üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verirse yalnızca TBMM seçimleri yenilenir.
• B) Yalnızca TBMM, üçte iki çoğunlukla Cumhurbaşkanlığı seçiminin yenilenmesine karar verebilir.
• C) Cumhurbaşkanı, TBMM seçimlerini yenilemek isterse bunu ancak TBMM'nin de aynı kararı almasına bağlı olarak gerçekleştirebilir.
• D) Cumhurbaşkanı her zaman TBMM seçimlerini yenileyebilir; bu karar herhangi bir koşula bağlı değildir.
• E) TBMM, Cumhurbaşkanlığı seçiminin yenilenmesine karar verirse Cumhurbaşkanlığı seçimi de yenilenir; Cumhurbaşkanı da TBMM seçimini yenilemeye karar verirse her iki seçim birlikte yenilenir. ✓

Anayasa'nın 116. maddesi: TBMM, üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verirse hem TBMM hem de Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yenilenir. Cumhurbaşkanı da TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar verirse, bu durumda da her iki seçim birlikte yapılır. Yani herhangi biri seçimleri yenilemeye karar verirse diğerinin seçimi de birlikte yenilenir. Seçimler ayrı ayrı yenilenemez; bu, bir 'birlikte tetikleme' mekanizmasıdır. B seçeneği bu mekanizmayı doğru özetlemektedir.

24. Devlet Denetleme Kurulu (DDK) hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) DDK, yargı kuruluşlarını denetleme yetkisine sahip değildir.
• B) DDK'nın görev alanı kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını da kapsar.
• C) DDK üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve başkanı da Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.
• D) DDK, Türk Silahlı Kuvvetleri'ni denetleme yetkisine sahiptir. ✓
• E) DDK, Cumhurbaşkanının isteği üzerine tüm kamu kurum ve kuruluşlarında inceleme, araştırma ve denetleme yapabilir.

Anayasa'nın 108. maddesi uyarınca DDK; tüm kamu kurum ve kuruluşlarını, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını, kamuya yararlı dernekleri ve vakıfları denetleyebilir. Ancak DDK'nın denetim alanı dışında kalan iki istisna vardır: yargı kuruluşları ve Türk Silahlı Kuvvetleri. Dolayısıyla B seçeneği yanlıştır; DDK, TSK'yı denetleyemez. Silâhlı Kuvvetler'in denetimi kendi iç denetim mekanizmaları ve TBMM aracılığıyla sağlanır.

25. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilen durum, Cumhurbaşkanının TBMM tarafından kabul edilen bir kanunu Anayasa Mahkemesi'ne götürmesi için gerekli anayasal koşulları tam olarak karşılamaktadır?

• A) Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamadan önce AYM'ye şeklî denetim için başvurabilir, AYM onaylarsa yayımlanır.
• B) Cumhurbaşkanı, kanunun yayımından itibaren 15 gün içinde doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açabilir.
• C) Cumhurbaşkanı, kanunun tamamını veya belirli maddelerini veto ederek doğrudan AYM'ye iptal başvurusunda bulunabilir.
• D) Cumhurbaşkanı kanunu TBMM'ye iade edebilir; TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (en az 301 oy) aynı metni aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır; bu durumda yayım öncesinde AYM'ye başvuramaz ancak yayım sonrası bireyler iptal davası açabilir. ✓
• E) Cumhurbaşkanı kanunu meclise iade ettikten sonra TBMM salt çoğunlukla yeniden kabul ederse, Cumhurbaşkanı iade tarihinden itibaren 10 gün içinde AYM'ye başvurabilir.

Anayasa'nın 89. ve 148. maddeleri çerçevesinde: Cumhurbaşkanı, TBMM'de kabul edilen kanunları 15 gün içinde ya yayımlar ya da bir kez daha görüşülmek üzere TBMM'ye iade eder. TBMM iade edilen kanunu üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (301 milletvekili) aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır. Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla AYM'ye başvuru hakkı kanunun yayımından itibaren 60 gün içinde ve 150 milletvekili ile diğer yetkili makamlar tarafından kullanılabilir. Cumhurbaşkanının yayım öncesinde doğrudan AYM'ye başvurma yetkisi yoktur. C seçeneği bu süreci en doğru biçimde özetlemektedir.