Atatürk Dönemi İç Politika 4

1. 1930 yılında Ali Fethi Okyar tarafından kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın (SCF) kısa bir süre sonra _faaliyetlerine son vermesinin_ asıl gerekçesi nedir?

• A) Seçimlerde başarısız olması
• B) Ekonomik krizin çıkması
• C) Parti içine rejim karşıtı grupların sızması ✓
• D) Atatürk ile anlaşamaması

Fethi Okyar, partisinin mitinglerinde rejim karşıtı sloganların atıldığını ve kontrolü kaybettiğini görünce, rejimi korumak adına partiyi feshetmiştir.

2. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşının, geçici istirahatgâhından alınarak ebedi mekanı olan Anıtkabir'e nakledildiği tarih aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 29 Ekim 1953
• B) 10 Kasım 1938
• C) 10 Kasım 1953 ✓
• D) 10 Kasım 1944

Atatürk'ün naaşı 15 yıl Etnografya Müzesi'nde kaldıktan sonra, 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e nakledilmiştir.

3. Mustafa Kemal'in demokrasinin gereği olarak bir muhalefet odağı oluşturmak amacıyla bizzat Ali Fethi Okyar'a teklif ederek kurdurduğu siyasi parti hangisidir?

• A) Ahali Fırkası
• B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• C) Serbest Cumhuriyet Fırkası ✓
• D) Cumhuriyet Halk Fırkası

Atatürk, hükümetin denetlenmesi ve demokrasinin gelişmesi için arkadaşı Fethi Okyar'dan Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı kurmasını istemiştir.

4. 1926 yılında Atatürk'e yönelik planlanan İzmir Suikastı girişiminin organizasyonunda kilit rol oynayan ve asıl mesleği milletvekilliği olan şahıs kimdir?

• A) Topal Osman
• B) Ziya Hurşit ✓
• C) Çerkez Ethem
• D) Ali Galip

Atatürk'e yönelik İzmir Suikastı'nın planlayıcısı Ziya Hurşit'tir. Giritli Şevki'nin ihbarı sonucu yakalanmış ve İstiklal Mahkemesi'nde yargılanmıştır.

5. I. Laiklik II. Devletçilik III. Milliyetçilik Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın parti programında yer alan bazı ifadelerin, yukarıdaki Atatürk ilkelerinden hangilerinin istismar edilmesine ve Şeyh Sait Ayaklanması'na ortam hazırladığı savunulabilir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) I ve III
• D) I ve II

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası parti tüzüğünde 'Parti, dinî inançlara ve fikirlere saygılıdır' maddesine yer vermiştir. Laiklik ilkesi (I) ile ters düşecek şekilde istismar edilen bu açıklama, rejime karşı dinî nitelikli bir isyan olan Şeyh Sait Ayaklanması'na ortam hazırlamıştır.

6. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde, mevcut siyasal düzene ve laik devlet yapısına yönelik _ikinci büyük tehdit_ olarak nitelendirilen olay hangisidir?

• A) Şeyh Said İsyanı
• B) Menemen Olayı ✓
• C) Dersim İsyanı
• D) Çerkez Ethem İsyanı

Cumhuriyet rejimine ve laik devlet yapısına yönelik ilk büyük tehdit/isyan 1925'teki Şeyh Said İsyanı iken, ikinci büyük tehdit/isyan ise 1930'daki Menemen (Kubilay) Olayı'dır. Doğru cevap B seçeneğidir.

7. TBMM'nin 1 Kasım 1922'de aldığı saltanatı kaldırma kararının gerekçeleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Padişahın dinî gücünü elinden almak ✓
• B) Millî egemenlik anlayışının tam olarak gerçekleştirmek
• C) İtilaf Devletleri'nin Lozan'a TBMM ve İstanbul Hükûmetini birlikte davet etmesi
• D) Padişah ve İstanbul Hükümetinin Milli Mücadele'ye karşı tavır alması

Saltanatın kaldırılması ile padişahın siyasi gücü elinden alınmıştır, dinî gücü (halifelik) 1924'e kadar devam etmiştir.

8. Cumhuriyet rejimine geçilmesinin ardından, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin _ilk başkanlığına_ seçilen devlet adamı kimdir?

• A) Mustafa Kemal Atatürk
• B) Ali Fethi Okyar ✓
• C) İsmet İnönü
• D) Kazım Özalp

Cumhuriyet ilan edilince Mustafa Kemal Cumhurbaşkanı olmuş, TBMM Başkanlığına ise Ali Fethi Okyar seçilmiştir.

9. Mustafa Kemal'in "Açık ve doğru hareket etmek ve bu suretle Türk'ün yüksek siyasi kurumunu yükseltmek..." sözleriyle takdir ettiği Fethi Bey'in gerçekleştirdiği hangi siyasal gelişme bu övgüye mazhar olmuştur?

• A) TBMM seçimlerinin yenilenmesi
• B) İstiklal Mahkemelerinin kapatılması
• C) Cumhuriyet'in ilan edilmesi
• D) Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulması ✓

Mustafa Kemal sözlerinde Fethi Bey'in açık ve doğru hareket ederek Türk siyasi hayatına sunduğu katkıyı övgü dolu sözleriyle ön plana çıkarmıştır. Soruda verilen tarih dikkate alındığında Fethi Bey'in Türk siyasi hayatına katkısı olan gelişmenin Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulması olduğu anlaşılmaktadır.

10. 1 Kasım 1922'de saltanatın lağvedilmesine rağmen halifelik makamının bir süre daha (1924'e kadar) sürdürülmesi TBMM'nin hangi durumu gözettiğini gösterir?

• A) Siyasi partilerin kurulmasına ortam hazırlanmıştır.
• B) Halifeliğin kaldırılma koşulları oluşmamıştır. ✓
• C) Halifelik, saltanatın üstünde bir kurum olarak kalmıştır.
• D) Sultan Vahdettin vatandaşlıktan çıkarılmıştır.

Saltanat kaldırıldıktan sonra halifelik makamı devam ettirilmiş, ancak 1924'te halifeliğin kaldırılma koşulları oluşmuştur.

11. Atatürk'ün "Benim naçiz vücudum elbette bir gün toprak olacaktır; fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." tarihi sözünü dile getirmesine neden olan menfur hadise hangisidir?

• A) Razgrad Olayı
• B) Şeyh Sait İsyanı
• C) İzmir Suikasti ✓
• D) Menemen Olayı

Mustafa Kemal kendisine İzmir'de düzenlenmek istenen suikasti öğrendikten sonra bu sözü söylemiştir.

12. Yeni Türk Devleti'nin resmî yayın organı olan _Resmi Gazete_ (Ceride-i Resmiye) üzerinde yayımlanarak yürürlüğe giren ilk yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Teşkilat-ı Esasiye
• B) Ağnam Resmi Kanunu ✓
• C) Medeni Kanun
• D) Soyadı Kanunu

TBMM'nin çıkardığı ve Resmi Gazete'de yayımlanan ilk kanun, hayvan vergisinin artırılmasına dair Ağnam Resmi Kanunu'dur.

13. Mustafa Kemal'in "...millet işlerini serbest münakaşa etmesini Cumhuriyet'in esaslarından sayarım." diyerek kurulmasına ön ayak olduğu siyasal oluşum hangisidir?

• A) Serbest Cumhuriyet Firkası ✓
• B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• C) Cumhuriyet Halk Fırkası
• D) Millet Partisi

Serbest Cumhuriyet Fırkası, 12 Ağustos 1930'da kurulmuştur. Kurulmasında Atatürk'ün bizzat Fethi Bey'den bir parti kurması talebi de etkili olmuştur.

14. Milli Mücadele'nin lider kadrosu tarafından kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın programındaki hangi madde, partinin laiklik karşıtı odaklarca üs olarak kullanılmasına yol açmıştır?

• A) Tek dereceli seçimi savunur
• B) Partimiz dini inançlara ve fikirlere saygılıdır ✓
• C) Ekonomide liberalizmi savunur
• D) Cumhuriyetçidir

'Partimiz efkar ve itikad-ı diniyeye (dini inançlara) saygılıdır' maddesi, irticai kesimlere cesaret verdiği gerekçesiyle eleştirilmiştir.

15. Sıkıyönetim mahkemelerinin yetkilendirildiği ve inkılapların topluma yerleşmesi için sükunetin sağlandığı _Takrir-i Sükun Yasası'nın_ uygulandığı dönem hangi yılları kapsamaktadır?

• A) 1919-1922
• B) 1925-1929 ✓
• C) 1923-1927
• D) 1930-1934

Şeyh Said İsyanı ile çıkarılan yasa 1925-1929 yılları arasında yürürlükte kalmış, bu dönemde inkılaplar hızla yapılmıştır.

16. Atatürk'ün canına kasteden İzmir Suikastı davası sanıkları aşağıdakilerden hangisinde yargılanarak cezalandırılmışlardır?

• A) Yüce Divan
• B) İstiklal Mahkemeleri ✓
• C) Ağır Ceza Mahkemesi
• D) Askeri Mahkeme

Suikast girişimi sanıkları İzmir ve Ankara İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanmıştır.

17. Cumhuriyet rejimine muhalif görüşleri demokratik bir zeminde temsil etmek üzere 1924 yılında Kâzım Karabekir ve arkadaşları tarafından hayata geçirilen siyasi parti hangisidir?

• A) Türkiye Komünist Fırkası
• B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ✓
• C) Ahali Cumhuriyet Fırkası
• D) Serbest Cumhuriyet Fırkası

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924); Mustafa Kemal'in politikalarına muhalif olan önde gelen komutanlar tarafından kurulan ilk muhalefet partisidir.

18. Türkiye'nin Musul meselesiyle uğraştığı 1924 yılında, İngilizlerin diplomatik baskı kurmak amacıyla Hakkari ve çevresinde kışkırttığı azınlık isyanı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Şeyh Sait İsyanı
• B) Nasturi İsyanı ✓
• C) Koçgiri İsyanı
• D) Ağrı İsyanı

Musul sorunu görüşülürken İngiltere, Türkiye'yi diplomatik olarak zayıflatmak ve bölgeyi elinde tutmak için Hakkari bölgesindeki Hristiyan Nasturileri ayaklandırmıştır (1924). Şeyh Sait İsyanı ise 1925 yılında çıkmıştır.

19. Atatürk'ün, ezanın Türkçe okunmasına yönelik tepkilerin yaşandığı bir hadise için kullandığı _'Bu bir din meselesi değil, dil meselesidir'_ nitelemesi hangi olayla ilgilidir?

• A) Dersim Olayı
• B) Şeyh Said İsyanı
• C) Bursa Olayı ✓
• D) Menemen Olayı

Bursa Olayı (1933), ezanın Türkçe okunmasına karşı çıkan bir grubun protestosudur.

20. 1933 yılında yaşanan ve toplumda 'Vatandaş Türkçe Konuş' kampanyasının fitilini ateşleyen, bir Fransız demiryolu işletmesindeki dil tartışması hangisidir?

• A) Bursa Olayı
• B) Vagon-Li Olayı ✓
• C) Razgrad Olayı
• D) Menemen Olayı

Fransız Vagon-Li şirketinde Türkçe konuşan bir memurun cezalandırılması üzerine başlayan olaylar milli bilinci tetiklemiştir.

21. 1925 yılında yapılan bir değişiklikle, dini duyguların istismar edilerek devlete karşı ayaklanma başlatılması hangi kanun kapsamında 'vatan hainliği' sayılmıştır?

• A) Takrir-i Sükûn Kanunu
• B) Hıyanet-i Vataniye Kanunu ✓
• C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
• D) Men-i Müskirat Kanunu

Şeyh Said İsyanı sırasında Hıyanet-i Vataniye Kanunu'na eklenen maddeyle, dini kullanarak devlete başkaldırmak vatan hainliği kapsamına alınmıştır.

22. Mustafa Kemal Atatürk'ün yayımladığı ve Cumhuriyet Halk Fırkasının temel programını oluşturan 'Dokuz Umde' beyannamesi, aşağıdaki gelişmelerden hangisinin öncesinde ilan edilmiştir?

• A) Cumhuriyet'in ilan edilmesi
• B) Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması
• C) 1923 Genel Seçimleri ✓
• D) Sivas Kongresi'nin toplanması

8 Nisan 1923'te yayımlanan 'Dokuz Umde' (Dokuz İlke) beyannamesi, I. TBMM'nin seçim kararı almasının ardından yapılacak olan 1923 Genel Seçimleri öncesinde halka sunulmuştur. Bu beyanname, aynı zamanda yeni kurulacak olan Halk Fırkasının (Cumhuriyet Halk Fırkası) seçim ve siyasi programı niteliğini taşımaktadır.

23. Mustafa Kemal'in "Meselenin mahiyeti esasen din değil, dildir." diyerek tepki gösterdiği, ezanın Arapça aslıyla okunması talebiyle 1933'te başlayan protesto dalgası nedir?

• A) Bursa Olayı ✓
• B) Razgrad Olayı
• C) Menemen Olayı
• D) Vagon-Li Olayı

1 Şubat 1933'te ezanın Türkçe okunması üzerine bunu protesto etmek isteyenler tarafından çıkarılan olaylar tarihe Bursa Olayı olarak geçmiştir.

24. Türk tarihinde bilimsel ve modern anlamda müzecilik anlayışının temellerini atan, Müze-i Hümayun müdürlüğü de yapmış olan ünlü ressam ve arkeolog kimdir?

• A) Hamit Zübeyr Koşay
• B) Hasan Ali Yücel
• C) Osman Hamdi Bey ✓
• D) Hamdullah Suphi

Osman Hamdi Bey, Osmanlı dönemi sonlarında Müze-i Hümayun müdürlüğü yaparak ve ilk Türk kazılarını gerçekleştirerek modern Türk müzeciliğinin temellerini atmıştır.

25. Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politika stratejilerini belirleyen ve bu makamda Atatürk'ün vefatına kadar en uzun süre görev yapan Dışişleri Bakanı kimdir?

• A) Tevfik Rüştü Aras ✓
• B) İsmet İnönü
• C) Yusuf Kemal Tengirşenk
• D) Bekir Sami Bey

Tevfik Rüştü Aras (1925-1938), Atatürk döneminin en uzun süreli Dışişleri Bakanıdır.