Genel Tekrar Testi - 216

1. Yusuf Has Hacip tarafından yazılan ve devlet yönetimi ile ahlakı konu alan Türk-İslam edebiyatının önemli eserlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kutadgu Bilig ✓
• B) Atabet'ül Hakayık
• C) Divan-ı Lügati't-Türk
• D) Siyasetname
• E) Divan-ı Hikmet

Yusuf‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Has Hacip tarafından 1069-1070 yıllarında kaleme alınan 'Kutadgu Bilig' (Mutluluk Veren Bilgi), Karahanlı döneminin en önemli edebi eseridir. Dörtlükler ve beyitlerden oluşan bu eser, ideal devlet yönetimi, adalet ve erdem kavramlarını işler.

2. Aşağıdaki Türk-İslam devletlerinden hangisi Orta Asya'da kurulmuş olup merkezi Buhara olan ilk büyük İslam Türk devleti sayılmaktadır?

• A) Gazneliler
• B) İlhanlılar
• C) Karahanlılar ✓
• D) Büyük Selçuklular
• E) Samanoğulları

Karahanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 840 yılında kurulmuş ve merkezi Balasagun ile Kaşgar olan bir Türk-İslam devletidir. Buhara ise Samanilerin merkeziydi; Karahanlılar bu şehri 999'da fethederek Samanilere son vermiştir. Karahanlılar, İslamiyeti devlet dini olarak benimseyen ilk Türk devleti kabul edilir.

3. Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanma sürecinde kurulan Türkiye Selçukluları olarak da bilinen devlet hangisidir?

• A) Kirman Selçukluları
• B) Suriye Selçukluları
• C) Irak Selçukluları
• D) Horasan Selçukluları
• E) Anadolu Selçukluları ✓

Süleyman‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Şah tarafından kurulan Anadolu Selçukluları (1077-1308), merkezi Konya olan ve Türkiye Selçukluları olarak da anılan devlettir. Malazgirt zaferinin ardından Anadolu'da kalıcı Türk egemenliğini tesis etmiştir.

4. Türk-İslam devletlerinde 'medrese' kurumunun temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ticaret hukukunu düzenlemek
• B) Yalnızca askeri eğitim vermek
• C) Yalnızca Kuran eğitimi vermek
• D) Sanatçıları bir araya getiren loncaları yönetmek
• E) Dini ve pozitif bilimleri bir arada öğreterek devlete nitelikli eleman yetiştirmek ✓

Medreseler;‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ teoloji, hukuk, matematik, astronomi, tıp gibi pek çok alanı kapsayan yükseköğretim kurumlarıdır. Nizamülmülk'ün kurduğu Nizamiye Medreseleri bu kurumların en ünlüsüdür. Medreseler aynı zamanda devlet için yönetici ve din adamı yetiştirme işlevi de görmüştür.

5. Karahanlılar döneminde Türk-İslam kültürünün önemli eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig'in yazılış amacı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

• A) İslam'ın Türkler arasında yayılmasını kolaylaştırmak için dini öğretiler sunmak
• B) Türk-İslam tarihini gelecek nesillere aktarmak
• C) Orta Asya'daki Türk boyları arasında birliği sağlamak
• D) Hükümdara ideal devlet yönetimini ve erdemli yaşamı öğretmek ✓
• E) Türk dilini korumak ve yaşatmak için bir sözlük niteliği taşımak

Yusuf‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Has Hacib tarafından 1069-1070 yıllarında Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a sunulan Kutadgu Bilig, 'mutluluk veren bilgi' anlamına gelir. Eser; hükümdar, vezir, vezirin oğlu ve bir derviş arasındaki diyaloglar üzerinden ideal bir devlet yöneticisinin nasıl olması gerektiğini, adalet, erdem ve mutluluğu öğretmek amacıyla yazılmıştır. Türk dilini korumak için yazılan sözlük niteliğindeki eser ise Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lügati't-Türk adlı eseridir.

6. Büyük Selçuklu Devleti'nde vezirlik makamına getirilen Nizamülmülk'ün kurduğu Nizamiye Medreseleri'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Türk dilini ve kültürünü Arap coğrafyasına yaymak
• B) Abbasilerin siyasi otoritesini yeniden tesis etmek
• C) Türk boyları arasındaki mezhep farklılıklarını gidermek
• D) Sünni İslam anlayışını güçlendirerek Şii Fatımi etkisini kırmak ✓
• E) Hristiyan Haçlı seferlerine karşı askeri eğitim vermek

Nizamülmülk,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sultan Alparslan ve Sultan Melikşah dönemlerinde uzun yıllar vezirlik yapmış ve 1067 yılında Bağdat başta olmak üzere pek çok şehirde Nizamiye Medreselerini kurmuştur. Bu medreselerin kurulmasındaki temel amaç; Mısır merkezli Şii Fatımi Devleti'nin bölgedeki dini ve siyasi etkisini zayıflatmak, Sünni-Hanefi ve Şafii anlayışı güçlendirmek ve Abbasi hilafetini korumaktı. Medreseler aynı zamanda yetkin devlet adamları ve din âlimleri yetiştirmiştir.

7. Dandanakan Savaşı (1040) hangi iki devlet arasında gerçekleşmiş ve sonucunda hangi devlet ortaya çıkmıştır?

• A) Gazneliler - Karahanlılar; Gazneliler Orta Asya'dan çekilmiştir
• B) Karahanlılar - Samaniler; Gazneliler yıkılmıştır
• C) Karahanlılar - Büyük Selçuklular; Karahanlılar yıkılmıştır
• D) Gazneliler - Büyük Selçuklular; Büyük Selçuklu Devleti kurulmuştur ✓
• E) Büyük Selçuklular - Bizans; Anadolu'nun kapıları açılmıştır

Dandanakan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı, 1040 yılında Gazneli Sultan Mesud ile Selçuklu beyleri Tuğrul ve Çağrı Bey arasında Merv yakınlarında yapılmıştır. Selçukluların kesin zaferiyle sonuçlanan bu savaş, Büyük Selçuklu Devleti'nin bağımsız bir devlet olarak resmen kuruluşunu simgeler. Gazneliler bu yenilginin ardından Horasan'daki topraklarını yitirerek yalnızca Afganistan ve Hindistan'daki topraklara çekilmek zorunda kalmıştır. Tuğrul Bey bu savaştan sonra hükümdar unvanını kullanmaya başlamıştır.

8. Aşağıdakilerden hangisi, Büyük Selçuklu Devleti'nde 'ikta sistemi'nin uygulanmasının doğrudan sonuçlarından biri değildir?

• A) Üretimin sürekliliğinin sağlanarak tarımsal verimliliğin korunması
• B) Türkmen boylarına büyük arazi parçaları verilerek onların göç hareketlerinin durdurulması ✓
• C) Merkezi hazineden sürekli nakit maaş ödeme zorunluluğunun azalması
• D) Devlet gelirlerinin belirli bir düzen içinde toplanmasının kolaylaşması
• E) İkta sahiplerinin belirli sayıda asker beslemesi ve savaş zamanı orduya katılması

İkta‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sistemi, belirli bir bölgenin vergi gelirlerinin askeri ve idari görevliler olan 'ikta sahiplerine' devredilmesi esasına dayanır. Bu sistem; merkezi hazineden maaş ödeme yükünü azaltmış, ikta sahipleri aracılığıyla asker beslenmesini sağlamış ve tarımsal üretimin sürekliliğini korumuştur. Ancak Türkmen boylarına arazi dağıtımı ikta sisteminin doğrudan bir amacı ya da sonucu değildir. Türkmen boylarını belirli sınır bölgelerine yönlendirme politikası (uç sistemi) ayrı bir uygulama olup ikta sistemiyle karıştırılmamalıdır.

9. Karahanlılar hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Abbasi halifeliğini siyasi koruma altına alarak Bağdat'ı başkent yapmışlardır ✓
• B) İslam'ı benimseyen ilk büyük Türk-İslam devletidir
• C) Maveraünnehir bölgesinde hâkimiyet kurmuşlardır
• D) Türkçeyi resmi dil olarak kullanan ilk Türk-İslam devletidir
• E) Satuk Buğra Han'ın İslam'ı kabul etmesiyle bu din devlet dini hâline gelmiştir

Karahanlılar;‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Orta Asya'da hüküm sürmüş, İslam'ı kabul eden ilk büyük Türk devletidir. Satuk Buğra Han'ın İslam'a girmesiyle yaklaşık 940'lı yıllarda devlet İslam'ı benimsemiştir. Türkçeyi resmi dil olarak kullanmışlar, Maveraünnehir bölgesini yönetmişlerdir. Ancak Abbasi halifeliğini siyasi koruma altına alıp Bağdat'ı başkent yapan devlet Büyük Selçuklulardır; Karahanlıların başkenti Kaşgar ve Balasagun gibi Orta Asya şehirleridir. Bu seçenek yanlış bilgi içerdiğinden doğru yanıttır.

10. Sultan Sencer döneminde Büyük Selçuklu Devleti hangi olayla fiilen parçalanma sürecine girmiştir?

• A) Abbasi halifesinin Selçuklu himayesinden çıkması
• B) Oğuz Türkmenlerinin isyanı sonucu Sultan Sencer'in esir düşmesi ✓
• C) Haçlı kuvvetlerine karşı alınan Antakya yenilgisi
• D) Katvan Savaşı'nda Karahıtaylara yenilmesi
• E) Gaznelilerin Horasan'ı geri alması

Sultan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sencer, Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük sultanıdır. 1153 yılında Oğuz Türkmenlerinin çıkardığı büyük isyan sırasında Sencer esir düşmüş ve yaklaşık üç yıl boyunca (1153-1156) tutuklu kalmıştır. Bu olay devletin merkezi otoritesini tamamen sarstığından Büyük Selçuklu Devleti'nin fiili çözülme süreci başlamıştır. Sencer'in ölümünün ardından (1157) devlet dağılmış, yerini çeşitli Selçuklu kollarına ve atabeyliklerine bırakmıştır. Katvan Savaşı (1141) ise Karahıtaylara karşı alınan önemli bir yenilgi olmakla birlikte çöküşü simgeleyen asıl olay değildir.

11. Gazneli Mahmud'un Hindistan'a düzenlediği seferler değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisi bu seferlerin temel amacını en doğru şekilde açıklamaktadır?

• A) Hindu tapınak hazinelerini ele geçirerek devlet gelirlerini artırmak ve gazi unvanını pekiştirmek ✓
• B) Hindistan'da kalıcı Türk-İslam medeniyetinin temellerini atmak
• C) İpek Yolu güzergâhını güvence altına alarak ticaret gelirlerini artırmak
• D) Hindistan'daki yerel hanedanları Müslümanlığa davet etmek ve İslam'ı yaymak
• E) Hindistan'ı tamamen Gazneli topraklarına katarak idari yapıyı genişletmek

Gazneli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahmud, 1001-1027 yılları arasında Hindistan'a toplam 17 sefer düzenlemiştir. Tarihçiler bu seferlerin iki temel amacı olduğu konusunda hemfikirdir: Birincisi, son derece zengin Hindu tapınaklarını (özellikle Somnath Tapınağı) yağmalayarak elde edilen ganimetlerle devlet hazinesini ve orduyu beslemektir. İkincisi ise 'gazi' unvanını pekiştirerek meşruiyet kazanmaktır. Gazneli Mahmud kalıcı bir Türk-İslam medeniyeti kurmak ya da Hindistan'ı tamamen ilhak etmek yerine bu bölgeden ekonomik kaynak aktarmayı tercih etmiştir. Kalıcı Türk-Müslüman hâkimiyetini Hindistan'da kuran yapılar daha sonraki dönemlerde ortaya çıkmıştır.

12. Malazgirt Savaşı'nın (1071) Türk tarihi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Haçlı seferlerinin başlamasına zemin hazırlanması
• B) İran ve Irak coğrafyasında Türk hâkimiyetinin pekişmesi
• C) Bizans İmparatorluğu'nun tamamen yıkılması ve İstanbul'un Türklerin eline geçmesi
• D) Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelmesinin önünün açılması ✓
• E) Abbasi halifeliğinin Selçukluların kesin denetimi altına girmesi

Malazgirt‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı, Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu ile Bizans İmparatoru Romanos Diogenes komutasındaki Bizans ordusu arasında 26 Ağustos 1071'de yapılmıştır. Selçukluların kesin zafer kazandığı ve Bizans imperatorunun esir alındığı bu savaş, Türk tarihi açısından en önemli sonucu olarak Anadolu'nun Türklere açılmasını simgeler. Bu zaferden sonra Türkmen boyları Anadolu'ya akın etmiş, kısa sürede Türk-İslam yerleşimi bu coğrafyada kalıcı hâle gelmiştir. Bizans'ın tamamen yıkılması 1453'te gerçekleştiğinden B şıkkı yanlıştır; Haçlı seferlerinin başlaması ise 1096'daki I. Haçlı Seferi ile doğrudan ilişkilidir, Malazgirt bu seferlerin tek nedeni değildir.

13. Büyük Selçuklu Devleti'nde 'atabey' kurumunun ortaya çıkması aşağıdaki hangi soruna çözüm getirme ihtiyacından doğmuştur?

• A) Şehzadelerin devlet yönetimi ve askerlik konusunda eğitilmesi ✓
• B) Taşra valilerinin merkeze karşı giderek bağımsızlaşması
• C) Dini kurumların siyasi alana müdahalesinin önlenmesi
• D) Divan örgütünün Arap ve İranlı bürokratlar tarafından ele geçirilmesi
• E) Ordu komutanlarının sık değiştirilmesi nedeniyle askeri deneyim eksikliği

Atabey‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kurumu, Büyük Selçuklu Devleti'nde küçük yaşta eyaletlere vali olarak gönderilen şehzadelerin yanına lala (eğitici-vasi) olarak atanan deneyimli komutanlar aracılığıyla ortaya çıkmıştır. Türkçede 'ata' (baba) ve 'bey' sözcüklerinin birleşiminden oluşan 'atabey', şehzadenin hem koruyucusu hem de yönetim ve askerlik konusundaki eğiticisi işlevini üstlenmiştir. Ancak zamanla atabeylerin nüfuzu artmış, şehzadelerin yerini alarak kendi bağımsız hanedanlarını kurmuşlar; bu durum Selçuklu merkezi otoritesinin zayıflamasını hızlandırmıştır. İlhanlılar, Artuklular, Zengiler gibi sonraki Türk-İslam hanedanlarının bir kısmı bu kökenden gelmektedir.

14. Karahanlılar ile Büyük Selçuklu Devleti'nin Orta Asya'daki siyasi dengeye ortak etkileri düşünüldüğünde, her iki devletin de benimsediği aşağıdaki uygulamalardan hangisi onları önceki Türk devletlerinden belirgin biçimde ayırt etmektedir?

• A) İslam dinini benimsemeleri ve devlet politikalarında İslami meşruiyet aramaları ✓
• B) Bozkır göçebe geleneğinden tamamen koparak yerleşik hayata geçmeleri
• C) Türkçeyi resmi yazışmalarda Arapçanın ve Farsçanın önüne geçirmeleri
• D) Budizm ve Şamanizm'i reddederek Hristiyanlığa yakınlaşmaları
• E) Veraset anlayışında ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaşılması

Karahanlılar‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Büyük Selçuklular'ı önceki Türk devletlerinden (Göktürkler, Uygurlar gibi) en belirgin biçimde ayırt eden özellik İslam'ı benimsemeleri ve devlet meşruiyetini İslami temellere oturtmalarıdır. Her iki devlet de Abbasi halifeliğiyle yakın ilişkiler kurmuş, İslam adına 'gazi' ve 'sultan' unvanları kullanmış, medrese, cami ve dini vakıflar aracılığıyla İslam'ı yayma politikası izlemiştir. Türkçenin resmi dil olarak kullanımı ise Karahanlılara özgü bir özelliktir; Selçuklular devlet yazışmalarında Farsça ve Arapçayı kullanmıştır. Veraset anlayışı açısından ülkeyi hanedanın ortak malı sayma geleneği ise İslam öncesi dönemde de görülmektedir.

15. Zengiler hanedanının Türk-İslam tarihi açısından en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mısır'ı Şii Fatımi hâkimiyetinden kurtararak Sünni İslam'a kazandırması
• B) Haçlılara karşı Eyyubi hanedanının güçlenmesinin zeminini hazırlaması ve Kudüs'ün geri alınmasına öncülük etmesi ✓
• C) Moğol istilasına karşı Orta Doğu'da ilk ciddi direnişin örgütlenmesi
• D) Orta Asya'da ilk kez Türk-İslam devletinin kurulması
• E) İlk Türk-İslam hukuk sisteminin yazılı hâle getirilmesi

Zengiler,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 12. yüzyılda Musul ve Halep merkezli bir Selçuklu atabeyliğinden bağımsız bir hanedan hâline gelmiştir. İmadeddin Zengi, 1144 yılında Haçlılardan Urfa'yı (Edessa) geri alarak Haçlı karşıtı cihadın sembolü hâline gelmiştir. Oğlu Nureddin Zengi ise bu mirası geliştirerek Suriye'yi birleştirmiş ve Eyyubi hanedanının kurucusu Selahaddin Eyyubi'nin yetiştiği siyasi ortamı hazırlamıştır. Nureddin'in ölümünün ardından Selahaddin Eyyubi bağımsızlığını ilan ederek 1187'de Kudüs'ü Haçlılardan geri almıştır. Mısır'ı Fatımilerden kurtarma görevi de Selahaddin'in eseridir.

16. Türk-İslam devletlerinde 'divan' örgütü için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Abbasi yönetim anlayışından etkilenilerek oluşturulmuştur
• B) Büyük Selçuklu Devleti'nde divanın başında genellikle vezir bulunurdu
• C) Mali, askeri ve idari işlerin ayrı birimler tarafından yürütüldüğü bir yapıya sahipti
• D) Divanda görev yapan bürokratlar çoğunlukla Türk kökenli olup Türkçe yazışmalar yaparlardı ✓
• E) Divan, yasama, yürütme ve yargı işlevlerini bünyesinde toplayan bir kurumdur

Büyük‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Selçuklu ve diğer Türk-İslam devletlerindeki divan örgütü, Abbasi yönetim geleneğinden büyük ölçüde etkilenmiştir ve vezirin başkanlığında çeşitli alt divanlara (Divan-ı İnşa, Divan-ı İstifa, Divan-ı Arz vb.) ayrılmıştır. Ancak divanda görev yapan bürokratların Türkçe yazışmalar yaptığı bilgisi yanlıştır. Selçuklularda divan yazışmaları başta Farsça, ardından Arapça ile yürütülürdü; Türkçe resmi dil olarak kullanılmazdı. Divandaki bürokrat sınıfı da büyük ölçüde İranlı ve Arap kökenli kişilerden oluşuyordu. Türkçenin resmi yazı dili olarak kullanılması Karahanlılara özgü bir özellik olup Selçuklu bürokrasisi için geçerli değildir.

17. Moğol istilası sırasında (13. yüzyıl) Türk-İslam dünyasına etkileri bakımından 1258 Bağdat kuşatması özellikle önemli kabul edilmektedir. Bu olayın önemi için aşağıdakilerden hangisi en kapsamlı açıklamayı sunmaktadır?

• A) Moğolların İslam'a geçmesini ve Müslüman topraklardaki tahribatın sona ermesini sağlaması
• B) Şii İslam'ın bölgede kesin üstünlük kazanmasına neden olması
• C) Abbasilerin siyasi otoritesinin ve Sünni İslam'ın sembolik merkezi olan halifelik kurumunun yok edilmesi ✓
• D) İpek Yolu'nun kesintisiz işlemesini sağlayan Pax Mongolica döneminin sona ermesi
• E) Türk boylarının Anadolu'ya göçünü tamamen durdurarak bölgede nüfus dengesini değiştirmesi

İlhanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hükümdarı Hülagu'nun 1258'de Bağdat'ı kuşatıp ele geçirmesi ve son Abbasi halifesi Mu'tasım'ı öldürmesi, İslam tarihinde derin izler bırakan bir kırılma noktasıdır. Bu olayın en önemli boyutu; 750'den bu yana yaklaşık 500 yıl boyunca Sünni İslam dünyasının siyasi ve sembolik merkezi işlevi gören Abbasi halifelik kurumunun fiilen sona ermesidir. Tüm Sünni Müslümanların birliğini temsil eden bu kurumun ortadan kalkması, İslam dünyasında derin bir meşruiyet bunalımı yaratmıştır. Moğolların İslam'a geçişi ise daha sonraki dönemde gerçekleşmiş, Hülagu kendisi Müslüman değildi. Pax Mongolica (Moğol barışı) bu olaydan sonra başlamış, bitmemiştir.

18. Türk-İslam devletlerinde hanedanlar arasındaki ortak özellikler incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi bu devletlerin tamamı için geçerli bir genelleme yapmaya olanak tanımaz?

• A) Türkçeyi hem saray hem de bürokraside resmi dil olarak kullanmaları ✓
• B) İslam hukukunun (fıkıh) devlet yönetiminde belirleyici bir rol üstlenmesi
• C) İslam'ı resmi din olarak benimsemeleri
• D) Abbasi halifesinden onay alarak meşruiyetlerini pekiştirme çabaları
• E) Gazi kimliğini ve İslam'ı yayma misyonunu kullanarak toplumsal destek sağlamaları

Türkçenin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hem sarayda hem de bürokraside resmi dil olarak kullanılması tüm Türk-İslam devletleri için geçerli bir genelleme değildir. Bu özellik yalnızca Karahanlılar için büyük ölçüde doğrudur. Büyük Selçuklular, Gazneliler ve Zengiler gibi pek çok Türk-İslam devletinde bürokrasi Farsça ve Arapça ile yürütülmüş; saray dili ise devlete göre değişmiştir. Türkçe çoğu zaman askeri ve gündelik iletişimde kullanılmış, resmi yazışmalar için tercih edilmemiştir. Diğer seçeneklerdeki özellikler (İslam'ı benimseme, halifeden onay alma, İslam hukukuna uyma, gazi kimliği) tüm Türk-İslam devletleri için geçerli genel özelliklerdir.

19. Karahanlılar döneminde Türk-İslam kültürünün sentezini yansıtan ve 'Kutadgu Bilig' adlı eseri kaleme alan düşünür hangisidir?

• A) Kaşgarlı Mahmud
• B) Ali Şir Nevai
• C) Ahmet Yesevi
• D) Yusuf Has Hacib ✓
• E) Edip Ahmet Yükneki

Kutadgu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bilig, 1069-1070 yıllarında Yusuf Has Hacib tarafından Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han'a sunulmak üzere yazılmıştır. Türkçe kaleme alınan bu siyasetname niteliğindeki eser, 'mutluluk veren bilgi' anlamına gelmektedir. Kaşgarlı Mahmud ise Divan-ı Lügat'it-Türk'ü yazmıştır.

20. Büyük Selçuklu Devleti'nde vezirlik görevini yürüten Nizamülmülk'ün kurduğu Nizamiye Medreseleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Sünni İslam anlayışını güçlendirmek ve devlet memuru yetiştirmek amacı taşımaktadır. ✓
• B) Moğol istilasından önce tamamen ortadan kalkmıştır.
• C) Sadece Bağdat'ta faaliyet göstermiştir.
• D) Şii mezhebini yaymak için tesis edilmiştir.
• E) Yalnızca askeri eğitim amacıyla kurulmuştur.

Nizamülmülk,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Büyük Selçuklu Veziri olarak 1067'de kurduğu Nizamiye Medreseleri ile Sünni İslam anlayışını pekiştirmeyi, Şii-İsmaili propagandasını önlemeyi ve devlet için nitelikli yönetici ile din adamı yetiştirmeyi hedeflemiştir. Bu medreseler Bağdat başta olmak üzere İsfahan, Nişabur gibi büyük şehirlerde de açılmıştır.

21. Gazneli Mahmud'un Hindistan'a düzenlediği seferlerle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

• A) Gazneli Mahmud toplam 17 sefer düzenlemiştir.
• B) Bu seferler İslam'ın Hindistan'da yayılmasına katkı sağlamıştır.
• C) Toprak kazanmaktan çok ganimet elde etmek amacı ön plana çıkmıştır.
• D) Bu seferler sonucunda Hindistan kalıcı olarak Gazneli topraklarına katılmıştır. ✓
• E) Elde edilen ganimetler Gazne'nin kültür ve sanat merkezi haline gelmesinde belirleyici rol oynamıştır.

Gazneli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahmud'un Hindistan seferleri (1001-1027) ağırlıklı olarak ganimet amaçlı olduğundan Hindistan toprakları kalıcı biçimde Gazneli Devleti'ne bağlanmamıştır. Kazanılan büyük servetler Gazne şehrinin mimari ve kültürel açıdan gelişmesini sağlamıştır. Toprak fethi değil, ganimetle güçlenme bu seferlerin temel özelliğidir.

22. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanma sürecinde ortaya çıkan devletlerden biri değildir?

• A) Delhi Sultanlığı ✓
• B) Irak Selçukluları
• C) Türkiye Selçukluları
• D) Suriye Selçukluları
• E) Kirman Selçukluları

Delhi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sultanlığı (1206-1526), Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanmasından değil, Gurluların Hindistan'ı fethinden sonra kurulan bağımsız bir yapıdır. Büyük Selçukluların çözülmesiyle Türkiye, Irak, Kirman, Suriye ve Horasan Selçuklu kolları ortaya çıkmıştır.

23. Karahanlılar hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Abbasi Halifeliği'ni yıkarak Bağdat'a hâkim olmuşlardır.
• B) Türk tarihinde İslam'ı kabul eden ilk Müslüman Türk devletidir. ✓
• C) Moğollar tarafından değil, Selçuklular tarafından yıkılmışlardır.
• D) Başkentleri Semerkant'tan hiç değişmemiştir.
• E) Yönetim sistemi olarak merkeziyetçi tek hanlık anlayışını benimsemişlerdir.

Karahanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 940 yılı civarında Satuk Buğra Han önderliğinde İslam'ı kabul ederek Türk tarihinde İslam'ı benimseyen ilk büyük Türk devleti olmuşlardır. Abbasileri yıkan Büyük Selçuklulardır. Karahanlılar Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmış; başkentleri Balasagun, Kaşgar ve Semerkant olarak değişmiştir.

24. Dandanakan Savaşı'nın (1040) sonuçları değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisi en doğrudur?

• A) Bu zaferden sonra Selçuklular doğrudan Anadolu'ya yönelmiştir.
• B) Savaş, Bizans kuvvetleriyle Selçuklular arasında gerçekleşmiştir.
• C) Abbasi Halifeliği, bu savaş sonucunda Selçukluların himayesine girmiştir.
• D) Bu savaşla Büyük Selçuklu Devleti yıkılmış ve yerine Anadolu Selçukluları kurulmuştur.
• E) Selçukluların Gaznelilere karşı kazandığı bu zafer, bağımsız bir Selçuklu devletinin temelini atmıştır. ✓

1040'taki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Dandanakan Savaşı'nda Tuğrul ve Çağrı Bey liderliğindeki Selçuklular, Gazneli Sultan Mesud'u ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu zafer Selçukluların Horasan'a tamamen hâkim olmasını sağlamış ve bağımsız Büyük Selçuklu Devleti'nin fiilen kurulmasının önünü açmıştır. Bağdat'ın fethiyle Abbasi Halifesi himayeye alınması ise 1055'te gerçekleşmiştir.

25. Büyük Selçuklu Devleti'nde ikta sistemi uygulamasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) İkta sahipleri, tahsis edilen bölgede mülkiyet hakkına sahip olmuştur.
• B) Abbasi Halifeliği'nden alınan bir uygulama olmakla birlikte Selçuklularda hiçbir değişikliğe uğramamıştır.
• C) İkta sistemi aracılığıyla askerler doğrudan hazineden maaş almıştır.
• D) Bu sistem, Türkiye Selçuklularında tımar sistemi olarak farklılaşarak uygulanmaya devam etmiştir. ✓
• E) Yalnızca Türk askerlere uygulanmış, Arap ve Farslılar bu sistemin dışında tutulmuştur.

Selçuklu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iktasında askerler belirli bir bölgenin vergi gelirini tahsil ederek geçimlerini ve askerlik hizmetlerini karşılardı; bu bölge üzerinde mülkiyet hakları yoktu. Bu uygulama Osmanlılarda tımar-zeamet-has biçiminde evrilmiştir. İkta sistemi, kökleri bakımından daha eski İslam geleneğine dayanmakla birlikte Selçuklular tarafından önemli ölçüde düzenlenip yaygınlaştırılmıştır.