Genel Tekrar Testi - 48
Türkiye'de buzulların etki alanı sınırlıdır; ancak Dördüncü Jeolojik Zaman'daki soğuk dönemlerde bazı yüksek dağlarda buzul şekilleri oluşmuştur. Aşağıdaki dağların hangisinde bu şekillere rastlanması beklenmez?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'de buzulların etki alanı sınırlıdır; ancak Dördüncü Jeolojik Zaman'daki soğuk dönemlerde bazı yüksek dağlarda buzul şekilleri oluşmuştur. Aşağıdaki dağların hangisinde bu şekillere rastlanması beklenmez?
- A) Cilo Dağları
- B) Kaçkar Dağları
- C) Erciyes Dağı
- D) Bey Dağları
- E) Yıldız Dağları ✓
Türkiye'de güncel buzullar çoğunlukla 3000-3500 metrenin üzerindeki zirvelerde bulunur. Kuvaterner'deki soğuk dönemlerde buzullar daha alçak seviyelere inmiştir. Cilo, Kaçkar, Erciyes ve Bey Dağları buzul izleri taşırken yükseltisi düşük olan Yıldız Dağları'nda bu şekiller görülmez.
2. Akarsuların taşıdığı alüvyonlar, uygun kıyı koşullarında birikerek delta ovalarını oluşturur. Buna göre aşağıdaki akarsu-delta ovası eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Kızılırmak - Bafra Ovası
- B) Bakırçay - Menemen Ovası ✓
- C) Yeşilırmak - Çarşamba Ovası
- D) Göksu - Silifke Ovası
- E) Büyük Menderes - Balat Ovası
Kızılırmak Bafra'yı, Yeşilırmak Çarşamba'yı, Göksu Silifke'yi ve Büyük Menderes Balat Ovası'nı oluşturur. Menemen Ovası ise Bakırçay'ın değil Gediz Nehri'nin deltasıdır; Bakırçay, Dikili Ovası'nı meydana getirir.
3. Kışların ılık ve don olaylarının seyrek olduğu yörelerde seraların ısıtma gideri azalır. Aşağıdaki ovaların hangisinde seracılığın daha düşük maliyetle yapılması beklenir?
- A) Iğdır Ovası
- B) Harran Ovası
- C) Çarşamba Ovası
- D) Çukurova ✓
- E) Gediz Ovası
Iğdır ve Harran'da karasallık nedeniyle kış donları görülür. Gediz ve Çarşamba ovalarında da don riski Akdeniz kıyılarından yüksektir. Çukurova'da denizellik kış sıcaklıklarını yükselttiği için sera ısıtma maliyeti daha düşüktür.
4. Kuzey Anadolu Fay Hattı boyunca çok sayıda tektonik çöküntü ovası sıralanır. Aşağıdaki ovalardan hangisi bu fay kuşağında yer almaz?
- A) Tosya Ovası
- B) Amik Ovası ✓
- C) Suluova
- D) Merzifon Ovası
- E) Erbaa Ovası
Tosya, Merzifon, Suluova ve Erbaa ovaları Kuzey Anadolu Fay Kuşağı üzerindedir. Hatay'daki Amik Ovası ise Doğu Anadolu Fay Sistemi'nin etkilediği tektonik çöküntü alanında bulunur.
5. Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin meydana gelmesinde iç kuvvetlerin doğrudan veya dolaylı etkisinden söz edilemez?
- A) Akarsu menderesi ✓
- B) Süphan Dağı
- C) Volkan krateri
- D) Volkanik tüfler üzerinde gelişen peribacaları
- E) Meke Maarı
Akarsu menderesleri, eğimin azaldığı kesimlerde akarsuyun aşındırma ve biriktirme faaliyetleriyle gelişir. Diğer seçenekler volkanizma ürünü ya da volkanik malzeme üzerinde oluşmuş şekillerdir.
6. Bir maden yatağının ekonomik biçimde işletilebilmesi belirli koşullara bağlıdır. Buna göre; I. Tüvenan içindeki tenör oranının yüksek olması, II. Rezerv miktarının uzun yıllar çıkarıma uygun olması, III. Çıkarım alanının aktif fay hatlarına paralel uzanması özelliklerinden hangileri kârlılığı doğrudan artırır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) I ve III
- E) II ve III
Tenörün yüksek olması aynı miktar cevherden daha fazla saf maden elde edilmesini sağlar. Rezervin büyük olması da tesis yatırımının uzun süre kullanılmasına imkân verir. Fay hatlarına paralellik ise ekonomik kârlılığı doğrudan artıran bir ölçüt değildir. I ve II doğrudur.
7. Türkiye'nin ulaşım özellikleri hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi hatalıdır?
- A) Kıyı uzunluğuna rağmen deniz yolu taşımacılığının payı sınırlıdır.
- B) Türkiye'deki bütün limanların demir yolu bağlantısı vardır. ✓
- C) İstanbul Limanı geniş bir hinterlanda sahiptir.
- D) Yurt içi yük ve yolcu taşımacılığında kara yolu öne çıkar.
- E) Dağların uzanışı kara ve demir yolu güzergâhlarını etkiler.
Türkiye'deki limanların tümü demir yolu ağına bağlı değildir. Demir yolu bağlantısına sahip limanlar, yüklerin iç bölgelere taşınmasında önemli bir üstünlük kazanır.
8. Kuzey Anadolu Dağları, Toroslar ve Kuzeydoğu Anadolu'nun yükseklerinde görülen; kardelen, yumak, mine ve düğün çiçeği gibi türleri barındıran bitki topluluğu hangisidir?
- A) Psödomaki
- B) Garig
- C) Maki
- D) Çayır ✓
- E) Bozkır
Yüksek dağlık alanlarda karların erimesinin ardından gelişen gür ot örtüsüne dağ çayırı denir. Kardelen ve düğün çiçeği bu toplulukta rastlanan türler arasındadır.
9. Akışkan lavların geniş bir yüzeye yayılmasıyla oluşan basık ve yayvan kalkan volkanına aşağıdaki dağlardan hangisi örnektir?
- A) Uludağ
- B) Karacadağ ✓
- C) Erciyes Dağı
- D) Süphan Dağı
- E) Hasan Dağı
Karacadağ'da akışkan bazalt lavlarının geniş alanlara yayılması, eğimi düşük ve yayvan bir volkan şekli meydana getirmiştir. Bu görünüm kalkan tipi volkanların özelliğidir.
10. Akarsuların eğimi ve akış hızı azaldığında taşıma gücü düşer, alüvyonlar birikmeye başlar. Aşağıdaki yer şekillerinden hangisi bu süreçle oluşmaz?
- A) Irmak adası
- B) Dağ eteği ovası
- C) Birikinti konisi
- D) Delta ovası
- E) Dev kazanı ✓
Irmak adası, birikinti konisi, dağ eteği ovası ve delta akarsu biriktirme şekilleridir. Dev kazanı ise şelaleden düşen suyun tabanı aşındırmasıyla oluşur. Bu nedenle birikim değil, akarsu aşındırma şeklidir.
11. Çukurova ve Bafra gibi delta ovalarının oluşabilmesi belirli kıyı koşullarına bağlıdır. Buna göre; I. Kıyıda güçlü gelgit akıntılarının bulunması, II. Kıta sahanlığının geniş ve sığ olması, III. Akarsuların havzasından bol alüvyon taşıması şartlarından hangileri delta oluşumu için gereklidir?
- A) Yalnız II
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III ✓
- E) I, II ve III
Delta için alüvyonun birikebileceği geniş ve sığ kıta sahanlığı ile bol malzeme taşıyan akarsu gerekir. Güçlü gelgit akıntıları biriken malzemeyi uzaklaştırdığı için deltayı desteklemez. II ve III doğrudur.
12. Ekstansif tarım yöntemlerinin uygulandığı ve modernleşmenin sınırlı kaldığı alanlarda üretim iklime daha bağımlıdır. Aşağıdaki ovaların hangisinde iklimin tarımsal üretime etkisi daha belirgindir?
- A) Muş Ovası ✓
- B) Harran Ovası
- C) Gediz Ovası
- D) Çukurova
- E) Bafra Ovası
Çukurova, Bafra ve Gediz'de modern tarım; Harran'da ise GAP sulamaları iklime bağımlılığı azaltmıştır. Muş Ovası'nda karasal iklim hâkimdir ve sulama olanakları daha sınırlıdır. Bu nedenle yağışın az olduğu yıllarda üretim belirgin biçimde düşer ve rekolte dalgalanır.
13. Aşağıdaki liman kentlerinden hangisi Türkiye'deki Ro-Ro taşımacılığında öne çıkan merkezler arasında yer almaz?
- A) Tekirdağ
- B) Çeşme
- C) Mersin
- D) Trabzon
- E) Ordu ✓
Tekirdağ, Çeşme, Mersin ve Trabzon limanlarında Ro-Ro taşımacılığı önem taşır. Ordu ise bu taşımacılık türünün başlıca merkezleri arasında gösterilmez.
14. Karadeniz'deki akarsularla yarılmış yüksek düzlükler yaylacılık amacıyla kullanılır. Ordu sınırlarında bulunan ve doğa turizmi potansiyeli yüksek olan bu aşınım platosu hangisidir?
- A) Perşembe Platosu ✓
- B) Safranbolu Platosu
- C) Uzunyayla Platosu
- D) Çatalca-Kocaeli Platosu
- E) Ardahan Platosu
Ordu'daki Perşembe Platosu, Çatalca-Kocaeli ve Safranbolu ile birlikte aşınım platolarındandır ve yaylacılık-doğa turizmi potansiyeli taşır. Çatalca-Kocaeli Marmara'dadır; Uzunyayla tabaka düzlüğü, Ardahan ise lav platosudur.
15. Dağ yamacından aşağıya doğru inen fön rüzgârları, havanın hızla ısınıp kurutucu özellik kazanmasına neden olur. Aşağıdakilerden hangisi fön rüzgârlarının Türkiye'deki etkilerinden biri değildir?
- A) Havadaki bağıl nem oranını yükseltmesi ✓
- B) Kış aylarında çığ düşme riskini artırması
- C) Tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasını sağlaması
- D) Kar erimelerine bağlı ani taşkınlar oluşturması
- E) Yaz aylarında ekinlerin kavrulmasına yol açması
Fön rüzgârı yamaçtan aşağı inerken her 100 metrede yaklaşık 1 °C ısınır. Isınan havanın nem taşıma kapasitesi arttığı için bağıl nem yükselmez, tersine hızla azalır. Bu sıcak ve kurutucu rüzgâr; kışın karların kısa sürede erimesine bağlı çığ ve taşkınlara, yazın ise ürünlerin kavrulmasına ve erken olgunlaşmasına yol açabilir.
16. Platolar, meydana geliş biçimlerine göre farklı gruplara ayrılır. Buna göre, aşağıdaki plato ve oluşum türü eşleştirmelerinden hangileri doğrudur? I. Haymana Platosu - Tabaka düzlüğü platosu II. Teke Platosu - Karstik plato III. Çatalca-Kocaeli Platosu - Lav örtüsü platosu
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Haymana, yatay tabakaların akarsularla yarılmasıyla oluşmuş bir tabaka düzlüğü platosudur. Teke Platosu kalkerli yapısı nedeniyle karstiktir. Çatalca-Kocaeli ise lav platosu değil, aşınım yüzeyinin yükselmesi ve akarsularca yarılmasıyla oluşmuş bir aşınım platosudur. Bu nedenle I ve II doğrudur.
17. Geniş delta ovalarının varlığı nedeniyle aşağıdaki kıyıların hangisinde falez oluşumları daha seyrektir?
- A) Teke Yarımadası kıyıları
- B) Çukurova kıyıları ✓
- C) Menteşe kıyıları
- D) Zonguldak kıyıları
- E) Doğu Karadeniz kıyıları
Seyhan ve Ceyhan'ın taşıdığı alüvyonlar Çukurova kıyılarında geniş, alçak delta düzlükleri oluşturmuştur. Kıyının dik olmadığı bu kesimlerde falezlere daha az rastlanır.
18. Aşağıdaki illerden hangisi mevcut otoyol ağı üzerinde bulunmaz?
- A) Bursa
- B) Batman ✓
- C) Tekirdağ
- D) Gaziantep
- E) Aydın
Bursa, Tekirdağ, Gaziantep ve Aydın mevcut otoyol ağına bağlıdır. Batman il sınırlarından geçen bir otoyol bulunmaz.
19. Akdeniz iklimindeki kalkerli arazilerde, demir bileşiklerinin oksitlenmesiyle kırmızı renk kazanan Terra Rossa toprakları gelişir. Bu toprakların aşağıdaki yörelerden hangisinde geniş yer kaplaması beklenir?
- A) Menteşe Yöresi ve Teke Platosu ✓
- B) Erzurum - Kars Platosu
- C) Yukarı Murat - Van Bölümü
- D) Çarşamba ve Bafra ovaları
- E) Ergene Havzası ve çevresi
Terra Rossa, kalker üzerinde gelişen ve demirin oksitlenmesiyle kırmızı renk alan Akdeniz toprağıdır. Türkiye'de Teke, Taşeli ve Menteşe gibi karstik alanlarda yaygındır. Ergene'de vertisol, Çarşamba'da alüvyal toprak, Erzurum-Kars'ta ise çernezyom görülür.
20. Dağ yamaçlarından inen akarsuların taşıdığı malzemeyi etekte biriktirmesiyle birikinti konileri ve dağ eteği ovaları oluşur. Bu birikimi başlatan temel faktör hangisidir?
- A) Dağ yamacındaki kayaçların kolay çözünebilmesi
- B) Akarsuyun döküldüğü alanda gelgitin düşük olması
- C) Yatak eğiminin ve akış hızının azalması ✓
- D) Akarsu havzasında bitki örtüsünün cılız olması
- E) Akarsuyun taşıdığı alüvyon miktarının artması
Akarsu dağ yamacından düzlüğe çıktığında yatak eğimi ve akış hızı azalır. Taşıma gücü düşen akarsu, bünyesindeki iri malzemeyi dağ eteğinde yelpaze biçiminde biriktirir. Temel neden eğim ve hızdaki azalmadır.
21. Ege Bölgesi'nde kırılma hareketleri sonucunda horst ve grabenler oluşmuştur. Bu tektonik yapının ortaya çıkardığı özellikler arasında; I. Jeotermal enerji potansiyelinin yüksek olması, II. Esnek tortul tabakaların geniş alan kaplaması, III. Tektonik deprem riskinin fazla olması durumlarından hangileri yer alır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve III ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Ege'deki aktif kırık hatları sıcak suların yüzeye çıkmasını kolaylaştırarak jeotermal potansiyeli artırır ve tektonik deprem riskini yükseltir. Horst-graben yapısı, esnek tabakaların kıvrılmasıyla değil sert tabakaların kırılmasıyla oluşmuştur. Bu nedenle I ve III doğrudur.
22. Yağışın yıl içine daha dengeli yayılması nedeniyle aşağıdaki yörelerden hangisinde kuru tarım yerine nemli tarım koşulları hâkimdir?
- A) İç Batı Anadolu platoları
- B) Güneydoğu Anadolu'nun güneyi
- C) Konya Ovası
- D) Tuz Gölü çevresi
- E) Doğu Karadeniz kıyıları ✓
Kuru tarım, yağışın yetersiz ve düzensiz olduğu sahalarda uygulanır. Doğu Karadeniz kıyılarında yağış bol, yıl içine dengeli dağılmış ve buharlaşmadan fazla olduğundan nemli tarım koşulları görülür.
23. Türkiye'nin kara sınırları ve sınır kapıları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Ermenistan sınır kapıları siyasi nedenlerle kapalı tutulmaktadır.
- B) Irak sınırı genel olarak dağlık ve engebelidir.
- C) Yunanistan sınırının büyük bölümünü Meriç Nehri oluşturur.
- D) En uzun kara sınırımız İran ile çizilmiştir. ✓
- E) Gürcistan'a geçişlerde Sarp Sınır Kapısı kullanılmaktadır.
Yunanistan sınırının büyük bölümü Meriç Nehri boyunca uzanır, Irak sınırı dağlıktır ve Gürcistan'a Sarp Kapısı'ndan geçilir. İran sınırı en eski sınırlarımızdan biridir; ancak en uzun kara sınırımız İran'la değil Suriye'yledir.
24. Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla, geniş düzlüklerinin ise yüksek plato görünümünde olmasını sağlayan temel jeolojik süreç hangisidir?
- A) Senozoik'in sonlarında arazinin epirojenik olarak yükselmesi ✓
- B) Volkanik faaliyetlerin geniş alanlarda lav örtüleri oluşturması
- C) Anadolu fay hatları boyunca tektonik çöküntülerin yaşanması
- D) Dış kuvvetlerin aşındırma faaliyetlerinin yavaşlaması
- E) Alp-Himalaya orojeneziyle sıradağların oluşması
Anadolu, dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesine yakın geniş düzlükler hâline geldikten sonra Senozoik'in sonlarında epirojenik hareketlerle bütünüyle yükselmiştir. Bugünkü yüksek platolar ve fazla ortalama yükselti bu toptan yükselmenin sonucudur. Alp-Himalaya orojenezi sıradağları oluşturmuş olsa da genel yükselmenin temel nedeni epirojenezdir.
25. Kalker, jips ve kaya tuzu gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda, suların kimyasal aşındırmasıyla oluşan geniş düzlüklere karstik ova (polye) denir. Aşağıdaki ovalardan hangisi bu oluşum biçimine örnektir?
- A) Erbaa Ovası
- B) Tercan Ovası
- C) Silifke Ovası
- D) Pasinler Ovası
- E) Kestel Ovası ✓
Kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda kimyasal aşındırma sonucunda çeşitli karstik şekiller gelişir. Bunların en genişlerinden olan polyeler, tarıma elverişli karstik ovalardır ve Türkiye'de özellikle Akdeniz Bölgesi'nde görülür. Tefenni, Acıpayam, Korkuteli, Kestel ve Elmalı bu ovalara örnektir. Silifke bir delta ovası; Erbaa, Tercan ve Pasinler ise tektonik kökenli ovalardır.