Yargı 5

1. Anayasa'da yargıçların bağımsızlığını korumak amacıyla düzenlenen hâkimlik ve savcılık teminatı kapsamında doğrudan yer almayan güvence hangisidir?

• A) Kendi istekleri bulunmadıkça yaş sınırından önce emekliye sevk edilememe güvencesi
• B) Kendileri istemedikçe idari nitelikteki görevlere atanamama güvencesi
• C) Belirli bir yerde sürekli olarak görev yapmayı güvenceleyen coğrafi teminat ✓
• D) Aylık, ödenek ve diğer tüm özlük haklarından mahrum bırakılamama mali güvencesi
• E) Hâkim ve savcıların hiçbir şekilde görevden azledilememesi güvencesi

Hâkim ve savcıların azledilememesi, kendileri istemedikçe Anayasa'da gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaması ve özlük haklarından yoksun bırakılamaması hâkimlik teminatının unsurlarıdır. Mevcut anayasal sistemde belirli bir yerde sürekli görev yapmayı güvenceleyen coğrafi teminat yoktur. Mesleki statünün korunması ile görev yerinin değişmezliği aynı şey değildir. Hâkim ve savcılar koşulları oluştuğunda başka bir yere atanabilir.

2. Türkiye'deki siyasi partilerin gelir, gider ve tüm mali hesaplarının kanuna uygunluğunu denetlemekle görevli anayasal organ hangisidir?

• A) Sayıştay
• B) Vergi Mahkemesi
• C) Danıştay
• D) Türkiye Büyük Millet Meclisi
• E) Anayasa Mahkemesi ✓

Siyasi partilerin gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunu denetleme görevi Anayasa Mahkemesine aittir. Anayasa Mahkemesi bu denetimi yaparken Sayıştaydan yardım sağlar ve verdiği kararlar kesindir. Sayıştay denetime yardımcı olabilir ancak nihai mali denetim ve karar yetkisi Anayasa Mahkemesindedir.

3. I. Bireysel başvuru yolunun kabul edilmesi II. Cumhurbaşkanı yardımcılarının göreve ilişkin suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılanması III. Üye sayısının on beşe indirilmesi Anayasa Mahkemesi'nin yapısı ve yetkileri değerlendirildiğinde, yukarıdakilerden hangileri 2017 Anayasa değişikliği ile getirilen yeniliklerdendir?

• A) Yalnız I
• B) II ve III ✓
• C) Yalnız II
• D) I ve III
• E) Yalnız III

2017 Anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanı yardımcılarının göreve ilişkin suçlar bakımından Yüce Divanda yargılanması düzenlenmiş ve Anayasa Mahkemesinin üye sayısı 15'e indirilmiştir. Bireysel başvuru hakkı ise 2010 Anayasa değişikliğiyle getirilmiştir. Bu nedenle II ve III, 2017 değişikliğine aittir.

4. 2017 anayasa değişiklikleri sonrasındaki güncel yapı dikkate alındığında, Anayasa Mahkemesi toplam kaç üyeden oluşmaktadır?

• A) 17 üye
• B) 13 üye
• C) 18 üye
• D) 22 üye
• E) 15 üye ✓

2017 Anayasa değişikliğiyle Anayasa Mahkemesinin üye sayısı on yediden on beşe indirilmiştir. Üyelerin on ikisini Cumhurbaşkanı, üçünü TBMM seçer. Güncel üye sayısı on beştir; on yedi sayısı değişiklikten önceki yapıya aittir.

5. Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) üye seçimi, görev süreleri ve başkanlık makamı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Üyeler on iki yıllığına seçilir ve görev sürelerini tamamlayan kişilerin yeniden atanması yasaktır.
• B) Mahkeme, üye tam sayısının salt çoğunluğunu arayarak kendi üyeleri arasından gizli oyla bir başkan seçer.
• C) Genel kurul içinden belirlenecek olan başkan ile başkan vekillerinin bu sıfatla görev süresi dört yıldır.
• D) Mahkeme bünyesinde görev alacak olan tüm üyeler doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından seçilip atanır. ✓
• E) Bir kişi anayasal engel nedeniyle en fazla bir kez AYM üyesi olarak seçilebilir.

Anayasa Mahkemesi on beş üyeden oluşur; üyelerin on ikisini Cumhurbaşkanı, üçünü TBMM seçer. Üyeler on iki yıl görev yapar ve ikinci kez seçilemez; Başkan ile başkan vekilleri ise dört yıl için seçilir ve yeniden seçilebilir. Cumhurbaşkanı Mahkemenin üyelerinin çoğunu seçse de tamamını seçmez. ilgili seçenek TBMM'nin seçtiği üç üyeyi yok saydığı için yanlıştır.

6. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararları kural olarak yargı denetimi dışındadır. Ancak anayasa bu kurala bir istisna getirmiştir. Aşağıdaki kurul kararlarından hangisine karşı yargı yoluna başvurulabilir?

• A) Hâkim ve savcılara verilen uyarma ve kınama gibi disiplin cezalarına
• B) Mahkemelerin kaldırılması veya sınırlarının değiştirilmesi tekliflerinin karara bağlanmasına
• C) Hâkim veya savcının meslekten çıkarılması yönünde verilen kurul kararına ✓
• D) Geçici yetkilendirme, yükseltme ve kadro dağıtımı kararlarına
• E) Hâkim ve savcıların mesleğe kabul edilmesi, atanması ve nakledilmesi işlemlerine

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Kurulun bunun dışındaki kararlarına karşı kural olarak yargı mercilerine başvurulamaz. Meslekten çıkarma, kişinin mesleki statüsünü tamamen sona erdiren en ağır işlem olduğu için Anayasa bu kararı yargı denetimine açmıştır.

7. Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan sıfatıyla yargılayabileceği üst düzey makamlar dikkate alındığında, bu yetkinin kapsamı dışında kalan grup hangisidir?

• A) Milletvekilleri ve Anayasa Mahkemesi Başkanı
• B) Milletvekilleri ✓
• C) Milletvekilleri ve Genelkurmay Başkanı
• D) Milletvekilleri, AYM Başkanı ve Genelkurmay Başkanı
• E) Milletvekilleri ve Adalet Bakanı yardımcısı

Anayasa Mahkemesi Başkanı ve Genelkurmay Başkanı göreve ilişkin suçlarından dolayı Yüce Divanda yargılanabilecek kişiler arasındadır. Adalet Bakanı yardımcısı da HSK'nin doğal üyesi sıfatıyla bu kapsamdadır; milletvekilleri ise sırf milletvekili sıfatları nedeniyle Yüce Divanda yargılanmaz. Yüce Divan yetkisi genel bir ceza yargılama yolu değil, Anayasa'da tek tek sayılan üst düzey görevlilerin görev suçlarına özgü bir usuldür. Bu nedenle yalnız I kapsam dışındadır.

8. Özel hukuk uyuşmazlıklarında alternatif bir çözüm yolu olan 'tahkim' müessesesi ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Tahkim yolu yalnızca kamu düzenini doğrudan ilgilendiren ceza veya velayet davalarında uygulanabilir. ✓
• B) Taraflar aralarındaki uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine tarafsız hakemler vasıtasıyla çözebilirler.
• C) Tahkim sürecinin sonunda hakem heyetince verilen kararlar mahkeme ilamı niteliğindedir.
• D) Tahkim yargılaması resmi mahkeme süreçlerine kıyasla genellikle daha esnek ve hızlı işler.
• E) Uyuşmazlığı çözecek olan hakemlerin seçimi taraflarca serbestçe gerçekleştirilir.

Tahkim, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği özel hukuk uyuşmazlıklarının mahkeme yerine hakemlerce çözülmesini sağlayan alternatif bir yargılama yoludur. Boşanma, velayet ve ceza davaları gibi kamu düzenini doğrudan ilgilendiren konular tahkime elverişli değildir. Soru olumsuz köklüdür. Tahkimin yalnızca kamu düzenini ilgilendiren davalarda uygulanabileceğini söyleyen ilgili seçenek kuralın tam tersidir; diğer seçenekler tahkimin genel özelliklerini doğru açıklar.

9. Anayasa Mahkemesi'nin toplam on beş asil üyesinden kaç tanesi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından seçilmektedir?

• A) 12 üye
• B) 7 üye
• C) 3 üye ✓
• D) 4 üye
• E) 11 üye

Anayasa Mahkemesinin on beş üyesinden üçünü TBMM, on ikisini Cumhurbaşkanı seçer. TBMM iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun, bir üyeyi ise baro başkanlarının gösterdiği adaylar arasından belirler. Üye dağılımı TBMM için üç, Cumhurbaşkanı için on ikidir.

10. 2017 Anayasa değişiklikleriyle yargı alanında gerçekleştirilen reformlar incelendiğinde, bu değişiklikler kapsamında yer almayan düzenleme hangisidir?

• A) Hâkimler ve Savcılar Kurulu'na hem Cumhurbaşkanı hem de TBMM tarafından üye seçmesi
• B) Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'nun toplantı yeter sayısının on olarak belirlenmesi
• C) Anayasa Mahkemesi üye sayısının on beşe düşürülmesi
• D) İdari yargı kolundaki Bölge İdare Mahkemelerinin tamamen kaldırılması ✓
• E) Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun üye sayısının on üçe indirilmesi

2017 değişikliğiyle HSK'nin adı ve üye yapısı değiştirilmiş, Anayasa Mahkemesinin üye sayısı on beşe ve Genel Kurul toplantı yeter sayısı ona indirilmiştir. Bölge idare mahkemeleri ise kaldırılmamış, idari yargının istinaf mercileri olarak varlığını sürdürmüştür. Kaldırılan yapılar askerî yargı organlarıdır; Bölge İdare Mahkemeleri bu değişikliğin ardından da görev yapmaya devam eder.

11. Somut norm denetimi (itiraz yolu) ile kanun veya kararnamelerin anayasaya uygunluğunun denetlenmesi hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) AYM'nin esastan ret kararının ardından aynı maddeye karşı on yıl boyunca itiraz edilemez.
• B) Anayasa Mahkemesi kendisine gelen bu başvuruyu en geç altı ay içinde karara bağlar. ✓
• C) Yerel mahkeme, AYM'nin vereceği kararı beklemekle yükümlüdür.
• D) Mahkeme, davada uygulanacak hükmü anayasaya aykırı görürse davayı geri bırakır.
• E) Bu denetim yolu yalnızca kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri için geçerlidir.

Somut norm denetiminde Anayasa Mahkemesi işin kendisine gelişinden itibaren beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu sürede karar verilmezse davaya bakan mahkeme yürürlükteki hükümlere göre davayı sonuçlandırabilir. ilgili seçenekteki altı aylık süre yanlıştır; doğru süre beş aydır. Esastan ret hâlinde aynı hüküm için on yıllık yeniden başvuru yasağı uygulanır.

12. 1961 Anayasası'na 1971 yılında yapılan değişikliklerle eklenen, ancak 2017 anayasa reformuyla askerî yargının sonlandırılması sonucu kapatılan yüksek mahkeme hangisidir?

• A) Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ✓
• B) Uyuşmazlık Mahkemesi
• C) Askerî Yargıtay
• D) Devlet Güvenlik Mahkemesi
• E) Yüksek Seçim Kurulu

Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 1961 Anayasası'na 1971 değişikliğiyle eklenmiş, asker kişileri ilgilendiren idari uyuşmazlıklarda görev yapmıştır. 2017 Anayasa değişikliğiyle askerî yargının kaldırılması üzerine bu mahkeme de hukuk sisteminden çıkarılmıştır. Askerî Yargıtay daha eski bir kurumdur; 1971 değişikliğiyle anayasal sisteme giren mahkeme Askerî Yüksek İdare Mahkemesidir.

13. Sayıştay, kamu kurumlarının bütçelerini, gelir ve giderlerini kimin adına denetlemek ve raporlamakla görevlendirilmiştir?

• A) Hazine ve Maliye Bakanlığı
• B) Danıştay
• C) Cumhurbaşkanı yardımcısı
• D) Türkiye Büyük Millet Meclisi ✓
• E) Cumhurbaşkanı

Sayıştay kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler; sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar. Başkan ve üyeleri de TBMM tarafından seçilir. Sayıştayın yürüttüğü mali denetim yürütme organı adına değil, yasama organı olan TBMM adına yapılır.

14. Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetki alanları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi mahkemenin yerine getirebileceği işlerden biri değildir?

• A) Meclisin yaptığı anayasa değişikliklerini hem şekil hem de esas yönünden incelemek ✓
• B) Vatandaşların yapacağı hak ihlali kapsamındaki bireysel başvuruları karara bağlamak
• C) Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini şekil ve esas yönünden denetlemek
• D) Siyasi partilerin gelir ve giderlerine ilişkin mali denetimleri gerçekleştirmek
• E) Milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması kararına yönelik itiraz başvurularını incelemek

Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini yalnızca şekil bakımından denetleyebilir. Bireysel başvuruları karara bağlamak, siyasi partilerin mali denetimini yapmak, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini denetlemek ve dokunulmazlığın kaldırılmasına karşı başvuruları incelemek Mahkemenin görevleri arasındadır. ilgili seçenek, anayasa değişikliklerinde esas denetimi de mümkün gösterdiği için yanlıştır. Anayasa bu denetimi açıkça şekil yönüyle sınırlandırmıştır.

15. Sosyal güvenlik kurumları ve bütçe kapsamındaki kamu kurumlarının hesaplarını, gelir-giderlerini meclis adına denetleyip kesin karara bağlayan kurum hangisidir?

• A) Danıştay
• B) Vergi Mahkemesi
• C) Bölge İdare Mahkemesi
• D) Anayasa Mahkemesi
• E) Sayıştay ✓

Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler. Sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar ve kanunlarla verilen inceleme görevlerini yerine getirir. “TBMM adına mali denetim” ve “hesapları kesin hükme bağlama” ifadeleri doğrudan Sayıştayı gösterir.