Altın Test 42

1. Osmanlı Devleti'nde modern manada belediye teşkilatı aşağıdaki padişahlardan hangisi döneminde oluşturulmuştur?

• A) Abdülaziz
• B) III. Selim
• C) Abdülmecit ✓
• D) II. Mahmut
• E) II. Abdülhamit

Osmanlı Devleti'nde modern anlamda ilk belediye teşkilatı (Şehremaneti ve İstanbul İhtisab Nezareti gibi yapılar), Tanzimat Dönemi'nde Kırım Savaşı yıllarında (1854-1855) Sultan Abdülmecit döneminde kurulmuştur.

2. I. Zayıf Bizans sınırında kurulması II. Abbasi halifesinin desteğini alması III. Gaza ve cihat anlayışı Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Beyliği'nin büyümesinin nedenlerinden biri _değildir_?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Osmanlı Beyliği'nin kısa sürede büyüyüp cihan devleti haline gelmesinde; Bizans İmparatorluğu'nun zayıf düştüğü uç/sınır bölgesinde kurulması (jeopolitik konum) (I) ve İslam dinini yaymak amacıyla Bizans'a karşı yaptıkları gaza ve cihat anlayışı (III) en temel nedenlerdendir. Ancak kuruluş yıllarında (XIV. yy. başlarında) Abbasi halifeliği çökmüş durumdaydı ve Osmanlı'nın ilk kuruluş aşamasında "Abbasi halifesinin doğrudan siyasi/askeri desteğini alması" (II) gibi bir durum söz konusu olmamıştır. Dolayısıyla büyümenin nedenlerinden biri olmayan yalnız II'dir.

3. Erzurum Kongresi'nde "Doğu Anadolu'yu", Sivas Kongresi'nde "bütün yurdu" temsil etmeye yetkili kılınan Temsil Heyeti, aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle ömrünü tamamlamıştır?

• A) İstanbul'un işgal edilmesiyle
• B) Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasıyla
• C) Son Osmanlı Mebuslar Meclisi'nin kapatılmasıyla
• D) Misakımilli'nin ilan edilmesiyle
• E) TBMM'nin açılmasıyla ✓

Temsil Heyeti, TBMM'nin açılmasıyla görevini tamamlamıştır. Çünkü artık millet adına yetki kullanan düzenli meclis kurulmuştur. Soru kökündeki bilgi doğrudan "TBMM'nin açılmasıyla" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

4. Selçuklularda emirlere, valilere, komutanlara yaptıkları hizmet karşılığında verilen toprak aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İkta ✓
• B) Ocaklık
• C) Vakıf
• D) Mülk
• E) Yurtluk

Selçuklularda hizmet karşılığı emirlere, valilere ve komutanlara verilen toprak ikta olarak adlandırılır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "İkta" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

5. I. Tedris II. İfta III. Kaza Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Devleti'nde yöneten sınıf içerisinde yer alan İlmiye sınıfının görevleri arasında yer almaktadır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

İlmiye sınıfı; eğitim (tedris - müderrisler tarafından), din ve fetva işleri (ifta - müftüler/şeyhülislam tarafından) ve yargı/hukuk işleri (kaza - kadılar tarafından) ile ilgilenirdi. Bu nedenle tedris, ifta ve kaza ilmiye sınıfının üç temel yetki alanını/görevini oluşturur.

6. II. Mahmut adına "Mahmudiye Marşı’nı ve Abdülmecid döneminde de "Mecidiye Marşı’nı besteleyen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) François Guizot
• B) Dede Efendi
• C) Baron de Tott
• D) Comte de Boneval
• E) Guiseppe Donizetti ✓

Mahmudiye ve Mecidiye marşlarını besteleyen kişi Giuseppe Donizetti'dir. Osmanlı saray müziğinde Batılı tarzın gelişmesinde etkili olmuştur. Öncüller tek tek değerlendirildiğinde doğru olan ifadeler seçeneklerdeki kombinasyonla karşılaştırılmalıdır. Bu karşılaştırmada "Guiseppe Donizetti" seçeneği soru kökündeki bilgiyle uyumlu sonucu verir.

7. Osmanlı Türk musikisine önemli katkılar yapan, Nevekâr makamıyla ve “Tuti-i Mucize-i Guyem” adlı eseriyle tanınan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Nedim
• B) Itri ✓
• C) Karacaoğlan
• D) Âşık Ömer
• E) Baki

XVII. yüzyılda yaşamış olan, Türk sanat müziğinin en büyük dehalarından biri kabul edilen Itri (Buhurizade Mustafa Efendi) (E), Nevekâr makamını bulmuş ve güftesi Nef'i'ye ait olan ünlü "Tuti-i Mucize-i Guyem" (Söz söyleyen mucize papağanım) eserini bestelemiştir. UNESCO tarafından da anılan sanatçı, Türk musikisine kazandırdığı yüzlerce eserle bilinir.

8. Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı öncesi gelişmelerden biridir?

• A) Varlık Vergisi'nin alınması
• B) Litvinov Protokolünün yapılması ✓
• C) Milli Korunma Kanunu'nun çıkarılması
• D) İsrail Devleti'nin kurulması
• E) Bağdat Paktı'nın kurulması

Litvinov Protokolü (Litvinov Paktı), 1929 yılında SSCB öncülüğünde imzalanan ve Briand-Kellogg Paktı'nı bölgesel olarak yürürlüğe sokan, savaşı dış politika aracı olmaktan çıkarmayı taahhüt eden bir antlaşmadır (savaş öncesidir). İsrail'in kurulması (1948), Varlık Vergisi (1942), Milli Korunma Kanunu (1940) ve Bağdat Paktı (1955) ise savaş sırası veya sonrasındaki gelişmelerdir.

9. Osmanlı Devleti'nde Altı Bölük Halkı olarak da bilinen kapıkulu süvarileri içinde; I. sipah, II. garip, III. cebeci Askerlerinden hangileri yer alır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve II ✓
• E) I, II ve III

Osmanlı ordu teşkilatında 'Altı Bölük Halkı' (Kapıkulu Süvarileri) atlı askerlerden oluşur. Bu bölükler şunlardır: Sipahlar (I), Silahtar, Sağ Ulufeciler, Sol Ulufeciler, Sağ Garipler (II) ve Sol Garipler. Cebeciler (III) ise kapıkulu piyadeleri (yaya askerler) sınıfında yer alır; silahların yapımı, onarımı ve korunmasından sorumludur. Dolayısıyla kapıkulu süvarileri arasında sipah ve garip askerleri yer alır.

10. Aşağıdakilerden hangisi II. Mahmut dönemi gelişmeleri arasında yer alır?

• A) İl Genel Meclisi'nin kurulması
• B) Dolmabahçe Sarayı'nın yapılması
• C) Mekteb-i Maarif-i Adliye'nin açılması ✓
• D) Vilayet Nizamnamesinin hazırlanması
• E) Askerliğin vatan görevi haline getirilmesi

II. Mahmut Dönemi'nde devlet memuru (bürokrat) yetiştirmek amacıyla modern tarzdaki 'Mekteb-i Maarif-i Adliye' açılmıştır. Vilayet Nizamnamesi (1864) ve Dolmabahçe Sarayı Abdülaziz/Abdülmecit dönemlerine aittir. Askerliğin vatan görevi olması ise Tanzimat Fermanı'ndadır.

11. 1930’lu yıllarda ABD’de yaşanan ekonomik bunalım, tarım kesiminde yoksullaşmaya ve geniş kitlelerin iş aramak için göç etmesine yol açmıştır. John Steinbeck’in “Gazap Üzümleri” romanında da bu toplumsal ortam işlenmiştir. Bu roman dünya tarihindeki hangi dönemle ilişkilidir?

• A) Sovyetlerin Orta Asya'yı istilası
• B) Nazi katliamı
• C) II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye
• D) 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı ve sonrası ✓
• E) Soğuk Savaş Dönemi

John Steinbeck, 'Gazap Üzümleri' (The Grapes of Wrath) adlı ünlü romanında, 1929 yılında ABD'de başlayıp tüm dünyayı sarsan Büyük Depresyon (Büyük Ekonomik Buhran) döneminde tarım işçilerinin ve yoksul halkın yaşadığı derin sefaleti, açlığı ve göç dramını anlatmıştır.

12. I. İnönü Savaşı’ndan sonra TBMM Londra Konferansı’na çağrılmış, Sakarya Savaşı’ndan sonra ise TBMM’ye ateşkes ve barış önerileri sunulmuştur. Bu gelişmeler TBMM hakkında; I. Siyasi ve askeri bakımdan güç kazandığı, II. Anadolu’daki işgalleri kesin olarak sona erdirdiği, III. Askeri başarılarla varlığını kabul ettirdiği Yorumlarından hangilerine ulaşılmasını sağlar?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) I, II ve III

İtilaf Devletlerinin kazanılan askeri zaferlerin (I. İnönü ve Sakarya) ardından TBMM'yi diplomatik masaya davet etmesi ve barış teklif etmesi; askeri zaferlerin diplomatik/siyasi güç kazandırdığını (I) ve askeri başarılar sayesinde TBMM'nin varlığının düşman devletlerce kabul edildiğini (III) gösterir. Ancak düşman işgalinin Anadolu'dan kesin olarak temizlenmesi bu savaşlarla değil, Büyük Taarruz zaferi ve Mudanya/Lozan antlaşmaları ile gerçekleşmiştir (II. öncüle bu aşamada ulaşılamaz). Dolayısıyla doğru yorumlar I ve III'tür.

13. Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı'ndan sonra Türkiye'de kurulan ilk partidir?

• A) Millî Kalkınma Partisi ✓
• B) Demokrat Parti
• C) Millet Partisi
• D) Adalet Partisi
• E) Cumhuriyet Halk Partisi

II. Dünya Savaşı sonrasında Türkiye'de kurulan ilk parti Millî Kalkınma Partisi'dir. Demokrat Parti ise daha sonra, 1946'da kurulmuştur. Öncüller tek tek değerlendirildiğinde doğru olan ifadeler seçeneklerdeki kombinasyonla karşılaştırılmalıdır. Bu karşılaştırmada "Millî Kalkınma Partisi" seçeneği soru kökündeki bilgiyle uyumlu sonucu verir.

14. Aşağıdakilerden hangisi 3 Mart 1924 tarihinde yapılan inkılaplardan biri _değildir_?

• A) Tevhid-i Tedrisat Kanununun kabulü
• B) Halifeliğin kaldırılması
• C) Erkan-ı Harbiye Nezaretinin kaldırılması
• D) Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması
• E) Medreselerin kapatılması ✓

3 Mart 1924 tarihinde Halifelik kaldırılmış (C), Tevhid-i Tedrisat kabul edilmiş (A), Şer'iyye ve Evkaf Vekaleti (B) ile Erkan-ı Harbiye Vekaleti (E) kaldırılmıştır. Ancak medreselerin resmen kapatılması 3 Mart 1924 günü değil, Tevhid-i Tedrisat kanununun uygulanması kapsamında Maarif Vekili Vasıf Çınar'ın genelgesi ile kısa bir süre sonra 11 Mart 1924 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla doğrudan 3 Mart 1924 tarihli kanunlar arasında medreselerin kapatılması yer almaz (Tevhid-i Tedrisat ile tüm okullar MEB'e bağlanmış, medreseler bundan birkaç gün sonra fiilen kapatılmıştır).

15. I. Piyasadaki malın fiyatını ve kalitesini kontrol etmek II. Hastane, medrese gibi kurumların hizmet kalitesini denetlemek III. Üyelerine kredi vermek, sakatlandıklarında maaş bağlamak IV. Esnaf ile hükümet ilişkilerini sağlamak Yukarıdakilerden hangileri Lonca adı verilen meslek birliklerinin görevleri arasında _yer almaz_?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve III
• D) II ve IV
• E) I - III - IV

Lonca teşkilatı esnaf ve zanaatkarların oluşturduğu bir meslek birliğidir. Piyasadaki fiyat (narh) ve kaliteyi belirlemek, üyelerine sandıklar aracılığıyla kredi veya maaş desteği sağlamak ve esnaf ile hükümet arasındaki ilişkileri yürütmek loncanın görevlerindendir. Ancak hastane ve medrese gibi sosyal/eğitim kurumları vakıf sisteminin kapsamına girer, loncaların bu kurumları denetleme yetkisi yoktur.

16. Amasya Genelgesi için "Kutsal İttifak" tanımlaması yapan devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kazım Karabekir
• B) Mustafa Kemal
• C) Ali Fuat Cebesoy ✓
• D) Ali Fethi Okyar
• E) Rauf Orbay

Amasya Genelgesi için 'Kutsal İttifak' tanımlamasını Ali Fuat Cebesoy yapmıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Ali Fuat Cebesoy" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

17. Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de meydana gelen gelişmelerden _değildir_?

• A) Köy Enstitülerinin açılması
• B) Varlık vergisinin çıkarılması
• C) Toprak Mahsulleri Vergisi'nin çıkarılması
• D) Vakıfbank'ın açılması ✓
• E) Milli Korunma Kanunu'nun çıkarılması

Türkiye Vakıflar Bankası (Vakıfbank), II. Dünya Savaşı (1939-1945) yıllarında değil, savaştan sonra Demokrat Parti hükümeti döneminde 1954 yılında faaliyete başlamıştır. Varlık Vergisi (1942) (B), Köy Enstitüleri (1940) (C), Milli Korunma Kanunu (1940) (D) ve Toprak Mahsulleri Vergisi (1944) (E) II. Dünya Savaşı'nın getirdiği olağanüstü sosyo-ekonomik koşullarda Türkiye'de hayata geçirilen önemli uygulamalardandır.

18. I. Miladi takvimin kabulü II. Unvan ve lakapların yasaklanması III. Kılık-kıyafet yasasının çıkarılması IV. Latin alfabesinin kabulü Cumhuriyet Dönemi'nde gerçekleştirilen yukarıdaki devrim adımlarından hangileri toplumun sosyal hayatını yeniden düzenlemek için yapılmıştır?

• A) I ve III
• B) II ve III ✓
• C) I, II ve III
• D) III ve IV
• E) II, III ve IV

Cumhuriyet Dönemi'nde toplumun sosyal (toplumsal) yaşantısını eşitlikçi ve modern bir yapıya kavuşturmak, ayrılıkları gidermek amacıyla unvan ve lakapların yasaklanması (II - Soyadı Kanunu ile birlikte toplumsal eşitliği sağlamıştır) ve kılık-kıyafet yasasının çıkarılması (III - toplumdaki dinsel ve sınıfsal kıyafet ayrılıklarını kaldırmıştır) doğrudan sosyal hayatı yeniden düzenlemeye yöneliktir. Miladi Takvim (I) uluslararası ilişkileri/ticareti düzenlemek; Latin harfleri (IV) ise eğitim, kültür ve okuma-yazma oranını artırmak amacıyla yapılmıştır. Dolayısıyla doğru cevap II ve III'tür.

19. Kanuni Sultan Süleyman döneminde Denizlerde yaşanan gelişmeler arasında aşağıdakilerden hangisi _gösterilemez_?

• A) Trablusgarp'ın Fethi
• B) Preveze Deniz Muharebesi
• C) İnebahtı Deniz Muharebesi ✓
• D) Rodos'un Fethi
• E) Sakız Adası'nın Fethi

İnebahtı Deniz Savaşı II. Selim dönemindedir; Kanuni dönemindeki deniz gelişmeleri arasında gösterilemez. Soru olumsuz köklü olduğu için seçenekler doğru bilgi aramak yerine aykırı kalan ifadeyi bulma mantığıyla değerlendirilmelidir. Bu nedenle "İnebahtı Deniz Muharebesi" seçeneği diğerlerinden ayrılır ve doğru cevap olur.

20. Osmanlı Devleti’nde ülkenin hükümdar ailesinin ortak malı sayılması taht mücadelelerine yol açmıştır. Bu sorunu azaltmaya yönelik olarak; I. Ekber ve Erşad uygulaması II. Fatih Kanunnamesi III. Koçibey Risalesi Gelişmelerinden hangileri gösterilebilir?

• A) Yalnız I ✓
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Osmanlı Devleti'nde tahta kimin geçeceği konusundaki veraset belirsizliği ve 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışı taht kavgalarına neden olmuştur. I. Ahmet döneminde getirilen Ekber ve Erşad sistemi (I), hanedanın en yaşlı ve en olgun üyesinin tahta geçmesini kurala bağlayarak veraset sistemini kesinleştirmiş ve taht kavgalarını engellemeyi amaçlamıştır. Fatih Kanunnamesi (II) devletin bekası için kardeş katline izin vererek merkezi otoriteyi korumayı amaçlasa da taht kavgası olasılığını tam olarak ortadan kaldıracak kurumsal bir veraset sistemi getirmemiştir. Koçibey Risalesi (III) ise XVII. yüzyıldaki bozulmalar hakkında hazırlanan bir rapordur. Bu nedenle cevap anahtarına göre doğru cevap yalnız I (A) seçeneğidir.