Deneme 14

1. Mete Han'ın ardından Mukan Kağan, Kapgan Kağan ve Moyen Çur da Orta Asya'da Türk siyasi birliğini sağlayan hükümdarlar arasında yer almıştır. Yalnızca bu hükümdarlar dikkate alındığında hangi Türk devletinin Orta Asya'da siyasi birliği sağladığı sonucuna ulaşılamaz?

• A) Avar ✓
• B) Uygur
• C) I. Kök Türk
• D) Kutluk
• E) Asya Hun

Mete Han Asya Hunları, Mukan Kağan I. Kök Türkler, Kapgan Kağan II. Kök Türkler (Kutluk), Moyen Çur Uygurlar'ın hükümdarlarıdır. Soruda 'yalnızca bu bilgiye göre' ifadesi yer aldığından Avarlara ilişkin bir bilgi verilmemiştir; dolayısıyla Avarlar dışarıda kalır.

2. Türklüğün soy kütüğü anlamına gelen Şecere-i Türk-i ve Şecere-i Terakkime adlı eserler hangisi tarafından yazılmıştır?

• A) Reşidüddin
• B) Cüveyni
• C) Ebul Gazi Bahadır Han ✓
• D) Kaşgarlı Mahmut
• E) Yusuf Has Hacib

Hive Hanlığı döneminde yaşayan Ebul Gazi Bahadır Han, Türklüğün soy kütüğü anlamına gelen Şecere-i Türk-i ve Şecere-i Terakkime adlı eserleri yazmıştır.

3. Kılıç Arslan tarafından başlatılan Türkiye Selçuklu Devleti'nin kuruluşunda seçeneklerdeki savaşlardan hangisinin belirleyici önemi bulunmaktadır?

• A) Malazgirt Savaşı
• B) Kösedağ Savaşı
• C) İznik'in Fethi ✓
• D) Pasinler Savaşı
• E) Miryokefalon Savaşı

İznik'in fethi ile Anadolu Selçuklu Devleti'nin başkenti belirlenmiştir. Bu devletin bağımsızlığı ise Büyük Selçuklulardan ayrılarak I. Kılıç Arslan'ın İznik'i fethiyle (1092) kesinleşmiştir.

4. Fetret Devri’ndeki taht mücadelesini kazanıp Osmanlı Devleti’ni dağılmaktan kurtardığı için ikinci kurucu sayılan hükümdar kimdir?

• A) Çelebi Mustafa
• B) Çelebi Mehmet ✓
• C) Çelebi Süleyman
• D) Çelebi İsa
• E) Çelebi Musa

Çelebi Mehmet, Fetret Devri'ndeki taht kavgalarını sonlandırarak Osmanlı Devleti'ni yeniden bir araya getirmiş ve bu nedenle 'ikinci kurucu' olarak anılmaktadır.

5. Osmanlı Yükselme Dönemi'nde fethedilen seçeneklerdeki yerlerden hangisinin "Anadolu Türk Siyasi Birliği"ni sağlamaya yönelik olduğu ileri sürülemez?

• A) Trabzon ✓
• B) Sinop
• C) Konya
• D) Kastamonu
• E) Maraş

Kastamonu ve Sinop Candaroğullarından, Konya Karamanoğullarından, Maraş ve Elbistan Dulkadiroğullarından alınmıştır. Trabzon ise Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verilerek alınmış olup bu bir Türk devleti değildir; dolayısıyla Anadolu TÜRK Siyasi Birliği kapsamında değerlendirilemez.

6. - Osmanlı ile Bizans arasında yapılan ilk savaştır. - Osmanlı Devleti'ne bağlanan ilk beyliktir. - Hacı İlbeyi komutasındaki Osmanlı ordusunun Haçlılarla ilk savaşıdır. - Orhan Gazi Dönemi'nde alınan ilk topraktır. Bu gelişmeler seçeneklerdeki olaylar ile eşleştirildiğinde hangisi dışarıda kalır?

• A) Koyunhisar
• B) Karesioğulları
• C) Bursa
• D) Sırpsındığı
• E) I. Kosova ✓

Koyunhisar (Bafeus) Osmanlı ile Bizans arasındaki ilk savaştır. Karesioğulları Osmanlı'ya bağlanan ilk beyliktir. Sırpsındığı ilk Osmanlı-Haçlı Savaşı'dır (Hacı İlbey komutasında). Bursa Orhan Gazi döneminde alınan ilk topraktır. I. Kosova bu dört gelişmeyle eşleşmediğinden dışarıda kalır.

7. Dünyada modern hemşireliğin kurucusu olarak isimlendirilen Florence Nightingale seçeneklerdeki savaşların hangisinde sembol isim hâline gelmiştir?

• A) 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi
• B) Prut Savaşı
• C) 1827-1828 Osmanlı-Rus Savaşı
• D) Kırım Harbi ✓
• E) II. Viyana Kuşatması

Florence Nightingale, Kırım Harbi'nde (1853-1856) yaralı askerlere baktığı Üsküdar'daki hastanede gösterdiği fedakârlıkla modern hemşireliğin sembolü hâline gelmiştir.

8. Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılında, ülkede yaşayan gayrimüslim ulusların devlete olan bağlılıklarının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda hangisi bu çalışmalar arasında sayılamaz?

• A) Islahat Fermanı'nın yayımlanması
• B) Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesi
• C) Sened-i İttifak'ın imzalanması ✓
• D) Osmanlıcılık düşüncesinin uygulanması
• E) Kanun-i Esasi'nin yürürlüğe konulması

Kanun-i Esasi, Islahat Fermanı, Tanzimat Fermanı ve Osmanlıcılık fikri gayrimüslimlerin devlete bağlılığını artırmaya yönelik çalışmalardır. Sened-i İttifak ise hükümdar ile âyanlar arasında imzalanan, merkezi otoriteyi sağlamaya yönelik bir belgedir; Osmanlıcılıkla ilgisi yoktur.

9. Kanuni Dönemi'nde protokolde sadrazama denk sayılan ve ilk üyesi Molla Fenari olan devlet görevlisi hangisidir?

• A) Reisülküttab
• B) Kaptan-ı Derya
• C) Kazasker
• D) Şeyhülislam ✓
• E) Defterdar

Şeyhülislam (Müftü) Divan'ın doğal üyesi değildir; alınan kararlar hakkında fetva verirdi. Kanuni döneminde protokolde sadrazama denk sayılmış olup ilk Şeyhülislam Molla Fenari'dir.

10. • Sancaktan tahta geçen ilk padişahtır. • Sancak sistemini yasalaştıran padişahtır. • Sancak Sistemine son veren padişahtır. • Sancağa çıkmadan tahta geçen ilk padişahtır. Verilen bilgiler ile padişahlar eşleştirildiğinde hangisi kullanılmamıştır?

• A) II. Murat ✓
• B) I. Murat
• C) III. Mehmet
• D) II. Mehmet
• E) I. Ahmet

Sancaktan tahta geçen ilk padişah I. Murat, sistemi yasalaştıran II. Mehmet (Fatih), sancağa çıkmadan tahta geçen ilk padişah I. Ahmet, sisteme son veren ise III. Mehmet'tir. II. Murat bu eşleştirmelerin dışında kalır.

11. Hangisi Tanzimat Dönemi'nde meydana gelen mali alandaki gelişmelerden değildir?

• A) 1841-1842 yılında ilk bütçe hazırlandı, 1846-1847 yılında ise ilk modern bütçeye geçildi.
• B) Vergilerin mükellefler arasında düzgün ve gelirlere göre dağıtılması amacıyla ilk kez Esham uygulamasına geçildi. ✓
• C) Devlet görevlilerinin halktan resmi vergiler dışında aldıkları vergiler yasaklandı.
• D) 1840'ta Kaime-i Nakdiye ismiyle ilk kâğıt para dolaşıma sokuldu.
• E) 1855'te Kırım Savaşı'nın maddi yükünü karşılamak için tarihte ilk kez dış borç İngiltere'den alındı.

A, B, C ve D seçeneklerinde verilen bilgiler doğrudur. Esham uygulaması Tanzimat döneminde değil, I. Abdülhamit döneminde uygulanmıştır.

12. Osmanlı Devleti'nin ilk bilim tarihçisi olan ve Miftaüs Saade ve Misbahüs Siyade eseriyle bilinen kişi hangisidir?

• A) Katip Çelebi
• B) Evliya Çelebi
• C) Tursun Bey
• D) Seydi Ali Reis
• E) Taşköprülüzade Ahmet ✓

Taşköprülüzade Ahmet, Osmanlı'nın ilk bilim tarihçisi kabul edilir; Miftaüs Saade ve Misbahüs Siyade adlı eseri bu alandaki önemli yapıtlarındandır.

13. Üç Tarzı Siyaset eseriyle ilk defa Pantürkizm'in tutarlı tanımını yapan Türk aydını hangisidir?

• A) M. Emin Resulzade
• B) Z. Velidi Togan
• C) Ziya Gökalp
• D) Yusuf Akçura ✓
• E) Fuat Köprülü

Yusuf Akçura, 1904'te yayımladığı Üç Tarz-ı Siyaset adlı makalesinde Türk etnik kimliğini öne çıkaran, ırk ve kültür temeline dayalı Pantürkizm'in ilk tutarlı ifadesini yazmıştır.

14. Hangisi Milli Mücadele Dönemi'nde faaliyet gösteren Temsil Heyeti'nin özelliklerinden biridir?

• A) İstanbul'un resmen işgali üzerine dağıtılmıştır.
• B) Sivas Kongresi'nde tüm yurdu temsil edecek şekilde örgütlenmiştir. ✓
• C) Padişahın isteğiyle kurulmuştur.
• D) Başkanlığını İsmet Paşa yapmıştır.
• E) TBMM ile birlikte çalışmıştır.

Temsil Heyeti fikri Amasya Genelgesi ile ortaya çıkmış, heyet Erzurum Kongresi'nde kurulmuş ve Sivas Kongresi'nde ulusal bir nitelik kazanarak tüm yurdu temsil eder hale gelmiştir. A, B, C ve E seçeneklerindeki bilgiler yanlıştır.

15. Hangisi Balkan Savaşları sırasında veya sonucunda yaşanan gelişmelerden biri değildir?

• A) Batı Trakya'daki Türk varlığının tamamen ortadan kalkması ✓
• B) Londra Antlaşması'nın imzalanması
• C) Bulgar çetelerinin Batı Trakya'da katliamlara girişmesi
• D) Balkanlardan Anadolu'ya Türk göçünün yaşanması
• E) Ege adalarının büyük bir kısmının kaybedilmesi

Batı Trakya'daki Türk varlığı Balkan Savaşları sonrasında da devam etmiştir. Türklerin bu bölgeden tamamen çekilmesi söz konusu olmamış; bugün hâlâ süregelen Balkan Türkleri Sorunu'nun temeli atılmıştır.

16. Amasya Genelgesi'nin hazırlanmasında ve yayımlanmasında hangisinin etkisinin olduğu ileri sürülemez?

• A) Refet Bele
• B) Cevat Abbas
• C) Rauf Orbay
• D) Ali Fuat Cebesoy
• E) Fevzi Çakmak ✓

Amasya Genelgesi'ni Refet Bele, Ali Fuat Cebesoy ve Rauf Orbay imzalamış; Kazım Karabekir ve Cemal Paşa telgrafla onaylamıştır. Cevat Abbas genelgeyi kaleme almıştır. Fevzi Çakmak'ın Amasya Genelgesi'yle herhangi bir ilgisi yoktur.

17. Milli Mücadele'ye son verme girişimleri ve sürekli olarak işgalci güçlere yandaşlık yapması sebebiyle Vatana İhanet Kanunu ile gıyaben yargılanan ve idama mahkum edilen ilk kişi hangisidir?

• A) Ali Rıza Paşa
• B) Rifat Börekçi
• C) Kamil Paşa
• D) Damat Ferit Paşa ✓
• E) Dürrizade Abdullah

Damat Ferit Paşa, Milli Mücadele'ye karşı çıkması ve işgal güçleriyle iş birliği yapması nedeniyle Ankara İstiklal Mahkemesi tarafından gıyabi idam cezasına çarptırılan ilk kişidir.

18. Sakarya Meydan Savaşı'ndan sonra 13 Ekim 1921'de gündeme gelen Kars Antlaşması'nda seçeneklerdeki devletlerden hangisinin temsilcisinin imzası olduğu ileri sürülemez?

• A) Azerbaycan
• B) Gürcistan
• C) Osmanlı ✓
• D) Sovyet Rusya
• E) Ermenistan

Kars Antlaşması, TBMM Hükümeti adına Kâzım Karabekir ile Sovyetler Birliği'ne bağlı Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan temsilcileri arasında imzalanmıştır. Osmanlı Hükümeti'nin bu antlaşmada herhangi bir temsili yoktur.

19. Yunan Ordusu lideri Trikopis'i esir aldığı için Başkomutanlık Meydan Muharebesi sonrasında mareşallik unvanı verilen kişi hangisidir?

• A) Kâzım Karabekir
• B) Fevzi Çakmak ✓
• C) Ali Fethi Okyar
• D) Rauf Orbay
• E) Ali Fuat Cebesoy

Fevzi Çakmak, Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ndeki (Ağustos 1922) üstün hizmetleri ve Yunan komutanı Trikopis'in esir alınmasındaki katkısı nedeniyle mareşallik rütbesine yükseltilmiştir.

20. 1683 II. Viyana Kuşatması’ndan sonra savunmaya çekilen Türk ordusu, hangi savaşın ardından yeniden taarruza geçmiştir?

• A) Sakarya Meydan Muharebesi ✓
• B) Büyük Taarruz
• C) II. İnönü
• D) I. İnönü
• E) Kütahya-Eskişehir

Sakarya Meydan Muharebesi'nin (Eylül 1921) ardından Yunan kuvvetleri geri çekilmeye başlamış; Türk ordusu savunmadan taarruza geçmiş ve nihayetinde Büyük Taarruz'u başlatmıştır.

21. İsmet İnönü'nün "Cumhuriyet uğruna, vatan sevgisi ve bütünlüğü yolunda yalnız başına kuvvet hesabı yapmayan bir vatanseverlik örneğidir." sözleri ile nitelediği olay hangisidir?

• A) Nasturi Ayaklanması
• B) Cumhuriyet'in İlanı
• C) Şeyh Sait Ayaklanması
• D) İzmir Suikasti
• E) Menemen Olayı ✓

İsmet İnönü bu sözlerle Menemen Olayı'nda (1930) yobaz bir gruba karşı tek başına direnen ve şehit edilen Öğretmen Kubilay'ı nitelendirmiştir.

22. Atatürk'ün "Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz." diyerek önemini vurguladığı ve Asım Us takma adıyla gazetede yazılar yazıp İsmet İnönü Hükûmetini eleştirdiği olay hangisidir?

• A) Batı Trakya
• B) Doğu Trakya
• C) Hatay Sorunu ✓
• D) Boğazlar Sorunu
• E) Musul Sorunu

Hatay Sorunu sırasında Atatürk bu sözü söylemiş ve "Asım Us" takma adıyla gazetede yazılar yazarak hükümetin tutumunu eleştirmiştir.

23. Türkiye'nin 1932-1938 yılları arasını araştıran bir tarihçinin, seçeneklerdeki gelişmelerden hangisini bu döneme örnek olarak vermesi yanlış olur?

• A) Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üyeliği
• B) Nyon Konferansı
• C) Balkan Antantı
• D) Ankara Antlaşması ile Musul'un Irak'a bırakılması ✓
• E) Akdeniz Paktı

Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üyeliği 1932, Balkan Antantı 1934, Akdeniz Paktı 1936 ve Nyon Konferansı 1937 tarihlidir; hepsi 1932-1938 arasındadır. Ankara Antlaşması ile Musul'un Irak'a bırakılması ise 1926'da gerçekleşmiştir.

24. Atatürk Dönemi'nde yaşanmış seçeneklerdeki gelişmelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi kurulamaz?

• A) Mustafa Kemal'e suikast girişimi - TCF'nin kurucularının yargılanması
• B) Saltanatın kaldırılması - Osmanlı hanedanının ülke dışına çıkarılması ✓
• C) Şeyh Sait Ayaklanması - Takrir-i Sükûn Kanunu'nun kabul edilmesi
• D) İstanbul'un resmen işgali - Büyük Millet Meclisi'nin açılması
• E) İstanbul Hükümeti'nin Lozan Konferansı'na davet edilmesi - Saltanatın kaldırılması

Osmanlı hanedanı yurt dışına saltanatın değil halifeliğin kaldırılmasından sonra çıkarılmıştır. Diğer seçeneklerdeki neden-sonuç bağlantıları doğrudur.

25. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın ortaya çıkmasında; I. II. Dünya Savaşı’ndaki askerî teknoloji rekabeti, II. ABD bankalarının dış kredileri tahsil edememesi, III. sermaye ve kredi düzenlemelerindeki sorunlar durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulamaz?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) II ve III

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın çıkmasında ABD'deki kredi sorunları (II) ve yetersiz yasal düzenlemeler (III) etkili olmuştur. II. Dünya Savaşı ise 1939'da başlamıştır; 1929 bunalımına neden olması kronolojik olarak imkânsızdır.

26. II. Dünya Savaşı'nda en çok can kaybı yaşayan ülke hangisidir?

• A) İtalya
• B) İspanya
• C) Almanya
• D) Japonya
• E) SSCB ✓

II. Dünya Savaşı'nda tahminen 27 milyon insanını kaybeden SSCB, en fazla can kaybı yaşayan ülkedir.

27. Hangisinin Demokrat Parti İktidarı döneminde gerçekleştiği söylenemez?

• A) Lozan Antlaşması'yla belirlenen dış borçların tamamının ödenmesi
• B) Devlet dairelerine yalnızca Atatürk'ün resminin asılmasını sağlayacak bir genelge yayımlanması
• C) Türkiye'nin Birleşmiş Milletlere üye olması ✓
• D) Atatürk Üniversitesi'nin kurulması
• E) 6-7 Eylül Olaylarının yaşanması

A, B, C ve D seçeneklerindeki gelişmelerin tamamı Demokrat Parti iktidarı (1950-1960) döneminde yaşanmıştır. Türkiye Birleşmiş Milletlere 1945'te üye olmuştur; bu İnönü'nün cumhurbaşkanlığı dönemine aittir. Demokrat Parti dönemindeki önemli dış politika adımı ise NATO'ya üyeliktir.