Yargı 6

1. Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) anayasal görev alanları ve yetkileri değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu kurulun görevleri arasında yer almaz?

• A) Adli ve idari yargı mensubu hâkim ve savcıları mesleğe kabul etmek, atamak ve yükseltmek
• B) Hâkim ve savcıların mesleki faaliyetlerini yasalara uygunluk yönünden denetlemek
• C) Mesleki yeterliliği bulunmayanlar hakkında karar almak ve disiplin soruşturmalarını yürütmek
• D) Adalet Bakanlığı'nın mahkeme kaldırılması veya yargı çevresi değişikliği tekliflerini karara bağlamak
• E) Kamu hizmetlerine ilişkin imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında görüş bildirmek ✓

HSK hâkim ve savcıların mesleğe kabulü, atanması, nakli, yükselmesi, disiplin işlemleri ve mahkemelerin yargı çevresine ilişkin tekliflerin karara bağlanması gibi görevleri yerine getirir. Kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında görüş bildirmek ise Danıştayın görevidir.

2. Adli yargı ile idari yargı kolları bünyesindeki mahkemeler arasında doğabilecek görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlayan yüksek mahkeme hangisidir?

• A) Anayasa Mahkemesi
• B) Yargıtay
• C) Uyuşmazlık Mahkemesi ✓
• D) Hâkimler ve Savcılar Kurulu
• E) Danıştay

Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevli bağımsız bir yüksek mahkemedir. Böylece farklı yargı kollarının aynı uyuşmazlıkta çelişen kararlar vermesi önlenir. Yargıtay adli, Danıştay idari yargının yüksek mahkemesidir; iki yargı kolu arasındaki uyuşmazlığı ise Uyuşmazlık Mahkemesi çözer.

3. Meclis Genel Kurulu'nda kabul edilen bir anayasa değişikliğinin şekil (usul) yönünden iptali amacıyla Anayasa Mahkemesi'nde doğrudan iptal davası açma yetkisine sahip olan ikili hangisidir?

• A) TBMM üye tam sayısının beşte biri ile meclisteki en fazla üyeye sahip iki parti grubu
• B) TBMM üye tam sayısının beşte biri, Cumhurbaşkanı ve en fazla üyeye sahip iki parti grubu
• C) Yalnızca yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı
• D) TBMM üye tam sayısının beşte biri ile Cumhurbaşkanı ✓
• E) Yalnızca TBMM üye tam sayısının beşte biri

Anayasa değişikliklerine karşı şekil bozukluğuna dayalı iptal davası yalnızca Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tam sayısının en az beşte biri (120 milletvekili) tarafından açılabilir. Siyasi parti gruplarının anayasa değişikliklerine karşı dava açma yetkisi bulunmamaktadır.

4. Mali yargı ve denetim organı olan Sayıştay'ın anayasal yapısı ve işleyişi hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Kurulun yönetimini yürüten başkan ve diğer tüm üyeler meclis tarafından seçilir.
• B) Teşkilat yapısı ve görevleri Anayasa'nın yargı bölümü başlığı altında düzenlenmiştir.
• C) Vergi davalarında Danıştay ile Sayıştay kararları çelişirse Danıştay'ın kararı üstün tutulur.
• D) Kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını yasama organı adına denetlemekle görevlidir.
• E) Sayıştay'ın verdiği kesin hükümlere karşı ilgililer en geç yedi gün içinde karar düzeltme isteyebilir. ✓

Sayıştayın kesin hükümlerine karşı ilgililer, yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kez karar düzeltilmesi isteminde bulunabilir. Başkan ve üyelerinin TBMM tarafından seçilmesi ile kamu hesaplarını TBMM adına denetlemesi Sayıştayın temel özelliklerindendir. ilgili seçenekteki yedi günlük süre yanlıştır; doğru süre on beş gündür. Vergi ve benzeri mali yükümlülüklerde Danıştay ile Sayıştay kararları çatışırsa Danıştay kararı esas alınır.

5. Anayasal denetim sınırları çerçevesinde, aşağıdaki hukuki işlemlerden hangileri Anayasa Mahkemesi'nin denetim yetkisinin tamamen dışındadır?

• A) Milletlerarası antlaşmalar, İnkılap Kanunları ve OHAL Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ✓
• B) İnkılap Kanunları
• C) Bütçe Kanunu
• D) Olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
• E) Bütçe Kanunu, milletlerarası antlaşmalar, İnkılap Kanunları ve OHAL Cumhurbaşkanlığı kararnameleri

Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. İnkılap Kanunlarının Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülemez ve olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnameleri de Anayasa Mahkemesinde dava konusu edilemez. Bütçe kanunu bir kanundur ve anayasal denetime tabidir. Denetim dışında kalanlar II, III ve IV'tür.

6. Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilen bir yargıç, en geç kaç yaşını doldurduğunda yaş haddinden ötürü emekliye ayrılmak zorundadır?

• A) 45 yaşını
• B) 50 yaşını
• C) 55 yaşını
• D) 65 yaşını ✓
• E) 60 yaşını

Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilir ve altmış beş yaşını doldurunca emekliye ayrılır. Bir kişi ikinci kez Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. On iki yıllık görev süresi dolmadan altmış beş yaşına ulaşan üye yaş haddinden emekliye ayrılır.

7. Türkiye'deki mahkeme yapılanmaları incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi adli yargı kolunda kurulan ilk derece mahkemelerinden biri değildir?

• A) Vergi Mahkemesi ✓
• B) Ağır Ceza Mahkemesi
• C) Sulh Hukuk Mahkemesi
• D) Aile Mahkemesi
• E) Asliye Ticaret Mahkemesi

Aile, ağır ceza, sulh hukuk ve asliye ticaret mahkemeleri adli yargı kolunda yer alır. Vergi mahkemeleri ise idari yargı kolunda, vergi ve benzeri mali uyuşmazlıkları çözmekle görevli ilk derece mahkemeleridir. Mahkemenin baktığı uyuşmazlığın konusu yargı kolunu belirler. Vergi uyuşmazlıkları idarenin işlemlerinden doğduğu için vergi mahkemesi adli değil idari yargı içindedir.

8. Hukuki ve anayasal düzen uyarınca, Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) başkanlık görevini hangi makam sahibi yürütmektedir?

• A) TBMM Genel Kurulu tarafından seçilen adli yargı hâkimi
• B) Adalet Bakanı ✓
• C) Adalet Bakanı yardımcısı
• D) Kurul üyelerinin kendi aralarından seçeceği asil üye
• E) Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından görevlendirilen yargıç

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun Başkanı Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanı yardımcısı ise Kurulun doğal üyesidir; Kurul Başkanı dairelerin çalışmalarına katılamaz. Başkanlık ile doğal üyelik karıştırılmamalıdır. Başkan Adalet Bakanı, doğal üye Adalet Bakanı yardımcısıdır.

9. Yasalaşan kanunların veya mecliste kabul edilen anayasa değişikliklerinin şekil (usul) yönünden iptali talebiyle, Resmi Gazete yayımından itibaren en geç kaç gün içinde dava açılmalıdır?

• A) 15 gün
• B) 60 gün
• C) 10 gün ✓
• D) 90 gün
• E) 45 gün

Kanunların ve anayasa değişikliklerinin şekil bakımından denetlenmesi için iptal davası, Resmî Gazete'de yayımlanmalarından itibaren on gün içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. On günlük şekil denetimi süresi, kanunların esas bakımından iptali için öngörülen altmış günlük süreyle karıştırılmamalıdır.

10. Adli yargı kolundaki ilk derece ceza ve hukuk mahkemelerinin kararları için son temyiz ve denetim mercii hangisidir?

• A) Anayasa Mahkemesi
• B) Danıştay
• C) Sayıştay
• D) Yargıtay ✓
• E) Uyuşmazlık Mahkemesi

Yargıtay, adli yargı kolundaki hukuk ve ceza mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı kararların son inceleme merciidir. İdari yargının temyiz mercii ise Danıştaydır. Yargıtay ile Danıştay arasındaki ayrım yargı koluna göre yapılır: adli yargıda Yargıtay, idari yargıda Danıştay görev yapar.

11. Türkiye'deki idari yargı kolunda yer alan ilk derece ve bölge mahkemelerince verilen kararların son temyiz inceleme mercii olan yüksek mahkeme hangisidir?

• A) Yargıtay
• B) Danıştay ✓
• C) Anayasa Mahkemesi
• D) Bölge İdare Mahkemesi
• E) Bölge Adliye Mahkemesi

Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı kararların son inceleme merciidir. Ayrıca kanunda gösterilen bazı davalara ilk derece mahkemesi olarak da bakar. İdari yargıda Bölge İdare Mahkemesi istinaf, Danıştay temyiz merciidir. Adli yargının yüksek mahkemesi ise Yargıtaydır.

12. Anayasa'ya göre yüksek mahkemeler arasında sayılmadığı halde, hesap yargılaması sonucunda verdiği kararlar kesin nitelik taşıyan kurum hangisidir?

• A) İdare Mahkemesi
• B) Uyuşmazlık Mahkemesi
• C) Sayıştay ✓
• D) Danıştay
• E) Bölge Adliye Mahkemesi

Sayıştay Anayasa'da yüksek mahkemeler arasında sayılmamıştır. Buna rağmen sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlama görevi kapsamında verdiği kararlar kesindir; kanunda belirtilen usulle karar düzeltme istenebilir. Bir kurumun kararlarının kesin olması, onun mutlaka yüksek mahkeme olduğu anlamına gelmez. Sayıştayın temel niteliği TBMM adına mali denetim yapan anayasal bir kurum olmasıdır.

13. Anayasa yargımızda bir hak arama yolu olan bireysel başvuruya (anayasa şikâyeti) başvurabilecek kişiler hangi seçenekte doğru tanımlanmıştır?

• A) Yasama organının en üst amiri sıfatıyla TBMM Başkanı
• B) Anayasa'daki ve AİHS kapsamındaki temel bir hakkının kamu gücüyle ihlal edildiğini iddia eden herkes ✓
• C) Kamu adına ceza davası açmaya yetkili Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
• D) Devlet organlarının işleyişini denetleyen Cumhurbaşkanı
• E) Karar yeter sayısına ulaşarak görüş sunan AYM üyeleri

Bireysel başvuru, Anayasa'da güvence altına alınmış ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel haklarından birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini ileri süren kişilerce yapılabilir. Başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir. Bireysel başvuru belirli devlet görevlilerine tanınmış bir yetki değildir; hakkı güncel ve kişisel olarak ihlal edilen gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri koşulları varsa başvurabilir.

14. Türkiye'deki adli yargı kolunda yer alan özel ve genel mahkemeler incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi hukuk mahkemesi statüsünde yer almaz?

• A) Çocuk Mahkemesi ✓
• B) Sulh Hukuk Mahkemesi
• C) İş Mahkemesi
• D) Asliye Hukuk Mahkemesi
• E) Asliye Ticaret Mahkemesi

Asliye hukuk, asliye ticaret, iş ve sulh hukuk mahkemeleri özel hukuk uyuşmazlıklarını çözmek üzere adli yargının hukuk kolunda görev yapar. Çocuk mahkemeleri ise suça sürüklenen çocuklarla ilgili davalara bakan özel ceza mahkemeleridir. Tüm seçenekler adli yargıda yer alsa da hukuk ve ceza mahkemesi ayrımı yapılmalıdır. Çocuk Mahkemesi hukuk mahkemesi değildir.

15. 1982 Anayasası'nın sistematik yapısı incelendiğinde, yargısal veya denetleyici bir işleve sahip olmasına rağmen, Anayasa'nın 'Yargı' ana bölümü altında düzenlenmeyen kurum hangisidir?

• A) İdari yargının yüksek merci olan Danıştay
• B) Yargı kolları arasındaki uyuşmazlıkları çözen Uyuşmazlık Mahkemesi
• C) Mali denetim yapan Sayıştay
• D) Adli yargının yüksek merci olan Yargıtay
• E) Seçimlerin genel yönetimini yürüten Yüksek Seçim Kurulu ✓

Yargıtay, Danıştay, Sayıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi Anayasa'nın yargı bölümünde düzenlenmiştir. Yüksek Seçim Kurulu ise seçimlerin genel yönetim ve denetimiyle bağlantılı olarak yasama bölümünde yer alır. Yüksek Seçim Kurulunun yargısal nitelikte bir kurul olması, Anayasa sistematiğinde mutlaka yargı bölümünde düzenlendiği anlamına gelmez.