Genel Tekrar Testi - 91

1. Dünya'nın şekli ve harita projeksiyonları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Bir haritada ölçek her noktada eşit kalıyorsa bu harita hem konform hem de eşdeğerdir.
• B) Mercator projeksiyonunda Ekvator'a yakın bölgeler olduğundan büyük, kutuplara yakın bölgeler ise gerçeğe yakın ölçekle gösterilir.
• C) Düzlem projeksiyon yönteminde (azimutal) haritanın merkezinden uzaklaştıkça hem açı hem alan hataları azalır.
• D) Hiçbir düz harita eş zamanlı olarak hem doğru açı (konform) hem de doğru alan (eşdeğer) özelliğini taşıyamaz; bu iki özellik matematikte kanıtlanmış şekilde birbirini dışlar. ✓
• E) Silindirik iz düşüm (projeksiyon) yöntemiyle yapılan haritalarda yüzey alanları doğru, açılar bozuk; konik projeksiyonlarda ise açılar doğru, alanlar bozuktur.

Gauss'un‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ teoremi (Theorema Egregium) gereği, eğimli bir yüzey (küre veya elipsoid) düzleme açıldığında ya alan korunur ya da açı korunur; ikisi aynı anda korunamaz. Konform (eşaçılı) haritalar açıları doğru gösterir ama alanları bozar (örn. Mercator). Eşdeğer (eşalanlı) haritalar alanları doğru gösterir ama açıları bozar. Bu matematiksel bir zorunluluktur. Diğer şıklar yanlıştır: A'da silindirik projeksiyonların özellikleri karıştırılmıştır; C'de tam tersi doğrudur (Mercator'da Ekvator doğru, kutuplar abartılı); D'de ölçeğin her noktada eşit olması mümkün değildir; E'de merkezden uzaklaştıkça hatalar artar.

2. 40°K paraleli üzerindeki bir noktada gün uzunluğu 14 saat 30 dakika olarak ölçülmüştür. Bu veriye göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

• A) Bu gün uzunluğu, söz konusu noktanın Kutup Dairesi içinde kaldığını kanıtlar.
• B) Ölçüm yapılan tarihte gündüz 14 saat 30 dakika ise, aynı tarihin 40°G'de de gündüz 14 saat 30 dakikadır.
• C) Ölçüm yapılan tarih Kuzey Yarımküre'de yaz mevsimine denk gelir; ancak bu bilgiyle tarihin tam olarak 21 Haziran olduğu söylenemez. ✓
• D) Ölçüm yapılan tarih 21 Haziran'dır ve Güneş'in zenit açısı 23°27'K'dır.
• E) 40°K'da gün uzunluğu 12 saati aştığına göre ölçüm tarihi mutlaka 21 Haziran ya da 21 Aralık'tır.

40°K'da‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ gün uzunluğunun 14 saat 30 dakika olması, Kuzey Yarımküre'de gündüzlerin uzadığı döneme işaret eder; bu nedenle ölçüm yaz mevsiminde yapılmıştır. Ancak 21 Haziran en uzun gün olsa da 14 saat 30 dakika mutlaka o tarihe denk gelmek zorunda değildir; benzer gün uzunluğu ilkbahar sonu ya da yaz sonu gibi farklı tarihlerde de görülebilir. Bu nedenle B şıkkı doğrudur. C yanlıştır çünkü 40°G'de aynı tarihte gece daha uzundur (gündüz 9 saat 30 dakika olur). D yanlıştır çünkü gün uzunluğunun 12 saati aşması, yalnızca yaz gündönümü değil gündönümleri arasındaki herhangi bir tarihe işaret edebilir. E yanlıştır çünkü 40°K, Kuzey Kutup Dairesi'nin (66°33'K) çok güneyindedir.

3. Bir haritada ölçeğin paydası büyüdükçe ne olur? Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bu durumu en kapsamlı ve doğru biçimde açıklamaktadır?

• A) Ölçeğin paydası büyüdükçe haritanın gerçeği temsil etme oranı artar ve harita daha doğru hale gelir.
• B) Haritanın kapsadığı alan büyür, gösterilen detay artar; küçük ölçekli haritalar bu nedenle askeri amaçlar için tercih edilir.
• C) Haritanın paydası büyüdükçe kesir değeri artar; bu nedenle 1/100 haritası 1/1.000.000 haritasından küçük ölçeklidir.
• D) Haritanın kapsadığı alan büyür, gösterilen detay azalır ve ölçek küçülür (küçük ölçekli harita); bir kıtayı tek sayfada göstermek için küçük ölçek gerekirken, bir köyün detaylı planı için büyük ölçek gerekir. ✓
• E) Haritanın kapsadığı alan küçülür, gösterilen detay artar ve ölçek büyür (büyük ölçekli harita).

Harita‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ölçeği bir kesirdir (1/n). Paydası (n) büyüdükçe kesrin değeri küçülür: 1/1.000.000 < 1/25.000. Paydası büyük olan harita küçük ölçekli haritadır; bu harita geniş bir alanı gösterir ama detay azdır. Paydası küçük olan harita büyük ölçekli haritadır; küçük bir alanı çok ayrıntılı gösterir. Büyük ölçekli: kadastro, topografya, şehir planı. Küçük ölçekli: atlas, kıta, dünya haritaları. B şıkkı bu ilişkiyi doğru özetlemektedir. D şıkkı yanlıştır çünkü 1/100 > 1/1.000.000 (kesir olarak), yani 1/100 büyük ölçeklidir.

4. Aşağıdaki konumlardan hangisinde bulunan bir gözlemci, yılın hiçbir gününde güneşi tam başının üzerinde (zenit) göremez ve kışın güneşi hiç göremez?

• A) 23°27'K
• B) 45°K
• C) 70°G ✓
• D) 23°27'G
• E) 66°33'G

Güneşi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ başının üzerinde (zenit) görebilmek için gözlemcinin Yengeç (23°27'K) ile Oğlak (23°27'G) dönencesi arasında olması gerekir. Kışın güneşi hiç görememek için ise gözlemcinin Kutup Dairesi'nin (66°33') ötesinde, yani 66°33'den büyük bir enlemde bulunması gerekir. 70°G, her iki koşulu da sağlar: Oğlak Dönencesi'nin güneyinde olduğu için güneş zenite hiç ulaşamaz; Güney Kutup Dairesi'nin (66°33'G) ötesinde olduğu için Güney Yarımküre'nin kış aylarında (Haziran-Ağustos) güneş aylarca görülemez. A ve E dönenceler üzerinde olduğundan güneş yılda bir kez zenite gelir. B ve C zenite sahip değil ama C (66°33'G) kutup dairesinin tam üzerinde olup yalnızca bir gün boyunca gece yaşar. Yalnızca D tüm koşulları karşılar.

5. Türkiye'nin yerel saati ile Greenwich Ortalama Saati (GMT) arasındaki fark +3 olarak belirlenmiştir (Türkiye, UTC+3 saat dilimindedir). Buna göre 45°D boylamındaki Türkiye sınırı üzerindeki bir noktada yerel saat 15.00 iken, 75°B boylamında bulunan bir noktanın yerel saati ve iki nokta arasındaki gerçek boylam farkına dayalı saat farkı sırasıyla hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Yerel saat: 07.00; gerçek boylam farkına dayalı saat farkı: 4 saat
• B) Yerel saat: 23.00; gerçek boylam farkına dayalı saat farkı: 8 saat
• C) Yerel saat: 07.00; gerçek boylam farkına dayalı saat farkı: 8 saat ✓
• D) Yerel saat: 11.00; gerçek boylam farkına dayalı saat farkı: 8 saat
• E) Yerel saat: 07.00; gerçek boylam farkına dayalı saat farkı: 12 saat

Boylam‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ farkı: 45°D - (-75°B) = 45 + 75 = 120°. Gerçek yerel saat farkı: 120° ÷ 15°/saat = 8 saat. 45°D'de yerel saat 15.00 olduğunda, 75°B'de (daha batıda) yerel saat 15.00 - 8.00 = 07.00'dir. Soru, saat dilimlerini değil yerel saati (güneş saatini) soruyor. Dolayısıyla gerçek boylam farkına dayalı yerel saat farkı 8 saattir. A şıkkı: yerel saat 07.00 ve boylam farkından hesaplanan saat farkı 8 saat - bu doğrudur. Dikkat: Soru saat dilimi değil yerel saat farkını sormaktadır; saat dilimi farkları (UTC+3 ile farklı UTC değerleri) yerel saat hesabıyla aynı sonucu vermez.

6. Bir haritada A ve B şehirleri arasındaki kuş uçuşu mesafe 8 cm olarak ölçülmüştür. Ölçek çubuğu incelendiğinde 2 cm'nin gerçekte 50 km'ye karşılık geldiği görülmektedir. Ancak sonradan haritanın %20 küçültülerek fotokopi ile çoğaltıldığı anlaşılmıştır. Buna göre A ile B arasındaki gerçek kuş uçuşu mesafesi kaç km'dir?

• A) 240 km
• B) 300 km
• C) 160 km
• D) 250 km ✓
• E) 200 km

Anahtar‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nokta şudur: Harita %20 küçültülerek çoğaltılmıştır. Bu durumda hem mesafe cetveli hem de haritadaki şehirler arasındaki mesafe aynı oranda küçülmüştür. Ölçek çubuğu da haritayla birlikte küçüldüğünden, ölçek çubuğu kullanılarak yapılan ölçme yine doğru sonuç verir! Haritada 8 cm ölçülen mesafe; ölçek çubuğuna göre: 8 cm ÷ 2 cm × 50 km = 4 × 50 = 200 km olur. Ancak bu cevap, ölçek çubuğu fotokopi sonrası küçüldüğü için otomatik olarak düzeltilmiş bir değerdir. Eğer ölçek çubuğu olmadan sayısal ölçek kullanılsaydı, büyütme/küçültme faktörünü hesaba katmak gerekirdi. Burada ölçek çubuğu haritayla birlikte küçüldüğünden ve 2 cm'nin 50 km ettiği gözlemlenmişse, bu gözlem küçültülmüş haritada yapılmıştır ve gerçek mesafe doğrudan 8/2 × 50 = 200 km'dir. Dikkat: Soru kurgusunda çubuğun da küçüldüğü ve ölçümün çoğaltılmış haritada yapıldığı varsayıldığında doğru cevap A (200 km) değil, orijinal haritaya göre hesaplanırsa B (250 km) olur çünkü orijinalde 2 cm → 50 km iken küçültülmüş hâlde 2×0,8=1,6 cm → 50 km, yani 8 cm → 8/1,6 × 50 = 250 km.

7. Dünya üzerinde iki farklı nokta arasındaki en kısa mesafe (büyük daire yayı) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Ekvator üzerindeki iki nokta arasındaki en kısa mesafe, büyük daire ile paralel yayı arasında farklılık gösterir çünkü Ekvator bir büyük daire değildir.
• B) Aynı paralel üzerindeki iki nokta arasındaki en kısa mesafe her zaman paralel yayı üzerinden ölçülür.
• C) Herhangi iki nokta arasındaki en kısa mesafe, o iki noktadan ve Dünya'nın merkezinden geçen düzlemin küre yüzeyiyle kesişiminden oluşan büyük daire yayı üzerindedir. ✓
• D) İki nokta aynı meridyen üzerindeyse aralarındaki büyük daire yayı ile paralel yayı mesafeleri eşittir.
• E) İki nokta arasındaki en kısa büyük daire rotası Mercator haritasında düz çizgi olarak görünür; bu nedenle Mercator haritaları navigasyonda en kısa güzergâhı doğrudan gösterir.

Küre‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ üzerindeki herhangi iki nokta arasındaki en kısa yol (jeodezik), o iki noktayı ve kürenin merkezini içeren bir düzlemin küreyle kesişiminden oluşan büyük daire yayıdır. C şıkkı bu tanımı doğru vermektedir. A yanlıştır: Ekvator dışındaki paraleller küçük dairelerdir ve o paralel üzerindeki yay en kısa mesafe değildir. B yanlıştır: Mercator'da düz çizgi bir büyük daire (ortodrom) değil, sabit pusula yönünü (loksodrom) gösterir; navigasyonda en kısa yol için gnomonic projeksiyon kullanılır. D yanlıştır: Aynı meridyen üzerindeyse yalnızca meridyen yayı (büyük daire) kullanılır, paralel yayı zaten farklı bir kavramdır. E yanlıştır: Ekvator bir büyük dairedir (Dünya'yı iki eşit parçaya böler).

8. Türkiye'de iki şehrin koordinatları şöyle verilmiştir: Şehir X: 40°K, 33°D — Şehir Y: 37°K, 36°D. Bu iki şehir arasındaki yaklaşık kuş uçuşu mesafesini bulmak için hangi formül ve yaklaşım uygulanmalıdır ve sonuç hangi aralıktadır? (1° ≈ 111 km, cos40° ≈ 0,766, cos37° ≈ 0,799 alınız; küresel yüzey mesafesi formülü: d = R × arccos[sinφ₁sinφ₂ + cosφ₁cosφ₂cos(Δλ)] kullanılacak)

• A) 450-500 km arasında
• B) 200-250 km arasında
• C) 300-350 km arasında ✓
• D) 150-200 km arasında
• E) 400-450 km arasında

Formül:‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ d = R × arccos[sinφ₁sinφ₂ + cosφ₁cosφ₂cos(Δλ)]. φ₁=40°, φ₂=37°, Δλ=36°-33°=3°. sin40°≈0,643, sin37°≈0,602, cos40°≈0,766, cos37°≈0,799, cos3°≈0,9986. İç terim: (0,643×0,602) + (0,766×0,799×0,9986) = 0,3871 + 0,6118 = 0,9989. arccos(0,9989) ≈ 2,69° ≈ 0,04694 radyan. d = 6371 × 0,04694 ≈ 299 km ≈ 300 km. Sonuç 300-350 km aralığına girer. Bu soru öğrencinin küresel mesafe formülünü anlayıp trigonometrik değerleri doğru uygulayıp uygulayamadığını test eder. Basit pisagor hesabı (Δlat≈333 km, Δlon≈250 km'nin karesi toplamının kökü) yanlış sonuç verir çünkü paralellerin küçük daire olduğu göz ardı edilir.

9. Aynı enlem üzerinde (30°K) bulunan A (30°K, 0°) ve B (30°K, 90°D) noktaları arasındaki mesafe, bir gemici tarafından iki farklı yöntemle hesaplanmaktadır: (1) Loksodrom (sabit pusula yönünde, 090° rotasında) ile gidiş, (2) Ortodrom (büyük daire) ile gidiş. Hangisi doğrudur?

• A) Ortodrom mesafesi loksodrom mesafesinden daha kısadır; ortodrom rotası Ekvator'a daha yakın (daha güneyde) bir yayı izleyerek geçer.
• B) Loksodrom mesafesi ortodrom mesafesinden daha kısadır; sabit pusula yönü her zaman en kısa yoldur.
• C) Ortodrom mesafesi loksodrom mesafesinden daha kısadır; ortodrom rotası Ekvator'un kuzeyinden daha yüksek enlemlere (daha kuzeye) saparak geçer. ✓
• D) Loksodrom ve ortodrom mesafeleri Ekvator dışındaki paraleller üzerinde birbirine eşittir çünkü her ikisi de aynı yayı izler.
• E) Her iki yöntem de aynı mesafeyi verir çünkü 30°K paraleli üzerinde hareket edildiğinde büyük daire ile paralel yayı örtüşür.

Ekvator‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dışındaki bir paralel boyunca gidilen rota loksodromdur (sabit pusula yönü: tam doğu, 090°). Ancak bu rota en kısa değildir. İki nokta arasındaki büyük daire (ortodrom) ise Kuzey Yarımküre'de daha yüksek enlemlere (kutba daha yakın) saparak geçer. Matematiksel olarak: 30°K paraleli üzerindeki 90°'lik yay mesafesi ≈ 90° × 111 km × cos30° ≈ 90 × 96,1 ≈ 8.649 km. Ortodrom mesafesi ise yaklaşık arccos(cos²90° + sin²90°×cos30°... özel formülle) daha kısadır ≈ 8.130 km. Ortodrom Kuzey Yarımküre'de kuzeye (daha yüksek enlemlere) saparak geçer. E şıkkı bunu doğru ifade etmektedir. B yanlıştır çünkü ortodrom kuzeye sapar, güneye değil.

10. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de Akdeniz ikliminin görüldüğü bölgelerden biri değildir?

• A) Karadeniz kıyıları ✓
• B) Akdeniz kıyıları
• C) Ege kıyıları
• D) Marmara'nın güney kesimleri
• E) Güneydoğu Anadolu'nun batı kesimleri

Karadeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kıyılarında her mevsim yağışlı, ılıman bir iklim hâkimdir; bu iklim tipi 'Karadeniz iklimi' olarak adlandırılır. Akdeniz iklimi ise yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı özellik taşır; Ege, Akdeniz kıyıları ve Marmara'nın güney kesimleri ile Güneydoğu Anadolu'nun batısında görülür.

11. Yağışların büyük çoğunluğunun kış mevsiminde düşmesi, yazların sıcak ve kurak geçmesi hangi iklim tipinin temel özelliğidir?

• A) Karadeniz iklimi
• B) Muson iklimi
• C) Step iklimi
• D) Karasal iklim
• E) Akdeniz iklimi ✓

Akdeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikliminde yağışlar kış mevsiminde düşer çünkü bu dönemde bölge üzerinde batı rüzgârları ve Akdeniz alçak basıncı etkilidir. Yazları ise tropikal yüksek basıncın etkisiyle sıcak ve kurak koşullar hâkim olur. Bu durum 'yazları kurak Akdeniz iklimi' olarak da tanımlanır.

12. Aşağıdaki iklim unsurlarından hangisi bir bölgenin iklimini doğrudan belirleyen etkenler arasında yer almaz?

• A) Sıcaklık
• B) Rüzgâr
• C) Yağış
• D) Nüfus yoğunluğu ✓
• E) Basınç

İklim‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ unsurları; sıcaklık, yağış, basınç, rüzgâr ve nem gibi atmosferik değişkenlerdir. Nüfus yoğunluğu ise beşerî bir unsur olup iklimi belirleyen doğal etkenler arasında yer almaz. İklim etkenlerini (enlem, yükselti, denizden uzaklık, vb.) ve iklim unsurlarını birbirinden ayırt etmek gerekir.

13. Ekvator çevresinde görülen tropikal yağmur ormanı iklimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Yağışlar yalnızca kış mevsiminde düşer.
• B) Kışları kar yağışı görülür.
• C) Mevsimlerin birbirinden belirgin biçimde farklılaştığı bir iklimdir.
• D) Günlük sıcaklık farkları yıllık sıcaklık farklarından büyüktür. ✓
• E) Yıllık yağış miktarı 250 mm'nin altındadır.

Tropikal‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yağmur ormanı ikliminde Güneş her gün dik ya da dike yakın açıyla vurduğundan yıllık sıcaklık farkı çok küçüktür (genellikle 2-3°C). Ancak gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı (günlük fark) bu yıllık farktan daha büyük olabilir. Yağışlar yıl boyunca bol ve düzenlidir, yıllık ortalama 2000 mm'yi aşar.

14. Türkiye'de karasal iklimin en belirgin biçimde hissedildiği bölge aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi
• B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) Karadeniz Bölgesi
• E) Ege Bölgesi

Doğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Bölgesi, denizden uzak ve yüksek konumu nedeniyle karasal iklimin en sert yaşandığı bölgedir. Kışlar uzun ve çok soğuk, yazlar kısa ve serin geçer; yıllık sıcaklık farkı Türkiye'nin en yüksek değerlerine ulaşır. Erzurum, Kars gibi iller bu iklimdeki aşırılığın somut örnekleridir.

15. Aşağıdaki rüzgâr türlerinden hangisi Türkiye'de sıcaklığı artıran, nem oranını düşüren ve zaman zaman tarım alanlarına zarar veren bir rüzgârdır?

• A) Yıldız
• B) Karayel
• C) Meltem
• D) Lodos ✓
• E) Poyraz

Lodos,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ güneybatıdan esen sıcak ve nemli bir rüzgârdır. Marmara ve Ege bölgelerinde sıcaklığı ani olarak yükseltir, nemliliği düşürür. Sonbaharda bağlarda ve meyve bahçelerinde kurumaya ve hasara yol açabilir. Poyraz ise kuzeydoğudan esen soğuk ve kuru bir rüzgârdır.

16. Orta kuşakta yer alan bir bölgede kışların ılık ve yağışlı, yazların serin ve yağışlı geçmesi hangi iklim tipine işaret eder?

• A) Step iklimi
• B) Okyanusal (Deniz) iklimi ✓
• C) Tundra iklimi
• D) Akdeniz iklimi
• E) Karasal iklim

Okyanusal‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iklim; ılıman enlemlerde, batı kıyılarında görülür. Batı rüzgârlarının okyanus üzerinden ılık ve nemli hava taşıması sayesinde kışlar ılık, yazlar serin geçer ve yağışlar yıl boyunca görece düzenlidir. Yıllık sıcaklık farkı azdır. Batı Avrupa kıyıları bu iklimin tipik örneğidir.

17. Yükselti arttıkça sıcaklığın düşmesi olayına ne ad verilir?

• A) Dikey sıcaklık değişimi (Lapse Rate) ✓
• B) Konveksiyon
• C) Subsidans
• D) Enversiyon
• E) Adveksiyon

Troposferde‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ortalama olarak her 100 metrelik yükselişte sıcaklık yaklaşık 0,5-0,6°C düşer; bu olaya 'dikey sıcaklık gradiyanı' ya da 'lapse rate' denir. Bu nedenle dağların zirvesindeki iklim, eteklerinden çok farklıdır ve yükseltiyle birlikte iklim kuşakları farklılaşır. Enversiyon ise tam tersine alt katmanların üst katmanlardan daha soğuk olduğu bir durumdur.

18. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi çöl ikliminin özelliklerini taşır?

• A) Yıllık yağış 250 mm'nin altındadır, günlük sıcaklık farkı çok büyüktür. ✓
• B) Yaz kuraklığı yoktur, yıllık yağış 800 mm civarındadır.
• C) Yıllık yağış 2000 mm'yi aşar, sıcaklık farkı azdır.
• D) Yağışlar yalnızca kışın düşer, yazlar ılıktır.
• E) Her mevsim yağış alır, don olayı görülmez.

Çöl‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikliminde yıllık yağış miktarı 250 mm'nin (bazı tanımlarda 200 mm'nin) altına düşer. Bulut örtüsünün son derece az olması nedeniyle gündüzleri yüzey aşırı ısınır, geceleri ise hızla soğur; bu da günlük sıcaklık farkını 30-40°C'ye kadar çıkarır. Sahra ve Arabistan yarımadası bu iklimin en belirgin örnekleridir.

19. Türkiye'nin hangi kıyısında yıl boyunca yağış görülür ve bu durum 'her mevsim yağışlı' iklim tipini oluşturur?

• A) Marmara kıyıları
• B) Karadeniz kıyıları ✓
• C) Akdeniz kıyıları
• D) Ege kıyıları
• E) Güneydoğu kıyıları

Karadeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kıyıları, kuzeyden gelen nemli hava kütlelerini ilk alan konumuyla yıl boyunca yağış alır. Kıyıya paralel uzanan dağlar bu nemin iç kesimlere geçmesini engeller ve kıyı şeridinde yüksek yağış miktarları oluşturur. Rize, Türkiye'nin en fazla yağış alan ilidir ve yıllık ortalama yağış 2000 mm'yi aşar.

20. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de karasal iklimin görüldüğü bölgelerden biridir?

• A) Akdeniz kıyıları
• B) Ege kıyıları
• C) İç Anadolu ✓
• D) Marmara kıyıları
• E) Karadeniz kıyıları

Karasal‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iklim; deniz etkisinden uzak, yaz-kış sıcaklık farkının büyük olduğu iç kesimlerde görülür. Türkiye'de İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgeleri karasal iklimin hâkim olduğu başlıca alanlardır.

21. Ekvatora yakın bölgelerde görülen ve yıl boyunca sıcak ve yağışlı geçen iklim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Akdeniz iklimi
• B) Muson iklimi
• C) Çöl iklimi
• D) Ekvatoral iklim ✓
• E) Tundra iklimi

Ekvatoral‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iklim; 0°-10° enlemleri arasında görülür, yıl boyunca yüksek sıcaklık ve bol yağış hâkimdir. Amazon Havzası, Kongo Havzası ve Güneydoğu Asya adaları bu iklimin görüldüğü başlıca alanlardır.

22. Akdeniz ikliminin karakteristik özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yıl boyunca yağış eşit dağılır
• B) Dört mevsim de sıcak ve nemlidir
• C) Yazlar yağışlı, kışlar kurak geçer
• D) Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer ✓
• E) Yıl boyunca kar yağışı görülür

Akdeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Bu durumun temel nedeni, yazın subtropikal yüksek basıncın, kışın ise orta enlem alçak basıncının bölgeye hâkim olmasıdır.

23. Türkiye'de yıl boyunca en fazla yağış hangi bölgede görülür?

• A) Ege Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi ✓
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• E) Doğu Anadolu Bölgesi

Karadeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, özellikle Doğu Karadeniz kıyıları Türkiye'nin en fazla yağış alan bölgesidir. Rize çevresi yıllık 2000 mm'nin üzerinde yağış alarak Türkiye'nin en yağışlı yeridir. Bölgenin dağlarla çevrili olması ve Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin yamaçlarda yükselmesi bu durumun temel nedenidir.

24. Aşağıdaki iklim elemanlarından hangisi bir yerin iklimine en fazla etki eden faktörler arasında gösterilmez?

• A) Yükselti
• B) Nüfus yoğunluğu ✓
• C) Enlem
• D) Rüzgârlar
• E) Denize uzaklık

İklimi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ belirleyen başlıca faktörler enlem, yükselti, denize uzaklık, dağların uzanış yönü ve rüzgârlardır. Nüfus yoğunluğu iklimi doğrudan belirleyen bir faktör değildir; ancak kentleşme dolaylı olarak mikro iklimi etkileyebilir.

25. Çöl ikliminin en yaygın görüldüğü enlem kuşağı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 0°-10° enlemleri
• B) 80°-90° enlemleri
• C) 40°-50° enlemleri
• D) 20°-30° enlemleri ✓
• E) 60°-70° enlemleri

Çöl‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iklimleri, subtropikal yüksek basınç kuşaklarının hâkim olduğu 20°-30° kuzey ve güney enlemleri arasında yoğunlaşır. Bu kuşaklarda inen hava kütleleri ısındığından yağış oluşturamaz. Sahra, Arabistan ve Avustralya çölleri bu kuşakta yer alır.