Genel Tekrar Testi - 31

1. Kalkerin yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşmasıyla oluşan bu kayaç, Afyonkarahisar, Bursa ve Marmara Adası çevresinde çıkarılır. Özellikleri verilen yer altı kaynağı hangisidir?

• A) Krom
• B) Mermer ✓
• C) Feldispat
• D) Bor mineralleri
• E) Trona

Kalker,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yer altında yüksek sıcaklık ve basınca uğradığında mermer oluşur. Türkiye mermer rezervleri bakımından zengindir; Afyonkarahisar, Bursa, Muğla, Elazığ ve Marmara Adası önemli çıkarım alanları arasındadır.

2. Türkiye'nin mutlak konumu iklimden denizlerin özelliklerine kadar birçok doğal unsuru etkiler. Aşağıdakilerden hangisi mutlak konumun sonuçlarından biri değildir?

• A) Yıl içinde dört mevsim özelliklerinin belirgin olarak yaşanması
• B) Batıdan doğuya gidildikçe yıllık sıcaklık ortalamalarının düşmesi ✓
• C) Dağların güney yamaçlarında karların daha erken erimesi
• D) Cisimlerin gölge boyunun yıl içinde hiçbir zaman sıfır olmaması
• E) Akdeniz'in tuzluluk oranının Karadeniz'den daha yüksek olması

Dönenceler‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dışında bulunmak gölge boyunun sıfır olmamasını, Kuzey Yarım Küre'de olmak güney yamaçların daha sıcak olmasını sağlar. Enlem farkı Akdeniz'in daha sıcak ve tuzlu olmasında etkilidir. Batıdan doğuya sıcaklığın düşmesi ise yükseltinin artmasıyla ilgilidir ve göreceli konumun sonucudur.

3. Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârlar, sıcaklık ve yağış koşullarını değiştirir. I. Poyraz, sıcaklığı düşürerek Marmara ve Karadeniz'de kar yağışına ortam hazırlar. II. Lodos, sıcak hava getirerek karları hızla eritir ve soba zehirlenmelerine yol açabilir. III. Samyeli, Akdeniz üzerinden bol nem taşıyarak şiddetli yağış bırakır. Bu rüzgârlarla ilgili bilgilerden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Kuzeyden‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ esen poyraz sıcaklığı düşürerek kar yağışı koşullarını destekler (I). Güneybatıdan gelen lodos sıcaklığı yükseltir, karları eritebilir ve soba zehirlenmelerine neden olabilir (II). Samyeli ise Akdeniz'den değil Suriye ve Irak çöllerinden gelir; nemli değil sıcak ve kurutucudur. Bu nedenle I ve II doğrudur.

4. Kalker, jips ve kaya tuzu gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlara karstik arazi denir. Türkiye'de özellikle Akdeniz Bölgesi'nde yaygın olan bu araziler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yer altı suları kireçli bir kimyasal yapıya sahiptir.
• B) Suların derine sızması yüzeyde belirgin bir kuraklığa yol açar.
• C) Tarımsal faaliyetler genellikle geniş karstik polyeler içinde yoğunlaşır.
• D) Yüzey suları bakımından zengin olduklarından baraj inşasına uygundurlar. ✓
• E) Kimyasal tortul kayaçların çözünmesiyle lapya ve dolinler oluşur.

Karstik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kayaçlar çatlaklı ve çözünebilir olduğundan yağış suları hızla yer altına sızar; mağara ve yer altı akarsuları oluşur. Bu durum yüzeyin susuz kalmasına ve baraj yapımının zorlaşmasına yol açar. Tarım daha çok tabanında toprak biriken geniş polye ovalarında yapılır.

5. Türkiye'deki çay yetiştiriciliği hakkında verilen bilgilerden hangisi hatalıdır?

• A) Tuzlu ve kireçli topraklarda daha iyi yetişir. ✓
• B) Asitli ve kireçsiz topraklara uyum sağlar.
• C) Belirli bir yükseltiden sonra sıcaklık yetersizliği nedeniyle yetişemez.
• D) Hasattan sonra kısa sürede işlenmesi gerektiği için fabrikalar üretim alanına yakındır.
• E) Bol yağış ve yüksek nem ister.

Çay‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bitkisi fazla yağışla yıkanmış, asitli ve kireç içermeyen topraklarda iyi gelişir. Tuzlu ve kireçli topraklar çay üretimi için uygun değildir.

6. Doğu Karadeniz'in çay yetiştirilen nemli iklim koşullarında aşağıdaki ürünlerden hangisinin üretimi daha güçtür?

• A) Kivi
• B) Mısır
• C) Turunçgiller
• D) Nohut ✓
• E) Fındık

Nohut,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ olgunlaşırken kurak koşullara ihtiyaç duyar ve aşırı nemden zarar görür. Doğu Karadeniz'in yağışlı iklimi fındık, mısır, kivi ve mikroklima sahalarında turunçgiller için daha uygundur.

7. İzmir ile Erzurum'da aynı hayvan türünü yetiştiren işletmelerin farklı verim değerlerine ulaşması öncelikle hangi faktörle açıklanır?

• A) Doğal bitki örtüsünün farklı olmasına
• B) Pazar büyüklüğünün farklı olmasına
• C) Uygulanan hayvancılık yönteminin farklı olmasına ✓
• D) Ürünün satış fiyatının farklı olmasına
• E) Yağış miktarının farklı olmasına

Mera‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hayvancılığıyla modern ahır ve besi işletmelerinde bakım, yemleme ve ıslah uygulamaları farklıdır. Aynı türden elde edilen verimde belirleyici olan temel unsur kullanılan yetiştirme yöntemidir.

8. Türkiye'nin genç ve kırıklı jeolojik yapısı jeotermal enerji potansiyelini artırmıştır. Bu enerji kaynağının özellikleri ve kullanımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yıllık yağış miktarındaki değişimlerden doğrudan etkilenir. ✓
• B) Kırıklı yer yapısına sahip alanlarda potansiyeli yüksektir.
• C) Elektrik enerjisi üretiminde Ege Bölgesi ilk sırada yer alır.
• D) Fosil yakıtlara göre çevreye verdiği zarar daha düşüktür.
• E) Konutların ve seraların ısıtılmasında alternatif bir kaynaktır.

Jeotermal‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ enerji yerin iç ısısından kaynaklandığı için yıllık yağış değişimlerine doğrudan bağlı değildir. Faylı alanlarda, özellikle Ege'de potansiyeli yüksektir; elektrik üretimiyle konut ve sera ısıtmasında kullanılır. Fosil yakıtlara göre çevresel etkisi daha düşüktür.

9. Konveksiyonel yağışlar, ısınan havanın dikey yönde yükselip soğumasıyla oluşur. I. Kıyı Ege'de kış aylarında en yaygın görülen yağış türüdür. II. Erzurum-Kars Bölümü'nde yaz aylarında etkili olarak çayırları yeşertir. III. Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında oluşur. Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Konveksiyonel‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yağışlar karasal alanlarda daha çok ilkbahar ve yaz aylarında görülür. Erzurum-Kars'taki yaz yağışları çayırları yeşertir. Kıyı Ege'nin kış yağışları ile farklı hava kütlelerinin karşılaşması sonucu oluşan yağışlar cepheseldir. Yalnız II doğrudur.

10. Akdeniz ikliminin karakteristik bitki örtüsü olan makiler, yaz kuraklığına dayanıklı sert yapraklı çalılardır. Aşağıdakilerden hangisi maki türlerinden biri değildir?

• A) Geven ✓
• B) Zakkum
• C) Yabani zeytin
• D) Sandal
• E) Keçiboynuzu

Makiler‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çoğunlukla kızılçam ormanlarının tahribiyle ortaya çıkan, yıl boyu yeşil çalılardır. Zakkum, keçiboynuzu, yabani zeytin ve sandal yaygın maki türleridir. Geven ise İç ve Doğu Anadolu'nun karasal koşullarında yetişen bir bozkır bitkisidir.

11. Denizden gelen nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselmesi orografik yağışlara neden olur. Buna göre aşağıdaki yörelerin hangisinde orografik yağışların payı diğerlerine göre daha azdır?

• A) Yıldız Dağları
• B) Doğu Karadeniz
• C) Menteşe Yöresi
• D) Antalya Bölümü
• E) Ergene Yöresi ✓

Orografik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yağış için nemli havayı yükseltecek engebeli ve dağlık bir yüzey gerekir. Doğu Karadeniz, Antalya, Yıldız Dağları ve Menteşe bu koşullara sahiptir. Ergene Yöresi ise alçak ve düze yakın olduğundan yamaç yağışlarının payı düşüktür.

12. Yıllık sıcaklık ortalaması Mardin'de 16,1 °C, Mersin'de 19,1 °C'dir. Bu farkın ortaya çıkmasında; I. nemlilik, II. enlem, III. denizellik faktörlerinden hangileri etkilidir?

• A) Yalnız I
• B) II ve III
• C) I ve III ✓
• D) Yalnız II
• E) Yalnız III

Mardin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ile Mersin'in enlemleri birbirine yakındır. Mersin'deki denizellik ve yüksek nem, günlük ve yıllık ısı kaybını sınırlar. Bu nedenle sıcaklık farkında I ve III etkilidir.

13. Yerel rüzgârlar estikleri yönün sıcaklık özelliklerini taşır. Kışın kuzeydoğudan esen rüzgârların, yer şekilleri nedeniyle en geniş alanı etkilediği yöre hangisidir?

• A) Çatalca-Kocaeli Bölümü ✓
• B) Hakkâri Bölümü
• C) Doğu Karadeniz Bölümü
• D) Erzurum-Kars Bölümü
• E) Antalya Bölümü

Rüzgârların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yayılışını yükselti ve dağların uzanışı belirler. Poyraz, Doğu Karadeniz'de yüksek dağlara takılır; Erzurum-Kars'ta engebeli arazi etkisini sınırlar. Marmara'da yükseltinin az ve doğal engellerin zayıf olması, kuzeydoğu rüzgârlarının geniş alana yayılmasını sağlar.

14. Bulunduğu yerde gelişen topraklar, yerel iklim ve ana kayanın özelliklerini yansıtır. Aşağıdakilerden hangisi buzullar tarafından taşınıp biriktirildiği için bu grupta değerlendirilemez?

• A) Çernezyom
• B) Moren ✓
• C) Terra rossa
• D) Podzol
• E) Kahverengi bozkır toprağı

Çernezyom,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ podzol, terra rossa ve kahverengi bozkır toprakları bulundukları yerde gelişir. Morenler ise buzulların aşındırdığı malzemeleri başka bir yere taşıyıp biriktirmesiyle oluştuğundan taşınmış materyal niteliğindedir.

15. Doğu Karadeniz Dağları'nın kuzeyinden doğan akarsular, denize döküldükleri kesimlerde büyük deltalar oluşturamamıştır. Bunun temel nedeni nedir?

• A) Akarsu rejimlerinin düzenli olması
• B) Kıyının kısa mesafede derinleşmesi ✓
• C) Yıllık yağış miktarının fazla olması
• D) Akarsu havzalarında bitki örtüsünün gür olması
• E) Havzalardaki kayaçların litolojik özellikleri

Doğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Karadeniz'de dağların kıyıya yakın ve paralel uzanması kıta sahanlığını daraltır; deniz hızla derinleşir. Akarsuların taşıdığı alüvyonlar birikebilecek sığ alan bulamadığından büyük delta ovaları gelişmez.

16. Türkiye'deki yağ bitkilerinin yetişme alanları iklim ve toprak koşullarına göre farklılaşır. Bu ürünlerin dağılışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Ayçiçeği, yetişme döneminde su ve olgunlaşma döneminde kuraklık ister; en fazla Konya'da üretilir.
• B) Soya fasulyesi, kısa sürede hasat edilebildiği için Çukurova'da ikinci ürün olarak yaygınlaşmıştır.
• C) Kanola, biyodizel üretiminde kullanılır ve üretiminde Tekirdağ ile Edirne ilk sıralardadır.
• D) Zeytin, don olaylarına karşı dirençli bir bitki olduğundan karasal iklim bölgelerinde de yetiştirilir. ✓
• E) Yer fıstığı, sıcaklık isteği yüksek bir bitki olup üretiminde Akdeniz Bölgesi ilk sırada yer alır.

Zeytin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kış ılıklığı ister ve şiddetli dona karşı hassastır; bu nedenle karasal iklim bölgelerinde yaygın değildir. Ayçiçeği ve kanola üretiminde İç Anadolu ile Trakya, soya ve yer fıstığında ise Akdeniz illeri öne çıkar. Yanlış ifade zeytinin dona dayanıklı olduğunu söyleyen seçenektir.

17. Sıcaklığın 0 °C'nin altına düştüğü dönemlerde don olayları görülür. I. Tarımsal üretimde rekolte kayıplarına yol açar. II. Kıyı kesimlerde iç kesimlere göre daha erken başlar ve uzun sürer. III. Akdeniz kıyılarında seracılık maliyetlerini artıran temel unsurlardan biridir. Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Don,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bitkilere zarar vererek ürün kaybına yol açabilir ve seraların ısıtılmasını gerektirdiğinde maliyeti artırır. Denizellik kıyılarda donun daha geç başlayıp kısa sürmesini sağlar; erken ve uzun süreli donlar iç kesimlerde görülür. Bu nedenle I ve III doğrudur.

18. Orman üst sınırının üzerindeki yüksek alanlarda yaz yağışlarıyla yeşeren uzun boylu otlara alpin çayır denir. Alpin çayırların özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Erzurum-Kars ve Ardahan platolarında geniş alan kaplarlar.
• B) Yaz aylarında artan sıcaklık ve kuraklıkla birlikte sararıp kururlar. ✓
• C) Kuzey Anadolu Dağlarının yüksek kesimlerinde yaygın olarak görülürler.
• D) Yaz aylarında büyükbaş hayvancılık faaliyetleri için elverişli ortam sunarlar.
• E) Kök sistemleriyle toprak yüzeyini tutarak erozyon şiddetini azaltırlar.

Alpin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çayırlar Erzurum-Kars ve Ardahan platolarıyla yüksek dağlarda yaz yağışları sayesinde yeşil kalır. Bozkırlar gibi yaz kuraklığıyla sararıp kurumazlar. Toprağı tutar ve büyükbaş mera hayvancılığına elverişli otlaklar oluştururlar.

19. Aşağıdaki santral çiftlerinden hangisinin yıllık enerji üretimi iklim koşullarına doğrudan bağlı değildir?

• A) Ermenek - Keban
• B) Karakaya - Demirköprü
• C) Altınkaya - Alaçatı
• D) Hirfanlı - Oymapınar
• E) Kızıldere - Çatalağzı ✓

Kızıldere‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ jeotermal enerjiyle, Çatalağzı ise taş kömürüyle elektrik üretir. Bu kaynaklar yağış ve rüzgâra doğrudan bağlı değildir; diğer çiftlerdeki hidroelektrik veya rüzgâr santrallerinin üretimi iklimle değişebilir.

20. Türkiye'de yıllık yağış miktarı yörelere göre büyük farklılık gösterir. Rize çevresinde 2000 mm'yi aşan yağış, Tuz Gölü Havzası'nda 300 mm'nin altına düşer. Bu belirgin fark öncelikle aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

• A) Toprak türlerinin nem tutma kapasitesi
• B) Yer şekillerinin uzanış doğrultusu ve yükselti ✓
• C) Hâkim rüzgâr yönlerinin farklı olması
• D) Mutlak konumlarının (enlem) farklı olması
• E) Doğal bitki örtüsü yoğunluklarının farklılığı

Rize'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ gerisindeki Kaçkar Dağları, denizden gelen nemli havayı yükselmeye zorlayarak bol orografik yağış oluşturur. Tuz Gölü Havzası ise dağlarla çevrili ve deniz etkisine kapalı bir çanaktır; nemli hava buraya ulaşmakta zorlanır. Bu nedenle farkın temelinde yer şekilleri ve denize göre konum bulunur. Bitki örtüsü yağışın nedeni değil sonucudur.

21. Türkiye'nin yer şekilleri ve iklim koşulları, akarsuların genel özelliklerini doğrudan etkiler. Türkiye akarsularıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Denge profiline ulaştıkları için yataklarında ulaşım ve taşımacılık yapılabilir. ✓
• B) Yatak eğimleri fazla olduğu için hidroelektrik enerji potansiyelleri yüksektir.
• C) Yer şekillerinin engebeli olması nedeniyle genellikle boyları kısadır.
• D) Aşındırma güçleri yüksek olduğundan bol miktarda alüvyon taşırlar.
• E) Akım miktarları mevsimsel olarak değiştiğinden rejimleri genellikle düzensizdir.

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ genç, yüksek ve engebeli bir araziye sahip olması akarsu yataklarının eğimini, akış hızını ve hidroelektrik potansiyelini artırır. Akarsular yataklarını henüz deniz seviyesine kadar aşındıramadığından denge profiline ulaşmamıştır. Rejimlerinin düzensiz ve akışlarının hızlı olması nedeniyle, Bartın Çayı'nın kısa bir kesimi dışında akarsu ulaşımı yapılamaz.

22. Farklı iklim alanlarından geçen ve çeşitli kaynaklarla beslenen akarsular karma rejimli olabilir. Buna göre; I. Kızılırmak, II. Gediz, III. Fırat akarsularından hangileri karma rejimli akarsulara örnek gösterilebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Kızılırmak‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Fırat geniş havzalarında farklı iklim bölgelerinden geçer ve çeşitli kaynaklarla beslenir; bu yüzden karma rejimlidir. Gediz ise daha sınırlı bir iklim alanında, ağırlıklı olarak yağmur sularıyla beslendiğinden bu grupta değerlendirilmez.

23. Nem oranının düşük olduğu karasal alanlar hızlı ısınıp soğuduğundan yıllık sıcaklık farkı büyür. Aşağıdaki illerden hangisinde karasallığa bağlı sıcaklık farkının en yüksek olması beklenir?

• A) Afyonkarahisar
• B) Kars ✓
• C) Konya
• D) Şanlıurfa
• E) Sivas

Deniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ etkisinden uzaklık ve düşük nem, yıllık sıcaklık farkını artırır. Kars'ta bu koşullara yüksek yükselti de eklenir; kışlar çok soğuk, yazlar görece sıcak geçer. Bu nedenle seçenekler içinde karasallık şiddeti ve yıllık sıcaklık farkı en yüksek merkez Kars'tır.

24. Kayaçlardaki kimyasal çözünme sıcak ve yağışlı koşullarda hızlanır. Buna göre hangi ilde kimyasal çözünmenin daha güçlü olması beklenir?

• A) Kars
• B) Ankara
• C) Elazığ
• D) Mersin ✓
• E) Van

Mersin'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yıllık sıcaklık ortalaması yüksektir; kıyı kesimlerinde nem ve yağış da diğer seçeneklerden fazladır. Bu sıcak ve nemli ortam kimyasal çözünmeyi hızlandırır.

25. Toroslar ve Ege kıyılarında yaygınlaşan, sıcaklık ve ışık isteği yüksek olan; reçinesi boya, vernik ve matbaa mürekkebi üretiminde değerlendirilen ağaç hangisidir?

• A) Ihlamur
• B) Meşe
• C) Kızılçam ✓
• D) Ladin
• E) Gürgen

Kızılçam,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bol ışık ve yüksek sıcaklık isteyen tipik bir Akdeniz ağacıdır. Ege ve Akdeniz kıyılarında geniş yer kaplar; odunu ile reçinesinden farklı sanayi alanlarında yararlanılır.