Madenler ve Enerji Kaynakları 1

1. Türkiye genelindeki yeraltı karbon stokları incelendiğinde, toplam linyit rezerv miktarının (jeolojik birikim kapasitesinin) en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) Ege Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ toplam linyit rezerv miktarının en yüksek olduğu coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi'dir. Bunun temel sebebi, Türkiye'nin en büyük linyit havzası olan Afşin-Elbistan havzasının coğrafi olarak Doğu Anadolu Bölgesi sınırları (Yukarı Fırat Bölümü) içinde yer almasıdır. Linyit üretimi ve işletme sayısı bakımından ise Ege Bölgesi ilk sırada yer alır.

2. Türkiye'nin enerji bağımsızlığı stratejisinde dönüm noktası olan ve Fatih Sondaj Gemisi tarafından keşfedilen Sakarya Gaz Sahası doğal gaz rezervleri hangi denizimiz sınırları içerisindedir?

• A) Akdeniz
• B) Ege Denizi
• C) Van Gölü
• D) Karadeniz ✓

Sakarya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Gaz Sahası, Batı Karadeniz baseninde (Zonguldak ve Filyos açıkları) yer alan, deniz tabanından çıkarılarak karadaki işleme tesislerine ulaştırılan Türkiye'nin en büyük yerli doğal gaz rezerv sahasıdır.

3. Birinci Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşan ve demir-çelik metalürji sanayisinde yüksek kalori değeriyle yakıt (koklaşabilir kömür) olarak kullanılan taş kömürü yatakları hangi bölgemizde yoğunlaşmıştır?

• A) Karadeniz Bölgesi ✓
• B) Marmara Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Taş‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kömürü Türkiye'de sadece Zonguldak ve çevresindeki (Ereğli, Bartın, Armutçuk) Paleozoik yaşlı masif tortul katmanlar arasında çıkarılmaktadır. Ülkenin tek taş kömürü havzası burasıdır.

4. Tektonik hatlardaki graben sistemleri ve derin kırık fay şebekelerinin yaygınlığına bağlı olarak, yeraltı sıcak su akiferlerinden elde edilen jeotermal enerji potansiyeli en yüksek bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Horst-graben‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kırık sisteminin kalbi olan kıyı Ege şeridi, özellikle Denizli (Sarayköy) ve Aydın (Germencik) sahalarındaki yüksek akışkan sıcaklıklarıyla jeotermal elektrik üretiminin merkezidir.

5. Atmosferik rüzgâr koridorlarının sürekliliği ve coğrafi konumu sayesinde, işletmedeki rüzgâr enerjisi santrallerinin (RES) en yoğun kümelendiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Akdeniz Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Rüzgâr‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hızı ve sürekliliği parametrelerinde Kıyı Ege (İzmir, Çeşme, Manisa hatları) ile Güney Marmara (Balıkesir, Çanakkale) rüzgâr türbinlerinin ticari olarak en yoğun konuşlandığı sahalardır.

6. Bulutluluk oranının düşüklüğü, gökyüzü açıklığı ve yıllık güneşlenme süresinin (saat/yıl) zirvede olması sebebiyle en yüksek güneş enerjisi potansiyeline sahip bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Güneydoğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Bölgesi, Ekvator'a yakın güney enlemleri ve yazın etkili olan Basra termik alçak basıncının getirdiği açık havalar sayesinde Türkiye'nin güneş enerjisi potansiyeli en yüksek alanıdır.

7. Ağır sanayi komplekslerini besleyen metalik demir yataklarının kalbi olan Malatya (Hekimhan) ve Sivas (Divriği) cevher havzaları sırasıyla hangi coğrafi bölgelerimizin mülki sınırları içerisindedir?

• A) Ege ve Marmara
• B) Karadeniz ve Akdeniz
• C) Doğu Anadolu ve İç Anadolu ✓
• D) Marmara ve Karadeniz

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en zengin demir cevheri yataklarından Hekimhan ilçesi Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Malatya'ya; Divriği ilçesi ise İç Anadolu Bölgesi sınırlarında kalan Sivas iline bağlıdır. Çıkarılan bu cevherler Ereğli ve İskenderun demir-çelik tesislerine taşınır.

8. Akarsuların akış hızlarının yüksekliği, yatak eğimleri ve sarp vadi morfolojileri düşünüldüğünde, barajlı hidroelektrik enerji (HES) üretim potansiyeli en yüksek bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi ✓

Yükselti‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ basamaklarının en dik olduğu Doğu Anadolu Bölgesi, Fırat, Dicle ve Çoruh gibi derin vadilerden akan nehirlerin yarattığı yüksek hidrolik düşüş avantajıyla HES potansiyeli en yüksek bölgedir.

9. Jeolojik olarak metamorfizma süreçleriyle kalkerlerin basınca maruz kalarak kristalleşmesiyle oluşan ve ihracat değeri yüksek olan mermer yatakları en çok hangi bölgelerimizdedir?

• A) Marmara ve Ege ✓
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bir mermer ülkesidir. Birinci sınıf blok mermer yatakları Güney Marmara (Balıkesir Adası, Bursa) ile kıyı ve iç Ege (Afyonkarahisar, Muğla, Denizli) masif yaşlı kristalen arazilerinde yaygındır.

10. Yıl genelinde yağış gün sayısının fazlalığı ve yüksek bulutluluk oranları nedeniyle, güneş enerjisi (GES) potansiyeli en zayıf olan coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu
• B) Akdeniz
• C) İç Anadolu
• D) Karadeniz Bölgesi ✓

Karadeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, nemli hava akımlarının yarattığı sürekli bulutluluk ve kapalılık oranları nedeniyle Türkiye'nin güneş enerjisi verimliliği en diptede kalan alanıdır.

11. Türkiye genelinde elektrik enerjisi portföyü incelendiğinde, yenilenebilir enerji kaynakları içinde 'toplam kurulu güç kapasitesi' en yüksek olan enerji kaynağı hangisidir?

• A) Rüzgar
• B) Güneş
• C) Jeotermal
• D) Hidroelektrik ✓

Yenilenebilir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kaynaklar içinde nehirler ve barajlar üzerine kurulu olan hidroelektrik santralleri (HES), topoğrafik eğimin sağladığı avantajla Türkiye'nin kurulu gücü en yüksek temiz enerji koludur.

12. Türkiye'nin en geniş elektrik üretim kapasiteli linyit yakıtlı termik santrali olan Afşin-Elbistan enerji üretim kompleksi hangi ilimiz sınırları içerisindedir?

• A) Manisa
• B) Kahramanmaraş ✓
• C) Zonguldak
• D) Muğla

Kahramanmaraş‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ilinde yer alan Afşin-Elbistan havzası, Üçüncü Zaman tortullanmasıyla oluşmuş devasa linyit yataklarına sahiptir. Bu yerli linyitle çalışan termik santral kompleksi, kurulu gücü ve havza büyüklüğüyle ülkenin en büyük linyitli termik tesisidir. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

13. Karabük ve Ereğli demir-çelik fabrikalarının yer seçiminde fabrikaların buraya kurulmasını sağlayan, metalürjide yakıt olarak yakılan maden kömürünün (taş kömürü) havzası hangisidir?

• A) Erzurum Havzası
• B) Afşin-Elbistan Havzası
• C) Zonguldak Havzası ✓
• D) Soma Havzası

Karabük‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Ereğli fabrikaları demir yataklarına yakın değildir. Buraya kurulmalarının yegane sebebi, demiri eritecek yüksek ısıyı sağlayan taş kömürünün sadece Zonguldak Havzası'ndan (enerji kaynağına yakınlık) çıkarılmasıdır.

14. Türkiye'nin elektrik enerjisi üretim istatistiklerinde, elektrik imalatı gerçekleştiren termik santrallerde tüketilen ithal fosil yakıtlar arasında payı en yüksek olan kaynak hangisidir?

• A) Linyit kömürü
• B) İthal taş kömürü
• C) Doğal gaz ✓
• D) Fuel-oil (Petrol türevleri)

Çevresel‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ faktörler, yüksek verimlilik ve santrallerin hızlı devreye girip çıkma avantajları nedeniyle, elektrik üretiminde ithal fosil kaynaklar arasında doğal gaz en büyük paya sahiptir. 💡 Önemli İpucu: Türkiye'nin genel elektrik üretiminde tüm kömürler (yerli linyit + ithal taş kömürü) toplamda 1. sıradadır. Ancak soruda 'İTHAL FOSİL YAKITLAR' sorulduğu için yerli linyit elenir; ithal yakıtlar (Doğal Gaz vs. İthal Taş Kömürü) arasında ise lider Doğal Gaz'dır.

15. Türkiye'nin dış ticaret açığı vermesindeki en büyük kalem olan enerji ithalatı faturasında, devlet bütçesinden en fazla döviz ödenen iki fosil kaynak hangisidir?

• A) Doğal gaz ve Petrol ✓
• B) Kömür
• C) Uranyum cevheri
• D) Jeotermal

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ net bir enerji ithalatçısı ülkedir. Sanayinin, konutların ve ulaşım sektörünün tükettiği ham petrol (akaryakıt) ile boru hatlarıyla alınan doğal gaz, ithalat faturamızın en büyük iki kalemidir.

16. Elektrik iletkenliği yüksek olduğu için kablo ve jeneratör sargısı imalatında kullanılan bakır madeninin en gür rezervlerinin yer aldığı Murgul yatakları hangi ilimizdedir?

• A) Rize
• B) Trabzon
• C) Artvin ✓
• D) Amasya

Artvin'in‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Murgul ilçesi ile Kastamonu'nun Küre ilçesi, Türkiye'deki bakır aşınım sülfür yataklarının en zengin olduğu ve cevher çıkarımının kesintisiz sürdürüldüğü Karadeniz merkezleridir.

17. Türkiye'nin dünya rezervlerinde ve ihracatında lider olduğu, boya, seramik ve cam sanayisinde yaygın olarak kullanılan maden hangisidir?

• A) Krom
• B) Feldspat ✓
• C) Fosfat
• D) Bakır

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dünya feldspat üretiminde liderdir. Çine (Aydın), Manisa, Kütahya ve Muğla başlıca yataklardır. Krom paslanmazlık verir, fosfat gübre yapımında kullanılır.

18. Türkiye'de aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisine olan yatırımın artması atmosferdeki karbon salınımını artırmaz?

• A) Maden kömürü
• B) Jeotermal enerji ✓
• C) Doğal gaz
• D) Asfaltit yakıtı

Kömür,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ doğalgaz ve asfaltit fosil yakıtlardır ve yanma esnasında karbon salımı yaparlar. Jeotermal enerji ise yeraltı sıcak sularına dayalı yenilenebilir, temiz bir kaynaktır.

19. Türkiye'nin debisi en yüksek akarsuyu olan Fırat Nehri üzerinde kurulu olan büyük hidroelektrik santralleri hangileridir?

• A) Keban ve Karakaya ✓
• B) Hirfanlı ve Altınkaya
• C) Kralkızı ve Ilısu
• D) Alpaslan ve Menzelet

Fırat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Nehri üzerinde Keban, Karakaya, Atatürk ve Birecik barajları bulunur. Hirfanlı ve Altınkaya Kızılırmak üzerinde, Kralkızı ve Ilısu ise Dicle Nehri üzerinde yer almaktadır.

20. Kırklareli (Hamitabat) ve Mardin (Çamurlu) sahaları hangi enerji kaynağının çıkarıldığı önemli alanlardır?

• A) Petrol
• B) Taş Kömürü
• C) Doğal Gaz ✓
• D) Uranyum

Karadeniz'deki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ büyük keşiften önce, Türkiye'nin en önemli kara doğal gaz sahaları Trakya'da (Hamitabat) ve Güneydoğu'da (Çamurlu) bulunuyordu.

21. Otomobil lastiği, akü ve pil imalatında kullanılan kurşun ve çinko madenleri Türkiye'de en çok nerede çıkarılır?

• A) Elazığ ve Kayseri ✓
• B) Artvin
• C) Muğla
• D) Sivas

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en önemli kurşun-çinko yatakları Elazığ (Keban), Kayseri (Zamantı) ve Yozgat (Akdağmadeni) gibi metalürji bölgelerinde yer alır.

22. Süs eşyası ve tespih imalatında kullanılan 'Oltutaşı' madeni aşağıdaki illerimizin hangisiyle özdeşleşmiştir?

• A) Erzurum ✓
• B) Eskişehir
• C) Kütahya
• D) Diyarbakır

Oltutaşı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (kara kehribar), tespih ve takı yapımında kullanılan ve Erzurum'ın Oltu ilçesinden çıkarılan tescilli bir organik madendir.

23. Aşağıdaki yerlerin hangisinde linyit madeni çıkarılmasına rağmen, bu linyit kaynağıyla çalışan aktif bir termik santral bulunmamaktadır?

• A) Afşin-Elbistan
• B) Tunçbilek
• C) Yatağan
• D) Aşkale ✓

Soma,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yatağan, Tunçbilek ve Afşin-Elbistan'da linyit hem çıkarılır hem de oradaki santrallerde yakılır. Erzurum Aşkale'de linyit yatakları olsa da linyit yakıtlı aktif bir termik santral yoktur.

24. Türkiye'nin ABD'den sonra dünyadaki en zengin rezervlerine sahip olduğu ve 'Soda Külü' olarak bilinen trona madeni yatakları hangi alanlardadır? I. Beypazarı II. Sorgun III. Kahramankazan IV. Guleman

• A) I ve II
• B) I ve III ✓
• C) II ve IV
• D) III ve IV

Trona‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (soda külü) madeni Türkiye'de sadece Ankara'nın Beypazarı ve Kahramankazan ilçelerinde bulunmaktadır. Sorgun'da uranyum, Guleman'da ise krom yatakları yer alır. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

25. Aşağıda verilen enerji üretim santrallerinden hangisinin faaliyet gösterdiği bölgede 'hava kirliliği ve asit yağmuru' riski oluşturduğu söylenebilir?

• A) Güneş Enerji Santrali
• B) Rüzgar Enerji Santrali
• C) Linyit yakan Termik Santral ✓
• D) Biyokütle Gaz Santrali

Linyit‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ gibi kükürt ve karbon oranı yüksek fosil yakıtları yakan termik santraller (Soma, Yatağan vb.), atmosfere gaz salarak ciddi hava kirliliğine neden olurlar.