Genel Tekrar Testi - 94
Türkiye'de yaz yağmurlarının görüldüğü tek bölge hangisidir ve bu durum hangi faktörle açıklanır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'de yaz yağmurlarının görüldüğü tek bölge hangisidir ve bu durum hangi faktörle açıklanır?
- A) Ege Bölgesi – Akdeniz alçak basıncı
- B) Marmara Bölgesi – cephesel yağışlar
- C) İç Anadolu – konveksiyonel yağışlar
- D) Karadeniz Bölgesi – sürekli Karadeniz'den gelen nemli hava kütleleri ✓
- E) Güneydoğu Anadolu – Arap yarımadası kökenli nem
Türkiye'de genel olarak yazlar kurak geçer; ancak Karadeniz Bölgesi yıl boyunca Karadeniz'den esen kuzey rüzgarlarıyla nem taşıyan hava kütlelerinin etkisi altında kalır. Bu hava kütleleri Kuzey Anadolu dağlarına çarparak yoğunlaşır ve her mevsim yağış bırakır. Bu nedenle Karadeniz Bölgesi, Türkiye'nin yaz yağmurlarının görüldüğü tek bölgesidir.
2. Aşağıdaki ifadelerden hangisi kutup iklimi ile tundra iklimi arasındaki farkı doğru biçimde açıklamaktadır?
- A) Kutup ikliminde yağış bol, tundra ikliminde ise oldukça azdır.
- B) Her iki iklim tipinde de bitki örtüsü tamamen aynıdır.
- C) Tundra iklimi yalnızca Güney Kutbu çevresinde, kutup iklimi ise yalnızca Kuzey Kutbu'nda görülür.
- D) Tundra ikliminde en sıcak ayın ortalaması 0-10°C arasında olup bodur bitkiler yetişebilirken kutup ikliminde en sıcak ay bile 0°C'nin altında kalır. ✓
- E) Kutup ikliminde yaz ayları sıcak, tundra ikliminde ise soğuktur.
Tundra ikliminde en sıcak ayın ortalama sıcaklığı 0°C ile 10°C arasında seyreder; bu kısa yaz döneminde yosun, liken ve bodur çalılar gibi bitkiler yetişebilir. Kutup (buz örtüsü) ikliminde ise yılın hiçbir ayında sıcaklık 0°C'yi geçmez ve kalıcı buz tabakası tüm yıl boyunca toprak yüzeyini örter; bu nedenle hiçbir bitki yetişemez.
3. Çöl iklimlerinin yalnızca tropikal kuşakta değil, orta kuşakta da görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Orta kuşakta Güneş ışınlarının yüksek açıyla vurması
- B) Batı rüzgarlarının bu bölgelerde sürekli kurak hava taşıması
- C) Orta kuşak çöllerinin volkanik faaliyetlerle oluşmuş olması
- D) Kıta içlerinde deniz etkisinden uzak kalınması ve dağların nemli hava kütlelerini engellemesi ✓
- E) Orta kuşakta kutupsal hava kütlelerinin etkili olması
Orta kuşak çölleri (Gobi, Taklamakan, İran platosu vb.) kıta içlerinde yer alır. Bu bölgeler denizden çok uzak olduğu için nem taşıyan hava kütleleri bu noktalara ulaşamaz. Ayrıca çevrelerindeki yüksek dağ zincirleri (Himalayalar, Pamir vb.) nemli hava kütlelerinin iç kesimlere girmesini fiziksel olarak engeller. Bu iki etkenin birleşimi, tropikal nedenlerden bağımsız olarak orta kuşakta da çöl koşullarının oluşmasına yol açar.
4. Türkiye'de Akdeniz ikliminin etkili olduğu bölgelerde yaz aylarında yağışın çok az görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akdeniz'den gelen alçak basınç sistemlerinin etkisinin artması
- B) Kıyıya paralel uzanan dağların nem taşıyan rüzgârları engellemesi
- C) Yüksek basınç merkezlerinin bölge üzerinde egemen olması ✓
- D) Güneş ışınlarının dik açıyla gelmesiyle yüzeyin aşırı ısınması
- E) Kuzeyden gelen kutup kökenli hava kütlelerinin sıcaklığı düşürmesi
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak geçer. Bunun temel nedeni yaz aylarında Azor Yüksek Basıncı'nın kuzeye doğru genişleyerek bölge üzerinde egemen olmasıdır. Bu yüksek basınç, havanın alçalmasına yol açarak bulut oluşumunu ve yağışı engeller. Dağların konumu ve güneş açısı yardımcı faktörler olsa da yağışsızlığın asıl nedeni dinamik yüksek basınçtır.
5. Okyanusların kıta içlerine oranla daha ılıman bir iklime sahip olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Okyanuslar üzerinde sürekli alçak basınç alanlarının bulunması
- B) Kıta içlerinde bitki örtüsünün seyrek olması
- C) Suyun özgül ısısının karaya göre yüksek olması ✓
- D) Okyanusların yüzeyinin daha parlak olup güneş ışınlarını yansıtması
- E) Okyanusların derin olması nedeniyle güneş ışınlarının içine işlememesi
Suyun özgül ısısı karaya göre yaklaşık 4-5 kat daha yüksektir. Bu nedenle okyanuslar, kara yüzeyine kıyasla çok daha yavaş ısınır ve yavaş soğur. Bu durum denizsel iklim tipinde yıllık sıcaklık farklarının düşük olmasına yol açar. Kıta içlerinde ise yüzey hızla ısınıp hızla soğuduğundan sıcaklık farkları çok büyük olur. Bu kavram, iklim bilgisinin temel fiziksel zeminini oluşturur.
6. Aşağıda verilen iklimlerin hangisinde, yıl boyunca yağış görülmesine karşın kış aylarındaki yağış payı belirgin biçimde daha yüksektir?
- A) Akdeniz iklimi ✓
- B) Ilıman okyanus iklimi
- C) Muson iklimi
- D) Tundra iklimi
- E) Ekvatoral iklim
Akdeniz ikliminde yıl boyunca yağış görülmez; yazlar tamamen kuraktır, yağışlar kış mevsimine yoğunlaşmıştır. Ancak soru 'yıl boyunca yağış görülmesine karşın kış payının yüksek olduğu' iklimi sormaktadır. Bu özellik Akdeniz iklimine aittir: yağış vardır ama çok büyük bölümü kışa düşer. Ilıman okyanus ikliminde yağış yıla daha dengeli dağılmıştır. Bu ince ayrım öğrencilerin sıkça yanıldığı bir noktadır.
7. Ekvator çevresinde tropikal yağmur ormanlarının bulunmasının en önemli iklimsel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Geniş düzlüklerin yağmur bulutlarının birikmesine zemin hazırlaması
- B) Güneş ışınlarının yıl boyunca dik ya da dike yakın gelmesi ve sürekli alçak basıncın egemen olması ✓
- C) Okyanus akıntılarının bu bölgelere sürekli nem taşıması
- D) Düşük enlemlerde manyetik alanın daha güçlü olması
- E) Passat rüzgârlarının sürekli esiyor olması
Ekvator çevresinde güneş ışınları yıl boyunca dik ya da dike yakın gelir. Bu durum yüzeyin yoğun biçimde ısınmasına, havanın ısınarak yükselmesine ve sürekli alçak basınç alanlarının oluşmasına neden olur. Yükselen bu nem yüklü hava soğuyarak yoğunlaşır ve bol yağış meydana gelir. Bu sürekli ve yoğun yağış, tropikal yağmur ormanlarının varlığının temel nedenidir. Passat rüzgârları ekvatorda birleşme bölgesi oluşturarak bu süreci destekler ancak asıl neden dinamik alçak basınçtır.
8. Aşağıdaki şehir çiftlerinden hangisinde birincisi ikincisine kıyasla daha karasal bir iklim özelliği gösterir?
- A) İzmir – Konya
- B) Trabzon – Rize
- C) Ankara – Samsun ✓
- D) Antalya – Mersin
- E) İstanbul – Erzurum
Karasallık; denizden uzaklık, yükseklik ve dağ engelinin nem taşıyan rüzgârları kesmesiyle artar. Ankara, iç kesimlerde yer alır, denizden uzaktır ve sıcaklık farkları yüksektir; dolayısıyla karasal iklim etkisi altındadır. Samsun ise Karadeniz kıyısındadır, nem oranı yüksek ve sıcaklık farkları düşüktür. Bu nedenle Ankara, Samsun'a göre daha karasaldır. Diğer çiftlerde ise birinci şehir ikincisine göre daha denizsel bir konumdadır.
9. Tropikal muson ikliminin görüldüğü bölgelerde yaz aylarında yağışın çok fazla olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yaz aylarında subtropikal yüksek basıncın bölgeye egemen olması
- B) Yaz mevsiminde ekvator yakınına taşınan hava kütlelerinin soğuması
- C) Kara-deniz sıcaklık farkından kaynaklanan mevsimlik rüzgârların okyanuslardan kara içlerine nem taşıması ✓
- D) Güneş ışınlarının yaz aylarında yalnızca deniz yüzeyine dik gelmesi
- E) Gece-gündüz sıcaklık farklarının artmasıyla yoğunlaşmanın hızlanması
Muson ikliminde yağış, mevsimlere göre belirgin biçimde değişir. Yaz aylarında karalar okyanuslara göre daha fazla ısındığından kara üzerinde alçak basınç oluşur. Bu alçak basınç, okyanuslardan nem yüklü rüzgârları kara içlerine çeker (yaz musonu). Bu nem yüklü rüzgârlar karada yoğunlaşarak bol yağış bırakır. Kış aylarında ise durum tersine döner, karadan denize esen rüzgârlar (kış musonu) kuru bir dönem getirir. Mevsimlik bu rüzgâr yönü değişimi muson ikliminin en belirgin özelliğidir.
10. Türkiye'nin Karadeniz kıyılarının yıl boyunca yağış almasının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karadeniz kıyılarının yüksek enlemde bulunması
- B) Karadeniz kıyılarında Akdeniz kökenli siklonik sistemlerin yıl boyu etkili olması
- C) Kuzey Anadolu Dağları'nın kıyıya paralel uzanarak nemin iç kesimlere geçişini engellemesi ✓
- D) Karadeniz'in tuzluluk oranının düşük olması nedeniyle daha fazla buharlaşma sağlaması
- E) Kış aylarında Sibirya Yüksek Basıncı'nın Karadeniz üzerinde alçalan hava kütleleri oluşturması
Karadeniz kıyılarına esen kuzey ve kuzeybatı rüzgârları, Karadeniz üzerinden nem taşır. Kıyıya paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları, bu nemin iç kesimlere geçişini engeller. Denizden gelen nemli hava, dağların yamaçlarına çarptığında yükselmeye zorlanır, soğur ve yoğunlaşarak yağış verir (orografik/yamaç yağışı). Bu mekanizma hem yağışın yıl boyu sürekliliğini hem de miktarının fazlalığını açıklar. Diğer seçenekler iklimsel gerçeklerle çelişmektedir.
11. Güneş ışınlarının yeryüzüne ulaşmadan önce atmosfer içinde kat ettiği yolun artması, ısıtma etkisini nasıl etkiler?
- A) Yol uzadıkça ışınlar daha geniş bir alana dağılır ve birim alana düşen enerji azalır. ✓
- B) Yol uzunluğu yalnızca kış aylarında belirleyici bir faktördür.
- C) Yol uzunluğu ısıtma etkisini etkilemez; yalnızca yağış miktarını değiştirir.
- D) Yol uzadıkça atmosfer daha fazla ısınır ve yüzeye daha sıcak hava iner.
- E) Yol uzadıkça güneş ışınları daha odaklı hale gelir ve ısıtma etkisi artar.
Güneş ışınlarının yeryüzüne dik açıyla gelmesi durumunda atmosfer içinde kısa bir yol kat eder ve dar bir alana yoğunlaşır; birim alana düşen enerji yüksektir. Işınlar eğik geldiğinde ise atmosferde daha uzun bir yol kat eder ve daha geniş bir alana dağılır; birim alana düşen enerji azalır. Bu durum kutuplara gidildikçe ısıtma etkisinin azalmasını açıklayan temel fizik ilkesidir. Bu ilke aynı zamanda mevsimlerin oluşumunun da temelidir.
12. Sıcak ve ılıman okyanus akıntılarının geçtiği kıyılarda yağış miktarının fazla olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sıcak akıntıların geçtiği kıyılarda rüzgâr hızı düşer ve nem tutulmaz.
- B) Sıcak akıntılar üzerindeki hava ısınır ve nem kazanır; karaya ulaşınca soğuyarak yağış verir. ✓
- C) Sıcak akıntılar, kıyıya yakın bölgelerde sis tabakası oluşturarak yağışa zemin hazırlar.
- D) Sıcak akıntılar, karalar üzerinde yüksek basınç oluşturarak konveksiyonel yağışa neden olur.
- E) Sıcak akıntılar tuzluluğu artırır ve bu durum buharlaşmayı azaltarak yağışı engeller.
Sıcak okyanus akıntıları üzerindeki hava, yüzey suyundan ısı ve nem alır. Bu nemli ve sıcak hava karaya doğru hareket ettiğinde, kara yüzeyi veya dağ yamaçlarıyla temas ederek soğur ve nem yoğunlaşarak yağış verir. Bu nedenle sıcak akıntıların geçtiği kıyılar genellikle daha yüksek yağış alır. Buna karşın soğuk akıntıların geçtiği kıyılarda hava soğur, yükselmez ve yağış azalır; bu kıyılarda çöl iklimi bile görülebilir (Atacama, Namibya).
13. Aşağıdaki iklim-bitki örtüsü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Ekvatoral iklim – Tropikal yağmur ormanı
- B) Tundra iklimi – Tayga (İğne yapraklı orman) ✓
- C) Step iklimi – Bozkır (Çayır)
- D) Çöl iklimi – Seyrek çalılar ve sukkulent bitkiler
- E) Akdeniz iklimi – Maki (Garig)
Tundra ikliminde yaz çok kısa ve soğuktur; ağaç yetişmesine olanak sağlayacak sıcaklık yeterince uzun sürmez. Bu nedenle tundra iklimine özgü bitki örtüsü; yosunlar, likenler, küçük çalılar ve ot topluluklarıdır. Tayga (iğne yapraklı ormanlar) ise tundranın güneyinde, subarktik iklim kuşağında yer alır. Dolayısıyla tundra iklimini tayga ile eşleştiren C seçeneği yanlıştır. Bu iki kuşak birbiriyle karıştırılması en sık yapılan hatalardan biridir.
14. Orta kuşak karalarında oluşan kara iklimleri ile kıyı iklimlerinin en belirgin farkı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kara iklimleri yalnızca kuzey yarım kürede görülürken kıyı iklimleri her yarım kürede etkilidir.
- B) Kara iklimlerinde yağış tamamen yoktur; kıyı iklimlerinde ise yıl boyunca yağış görülür.
- C) Kara iklimlerinde yıllık sıcaklık farkı büyük ve yağışlar iç meksimlere dağılmışken kıyı iklimlerinde yıllık sıcaklık farkı küçük ve yağışlar daha dengelidir. ✓
- D) Kara iklimlerinde nem oranı sürekli yüksek olup yoğunlaşma daha sık gerçekleşir.
- E) Kıyı iklimlerinde tarımsal verimlilik her zaman kara iklimlerine göre düşüktür.
Orta kuşak kara iklimlerinde, denizin ılımanlaştırıcı etkisinden yoksun olan iç bölgelerde yaz çok sıcak, kış çok soğuk geçer; yıllık sıcaklık farkı büyüktür. Yağışlar genellikle yaz başına ya da ilkbahara yoğunlaşır. Kıyı iklimlerinde ise denizin yüksek özgül ısısı nedeniyle sıcaklıklar dengelenir, yıllık fark küçülür ve yağışlar yıla daha dengeli dağılır. Diğer seçenekler coğrafi veya tarımsal açıdan yanlış ya da abartılı genellemeler içermektedir.
15. Subtropikal yüksek basınç kuşakları (yaklaşık 30° kuzey ve güney enlemleri) ile kutup çevrelerindeki yüksek basınç alanları arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Subtropikal yüksek basınçlar dinamik kökenli olup sıcak havanın alçalmasıyla oluşurken kutup yüksek basınçları termal kökenli olup soğuk havanın yoğunlaşmasıyla oluşur. ✓
- B) Kutup yüksek basınçları yalnızca kuzey yarım kürede görülür.
- C) Subtropikal yüksek basınçlar termal kökenli, kutup yüksek basınçları ise dinamik kökenlıdir.
- D) Subtropikal yüksek basınçlar mevsimseltir; kutup yüksek basınçları ise kalıcıdır.
- E) Her ikisi de dinamik kökenlidir ve aynı fiziksel mekanizmayla oluşur.
Subtropikal yüksek basınç kuşakları dinamik kökenlidir: Ekvatorda ısınan hava yükselir, üst troposferden kutuplara doğru hareket eder ve yaklaşık 30. enlemlerde alçalır. Bu alçalan hareket yüksek basıncı oluşturur. Soğuma değil, hava hareketi (dinamik) belirleyicidir. Kutup yüksek basınçları ise termal kökenlidir: Aşırı soğuk nedeniyle yoğunlaşan hava çöker ve yüksek basınç oluşturur. Bu fark, her iki kuşakta görülen iklim tiplerini (çöl ve soğuk tundra) açıklamak için kritik öneme sahiptir.
16. Aynı enlem üzerinde yer almalarına karşın, bir şehrin yıllık ortalama sıcaklığının komşu şehre göre belirgin biçimde daha yüksek olduğu gözlemlenmektedir. Bu farklılığın nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi tek başına yeterli bir açıklama olamaz?
- A) Şehrin rakımının diğerine göre daha düşük olması
- B) Güneş ışınlarının yansıma oranını etkileyen arazi örtüsünün farklı olması
- C) Isı adası etkisiyle kentsel alanın çevresine göre daha sıcak olması
- D) Sıcak okyanus akıntısının bir kıyıya daha yakın geçmesi
- E) Şehrin kara içlerinde yer alması nedeniyle kışların daha sert geçmesi ✓
Soru, ortalama sıcaklığı artıran değil, yıllık ortalamayı açıklayamayan bir faktörü sormaktadır. C seçeneğinde belirtilen 'kara içinde kışların daha sert geçmesi' durumu, yazların da daha sıcak geçmesine yol açar; bu nedenle yıllık ortalama üzerindeki net etkisi belirsizdir ve tek başına 'daha yüksek yıllık ortalama' için yeterli açıklama değildir. Diğer seçenekler, yıllık ortalama sıcaklığı doğrudan artırabilecek faktörleri içermekte ve bu nedenle tek başlarına tutarlı birer açıklama olabilmektedir.
17. Türkiye'de Akdeniz ikliminin etkili olduğu bölgelerde yaz aylarında yağışların oldukça az olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Deniz suyunun yaz aylarında daha hızlı buharlaşması
- B) Karasal hava kütlelerinin denizi aşıp bölgeye ulaşması
- C) Orografik yağışların yalnızca kış aylarında görülmesi
- D) Yüksek basınç alanlarının bölge üzerinde etkili olması ✓
- E) Tropikal hava kütlelerinin yaz aylarında ekvatordan uzaklaşması
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak geçer. Bu kurağın temel nedeni, yaz aylarında Azor Yüksek Basınç Sistemi'nin kuzeye kayarak Akdeniz havzası üzerinde etkili olmasıdır. Bu yüksek basınç, alçalan hava hareketleriyle bulut oluşumunu ve yağışı engeller. Kış aylarında ise bu yüksek basınç güneye çekilir, Batı rüzgârları ve cephesel sistemler bölgeye yağış getirir.
18. Aşağıdaki iklim elemanları ve ölçüm araçları eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Nem – Higrometre
- B) Rüzgâr hızı – Anemometre
- C) Yağış miktarı – Plüviyometre
- D) Atmosfer basıncı – Aktinometre ✓
- E) Sıcaklık – Termometre
Aktinometre, güneş radyasyonunu (ışınımını) ölçen bir alettir, atmosfer basıncını ölçmez. Atmosfer basıncı Barometre ile ölçülür. Diğer eşleştirmeler doğrudur: sıcaklık-termometre, yağış-plüviyometre (ya da yağışölçer), rüzgâr hızı-anemometre, nem-higrometre.
19. Ekvatoral iklim bölgelerinde yağışların yıl boyunca düzenli dağılmasının başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Termik yükselişe bağlı konveksiyonel yağışların sürekli görülmesi ✓
- B) Muson rüzgârlarının mevsimden bağımsız hareket etmesi
- C) Cephesel yağışların tüm yıl boyunca aktif olması
- D) Her mevsim etkili olan Batı rüzgârlarının nemli olması
- E) Okyanus akıntılarının bölgeye sürekli nem taşıması
Ekvatoral bölgelerde güneş ışınları yıl boyunca dike yakın açıyla gelir. Bu durum yoğun ısınmaya ve havanın sürekli yükselmesine (konveksiyonel hareket) yol açar. Yükselen nem yoğunlaşarak konveksiyonel yağışları oluşturur. Bu yağışlar mevsimsel değişim göstermeden her gün özellikle öğleden sonra gerçekleşir. Dolayısıyla yıl boyunca düzenli yağış şeklinin temel nedeni termik yükselişe bağlı konveksiyonel yağışlardır.
20. Türkiye'de İç Anadolu Bölgesi'nin karasal iklim özellikleri göstermesinde aşağıdaki faktörlerden hangisinin etkisi en azdır?
- A) Deniz etkisini engelleyen engebeli yapı
- B) Yükseltinin fazla olması
- C) Yıllık sıcaklık farkının büyük olması ✓
- D) Çevre dağların deniz etkisini kesmesi
- E) Bölgenin denizden uzakta konumlanması
Yıllık sıcaklık farkının büyük olması, karasal iklimin bir sonucudur; nedeni değildir. Karasal iklimi oluşturan nedenler arasında denizden uzaklık, dağların nemli deniz hava kütlelerini engellemesi ve engebeli arazi yapısı sayılabilir. Yükseklik ise karasallığı doğrudan oluşturmaz; ancak sıcaklıkları düşürerek kara-deniz sıcaklık farklarına katkıda bulunur. Soru nedenler arasında en az etkiye sahip olanı sorarken 'yıllık sıcaklık farkının büyük olması' bir etken değil, sonuç olduğu için bu seçenek doğrudur.
21. Ilıman okyanus iklimine sahip bölgelerde kış aylarının ılık, yaz aylarının serin geçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Denizel hava kütlelerinin yıl boyunca etkisini sürdürmesi ✓
- B) Tropikal orijinli sıcak okyanus akıntılarının ekvatordan ısı taşıması
- C) Yıl boyunca etkili olan muson rüzgârları
- D) Yaz aylarında kutupsal cephenin güneye inmesi
- E) Batı rüzgârlarının yalnızca kış mevsiminde etkili olması
Ilıman okyanus ikliminde (Batı Avrupa tipi) yıl boyunca deniz etkisi hâkimdir. Okyanus suları kara kütlelerine göre çok daha yavaş ısınıp soğur; bu nedenle deniz, kış aylarında ısı deposu işlevi görerek havayı ılık tutar, yaz aylarında ise aşırı ısınmayı önleyerek serinletir. Batı rüzgârları bu nemli ve ılımlı deniz havasını kıta içlerine taşır. Okyanus akıntıları (örneğin Gulf Stream) kıyıları etkileyen bu deniz havasının ılımlılığına katkıda bulunur, ancak temel neden denizel hava kütlelerinin sürekli etkisidir.
22. Türkiye'de doğu-batı doğrultusunda uzanan Kuzey Anadolu Dağları'nın Karadeniz kıyıları açısından iklimsel etkisi nedir?
- A) Akdeniz etkisinin İç Anadolu'ya ulaşmasını kolaylaştırır
- B) İç Anadolu'nun daha ılıman bir iklime sahip olmasını sağlar
- C) Karadeniz'den gelen soğuk hava kütlelerini Anadolu içlerine taşır
- D) Karadeniz kıyılarında her mevsim yağış alınmasını sağlar ✓
- E) Kuzey Anadolu'da yazların serin ve yağışlı geçmesini engeller
Kuzey Anadolu Dağları, Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin iç bölgelere geçişini engeller. Bu dağların kuzey yamaçlarında yükselen nem yoğunlaşarak her mevsim yağış düşer (orografik yağış). Bu sayede Karadeniz kıyıları yıllık yağış dağılımı bakımından düzenli ve yüksek yağışa sahip olup Türkiye'nin en yağışlı bölgesi konumundadır. Aynı zamanda bu dağlar, İç Anadolu'nun Karadeniz neminden yoksun kalmasına yol açarak karasal iklim koşullarını pekiştirir.
23. Çöl iklimleri genellikle 20°-30° enlemleri arasında yer almaktadır. Bu durumun temel açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu enlemlerde orografik engellerin yağışı tamamen kesmesi
- B) Kıta içi konumun kara etkisini artırması
- C) Okyanus akıntılarının bu bölgelere soğuk su taşıması
- D) Subtropikal yüksek basınç kuşaklarının bu enlemlerde oluşması ✓
- E) Bu enlemlerde güneş ışınlarının en dik açıyla gelmesi
20°-30° enlemlerinde subtropikal yüksek basınç kuşakları yer alır. Ekvatordan yükselen sıcak ve nemli hava bu enlemlere gelince soğur ve alçalır. Alçalan hava kütleleri sıkışarak ısınır; bu durum bulut oluşumunu ve yağışı engeller. Bunun sonucunda bu enlemlerde yıl boyunca az yağışlı, sıcak çöl iklimleri oluşur. Sahra, Arabistan ve Avustralya çölleri bu kuşakta yer alır. Okyanus akıntıları ve orografik engeller bazı kıyı çöllerinin oluşumuna katkı sağlayabilir, ancak asıl neden subtropikal yüksek basınçtır.
24. Enlem derecesi birbirine yakın olan iki istasyondan kıyıda olanının yıllık sıcaklık genişliği küçük, iç kesimdekinin büyüktür. Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kıyı istasyonunun daha yüksek rakımda bulunması
- B) İç kesim istasyonunda rüzgâr hızının fazla olması
- C) Suyun özgül ısısının karaya göre yüksek olması ✓
- D) Kıyı istasyonunun daha fazla yağış alması
- E) İç kesim istasyonunun bitki örtüsünden yoksun olması
Su, kara yüzeyine göre çok daha yüksek özgül ısıya sahiptir. Bu nedenle su kütleleri yavaş ısınır ve yavaş soğur. Kıyı bölgelerine yakın bu su kütlesi, yazın aşırı ısınmayı önler ve kışın ısı deposu işlevi görerek soğumaları yavaşlatır. Sonuç olarak kıyı istasyonlarında yıllık sıcaklık genişliği küçük, iç bölgelerde ise deniz etkisinden uzak olduğu için büyüktür. Bu durum denizsellik ve karasallık kavramlarının temelini oluşturur.
25. Güneş ışınlarının Türkiye'ye en dik açıyla geldiği dönemde aşağıdaki durumların hangisi gözlemlenmez?
- A) Gündüzlerin en uzun olması
- B) Türkiye'de sıcaklıkların en yüksek değerlere ulaşması
- C) Güneş'in Oğlak Dönencesi üzerinde dik konumda bulunması ✓
- D) Güneş'in öğle vakti en yüksek konumda bulunması
- E) Kuzey Yarımküre'de yaz mevsiminin yaşanması
Güneş ışınları Türkiye'ye en dik açıyla yaklaşık 21 Haziran civarında gelir (yaz gündönümü). Bu tarihlerde Güneş, Yengeç Dönencesi (23,5° Kuzey) üzerinde dik konumdadır. Oğlak Dönencesi (23,5° Güney), kış gündönümü olan 21-22 Aralık'ta Güneş'in dik üzerine konumlandığı yerdir. Bu dönemde Kuzey Yarımküre'de en uzun gündüzler, en yüksek güneş açısı ve yaz mevsimi yaşanır. Türkiye'nin en yüksek sıcaklık değerlerine ulaşması ise örtbüküm nedeniyle genellikle Ağustos'ta gerçekleşir.