Altın Test 57

1. I. Loncaların, fiyat ve kalite denetimini gerçekleştirmeleri II. Farklı madenlerden yapılan ve piyasa değerleri birbirinden farklı olan paraların kullanılması III. Halkın bir defada alınan avarız vergilerini sayısının arttırılması Yukarıdaki gelişmelerden hangilerinin Osmanlı maliyesindeki bozulmaların sonucunda ortaya çıktığı söylenebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) II ve III ✓

Osmanlı maliyesindeki bozulmaların ve ekonomik dengesizliklerin sonucunda; piyasadaki para darlığı ve devalüasyonlar (tağşiş) nedeniyle farklı madenlerden yapılan ve değerleri değişken olan paraların tedavüle girmesi (II) ve bütçe açıklarını kapatabilmek amacıyla önceden sadece olağanüstü durumlarda (savaş, deprem vb.) geçici olarak toplanan Avarız vergilerinin sürekli ve artan sayıda alınmaya başlanması (III) gerçekleşmiştir. Loncaların fiyat ve kalite denetimi (narh vb.) yapması (I) ise klasik dönem esnaf teşkilatının rutin ve düzenleyici bir görevi olup maliyenin bozulmasının bir sonucu değildir. Dolayısıyla doğru cevap II ve III'tür.

2. Aşağıdakilerden hangisi Halk Fırkası için yanlış bir bilgidir?

• A) İlk kongresi Sivas Kongresi kabul edilmiştir
• B) 1923-1950 yılları arasında tek başına iktidar olmuştur
• C) Ekonomik görüş olarak liberalizm parti programında yer almıştır ✓
• D) Partinin temelini Müdafaa-i Hukuk Grubu oluşturmuştur
• E) Cumhuriyetin ilanından önce kurulmuştur

Halk Fırkası (daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi), özellikle 1930'lardan itibaren parti programında ve devlet yönetiminde planlı kalkınmayı esas alan Devletçilik (korumacı devletçilik) ilkesini benimsemiştir; parti programının temel ekonomik ekseni liberalizm (serbest piyasa/özel teşebbüs odaklı ekonomi) (B) değildir. Diğer bilgiler (9 Eylül 1923'te Cumhuriyet'ten önce kurulması, 1923-1950 arası tek parti iktidarı, ilk kongresinin Sivas Kongresi olarak kabul edilmesi, temelinin meclisteki Müdafaa-i Hukuk Grubu olması) doğrudur.

3. Kıbrıs Adası'nın tarihi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi _yanlıştır_?

• A) II. Selim döneminde Osmanlı egemenliğine geçmiştir.
• B) 1954 sonrası Türkiye ve İtalya arasında sorun olmuştur. ✓
• C) 1983'te Rauf Denktaş Cumhurbaşkanlığında adanın kuzeyinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kurulmuştur.
• D) Garanti Antlaşması (1959-60) ile Yunanistan, Türkiye ve İngiltere garantör devlet statüsüne kavuşmuştur.
• E) Lozan Antlaşması ile İngiltere'nin adadaki egemenliği tanınmıştır

Kıbrıs sorunu 1954 sonrasında Türkiye ile İtalya arasında değil, Türkiye ile Yunanistan (ve İngiltere) arasında bir uluslararası kriz ve sorun haline gelmiştir. Diğer seçenekler (II. Selim dönemi fethi, Lozan'da İngiliz hakimiyetinin tanınması, garantör devletler ve KKTC'nin kuruluşu) tarihi açıdan doğrudur.

4. Doğu İlleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin aldığı; I. Ulusal meclis derhal faaliyete geçmeli ve Temsil Heyeti de onun emrinde çalışmalıdır. II. Ulusal iradeyi tüm yurda egemen kılmak esastır. III. Manda ve himaye kabul edilemez. Kararlarından hangileri, Milli Mücadele'nin ulusal egemenlik esasına dayalı olarak gerçekleştirileceğini gösterir?

• A) Yalnız I
• B) I ve II ✓
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Doğu İlleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin aldığı kararlardan; 'Ulusal iradeyi tüm yurda egemen kılmak esastır' (II) ifadesi doğrudan halkın iradesini (ulusal egemenliği) temel alır. 'Ulusal meclis derhal faaliyete geçmeli...' (I) kararı da meclisin (halkın temsilcilerinin) iradesini ve yönetimdeki üstünlüğünü savunduğu için ulusal egemenlik ilkesiyle ilgilidir. 'Manda ve himaye kabul edilemez' (III) kararı ise ulusal bağımsızlık (istiklal) esasıyla ilgilidir, ulusal egemenlikle doğrudan ilişkili değildir. Dolayısıyla I ve II ulusal egemenlik esasına dayanmaktadır.

5. Aşağıdakilerden hangisinde, inkılap ve ilke arasında kurulan ilişki _yanlıştır_?

• A) Saltanatın kaldırılması - Cumhuriyetçilik
• B) Medeni Kanun - Halkçılık
• C) Kabotaj-Kanunu - Devletçilik ✓
• D) Miladi Takvim - İnkılapçılık
• E) Soyadı Kanunu – Halkçılık

Kabotaj Kanunu denizlerde milli egemenlik ve ekonomik bağımsızlıkla ilgilidir; devletçilik ilkesiyle doğrudan eşleştirilmesi yanlıştır. Soru olumsuz köklü olduğu için seçenekler doğru bilgi aramak yerine aykırı kalan ifadeyi bulma mantığıyla değerlendirilmelidir. Bu nedenle "Kabotaj-Kanunu - Devletçilik" seçeneği diğerlerinden ayrılır ve doğru cevap olur.

6. Aşağıdakilerden hangisi, 3 Mart 1924 tarihinde gerçekleştirilen inkılaplardan _değildir_?

• A) Diyanet İşleri Başkanlığının kurulması
• B) Harf inkılabının yapılması ✓
• C) Şeriye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması
• D) Halifeliğin kaldırılması
• E) Tevhid-i Tedrisat Kanunu

3 Mart 1924'te halifelik kaldırılmış, Tevhid-i Tedrisat kabul edilmiş ve dini kurumlar yeniden düzenlenmiştir. Harf inkılabı ise 1928'de yapılmıştır. Soru olumsuz köklü olduğu için seçenekler doğru bilgi aramak yerine aykırı kalan ifadeyi bulma mantığıyla değerlendirilmelidir. Bu nedenle "Harf inkılabının yapılması" seçeneği diğerlerinden ayrılır ve doğru cevap olur.

7. Cumhuriyet döneminde, Takvim, saat, ölçü ve tartı birimlerinde eskiyen birimlerin yerine dünyada yaygın olarak kullanılan birimler kabul edilmiştir. Bu durum Türk devriminin; I. Çağdaşlaşmayı hedeflemesi II. Ulusal olması III. Yenilikçi olması Özelliklerinden hangileri ile ilgilidir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III ✓
• E) DI ve II

Cumhuriyet döneminde takvim, saat, rakam, ağırlık ve uzunluk ölçülerinde yapılan değişiklikler (uluslararası standartlara geçiş); Türk devriminin batı tarzı çağdaş dünyayla entegrasyonu sağlamak amacıyla Çağdaşlaşmayı hedeflemesi (I) ve eski birimlerin yerine modern/yeni olanları getirmesi yönüyle Yenilikçi olması (III) özellikleri ile doğrudan ilgilidir. Bu değişikliklerin uluslararası standartları benimsemesi yönüyle 'ulusal (milli) olması' (II) ile doğrudan bir ilişkisi yoktur. Dolayısıyla doğru cevap I ve III'tür (E).

8. Yeni Türk Devleti’nin; halkın yönetime katıldığı, ortak tarih ve kültür bilincine dayandığı, akıl ve bilimi esas alan bir devlet olması hedeflenmiştir. Bu tanımda aşağıdaki Atatürk ilkelerinden hangileri birlikte vurgulanmıştır?

• A) Cumhuriyetçilik - Milliyetçilik - Laiklik ✓
• B) Halkçılık - Devletçilik - Milliyetçilik
• C) Cumhuriyetçilik - İnkılâpçılık - Laiklik
• D) Cumhuriyetçilik - Halkçılık - Laiklik
• E) Halkçılık- Cumhuriyetçilik – İnkılâpçılık

Tanımdaki 'vatandaşların yönetimde söz hakkına sahip olması' Cumhuriyetçilik ilkesini; 'ortak tarih ve kültür değerlerini paylaşması' Milliyetçilik ilkesini; 'akılcı ve bilimsel gelişmelere açık olması' ise Laiklik ilkesini ifade eder. Bu ilkeler D seçeneğinde bir arada verilmiştir.

9. Coğrafi bölgelerin sınırları zaman içinde değişime uğrayabilir. Ancak doğada kendiliğinden oluşan bölgelerin sınırları binlerce yıl gibi uzun sürelerde değişirken, insan etkisiyle oluşturulan bölgelerin sınırları çok daha kısa sürede değişebilir. Buna göre, aşağıdaki bölge türlerinden hangisinin sınırları diğerlerine göre daha kısa sürede değişir?

• A) Dağlık bölgeler
• B) İdari bölgeler ✓
• C) İklim bölgeleri
• D) Çöl bölgeleri
• E) Bitki örtüsü bölgeleri

İdari veya yönetsel bölgeler (il sınırları, belediye sınırları, ülkelerin siyasi sınırları vb.) insanların idari veya siyasi kararlarıyla oluşturulur. Bu nedenle bir yasa veya antlaşma ile sınırları bir gün içinde bile değişebilir. Dağ, iklim, çöl veya bitki örtüsü gibi doğal bölgelerin sınırlarının değişmesi ise binlerce yıllık çok uzun süreçler gerektirir.

10. Lozan Antlaşması'nda yabancılara siyasi, ekonomik, kültürel alanda verilen ayrıcalıklara sınırlama getirilmiştir. Bu durum, I. Ulusal bağımsızlık II. Ulusal egemenlik III. İnkılapçılık Unsurlarından hangilerinin öneminin kavrandığının göstergesidir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Yabancılara tanınan kapitülasyonların ve imtiyazların (siyasi, ekonomik, adli, kültürel ayrıcalıklar) kaldırılması veya sınırlandırılması, devletin tam bağımsızlığa kavuşmasını amaçlar. Bu durum doğrudan 'Ulusal bağımsızlık' (I) ilkesinin öneminin kavrandığını gösterir. Ulusal egemenlik (II) ise yönetim yetkisinin millete ait olması demektir.

11. Aşağıdakilerden hangisi Milli Mücadele Dönemi'nde düzenli orduya geçiş çalışmaları arasında _yer almaz_?

• A) İsmet Paşa’nın Bilecik’te düzenli ordu çalışmalarını başlatması
• B) Batı Cephesi'nin ikiye ayrılması, kuzeyine Batı Cephesi Komutanı sıfatıyla İsmet Paşa'nın, güneyine Refet (Bele) Bey'in komutan olarak atanması
• C) Subay Yetiştirme Merkezlerinin açılması ve seferberlik ilan edilerek askere alınma işlemlerinin başlatılması
• D) Erkan-ı Harbiye Vekâletinin kaldırılması ✓
• E) Kuvayı millîye giderlerinin Millî Savunma Bakanlığı tarafından karşılanması ve halkın yardımlarının mülki idarelerce kayıt altına alınması

Osmanlı'daki Harbiye Nezareti'nin yerine kurulan ve cumhuriyetin ilk yıllarında da devam eden Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti (Savaş Bakanlığı/Genelkurmay), 3 Mart 1924 tarihinde halifeliğin kaldırıldığı gün çıkarılan yasayla kaldırılmış ve yerine Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur. Bu gelişme Milli Mücadele Dönemi'nde (1920-1922) düzenli orduya geçiş aşamasında değil, Cumhuriyet döneminde ordunun siyasetten ayrılması amacıyla yapılmıştır. Diğer tüm seçenekler (A, B, D, E) Milli Mücadele sırasında düzenli ordunun kurulması ve yapılandırılması için gerçekleştirilen çalışmalardır.

12. Cumhuriyetin ilan edilmesinden önce çıkan devlet başkanlığı sorununda aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?

• A) Ankara'nın başkent ilan edilmesi
• B) Erkan-ı Harbiyeyi Umumiye Kanunu'nun çıkarılması
• C) Halifeliğin kaldırılmamış olması
• D) Saltanatın kaldırılması ✓
• E) TBMM'nin farklı grupları içinde barındırması

Saltanatın kaldırılmasıyla devlet başkanlığı makamı boş kalmış, bu durum cumhuriyetin ilanı öncesindeki devlet başkanlığı sorununu ortaya çıkarmıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Saltanatın kaldırılması" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

13. İslamiyet öncesi Türklerde sanat eserleri genellikle kolay taşınabilir eşyalardan yapılmıştır. Bu duruma; I. yaşam biçimi II. yönetim anlayışı III. dinsel inanış Gelişmelerden hangilerinin etki ettiği söylenebilir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve II
• E) II ve III

İslamiyet öncesi Türk topluluklarının göçebe yaşam tarzını (I) benimsemiş olmaları, yerleşik hayata geç geçmelerine ve dolayısıyla taşınabilir çadırlar, kemerler, kılıç kınları, koşum takımları gibi kolayca yanlarında götürebilecekleri sanat eserleri üretmelerine neden olmuştur. Yönetim anlayışı (II) veya dinsel inanış (III) bu durumun (sanat eserlerinin taşınabilir nitelikte olmasının) temel nedeni değildir. Bu nedenle yalnız I etkilidir.

14. XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nin dış politikasında bir takım değişiklikler meydana gelmiştir. Aşağıdakilerden hangisi, bu değişiklikler arasında _yer almaz_?

• A) Avrupa ile antlaşma ve ittifaklar yapma yoluyla askeri işbirliğine gitmek
• B) Mevcut toprakları korumak
• C) Avrupa ile iktisadi anlamda destek antlaşmaları yapmak
• D) Avrupa'dan etkilenmeden kendi imkânları ile düzeni sağlamak ✓
• E) Denge politikası uygulamak

XVIII. ve XIX. yüzyıllarda güç kaybeden Osmanlı Devleti, dış politikasında köklü değişikliklere gitmiştir. Fetih politikasından vazgeçerek mevcut toprakları koruma amacına yönelmiş (A), büyük devletler arasındaki rekabetten yararlanarak denge politikası izlemiş (B), Avrupalı devletlerle ittifaklar kurarak askeri işbirlikleri yapmış (D) ve Balta Limanı Antlaşması gibi iktisadi destek/ticaret antlaşmaları imzalamıştır (E). Ancak bu dönemde 'Avrupa'dan etkilenmeden kendi imkanlarıyla düzen sağlama' politikası terk edilmiş; askeri, hukuki ve idari alanlarda tamamen Avrupa tarzı ıslahatlar yapılmaya başlanmıştır. Dolayısıyla C seçeneğindeki ifade bu dönem dış politika veya devlet anlayışı değişiklikleri arasında yer almaz.

15. Tarih boyunca, yıkılan bir Türk devletinin yerine hemen yenisinin kurulması, Türklerin hangi özelliği ile açıklanabilir?

• A) Cihangirlik anlayışı
• B) Yardımseverlik duygusuna sahip olmaları
• C) Gök Tanrı dinine inanmaları
• D) Göçebe hayat sürmeleri
• E) Teşkilatçılık yeteneği ✓

Yıkılan Türk devletlerinin yerine yenilerinin kurulması, Türklerin güçlü teşkilatçılık yeteneğiyle açıklanır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Teşkilatçılık yeteneği" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

16. I. Medeni Kanunun kabulü II. Tevhid-i Tedrisat Kanunu III. Aşar vergisinin kaldırılması Yukarıda verilen çalışmalardan hangisi veya hangileri Halkçılık ilkesi doğrultusunda yapılmıştır?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız III
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Halkçılık ilkesi; toplumsal eşitliği, halkın refahını ve adaletli bir toplum düzenini esas alır. Medeni Kanun'un kabulü (I) kadın-erkek arasında hukuki ve sosyal eşitlik sağladığı için; Tevhid-i Tedrisat Kanunu (II) eğitimde fırsat eşitliği sunduğu için; Aşar vergisinin kaldırılması (III) ise köylünün üzerindeki ağır ekonomik yükü kaldırarak refah sağladığı için halkçılık doğrultusundadır. Dolayısıyla her üç çalışma da Halkçılık ilkesiyle doğrudan ilgilidir.

17. Cumhuriyetin ilk yıllarında meydana gelen gelişmelerden hangisi ekonomik faaliyetlerin devlet eliyle yürütüleceğini gösterir?

• A) Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının yapılması ✓
• B) Aşar vergisinin köylüden alınmaması
• C) Teşviki Sanayi Kanunu'nun çıkarılması
• D) Liberal ekonomiyi savunan partilerin kurulması
• E) Erkânı Harbiyeyi Umumiye ‘in kaldırılması

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, sanayileşmenin devlet eliyle planlı biçimde yürütülmesini gösterir. Bu durum devletçilik anlayışıyla ilgilidir. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının yapılması" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

18. Fransız İhtilali'yle birlikte ortaya çıkan milliyetçilik akımı doğrultusunda Osmanlı'nın elinden çıkan yerler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

• A) Sırbistan
• B) Yunanistan
• C) Kırım ✓
• D) Romanya
• E) Karadağ

Kırım, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile bağımsız olmuş ve 1792 Yaş Antlaşması ile Rusya'ya katılmıştır. Bu süreç, Fransız İhtilali'nin (1789) milliyetçilik akımından ziyade Rusya'nın sıcak denizlere inme ve yayılma politikası sonucu Osmanlı'nın elinden çıkmıştır. Diğer yandan Yunanistan (1829 Edirne Antlaşması), Sırbistan, Karadağ ve Romanya (1878 Berlin Antlaşması) doğrudan milliyetçilik akımının etkisiyle çıkan isyanlar sonucunda bağımsızlıklarını kazanarak Osmanlı'dan ayrılmışlardır.

19. Afet yönetimi genel olarak iki ana aşamaya ayrılır: Afet öncesi hazırlıkları kapsayan "risk yönetimi" ve afet sonrası müdahaleyi kapsayan "kriz yönetimi". Buna göre, aşağıdakilerden hangisi afet öncesinde yürütülen risk yönetimi faaliyetlerinden biridir?

• A) Arama kurtarma ekiplerinin hızla bölgeye sevk edilmesi
• B) Afetzedelerin temel ihtiyaçları için geçici çadır kentlerin kurulması
• C) Yıkılan veya hasar gören binaların durum tespitinin yapılması
• D) Afet bölgesine acil gıda, su ve ilaç yardımlarının ulaştırılması
• E) Topluma afetlere karşı hazırlık ve bilinçlendirme eğitimleri verilmesi ✓

E seçeneğindeki eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları, olası bir afet yaşanmadan önce zararı en aza indirmek için yapılan hazırlıklardır ve risk yönetiminin bir parçasıdır. A, B, C ve D seçeneklerindeki uygulamalar ise afet gerçekleştikten sonra devreye giren kriz yönetimi adımlarını ifade eder.

20. Timur istilasına karşı direniş gösteren, istilaya karşı koyan ve Osmanlı'ya sığınan Karakoyunlu hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bayram Hoca
• B) İskender
• C) Cihanşah
• D) Kara Yusuf ✓
• E) Kara Mehmet

Timur istilasına direnen ve Osmanlı'ya sığınan Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf'tur. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Kara Yusuf" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.