Sanayi ve Endüstri 1

1. Tekstil, dokuma, iplik ve buna bağlı boyahane komplekslerinin sektörel olarak en yoğun kümelendiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi ✓
• B) Ege Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Marmara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, özellikle İstanbul konfeksiyon pazarı, Bursa ipek/sentetik dokuması ve Tekirdağ Çorlu hattındaki tekstil fabrikalarıyla bu sanayi kolunun merkez üssüdür.

2. Zeytinyağı üreten fabrikaların Ege ve Akdeniz kıyılarında kümelenmesi, ayçiçek yağı fabrikalarının Ergene Havzası'nda yoğunlaşması, mısırözü yağı tesislerinin ise Çukurova'da bulunması sanayi coğrafyasındaki hangi temel kavramı doğrular?

• A) Hammaddeye yakınlık ilkesi ✓
• B) Enerji kaynağına bağımlılık
• C) Askeri güvenlik kriteri
• D) Sadece ithalata dayalı üretim

Bitkisel‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yağ sanayisinde tesisler, taşıma maliyetlerini düşürmek ve ürün kalitesini korumak adına doğrudan o yağ bitkisinin (zeytin, ayçiçeği, mısır) en yoğun yetiştirildiği tarım havzalarına kurulur. Bu durum hammaddeye yakınlığın en net örneğidir.

3. Türkiye'nin Ege Denizi kıyısında, sığ ve dalgasız deniz sularının (kıyı kordonu/lagün) sağladığı biriktirme avantajıyla deniz suyundan buharlaştırma yöntemiyle sofra tuzu üreten Çamaltı Tuzlası hangi şehrimizdedir?

• A) Mersin
• B) Adana
• C) İzmir ✓
• D) Antalya

Çamaltı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Tuzlası, İzmir il sınırları içerisinde (Ege kıyısında) yer alan Türkiye'nin en büyük deniz tuzlasıdır. Ülkenin tuz ihtiyacının büyük kısmı Tuz Gölü'nden (kaya/göl tuzu) karşılanırken, deniz tuzu üretiminde lider burasıdır.

4. Orman örtüsünün zenginliği, kereste ve tomruk üretim kalitesi gözetilerek kereste, sunta, parke ve mobilya sanayisinin ham maddeye yakınlık ilkesiyle en çok geliştiği Batı Karadeniz şehrimiz hangisidir?

• A) Kastamonu ✓
• B) Şanlıurfa
• C) Konya
• D) Edirne

Kastamonu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (özellikle Taşköprü ve entegre ağaç sanayi tesisleri), Batı Karadeniz'in gür iğne ve geniş yapraklı orman stoğuna dayanarak Türkiye'nin en büyük ahşap, kereste, yonga levha ve sunta endüstri merkezlerinden biri haline gelmiştir.

5. Türkiye genel endüstriyel üretiminin yarısından fazlasını barındıran Marmara Bölgesi'nde, aşağıdaki sanayi kollarından hangisinin faal olduğu söylenemez?

• A) Şeker ve Yağ sanayisi
• B) Gemi yapımı (Tersaneler)
• C) Ferro-krom metalürji tesisleri ✓
• D) Kimya ve İlaç sanayisi

Krom‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevherini işleyen ferro-krom metalürji tesisleri Türkiye'de sadece Elazığ ve Antalya'da kuruludur; sanayileşmiş Marmara Bölgesi'nde bu tesisler yer almaz.

6. Aşağıdaki endüstri kollarından hangisinin coğrafi yer seçimi gerekçesi, 'enerji kaynağına yakınlık' ilkesiyle açıklanabilir?

• A) Edremit körfezinde zeytinyağı fabrikalarının bulunması
• B) Batı Karadeniz'de demir-çelik fabrikalarının bulunması ✓
• C) Orta Anadolu'da unlu mamul fabrikalarının yoğunlaşması
• D) Doğu Karadeniz'de çay fabrikalarının yer alması

Karabük‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Ereğli metalürji tesisleri, orada demir çıktığı için değil; demiri eritecek yüksek kalorili taş kömürü (enerji kaynağı) sadece o bölgede (Zonguldak havzasında) bulunduğu için kurulmuştur.

7. Türkiye'de topoğrafik, lojistik ve beşeri nedenlerle endüstri alanları belirli hatlarda toplanmıştır. Aşağıdaki alanlardan hangisi sanayinin yoğunlaştığı üretim kuşakları arasında gösterilemez?

• A) İzmit Körfezi ve çevresi
• B) Ege'deki Gediz Grabeni
• C) Doğu Karadeniz'deki Çoruh-Kelkit Oluğu ✓
• D) İskenderun Körfezi çevresi

İzmit,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İskenderun ve Gediz havzaları sanayinin merkezidir. Gümüşhane ve Bayburt hattını içeren Çoruh-Kelkit Oluğu ise sarp dağlık yapısı ve transit yolların uzağında kalması nedeniyle sanayinin en az geliştiği yerdir.

8. Türkiye genelinde sarp engebe, çetin iklim şartları ve ulaştırma koridorlarına sapa kalması nedeniyle sanayileşmenin en az geliştiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Doğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Bölgesi; sarp morfolojik yapı, kış şartlarının ağırlığı, yüksek lojistik maliyetleri ve büyük tüketim pazarlarına uzaklık nedeniyle sanayi yatırımlarının en zayıf kaldığı alandır.

9. Hammadde tedariki yönüyle gür orman stoğuna ihtiyaç duyan selüloz, kağıt ve kereste sanayi tesisleri en çok hangi coğrafi bölgemizde gelişim göstermiştir?

• A) Karadeniz Bölgesi ✓
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Orman‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ varlığının ve nem rejiminin en yüksek olduğu Karadeniz Bölgesi (Zonguldak Çaycuma, Giresun Aksu hattı), hammadde yakınlık avantajıyla kereste ve kağıt endüstrisinin lokomotifidir.

10. Kış ılıklığı isteyen zeytin tarımına endeksli olarak, hammadde yakınlık faktörüyle zeytinyağı sıkma ve rafine endüstri tesislerinin en yoğun kümelendiği alanlar hangileridir?

• A) İç Anadolu ve Doğu Anadolu
• B) Karadeniz ve Marmara'nın Kuzeyi
• C) Doğu Anadolu ve Karadeniz
• D) Ege ve Akdeniz kıyı kuşağı ✓

Zeytin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ağacı varlığının ve hasat miktarının en yüksek olduğu kıyı Ege (Aydın, İzmir, Balıkesir körfez hattı) ile Akdeniz (Hatay yöresi), zeytinyağı sanayi tesislerinin hammaddeye bağlı konuşlandığı lider alanlardır.

11. Hammaddeye yakınlık ilkesi doğrultusunda, pamuklu dokuma, iplik ve tekstil sanayisinin hammadde bolluğu avantajıyla 'tarihsel süreçte ilk olarak' geliştiği iki coğrafi alanımız hangisidir?

• A) Karadeniz ve Doğu Anadolu
• B) Ege ve İç Anadolu
• C) İç Anadolu ve Marmara
• D) Akdeniz ve Ege kıyı ovaları ✓

Pamuklu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dokuma sanayisi, pamuk tarımının geleneksel ve en köklü merkezleri olan Akdeniz (Çukurova) ve kıyı Ege graben ovalarında hammaddeye yakınlık avantajıyla ilk büyük endüstriyel kapasitesine ulaşmıştır.

12. Türkiye'deki petrol rafinerilerinin yer seçimi kriterleri incelendiğinde, Batman Rafinerisi dışındaki tüm tesislerin (İzmit, İzmir, Kırıkkale) kuruluşunda hammadde değil, başka faktörler rol oynamıştır. Buna göre, İzmit (İpraş) ve İzmir (Aliağa) rafinerilerinin bu kıyı şehirlerine kurulmasındaki asli etken hangisidir?

• A) Zengin yerli petrol yataklarının varlığı
• B) Liman, ulaşım kolaylığı ve pazara yakınlık ✓
• C) Akarsu debilerinin yüksek olması
• D) Jeotermal enerji hatlarına yakınlık

Batman‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Rafinerisi yerli petrol çıktığı için hammaddeye yakın kurulmuştur. İzmit ve İzmir ise ithal ham petrolün deniz yoluyla (tankerlerle) kolayca getirilebildiği gelişmiş limanlara ve bu petrol ürünlerinin en çok tüketildiği devasa sanayi/nüfus pazarlarına sahip olduğu için seçilmiştir.

13. Gelişmiş ulaştırma ağları, demiryolu bağlantıları ve stratejik olarak güvenli iç bölgede yer almasından ötürü Irak ham petrolünü işlemek üzere kurulan 'Orta Anadolu Petrol Rafinerisi' hangi ilimiz sınırları içerisindedir?

• A) Ankara
• B) Kırıkkale ✓
• C) Sivas
• D) Eskişehir

Kırıkkale'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yer alan Orta Anadolu Petrol Rafinerisi, deniz kıyısında olmayıp iç kesimde yer alan tek rafinerimizdir. Ceyhan'dan boru hatlarıyla gelen ham petrolü işler ve yer seçimi tamamen pazara dağıtım kolaylığı ile stratejik konumla ilgilidir.

14. Türkiye'nin en köklü ve büyük alüminyum metalürji kompleksi olan, alüminyumun hammaddesi boksit madenini işleyen Seydişehir Alüminyum Fabrikası hangi ilimizdedir?

• A) Antalya
• B) Adana
• C) Konya ✓
• D) İzmir

Seydişehir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Alüminyum Fabrikası, Konya iline bağlı Seydişehir ilçesindedir. Fabrika buradaki yerli boksit yataklarının varlığı (hammaddeye yakınlık) sebebiyle kurulmuştur ve cevher ihtiyacının bir kısmını da komşu Antalya Akseki'den sağlar.

15. Türkiye'de bazı önemli fabrikaların yer seçimlerinde hata yapıldığı veya potansiyelin yanlış eşleştirildiği düşünülürse; aşağıdaki şehir-sanayi eşleştirmelerinden hangisinde yer alan endüstri kolları kendi aralarında 'yer değiştirdiğinde' coğrafi ve ekonomik olarak doğru bir planlama yapılmış olur?

• A) Eskişehir - Lokomotif ve Ankara - Savunma
• B) İzmit - Lastik ve Adana - Pamuklu Dokuma
• C) Bursa - Şeker ve Kayseri - Otomotiv ✓
• D) Batman - Petrol Rafinerisi ve Karabük - Demir Çelik

Bursa,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Türkiye'de binek ve ticari araç (otomotiv) üretiminin ve yan sanayinin tartışmasız kalbidir. Kayseri ise İç Anadolu'nun geniş şeker pancarı tarım havzalarına entegre büyük bir şeker fabrikasına ev sahipliği yapar. Seçenekte Bursa'ya şeker, Kayseri'ye otomotiv yazılması coğrafi bir hatadır; bu iki endüstri kolu yer değiştirdiğinde fabrikalar gerçek üretim üslerine kavuşmuş olur. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.

16. Türkiye'nin en yüksek işlem hacmine ve üretim kapasitesine sahip petrol rafinerileri (TÜPRAŞ, STAR) hangi ilimiz sınırları içerisindedir?

• A) İzmir ✓
• B) İstanbul
• C) Mersin
• D) Adana

İzmir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Aliağa ilçesi), devasa TÜPRAŞ ve STAR rafinerilerine, petrokimya tesislerine ve hammadde lojistiğini sağlayan büyük liman komplekslerine ev sahipliği yapar.

17. Yeraltı hammadde rezervleri ve fosil enerji kaynakları yönüyle fakir olmasına rağmen, sanayileşmenin Marmara Bölgesi'nde yoğunlaşmasının temel nedeni hangisidir?

• A) Maden çeşitliliğinin fazla olması
• B) Ulaşım koridorları, pazar hacmi ve nitelikli iş gücü avantajları ✓
• C) Geniş tarım düzlükleri
• D) Zengin petrol kuyuları

Marmara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi; kıtalararası demiryolu/karayolu hatları, gelişmiş limanları (ulaşım), devasa tüketici nüfusu (pazar) ve kalifiye eleman altyapısı sayesinde sanayinin çekim merkezidir.

18. Türkiye'deki petrol rafinerileri ve bu tesislerin kuruluş yerlerinin coğrafi gerekçeleri eşleştirildiğinde, hangisinde hata yapılmıştır?

• A) Batman Rafinerisi - Hammaddeye yakınlık
• B) İzmir Rafinerisi - Ulaşım ve Liman
• C) İzmit Rafinerisi - Ulaşım ve Pazar
• D) İstanbul Rafinerisi - Hammaddeye yakınlık ✓

Batman‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ rafinerisi hammadde (yerli petrol) kaynağına kurulu tek tesistir. İzmir ve İzmit liman/pazar odaklıdır. Günümüz idari sınırları içerisinde İstanbul'da aktif bir petrol rafinerisi bulunmamaktadır.

19. Aşağıdaki imalat sanayi kollarından hangisi, Türkiye'nin toplam yıllık 'ihracat (dış satım) gelirleri' içinde en yüksek oransal paya sahiptir?

• A) Gıda sanayisi
• B) Otomotiv sanayisi ✓
• C) Maden sanayisi
• D) Çimento üretimi

Bursa,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kocaeli ve Sakarya aksında üretilen binek ve ticari araçlar ile yedek parça bileşenleri, Türkiye'nin yıllık ihracat şampiyonluğunu elinde tutan en stratejik sektördür.

20. Türkiye'nin en büyük kapasiteli petrol rafinerilerinin (Aliağa, İzmit, Kırıkkale) konumsal dağılışındaki ortak coğrafi payda hangisidir?

• A) Hammadde kuyularına yakın olmaları
• B) Tüketim bölgelerine ve/veya ulaşım olanaklarına yakın olmaları ✓
• C) Taş kömürü karbon yataklarına komşu olmaları
• D) Sadece yerli petrolü işlemeleri

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ petrolü yüksek oranda dışarıdan ithal eder. Bu yüzden rafineriler hammadde kaynaklarına değil, tankerlerin yanaşabileceği limanlara (Aliağa, İzmit) veya tüketim merkezinin kalbine (Kırıkkale/Ankara) yakın kurulur.

21. Hammaddeye bağlı olarak Elazığ (Maden) ve Artvin'de (Murgul), ulaşıma ve gelişmiş liman şartlarına bağlı olarak ise Samsun'da kurulu olan metalürji tesisi hangisidir?

• A) Bakır İşletmeleri ✓
• B) Demir-Çelik Tesisleri
• C) Kağıt Fabrikaları
• D) Alüminyum Tesisleri

Murgul‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Küre yataklarından çıkarılan bakır cevherleri, kıyı lojistiği ve liman imkanları nedeniyle Samsun'daki izabe tesislerine taşınarak işlenir. Elazığ ve Artvin'de ise hammaddeye yakınlık esastır.

22. Türkiye'nin endüstrileşme tarihi kronolojisi incelendiğinde; ilk cam fabrikası, ilk demir-çelik fabrikası ve ilk petrol rafinerisinin kurulduğu şehirler arasında hangisi yer almaz?

• A) İstanbul
• B) Karabük
• C) Batman
• D) Ankara ✓

İlk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cam fabrikası İstanbul Paşabahçe/Beykoz'da, ilk ağır metalürji Karabük'te ve ilk yerli petrol rafinerisi Batman'da açılmıştır. Ankara savunma ve makine sanayisinde devleşse de bu spesifik ilk tesislere ev sahipliği yapmamıştır.

23. Türkiye'de işletilen petrol rafinerileri içinde, lojistik veya pazar kriterlerine göre değil, doğrudan 'yerli hammadde kuyularına yakınlık' ilkesine göre konuşlandırılan yegane rafineri hangisidir?

• A) Tüpraş İzmit Rafinerisi
• B) Batman Petrol Rafinerisi ✓
• C) Star İzmir Rafinerisi
• D) Orta Anadolu Kırıkkale Rafinerisi

İzmir,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İzmit ve Kırıkkale rafinerileri ulaşım/pazar odaklıdır. Batman Rafinerisi ise Türkiye'nin yerli petrol yataklarının (Raman Dağı kuyularının) kalbinde yer aldığı için doğrudan hammaddeye yakın kurulmuş tek rafineridir.

24. Türkiye'deki endüstriyel tesisler ve kuruldukları şehirlerin coğrafi eşleştirmeleri incelendiğinde, aşağıdaki eşleştirmelerin hangisinde sektörel bir hata yapılmıştır?

• A) Karabük - Demir-Çelik Fabrikası
• B) Seydişehir - Alüminyum Fabrikası
• C) Kırıkkale - Petrol Rafinerisi
• D) Aydın - Sigara ve Tütün Fabrikası ✓

Karabük'te‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ demir-çelik, Seydişehir'de alüminyum, Kırıkkale'de rafineri bulunur. Aydın ise zeytin, incir ve pamuk imalatında güçlüdür; il sınırları içerisinde aktif endüstriyel ölçekte bir tütün işleme fabrikası yer almaz.

25. Yabancı otomotiv üreticilerinin Türkiye'de üretim üsleri kurarak yatırım yapmalarında aşağıdakilerden hangisinin payı en azdır?

• A) Avrupa pazarına olan coğrafi yakınlık
• B) Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği anlaşmasının olması
• C) Nüfus potansiyeli ve iç tüketim gücü
• D) İş gücü maliyetlerinin Doğu Asya ülkelerinden daha ucuz olması ✓

Türkiye;‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ lojistik konumu ve Gümrük Birliği sayesinde caziptir. İş gücü maliyetleri Batı Avrupa'ya kıyasla avantajlı olsa da Çin, Hindistan veya Vietnam gibi Doğu Asya ülkelerinden daha ucuz değildir.