Genel Tekrar Testi - 215
Türkiye Selçuklu Devleti'nin başkenti hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye Selçuklu Devleti'nin başkenti hangisidir?
- A) Malatya
- B) İznik
- C) Sivas
- D) Kayseri
- E) Konya ✓
Türkiye Selçuklu Devleti (Anadolu Selçukluları), başlangıçta İznik'i başkent olarak kullanmış; ancak Bizans ve Haçlı baskıları sonucunda başkent Konya'ya taşınmıştır. Konya, devletin yıkılışına dek başkent olarak kalmıştır.
2. Moğolların Anadolu Selçuklu Devleti üzerindeki hâkimiyetlerini kesinleştirdiği ve Selçukluların ağır bir yenilgi aldığı 1243 tarihli savaş hangisidir?
- A) Dandanakan Savaşı
- B) Miryokefalon Savaşı
- C) Kösedağ Savaşı ✓
- D) Yassıçemen Savaşı
- E) Pasinler Savaşı
1243'te Sivas yakınlarındaki Kösedağ'da yaşanan savaşta Anadolu Selçukluları, Moğol kuvvetleri karşısında ağır bir yenilgiye uğramıştır. Bu tarihten itibaren Anadolu Selçuklu Devleti Moğol (İlhanlı) egemenliği altına girmiş ve devlet fiilen çöküş sürecine girmiştir.
3. İlk Müslüman Türk devletlerinden olan ve merkezi Orta Asya'da bulunan, 999'da Samanoğulları'na son veren devlet hangisidir?
- A) Timurlular
- B) Karahanlılar ✓
- C) Büyük Selçuklular
- D) Gazneliler
- E) Harzemşahlar
Karahanlılar, 999 yılında Samanoğulları Devleti'ne son vererek Maveraünnehir'e hâkim olmuşlardır. Aynı yıllarda Gazneliler de Horasan'ı ele geçirmiş; böylece iki Türk-İslam devleti bu büyük coğrafyayı paylaşmıştır.
4. Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdarın devlet işlerini yürütmek için topladığı ve bakanlar kuruluna benzeyen danışma meclisine verilen ad nedir?
- A) Divan-ı Mezalim
- B) Divan-ı Saltanat
- C) Divan-ı İnşa
- D) Toygun
- E) Büyük Divan ✓
Büyük Selçuklularda devletin en yüksek yönetim organına 'Büyük Divan' (Divan-ı Âlâ) adı verilirdi. Bu divanda vezir başkanlık eder; mali, askeri ve idari işler görüşülürdü. Divan-ı Mezalim ise halkın şikâyetlerini dinlemek amacıyla oluşturulan ayrı bir meclistir.
5. Türkiye Selçuklu Devleti döneminde, ticaret yollarını güvenli kılmak ve tüccarları korumak amacıyla yapılan konaklama tesisleri hangi adla bilinmektedir?
- A) Kervansaray ✓
- B) Ribat
- C) Zaviye
- D) Tekke
- E) Medrese
Anadolu Selçukluları, ticaret yollarını canlandırmak amacıyla yaklaşık her 30-40 km'de bir kervansaray inşa ettirmiştir. Bu tesisler, tüccarların 3 gün boyunca ücretsiz olarak konaklayabildiği, güvenli yapılardı. Ribat da benzer işlev görmekle birlikte daha çok sınır boylarındaki savunma ve konaklama tesisleri için kullanılan bir kavramdır.
6. Ahmed Yesevi'nin Türkçe yazdığı ve İslam tasavvuf anlayışını Orta Asya Türkleri arasında yaymada büyük rol oynayan eseri hangisidir?
- A) Divan-ü Lugati't-Türk
- B) Divan-ı Hikmet ✓
- C) Risale-i Kudsiyye
- D) Atabetü'l-Hakayık
- E) Kutadgu Bilig
Ahmed Yesevi, 12. yüzyılda yaşamış büyük bir Türk mutasavvıfıdır. Divan-ı Hikmet adlı eseri, hece vezniyle Türkçe yazılmış şiirlerden oluşmakta olup sade dili sayesinde İslam'ın tasavvufi yorumunun Türkler arasında geniş kitlelere ulaşmasında belirleyici rol oynamıştır.
7. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti'nin gerileme ve yıkılış sürecini hızlandıran iç sorunlardan biri değildir?
- A) Atabeylik kurumunun giderek güçlenmesi
- B) Batıni (İsmaili) suikastlarının yarattığı istikrarsızlık
- C) Hanedan üyeleri arasındaki taht kavgaları
- D) Nizamiye Medreselerinin kapatılması ✓
- E) Anadolu'daki Türkmen boylarının merkezden kopması
Nizamiye Medreseleri, Selçuklu Devleti'nin güçlü olduğu dönemlerde kurulmuş ve devletin çöküşüne kadar faaliyetlerini sürdürmüştür; dolayısıyla bu medreselerin kapatılması söz konusu değildir. Taht kavgaları, atabeylik kurumunun merkezî otoriteyi zayıflatması, Batıni suikastları ve taşra güçlerinin bağımsızlaşması ise gerçekten Selçuklu çöküşünü hızlandıran başlıca iç etkenler arasındadır.
8. Harzemşahlar Devleti'nin Moğollar tarafından yıkılmasında doğrudan belirleyici olan olay hangisidir?
- A) Katvan Savaşı'nda Selçuklulara yenilmeleri
- B) Haçlılarla yapılan ittifakın bozulması
- C) Karahitayların Harzemşahları kuşatması
- D) Cengiz Han'ın elçilerinin öldürülmesi üzerine başlatılan Moğol seferi ✓
- E) Abbasi halifesinin Moğolları yardıma çağırması
Harzemşah Sultan Muhammed, Cengiz Han'ın gönderdiği ticaret kervanını ve ardından elçileri öldürtmüştür. Bu olayı savaş sebebi sayan Cengiz Han, 1219'da büyük bir orduyla Harzemşahlar üzerine yürümüş; devlet kısa sürede çökmüştür. Bu gelişme aynı zamanda Moğolların İslam dünyasına ilk büyük darbelerinden birini vurmasının başlangıcı olmuştur.
9. Karahanlılar, İslamiyet'i resmen kabul eden ilk Türk devleti olarak bilinmektedir. Bu kabulün gerçekleştiği yaklaşık tarih aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 751
- B) 920
- C) 1040
- D) 840
- E) 960 ✓
Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han önderliğinde Karahanlılar, 960 yılında İslamiyet'i resmen kabul etmiştir. Bu, bir Türk devletinin toplu olarak Müslümanlığa geçişinin ilk resmi örneğidir.
10. 1071 yılında gerçekleşen Malazgirt Savaşı'nda Büyük Selçuklu ordusunu hangi hükümdar komuta etmiştir?
- A) Melikşah
- B) Berkyaruk
- C) Sencer
- D) Alparslan ✓
- E) Tuğrul Bey
Malazgirt Savaşı, 26 Ağustos 1071'de Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu ile Bizans İmparatoru Romen Diyojen kuvvetleri arasında gerçekleşmiştir. Bu zafer, Türklerin Anadolu'ya kalıcı olarak yerleşmesinin kapısını aralamıştır.
11. Büyük Selçuklularda vezirlik makamına yükselen ve 'Siyasetname' adlı eseriyle tanınan devlet adamı kimdir?
- A) El-Biruni
- B) Gazali
- C) İbn-i Sina
- D) Ömer Hayyam
- E) Nizamülmülk ✓
Nizamülmülk, Sultan Alparslan ve Melikşah dönemlerinde Büyük Selçuklu Devleti'nin vezirliğini yapmıştır. Devlet yönetimi üzerine kaleme aldığı 'Siyasetname' adlı eseri, Türk-İslam siyasi düşüncesinin en önemli kaynaklarından biridir. Ayrıca açtığı Nizamiye Medreseleri, dönemin en önemli eğitim kurumları arasındadır.
12. Türk-İslam tarihinde 'atabeylik' sistemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Atabeyler, şehzadelerin yetiştirilmesinden sorumlu askeri ve idari vasilerdi. ✓
- B) Atabeyler, ordu komutanları arasından seçilirdi ve şehzadelerle ilgileri yoktu.
- C) Atabeyler, hükümdarın dini danışmanlarıydı.
- D) Atabeyler, hazineyi yöneten mali görevlilerdi.
- E) Atabeylik, yalnızca Osmanlı Devleti'nde görülen bir uygulamadır.
Atabeyler, Selçuklu geleneğinde şehzadelerin eğitiminden, korunmasından ve yönetim işlerinden sorumlu tutulan deneyimli devlet adamlarıydı. Zaman içinde güçlenen atabeyler, bağımsız devletler kurmuşlardır. Zengiler, Eldigüzlüler ve Böriler bu atabeyliklerden en bilinenleridir.
13. Karahanlıların Türk kültür tarihine en önemli katkılarından biri olan ve ilk Türkçe sözlük niteliği taşıyan eser aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atabetü'l-Hakayık
- B) Divan-ı Hikmet
- C) Siyasetname
- D) Divan-ü Lugati't-Türk ✓
- E) Kutadgu Bilig
Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072-1074 yılları arasında kaleme alınan 'Divan-ü Lugati't-Türk', Türkçenin bilinen ilk kapsamlı sözlüğüdür. Abbasi halifesine sunulan bu eser, Türk dili ve kültürü açısından son derece değerli bir kaynak niteliği taşımaktadır.
14. Türkiye Selçukluları olarak da bilinen Anadolu Selçuklu Devleti hangi savaşın ardından kesin olarak çöküşe geçmiştir?
- A) Malazgirt Savaşı (1071)
- B) Miryokefalon Savaşı (1176)
- C) Pasinler Savaşı (1048)
- D) Kösedağ Savaşı (1243) ✓
- E) Varna Savaşı (1444)
1243 yılında gerçekleşen Kösedağ Savaşı'nda Anadolu Selçuklu kuvvetleri, Moğol ordusu karşısında ağır bir yenilgiye uğramıştır. Bu yenilginin ardından Anadolu Selçuklu Devleti, Moğolların (İlhanlıların) egemenliğini kabul etmek zorunda kalmış ve siyasi bağımsızlığını yitirerek fiilen çöküş sürecine girmiştir.
15. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah döneminde hayata geçirilen ve yıllık hatalarını düzelten geliştirilmiş takvim hangisidir?
- A) Gregoryen Takvimi
- B) Hicri Takvim
- C) Celali Takvim ✓
- D) Rumi Takvim
- E) Jülyen Takvimi
Sultan Melikşah'ın emriyle Ömer Hayyam ve diğer bilginler tarafından hazırlanan Celali Takvimi, 1079 yılında uygulamaya konulmuştur. Sultan'ın unvanından (Celaleddin) adını alan bu takvim, astronomik hesaplamalar açısından Gregoryen takviminden bile daha hassas kabul edilmektedir.
16. Türk-İslam devletlerinde 'ikta sistemi' ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İkta, dini hizmetler karşılığında verilen arazi bağışıdır.
- B) İkta, tüccarların devlete ödediği vergi türüdür.
- C) İkta, askeri hizmet karşılığında devlet arazisinin gelirinin askere bırakılmasıdır. ✓
- D) İkta, halifenin sultanlara verdiği onur unvanıdır.
- E) İkta, medrese öğrencilerine verilen burstur.
İkta sistemi, devletin belirli bir bölgenin vergi gelirini askeri hizmet karşılığında komutanlara veya askerlere (ikta sahiplerine) bırakması esasına dayanmaktadır. Selçuklularda yaygın biçimde uygulanan bu sistem, hem askeri harcamaları azaltmış hem de taşra yönetimini kolaylaştırmıştır. Ancak zamanla güçlü ikta sahipleri merkezi otoriteyi zayıflatmıştır.
17. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Akdeniz kıyısında inşa edilerek Doğu-Batı ticaretine büyük katkı sağlayan liman şehri hangisidir?
- A) İskenderun
- B) Sinop
- C) Antalya ✓
- D) Samsun
- E) Trabzon
Anadolu Selçuklu Devleti, Akdeniz ticaretine katılabilmek için 1207'de Antalya'yı fethederek önemli bir liman şehri kazanmıştır. Alaeddin Keykubat döneminde Sinop (1214) ve Alanya da fethedilerek deniz ticareti geliştirilmiş; Selçuklular İpek Yolu ticaretinden büyük gelir sağlamıştır.
18. Karahanlılar, İslamiyet'i resmen kabul eden ilk Türk devletidir. Bu kabulün gerçekleştiği yaklaşık tarih aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 960 ✓
- B) 1040
- C) 751
- D) 920
- E) 840
Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han döneminde yaklaşık 960 yılında İslamiyet devlet dini olarak kabul edilmiştir. Bu olay, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir.
19. Türk-İslam tarihinde 'Sultan' unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tuğrul Bey ✓
- B) Gazneli Mahmut
- C) Alparslan
- D) Satuk Buğra Han
- E) Melikşah
Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucusu Tuğrul Bey, 1055 yılında Abbasi halifesinden 'Sultan' unvanını almıştır. Bu unvan, siyasi egemenliğin dini meşruiyet kazanması açısından büyük önem taşır.
20. Malazgirt Savaşı hangi yılda gerçekleşmiştir?
- A) 1071 ✓
- B) 1064
- C) 1096
- D) 1048
- E) 1176
Malazgirt Savaşı 1071 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan ile Bizans İmparatoru Romanos Diogenes arasında yapılmıştır. Bu zafer, Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelmesinin kapılarını açmıştır.
21. Gazneli Mahmut'un Hindistan'a düzenlediği seferlerin temel amaçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Budizm'i tanımak
- B) Hint denizine ulaşmak
- C) Moğol tehditine karşı ittifak kurmak
- D) İslam'ı yaymak ve ganimet elde etmek ✓
- E) Ticaret yollarını ele geçirmek
Gazneli Mahmut, Hindistan'a 17 sefer düzenlemiştir. Bu seferlerin başlıca amaçları İslam'ı yaymak ve zengin Hint tapınaklarından ganimet elde ederek devlet hazinesini güçlendirmekti.
22. Büyük Selçuklu Devleti'nde vezirlik makamına getirilen ve 'Siyasetname' adlı eseriyle tanınan devlet adamı kimdir?
- A) Yusuf Has Hacip
- B) Kaşgarlı Mahmut
- C) Biruni
- D) Nizamülmülk ✓
- E) İbn Sina
Nizamülmülk, Sultan Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapmıştır. Devlet yönetimine ilişkin görüşlerini anlattığı 'Siyasetname' adlı eseriyle tanınır. Aynı zamanda Nizamiye medreselerini kurarak eğitim tarihine önemli katkılar sağlamıştır.
23. Aşağıdaki eserlerden hangisi Karahanlı Türkçesiyle yazılmış olup 'Türk dilinin kılavuzu' anlamına gelmektedir?
- A) Divan-ı Lügati't-Türk ✓
- B) Siyasetname
- C) Kutadgu Bilig
- D) Atabet'ül Hakayık
- E) Divan-ı Hikmet
Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072-1074 yılları arasında kaleme alınan 'Divan-ı Lügati't-Türk', Türk dilini Araplara tanıtmak amacıyla yazılmış Türkçe-Arapça sözlük niteliğinde ansiklopedik bir eserdir.
24. Dandanakan Savaşı (1040) hangi iki devlet arasında gerçekleşmiştir?
- A) Gazneliler – Abbasi Halifeliği
- B) Büyük Selçuklular – Gazneliler ✓
- C) Karahanlılar – Büyük Selçuklular
- D) Büyük Selçuklular – Bizans
- E) Karahanlılar – Gazneliler
Dandanakan Savaşı, Büyük Selçuklular ile Gazneliler arasında 1040 yılında yapılmıştır. Selçukluların kazandığı bu savaş, Büyük Selçuklu Devleti'nin bağımsızlığını ve egemenliğini pekiştirmiştir.
25. Büyük Selçukluların Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtarması hangi açıdan önemlidir?
- A) Abbasi Halifeliği'nin sona ermesi bakımından
- B) Selçukluların Sünni İslam'ın koruyucusu konumuna gelmesi bakımından ✓
- C) Selçukluların Şii mezhebini benimsemesi bakımından
- D) İpek Yolu üzerindeki kontrolün Gaznelilere geçmesi bakımından
- E) Bizans'ın İslam dünyasıyla ittifak kurması bakımından
Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a girerek Şii Büveyhoğullarını bertaraf etmiş ve Abbasi halifesini kurtarmıştır. Bu gelişme, Selçukluların Sünni İslam dünyasının siyasi ve askeri hamisi olarak tanınmasını sağlamıştır.