Genel Tekrar Testi - 18
Hızlı nüfus artışı devlet bütçesi ve piyasa üzerinde çeşitli etkiler oluşturur. I. Vergi gelirlerinin artması II. Demografik yatırımlara duyulan ihtiyacın artması III. Mal ve hizmetlere olan talebin çoğalması Yukarıdakilerden hangileri bu etkiler arasında gösterilebilir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Hızlı nüfus artışı devlet bütçesi ve piyasa üzerinde çeşitli etkiler oluşturur. I. Vergi gelirlerinin artması II. Demografik yatırımlara duyulan ihtiyacın artması III. Mal ve hizmetlere olan talebin çoğalması Yukarıdakilerden hangileri bu etkiler arasında gösterilebilir?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III
- E) I, II ve III ✓
Nüfus arttıkça tüketici ve çalışan sayısı yükselir; bu durum mal ve hizmet talebiyle vergi gelirlerini artırabilir. Aynı zamanda eğitim, sağlık, konut ve altyapı gibi demografik yatırımlara daha fazla kaynak ayrılması gerekir. Üç öncül de doğrudur.
2. Mevsimlik göçler tarım, turizm veya inşaat gibi işlerde yılın belirli dönemlerinde gerçekleşir. Buna göre; I. Ordu ve Giresun'a fındık hasadı için gidilmesi II. İskenderun'a demir-çelik fabrikasında çalışmaya gidilmesi III. Antalya ve Muğla'ya yazın turizm tesislerinde çalışmaya gidilmesi hareketlerinden hangileri mevsimlik göçtür?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III ✓
- E) II ve III
Fındık hasadı için yapılan hareket tarımsal (I), yaz sezonunda otellerde çalışma ise turizme bağlı mevsimlik göçtür (III). Demir-çelik fabrikaları yıl boyunca çalıştığından İskenderun'a sanayi işi için yerleşmek sürekli göç niteliğindedir (II). Bu nedenle I ve III doğrudur.
3. Aşağıdaki yöre ile yaygın köy altı yerleşme türü eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?
- A) Mersin - Oba
- B) Karaman - Dalyan ✓
- C) Zonguldak - Divan
- D) İzmir - Çiftlik
- E) Malatya - Kom
Dalyanlar deniz veya göl kıyılarında balıkçılık amacıyla kurulan geçici yerleşmelerdir ve Karaman'la özdeş değildir. Diğer yerleşme türleri karşılarında verilen yörelerde görülebilir.
4. Türkiye'de 1923-1965 döneminde nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik politikalar izlenmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde uygulanan politikalardan biri değildir?
- A) Yurt dışına yönelik işçi göçlerinin devlet eliyle teşvik edilmesi ✓
- B) Altı ve daha fazla çocuklu annelere madalya verilmesi
- C) Göçmenlerin ülkeye gelişini kolaylaştıran yasal düzenlemeler yapılması
- D) Evlenme yaşının düşürülmesini sağlayan yasal düzenlemelerin yapılması
- E) Çok çocuklu ailelerin yol vergisinden muaf tutulması
Savaşların ardından genç Cumhuriyet, tarımsal iş gücünü ve savunma kapasitesini artırmak amacıyla nüfus artışını desteklemiştir. Çok çocuklu ailelere madalya verilmesi, yol vergisi muafiyeti, evlenme yaşının düşürülmesi ve Balkan göçmenlerinin kabulünün kolaylaştırılması bu politikalar arasındadır. Yurt dışına işçi gönderilmesi ise bu uygulamalardan farklı olarak 1960'lı yıllarda, özellikle Almanya'ya yönelik başlamıştır.
5. Nüfus artışının ekonomi üzerinde oluşturabileceği olumlu sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İş gücü arzının ve üretim potansiyelinin artması ✓
- B) Kişi başına düşen gelirin kendiliğinden azalması
- C) Demografik yatırımlara duyulan ihtiyacın artması
- D) Kalkınma hızının zorunlu olarak yavaşlaması
- E) Doğal kaynaklar üzerindeki baskının artması
Yeterli yatırım ve istihdam oluşturulduğunda çalışabilir nüfusun çoğalması iş gücü arzını ve üretim potansiyelini artırabilir. Diğer seçeneklerde nüfus artışının doğurabileceği olumsuzluklar verilmiştir.
6. Türkiye'deki iç göçlerin yönü, nedeni ve demografik özellikleri zaman içinde değişmiştir. Güncel verilere göre iç göç hareketleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Göçe katılan nüfusun önemli bir kısmını çalışma çağındaki gençler oluşturur.
- B) Günümüzde en fazla göç kırsal kesimden büyük şehirlere doğru yapılmaktadır. ✓
- C) Sanayi ve hizmet sektörünün geliştiği merkezler temel çekim alanlarıdır.
- D) Göç hareketleri genel olarak doğu illerinden batı illerine doğrudur.
- E) Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu'daki birçok il net göç vermektedir.
1950'lerden 1990'lara kadar iç göçün temel yönü köylerden büyük kentlereydi. Kırsal nüfusun azalmasıyla günümüzde göçlerin önemli bölümü kentler arasında veya küçük kentlerden büyük kentlere gerçekleşmektedir. Sanayi ve hizmetlerin geliştiği batıdaki büyük merkezler göç alırken Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu'daki birçok il net göç verir. Bu nedenle günümüzde en fazla göçün kırsal kesimden büyük şehirlere yapıldığını söyleyen ifade yanlıştır.
7. Kırsal yerleşme dokusunu su kaynakları ve yer şekilleri etkiler. Suyun az, arazinin düz olduğu yerlerde konutlar su çevresinde toplanır. Aşağıdaki yörelerin hangisinde bu koşullara bağlı toplu yerleşme dokusu yaygındır?
- A) Hakkâri ve çevresi
- B) Menteşe Yöresi
- C) Rize ve çevresi
- D) Şanlıurfa ve çevresi ✓
- E) Taşeli Platosu
Şanlıurfa çevresinde su kaynaklarının sınırlı, arazinin ise sade olması yerleşmelerin su çevresinde kümelenmesine yol açar. Rize'de suyun bol ve arazinin engebeli olması dağınık yerleşmeyi destekler; diğer yörelerde de engebe belirgindir.
8. Karadeniz'in engebeli arazi yapısı ve su kaynaklarının fazlalığı kırsal yerleşmelerin dağınık kurulmasına yol açmıştır. Özellikle Batı Karadeniz'de birbirinden uzak mahallelerin tek muhtarlık altında birleşmesiyle sürekli köy altı yerleşmeleri oluşur. Bu yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ağıl
- B) Mezra
- C) Oba
- D) Kom
- E) Divan ✓
Batı Karadeniz'de engebeli arazi nedeniyle evler ve mahalleler birbirinden uzak kurulmuştur. Bu dağınık mahallelerin idari hizmetleri kolaylaştırmak amacıyla tek muhtarlık altında birleşmesine divan denir. Kom ve ağıl hayvancılığa bağlı yerleşmeler, oba göçebe çadır yerleşmesi, mezra ise daha çok Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da görülen tarım ağırlıklı yerleşmedir.
9. Türkiye, demografik ve ekonomik koşullara göre farklı dönemlerde farklı nüfus politikaları uygulamıştır. Bu politikalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) 1965 yılından sonra aile planlaması uygulamalarına geçilmiştir
- B) Nüfusun niteliğini iyileştirmek tüm dönemlerin ortak amaçlarındandır
- C) 1923-1965 döneminde nüfus artış hızını yükseltici politikalar izlenmiştir
- D) Günümüzde nüfus artış hızını düşürmek temel devlet politikasıdır ✓
- E) 2014 sonrasında nüfus artış hızını artırıcı teşvikler verilmiştir
1923-1965 arasında artırıcı, 1965 sonrasında bir dönem azaltıcı nüfus politikaları uygulanmıştır. Doğurganlığın düşmesi ve nüfusun yaşlanmasıyla 2010'lu yıllardan itibaren doğumları destekleyen teşvikler öne çıkmıştır. Bu nedenle günümüzde temel politikanın nüfus artış hızını düşürmek olduğu söylenemez.
10. Eğitimli ve alanında uzman kişilerin daha iyi çalışma koşulları için başka ülkelere gitmesine beyin göçü denir. Türkiye'nin beyin göçü vermesinin ekonomik gelişme üzerindeki en önemli olumsuz etkisi hangisidir?
- A) Cinsiyet oranlarında belirgin bir dengesizlik yaşanması
- B) Kırsal kesimden kentlere olan iç göçlerin hız kazanması
- C) Toplam nüfus içindeki genç oranının hızla azalması
- D) Nitelikli iş gücü ve yenilikçi üretim potansiyelinin zayıflaması ✓
- E) Nüfus artış hızının eksi değerlere doğru gerilemesi
Beyin göçüyle ülkenin yüksek maliyetlerle yetiştirdiği doktor, mühendis ve bilim insanları başka ülkelere gider. Göç edenlerin sayısı toplam nüfus içinde sınırlı olduğundan demografik göstergeleri büyük ölçüde değiştirmez. Asıl kayıp; teknoloji üretecek, yenilik geliştirecek ve kalkınmayı hızlandıracak nitelikli insan gücünün azalmasıdır.
11. Nüfusu hızla artan ülkelerde eğitim, sağlık ve konut gibi demografik yatırımlara daha fazla kaynak ayrılır. Bu harcamaların artması aşağıdaki sonuçlardan hangisine yol açabilir?
- A) Üretim maliyetlerinin yükselmesine
- B) Nüfusun ülke geneline dengeli dağılmasına
- C) Ekonomik kalkınma hızının yavaşlamasına ✓
- D) İş gücü potansiyelinin azalmasına
- E) İhracata yönelik sanayi kollarının gelişmesine
Okul, hastane ve konut gibi yatırımlar zorunlu sosyal ihtiyaçları karşılar ancak doğrudan üretim kapasitesi oluşturmaz. Kaynakların büyük bölümü bu alanlara ayrıldığında sanayi ve teknoloji yatırımlarına daha az pay kalabilir; bu da ekonomik kalkınma hızını yavaşlatabilir.
12. Türkiye'de gerçekleştirilen nüfus sayımlarıyla ilgili bilgilerden hangisi hatalıdır?
- A) 1990'dan sonra sayımların on yılda bir yapılması kararlaştırılmıştır.
- B) Genel nüfus sayımı yapılan yıllar içinde nüfusun en az olduğu yıl 1945'tir. ✓
- C) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ile sokağa çıkma yasağına dayalı sayım yöntemi sona ermiştir.
- D) İlk genel nüfus sayımı 1927'de, ikincisi 1935'te yapılmıştır.
- E) 1935-1990 arasında genel nüfus sayımları çoğunlukla beş yılda bir yapılmıştır.
Genel nüfus sayımı yapılan dönemler içinde toplam nüfusun en düşük olduğu yıl ilk sayımın düzenlendiği 1927'dir. Nüfus artış hızı 1945'te düşük olsa da toplam nüfus 1927 değerinin üzerindedir.
13. Tüketici nüfusun fazla olması sanayi ürünlerine talebi artırır ve pazar koşulları tesislerin yerini etkiler. Aşağıdaki sanayi tesislerinden hangisinin kuruluşunda pazarın etkisi daha fazladır?
- A) Karabük'te demir-çelik fabrikasının kurulması
- B) İskenderun'da demir-çelik fabrikasının bulunması
- C) Batman'da petrol rafinerisinin yer alması
- D) İstanbul'da hazır giyim sanayisinin gelişmesi ✓
- E) Rize'de çay fabrikalarının bulunması
Rize'deki çay ve Batman'daki petrol tesisleri ham maddeye, Karabük demir-çelik enerji kaynağına, İskenderun ise liman ve ulaşıma bağlı gelişmiştir. İstanbul'da pamuk yetişmemesine rağmen tekstil ve hazır giyim sanayisinin gelişmesi, büyük nüfusun oluşturduğu pazar avantajıyla açıklanır.
14. Bir ülkenin jeopolitik önemi, zamanla değişebilen beşerî unsurlar ile kalıcı coğrafi özelliklerin birlikte etkisiyle oluşur. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik önemini etkileyen değişken unsurlardan biridir?
- A) Genç, dinamik ve üretken nüfus yapısı ✓
- B) Zengin enerji kaynaklarına sahip ülkelere komşu olması
- C) Üç tarafının denizlerle çevrili olması
- D) Ortalama yükseltisinin ve engebesinin fazla olması
- E) Asya ve Avrupa kıtaları arasında köprü kurması
Denizlerle çevrili olma, kıtalar arasında bulunma, yer şekilleri ve enerji havzalarına komşuluk kısa sürede değişmeyen özelliklerdir. Nüfusun yaş yapısı, ekonomik güç ve teknoloji ise zamanla değişebilir. Bu nedenle genç ve üretken nüfus, değişken jeopolitik unsurlardandır.
15. Türkiye'de 1940-1945 döneminde nüfus artış hızında belirgin bir düşüş yaşanmıştır. Bu düşüşte; I. İkinci Dünya Savaşı tehlikesiyle erkeklerin silahaltına alınması, II. Avrupa'ya yoğun işçi göçü yaşanması, III. Nüfus artışını azaltıcı politikalar uygulanması faktörlerinden hangileri etkili olmuştur?
- A) Yalnız I ✓
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Türkiye savaşa katılmasa da seferberlik nedeniyle çalışma çağındaki birçok erkek silahaltında tutulmuş, evlilikler ve doğumlar azalmıştır (I). Avrupa'ya işçi göçü 1960'larda başlamış (II), nüfus artışını azaltıcı politikalar ise 1965 sonrasında uygulanmıştır (III). Bu nedenle yalnız I etkilidir.
16. Bir yörede aritmetik nüfus yoğunluğunun düşük, tarımsal nüfus yoğunluğunun yüksek olması; nüfusun seyrek, ekilebilir alanların ise sınırlı olduğunu gösterir. Bu özellik aşağıdaki yörelerin hangisinde belirgindir?
- A) Hakkâri Yöresi ✓
- B) Çatalca-Kocaeli Yöresi
- C) Doğu Karadeniz Bölümü
- D) Ergene Yöresi
- E) Orta Kızılırmak Bölümü
Hakkâri'de sert iklim ve engebeli arazi nedeniyle toplam nüfus seyrektir; bu durum aritmetik yoğunluğu düşürür. Tarım yapılabilecek düzlüklerin çok sınırlı olması ise tarımla uğraşan nüfusun dar alanlarda toplanmasına ve tarımsal yoğunluğun yükselmesine neden olur.
17. Türkiye ile Yunanistan arasındaki nüfus mübadelesi, gerçekleşme biçimine göre hangi göç türü içinde değerlendirilir?
- A) Mevsimlik göç
- B) Zorunlu göç ✓
- C) Beyin göçü
- D) Gönüllü göç
- E) İşçi göçü
Mübadele, devletler arasındaki anlaşmayla belirli nüfus gruplarının karşılıklı olarak yer değiştirmesidir. Göçe katılmak kişisel tercihe bırakılmadığından bu hareket zorunlu göç sayılır.
18. Köy altı yerleşmelerinin sürekli ya da geçici olmasında ekonomik faaliyet belirleyicidir. Tarıma dayalı olanlar genellikle sürekli, hayvancılığa dayalı olanlar ise geçicidir. Aşağıdaki yerleşmelerden hangisi geçici niteliktedir?
- A) Çiftlik
- B) Mezra
- C) Divan
- D) Kom ✓
- E) Mahalle
Mahalle, divan, mezra ve çiftlik çoğunlukla tarıma dayalı sürekli yerleşmelerdir. Kom ise özellikle Doğu Anadolu'da hayvancılık amacıyla mevsimlik kullanılan ve kışın terk edilebilen geçici bir yerleşmedir.
19. Gemlik'te otomobil fabrikasının üretime geçmesi sonucunda; I. ticaret hacminin büyümesi, II. nüfus yoğunluğunun yükselmesi, III. birincil ekonomik faaliyetlerin çoğalması gelişmelerinden hangilerinin yaşanması beklenir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) I ve III
- E) I, II ve III
Otomotiv yatırımı istihdam ve ticareti geliştirerek göç alımını, buna bağlı olarak da nüfus yoğunluğunu artırabilir. Sanayi ikincil ekonomik faaliyet olduğundan birincil faaliyetlerde artış beklenmez. Bu nedenle I ve II doğrudur.
20. Turizme bağlı olarak yıl içinde ortaya çıkan mevsimlik nüfus değişimi hangi ilde daha belirgindir?
- A) Mersin
- B) İzmir ✓
- C) Kahramanmaraş
- D) Isparta
- E) Hatay
İzmir'in kıyı ilçeleri yaz turizmi döneminde çok sayıda ziyaretçi alır ve geçici nüfus belirgin biçimde yükselir. Bu yüzden yıl içindeki nüfus değişimi diğer seçeneklere göre daha fazladır.
21. İç göçlerde kırsaldaki sorunlar nüfusu iterken kentlerdeki olanaklar çekici rol oynar. Aşağıdakilerden hangisi kırsaldan kente göçü başlatan itici faktörlerden biri değildir?
- A) Tarım arazilerinin miras yoluyla giderek küçülmesi
- B) Engebeli arazilerin tarımsal faaliyetleri büyük ölçüde kısıtlaması
- C) Şehirlerdeki eğitim ve sağlık altyapısının gelişmiş olması ✓
- D) Tarımda makineleşmeyle birlikte insan gücüne ihtiyacın azalması
- E) İklim koşullarındaki kararsızlık ve kuraklık yaşanması
Arazilerin mirasla bölünmesi, tarımda makineleşme nedeniyle işsizliğin artması ve kuraklık kırsal nüfusu göçe zorlayan itici faktörlerdir. Kentlerdeki eğitim, sağlık ve sosyal olanaklar ise kırsalın sorunu değil, şehrin nüfusu kendine çeken özellikleridir.
22. Gebeliği önleyici araçların yaygınlaştırılması ve aile planlaması hizmetlerinin sağlık çalışanlarınca sunulması hangi dönemin nüfus politikasına aittir?
- A) 2000-2018
- B) 1923-1965
- C) 1980-1990
- D) 1990-2000
- E) 1965-1980 ✓
Türkiye 1965'ten sonra hızlı nüfus artışını yavaşlatmaya yönelik politikalar benimsemiştir. Aile planlaması hizmetleriyle gebeliği önleyici yöntemlere erişim, 1965-1980 döneminin temel uygulamaları arasındadır.
23. Türkiye'de kırsal alanlardan kentlere yönelen göçün 1950'lerden itibaren hız kazanmasında temel etken hangisidir?
- A) Avrupa'ya işçi göçlerinin başlaması
- B) Kırsal alanda kan davalarının artması
- C) Tarımda makineleşmenin hızlanması ✓
- D) II. Dünya Savaşı'nın başlaması
- E) Bütün kırsal alanlarda şiddetli erozyon görülmesi
Tarım makinelerinin yaygınlaşması kırsal kesimde ihtiyaç duyulan iş gücünü azaltmıştır. Geçim imkânı daralan nüfus, sanayi ve hizmet sektörlerinde iş bulmak için kentlere göç etmiştir.
24. Ege ve Akdeniz kıyılarındaki sığ koylar ile lagün kenarlarında, su ürünleri avcılığı ve yetiştiriciliğine bağlı geçici yerleşmeler kurulmuştur. Özellikleri verilen köy altı yerleşmesi hangisidir?
- A) Dalyan ✓
- B) Divan
- C) Oba
- D) Kom
- E) Dam
Dalyanlar, sığ koy ve lagünlerde balık avcılığı ile yetiştiriciliğine bağlı geçici yerleşmelerdir. Kom ve oba hayvancılıkla, dam tarım ve hayvancılıkla ilişkilidir. Divan ise Karadeniz'e özgü sürekli bir yerleşmedir.
25. Yerel mimariyi ve geleneksel yaşamı korumayı amaçlayan Sakin Şehir (Cittaslow) ağı, Türkiye'de alternatif turizm merkezleri oluşturur. Aşağıdaki yerleşmelerden hangisi bu ağa üyedir?
- A) Göreme
- B) Alaçatı
- C) Şirince
- D) Halfeti ✓
- E) Uzungöl
Cittaslow hareketi yerel kültürü, mimariyi ve doğal çevreyi korumayı hedefler. Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesi Sakin Şehir unvanına sahiptir. Şirince, Alaçatı, Uzungöl ve Göreme önemli turizm merkezleri olsa da verilen seçenekler içinde bu ağa üye olan yer Halfeti'dir.