Altın Test 1

1. İslamiyet öncesi dönemde Orta Asya'da kurulan Türk devletlerinde, devlet işlerinin görüşüldüğü ve karara bağlandığı kurultaya (toy) hakanın eşi olan katun da katılırdı. Katun, kurultayda hakanın yanında oturur, yabancı elçileri kabulünde hakanla birlikte bulunurdu. Bu durum, ilk Türk devletleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

• A) Kadının devlet yönetiminde ve siyasi alanda söz sahibi olduğunun ✓
• B) Ülke topraklarının hanedan üyelerinin ortak malı sayıldığının
• C) Teokratik bir yönetim anlayışının benimsendiğinin
• D) Merkezî otoritenin tamamen meclise devredildiğinin
• E) Boylar birliği şeklinde federatif bir yapının kurulduğunun

Katunun kurultaya katılması ve elçi kabullerinde yer alması, ilk Türk devletlerinde kadının sosyal ve siyasi alanda, devlet yönetiminde söz sahibi olduğunun en önemli göstergesidir.

2. Türk adının anlamı farklı kaynaklarda değişik biçimlerde açıklanmıştır. Çin kaynaklarında bu ad miğferle ilişkilendirilirken Kaşgarlı Mahmut “olgunluk çağı”, A. Wambery “türemek”, Ziya Gökalp ise “kanun ve düzen sahibi” anlamını öne çıkarmıştır. Daha sonra yayımlanan eski Türkçe bir metin, Türk adının “güç, kuvvet” anlamıyla da kullanıldığını göstermiştir. Türk adını resmî devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti ise Kök Türklerdir. Bu bilgilere göre; I. Tarihte bilinen ilk Türk devleti Kök Türklerdir. II. Türkler farklı toplumlarla ilişki kurmuşlardır. III. Türk tarihine yönelik araştırmalar yeterli düzeyde değildir. Yargılarından hangileri söylenebilir?

• A) Yalnız II ✓
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Türk adının farklı kaynaklarda açıklanması, Türklerin farklı toplumlarla ilişki kurduğunu gösterir. Kök Türkler Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk devlettir; tarihte bilinen ilk Türk devleti değildir. Araştırmaların yetersiz olduğu sonucu da metinden çıkarılamaz.

3. Atatürk, dünyadaki bilimsel gelişmelerden yararlanılması gerektiğini ancak ilerlemenin temelinin milletin kendi değerlerinden güç almasıyla kurulacağını belirtmiştir. Bu sözler aşağıdaki ilkelerden hangileriyle doğrudan ilişkilidir?

• A) Cumhuriyetçilik – Laiklik
• B) Devletçilik - Milliyetçilik
• C) Halkçılık - Cumhuriyetçilik
• D) Laiklik - İnkılapçılık
• E) Milliyetçilik - İnkılapçılık ✓

Atatürk'ün 'ilerleme ve buluşlardan yararlanma' vurgusu çağdaşlaşmayı hedefleyen İnkılapçılık ilkesini; 'temeli kendi içimizden (milli özümüzden) çıkarma' vurgusu ise doğrudan Milliyetçilik ilkesini ifade eder. Bu iki ilke E seçeneğinde birlikte verilmiştir.

4. İran'da bulunan Safevî Devleti'nin, Anadolu'yu ele geçirme amacıyla yaydığı Şiî propagandasının bir sonucu olarak, Il. Bayezid döneminde ortaya çıkan ayaklanma aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kalenderoğlu
• B) Şeyh Bedreddin
• C) Baba İshak
• D) Buçuktepe
• E) Şahkulu ✓

Safevi etkisiyle II. Bayezid döneminde çıkan ayaklanma Şahkulu Ayaklanması'dır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Şahkulu" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

5. Orta Asya’da Türk toplulukları saldırılara açık geniş bozkır coğrafyasında yaşamıştır. Bu durum toplumun savaşçılık yönünü güçlendirmiş ve ordu-millet anlayışının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Türk ordusu, hızlı hareket edebilen atlı birliklerden oluşmuş; eli silah tutabilen bireylerin gerektiğinde asker sayılması savunma gücünü artırmıştır. Bu bilgilere göre; I. Orta Asya’daki ilk Türklerde eli silah tutan herkes asker kabul edilmiştir. II. Türk orduları hızlı hareket edebilen askerî birliklerden oluşmuştur. III. Türk ordusu profesyonel askerlerin bir araya getirilmesiyle kurulmuştur. Yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Ordu-millet anlayışı eli silah tutan bireylerin asker sayılmasıyla ilgilidir. Atlı birlikler ordunun hızlı hareket ettiğini gösterir. Ancak metin profesyonel askerlik sisteminden söz etmez.

6. "Mescidi Cuma" aşağıdaki dönemlerden hangisine aittir?

• A) Gazneliler
• B) Tolunoğulları
• C) Artuklular
• D) Karahanlılar
• E) Büyük Selçuklular ✓

Mescid-i Cuma, Büyük Selçuklu mimarisinin en önemli şaheserlerinden biri olan İsfahan Mescid-i Cuması'nı (Cuma Camii) ifade etmek için kullanılır. Selçuklu mimarisinde dört eyvanlı plan şemasının uygulandığı bu yapı Büyük Selçuklulara aittir. İslam tarihinin başlarında (Hicret esnasında) Medine'de inşa edilen Ranuna Vadisi'ndeki ilk cuma namazının kılındığı 'Cuma Mescidi' ile karıştırılmamalıdır. Seçeneklerdeki devletler bağlamında kastedilen eser Büyük Selçuklu dönemine ait olan İsfahan Cuma Camii'dir.

7. Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti olan Tolunoğulları, kurdukları 'Maristan' adı verilen hastanelerde din ve ırk ayrımı gözetmeksizin herkese ücretsiz sağlık hizmeti sunmuşlardır. Ayrıca hastanede yatan hastaların ilaçları da devlet tarafından karşılanmıştır. Bu durum Tolunoğulları Devleti'nde aşağıdakilerden hangisinin önemsendiğinin doğrudan bir göstergesidir?

• A) Teokratik devlet anlayışının
• B) Sosyal devlet anlayışının ✓
• C) Gaza ve cihad politikasının
• D) Federal yönetim yapısının
• E) Merkeziyetçi monarşinin

Tolunoğulları'nın Maristan adı verilen hastanelerde din ve mezhep ayrımı yapmadan ücretsiz tedavi ve ilaç hizmeti sunması, halkın refahını ve sağlığını gözeten sosyal devlet anlayışının en belirgin örneğidir.

8. I. Pervaneci → İktaların dağıtılması II. Has Hacip → Ticari hayatın denetlenmesi III. Emir-i Dad → Adalet işlerinin yürütülmesi IV. Emir-i Arz → Ordunun ihtiyaçlarının karşılanması Selçuklulara ait yukarıda verilen görevliler ve görevleri eşleştirmelerinden hangileri doğru olarak verilmiştir?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) I, II ve III
• D) I, III ve IV ✓
• E) II, III ve IV

Selçuklu devlet görevleri incelendiğinde; Pervaneci (I) ülke topraklarının (has ve ikta arazilerin) dağıtımından ve bunlara ait defterlerin tutulmasından sorumludur (Doğru). Emir-i Dad (III) örfi yargı/adalet sisteminin başındaki kişidir (Doğru). Emir-i Arz / Divan-ı Arz (IV) ordunun ihtiyaçlarının karşılanması, asker maaşları ve levazım işlerinden sorumludur (Doğru). Has Hacip (II) ise hükümdar ile devlet daireleri ve halk arasındaki ilişkileri düzenleyen saray görevlisidir; ticari hayatı denetleyen kişi ise Muhtesib'dir (II Yanlış). Dolayısıyla doğru olanlar I, III ve IV'tür.

9. Aşağıdakilerden hangisi I.Meşrutiyet dönemi için _söylenemez_?

• A) Halk kısıtlıda olsa yönetime katılmıştır
• B) Ayan meclisi üyelerini padişah seçer
• C) Kanun teklifi için padişah onayı zorunludur
• D) Hükümet meclise karşı sorumludur ✓
• E) Padişahın meclisi açma kapatma yetkisi vardır

1876 Kanun-i Esasi'nin ilk ilan edildiği şekliyle (I. Meşrutiyet dönemi), hükümet (Heyet-i Vükela) meclise (Mebuslar Meclisi'ne) karşı değil, doğrudan Padişaha karşı sorumluydu. Hükümetin meclise karşı sorumlu hale gelmesi, ancak II. Meşrutiyet döneminde, 1909 yılında yapılan anayasa değişiklikleriyle gerçekleşmiştir. Dolayısıyla I. Meşrutiyet döneminde hükümetin meclise karşı sorumlu olduğu söylenemez.

10. Osmanlı Devleti'nde eyalet askerlerinin en kalabalık grubunu oluşturan, devlete hiçbir maddi yük getirmeyen ve tamamen tımar sahiplerinin yetiştirmekle yükümlü olduğu cebelü adı verilen atlı askerlerden oluşan askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yeniçeriler
• B) Lağımcılar
• C) Tımarlı Sipahiler ✓
• D) Humbaracılar
• E) Akıncılar

Tımarlı Sipahiler, Osmanlı toprak sistemi (dirlik/tımar) çerçevesinde yetiştirilen, devlete doğrudan hazine yükü getirmeyen en kalabalık taşra ordusudur ve cebelü adı verilen atlı askerlerden oluşur.

11. Osmanlı Devleti'nde devlet memurlarının, askerlerin veya hizmetlilerin görevlerindeki başarıları karşılığında padişahın onayıyla verilen, geliri doğrudan devlet memurunun rütbesine göre ayrılan toprak sistemi (dirlik) içerisinde, geliri en yüksek olan ve padişah, şehzade, vezir gibi üst düzey devlet adamlarına tahsis edilen arazi türü hangisidir?

• A) Has ✓
• B) Zeamet
• C) Tımar
• D) Mukataa
• E) Paşmaklık

Dirlik arazileri gelirlerine göre Has, Zeamet ve Tımar olarak üçe ayrılır. Yıllık geliri 100.000 akçenin üzerinde olan ve padişah, vezir, divan üyeleri gibi üst düzey devlet adamlarına verilen araziler Has arazidir.

12. Aşağıdakilerden hangisi ile İngiltere Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü koruma politikasından vazgeçmiştir?

• A) 1838 Balta Limanı Ticaret Sözleşmesi
• B) 1841 Londra Konferansı
• C) 1878 Halepa Fermanı
• D) 1856 Paris Antlaşması
• E) 93 Harbi ✓

İngiltere, 19. yüzyıl boyunca Rusya'nın Akdeniz'e inmesini engellemek için Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü savunma politikası izlemiştir. Ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında Osmanlı'nın aldığı ağır yenilgi ve ardından imzalanan Ayastefanos/Berlin antlaşmaları sürecinde İngiltere, Kıbrıs'ın üs olarak kendisine verilmesi karşılığında bu politikasından vazgeçtiğini göstermiş ve Osmanlı topraklarının paylaşılması/korunmaması stratejisine yönelmiştir.

13. 23 Nisan 1920’de açılan I. TBMM, Kurtuluş Savaşı’nı yöneten ve olağanüstü yetkilere sahip kurucu bir meclis olarak görev yapmıştır. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM’nin genel özellikleri arasında _yer almaz_?

• A) Yasama, yürütme ve yargıyı toplayarak güçler birliği benimsemesi
• B) Bölünmeyi önlemek için parti yerine grupların oluşturulması
• C) Meclis Hükümeti sistemini uygulaması
• D) 1921 Anayasası ile Kanun-i Esasi'yi tamamen yürürlükten kaldırması ✓
• E) Üyeleri tamamen Türklerden oluşan milli bir meclis olması

I. TBMM tarafından kabul edilen 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, olağanüstü savaş şartları nedeniyle hazırlanmış kısa çerçeve bir anayasa olup, Osmanlı Anayasası olan 1876 Kanun-i Esasi'yi tamamen yürürlükten kaldırmamıştır. Çelişmeyen hükümler birlikte uygulanmaya devam etmiştir. Kanun-i Esasi, 1924 Anayasası'nın kabulüyle tamamen yürürlükten kalkmıştır. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.

14. Sivas Kongresi’nde yurdun dört bir yanındaki tüm yararlı (milli) cemiyetlerin tek bir çatı altında birleştirilmesi kararlaştırılmıştır. Sivas Kongresi'nde alınan bu birleştirme kararıyla ulaşılmak istenen temel hedef aşağıdakilerden hangisidir?

• A) TBMM'nin açılması için hukuki zemin hazırlamak
• B) Milli Mücadele'yi tek bir merkezden yönetmek ve birlik sağlamak ✓
• C) İstanbul Hükümeti'nin otoritesini tamamen ortadan kaldırmak
• D) Düzenli ordunun lojistik ihtiyaçlarını doğrudan halktan karşılamak
• E) Yabancı devletlerin manda ve himaye önerilerini tartışmaya açmak

Tüm milli direniş cemiyetlerinin Sivas Kongresi'nde 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adı altında birleştirilmesinin temel amacı, dağınık direniş güçlerini tek merkezden yöneterek mücadeleye güç katmaktır.

15. Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde siyasi teşkilatlanma çoğu zaman boy birlikleri etrafında şekillenmiştir. Toplumsal yapı ise oguş yani aileden başlayarak urug, boy, budun ve il basamaklarıyla birbirine bağlı bir düzen oluşturmuştur. Bu yapı, devletin farklı boyların bir araya gelmesiyle oluştuğunu göstermektedir. Buna göre Türklerde aşağıdakilerden hangisinin varlığından söz edilebilir?

• A) Güçlü bir merkezî otorite
• B) Federatif devlet yapısı ✓
• C) Zayıf millet bilinci
• D) Sosyal sınıflaşma
• E) Mutlak monarşik yönetim biçimi

Boyların bir araya gelerek siyasi birlik oluşturması federatif özellikler gösterir. Bu durum mutlak merkeziyetçi yapıdan çok boy birliklerine dayalı bir teşkilatlanmaya işaret eder.

16. II. Dünya Savaşı sonrasında dünya siyasetinde ortaya çıkan ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku arasındaki siyasi, askeri ve ideolojik rekabet dönemine ne ad verilmektedir?

• A) Soğuk Savaş Dönemi ✓
• B) Yumuşama (Detant) Dönemi
• C) Küreselleşme Dönemi
• D) Büyük Buhran Dönemi
• E) Restorasyon Dönemi

II. Dünya Savaşı'nin bitiminden 1991 yılında SSCB'nin dağılmasına kadar devam eden, nükleer dehşet dengesi altındaki ABD-SSCB rekabetine Soğuk Savaş Dönemi denir.

17. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’ni ilgilendiren bazı sorunlar ve antlaşmalar şu şekilde eşleştirilmiştir: I. Ermeni meselesinin uluslararası gündeme taşınması - Berlin Antlaşması II. Boğazlar meselesinin ortaya çıkması - Hünkâr İskelesi Antlaşması III. Osmanlı’nın Avrupa devleti sayılması - Balta Limanı Antlaşması IV. Yunanistan’ın bağımsızlığını kazanması - Edirne Antlaşması V. Sırbistan’ın özerklik elde etmesi - Bükreş Antlaşması Bu eşleştirmelerden hangileri doğru _değildir_?

• A) Yalnız III
• B) I ve III
• C) III ve V ✓
• D) II ve IV
• E) III ve IV

Eşleştirmeler incelendiğinde; Ermeni meselesi ilk kez 1878 Berlin Antlaşması ile uluslararası bir antlaşma metninde yer alarak uluslararası gündeme taşınmıştır (I. öncül doğrudur). Boğazlar meselesi 1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması ile ortaya çıkmıştır (II. öncül doğrudur). Yunanistan, 1829 Edirne Antlaşması ile bağımsızlığını kazanmıştır (IV. öncül doğrudur). Ancak, Osmanlı Devleti'nin Avrupa devleti sayılması 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile değil, 1856 Paris Antlaşması ile olmuştur (III. öncül yanlıştır). Sırbistan ise özerkliğini 1812 Bükreş Antlaşması ile değil (burada sadece imtiyaz almıştır), 1829 Edirne Antlaşması ile elde etmiştir (V. öncül yanlıştır). Dolayısıyla doğru olmayan eşleştirmeler III ve V'tir.

18. Orta Asya’nın geniş bozkırlarla kaplı olması, Türk topluluklarının günlük yaşamını, ekonomik faaliyetlerini ve sanat anlayışını etkilemiştir. Konar-göçer yaşam, hareketli savaş gücünü, taşınabilir sanat eserlerini, hayvancılığa dayalı ekonomiyi ve toplumsal yapıda keskin sınıf ayrımlarının oluşmamasını desteklemiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bozkır yaşamının etkisiyle ortaya çıkan Türk kültür özelliklerinden biri değildir?

• A) Yerleşik mimari eserlerin yaygın olması ✓
• B) Taşınabilir sanat eserlerinin görülmesi
• C) Özel mülkiyet anlayışının gelişmemesi
• D) Sosyal sınıf farklarının oluşmaması
• E) Askerî yeteneğin gelişmiş olması

Bozkır göçebe yaşamında taşınabilir sanat, özel mülkiyetin ve dolayısıyla sınıf farklarının gelişmemesi ile zorlu doğa koşullarına bağlı olarak askeri yeteneğin gelişmesi söz konusudur. Yerleşik mimari eserlerin yaygınlaşması ise konar-göçer yaşam tarzıyla bağdaşmaz, ancak yerleşik hayata geçişle mümkün olmuştur. Doğru cevap A seçeneğidir.

19. Aşağıdakilerden hangisi Yumuşama dönemi mimarlarıdır?

• A) Carter – Stalin
• B) Nixon - Brejnev
• C) Truman - Malenkov
• D) Ayukı - Çerlenko
• E) Kennedy – Kruşçev ✓

1962 Küba Füze Krizi'nden sonra dünyayı nükleer savaşın eşiğinden kurtaran, ardından doğrudan iletişim hattı kurarak nükleer silahların sınırlandırılması sürecini ve Yumuşama (Detant) Dönemi'ni başlatan liderler ABD Başkanı John F. Kennedy ve SSCB lideri Nikita Kruşçev'dir.

20. İtalya’nın Anadolu’dan çekilmesi ve Fransa’nın TBMM Hükümeti ile Ankara Antlaşması’nı imzalaması, İngiltere’nin Anadolu politikasında yalnız kalmasına yol açmıştır. İngiltere bu süreçte Sevr’e dayalı yeni bir barış önerisi sunmuştur. Buna göre İngiltere hakkında; I. Anadolu politikasında yalnız kalmıştır. II. Yunanistan’ı desteklemekten vazgeçmiştir. III. Anadolu’daki hedeflerine diplomasi yoluyla ulaşmak istemiştir. Yargılarından hangilerine _ulaşılamaz_?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Müttefikleri Fransa'nın çekilmesi ve İtalya'nın Anadolu'yu terk etmesiyle İngiltere, Anadolu politikasında yalnız kalmıştır (I. öncüle ulaşılır). İngiltere'nin askeri mücadelelerin ardından barış önerisi sunması, amaçlarına diplomatik yollarla/masa başında ulaşmaya çalıştığını gösterir (III. öncüle ulaşılır). Ancak İngiltere bu dönemde Yunan ordusuna olan desteğini henüz tamamen çekmemiş, barış teklifleriyle Yunan ordusuna toparlanma süresi kazandırmayı hedeflemiştir; dolayısıyla 'Yunanistan'ı desteklemekten vazgeçtiği' (II) yargısına ulaşılamaz.