I. TBMM Dönemi ve Kurtuluş Savaşı 1

1. I. TBMM ne zaman açılmıştır?

• A) 23 Nisan 1920 ✓
• B) 1 Kasım 1922
• C) 29 Ekim 1923
• D) 19 Mayıs 1919

I. TBMM, 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da (Hacı Bayram Camii'nde kılınan Cuma namazı sonrası) açılmıştır. Bu meclis, İstanbul'un 16 Mart 1920'de resmen işgal edilmesi sonrasında kurulmuştur. Meclis, Kurtuluş Savaşı'nı yönetmek ve milli egemenliği sağlamak amacıyla açılmıştır.

2. I. TBMM'nin açılış amacı nedir?

• A) Yeni bir anayasa yapmak
• B) Cumhuriyeti ilan etmek
• C) Saltanatı kaldırmak
• D) Vatanın bütünlüğünü ve milletin bağımsızlığını sağlamak ✓

I. TBMM, 'Milli Egemenliği' sağlamak ve vatanı (Misak-ı Milli) işgalden kurtarmak (İstiklal-i Tam) amacıyla açılmıştır. Meclis, İstanbul Hükümeti'nin işgal altında olması nedeniyle kurulmuştur. Bu meclis, ulusal kurtuluş hareketinin merkezi olmuştur.

3. I. TBMM’nin özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tek parti tarafından yönetilmiştir
• B) Saltanat yanlısıdır
• C) İhtilalci bir meclistir ✓
• D) Çift meclisli bir sistemdir

I. TBMM, ihtilalci (Saltanat ve İstanbul Hükümeti'ni yok sayan) ve kurucu (1921 Anayasası'nı yapan) bir meclistir. Savaş koşullarında kurulmuş, olağanüstü yetkilere sahip olmuş ve Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiştir.

4. I. TBMM’nin üstlendiği en önemli görevlerden biri nedir?

• A) Halifeliğin kaldırılması
• B) Cumhuriyetin ilanı
• C) Kurtuluş Savaşı'nı yönetmek ✓
• D) Lozan Antlaşması'nı imzalamak

I. TBMM'nin en önemli görevi, _Kurtuluş Savaşı'nı_ yönetmek olmuştur. Bu meclis, bir 'Savaş Meclisi'dir. Ordunun kurulması, cephelerin yönetilmesi ve zaferin kazanılması bu meclisin liderliğinde olmuştur. (Lozan'ı II. TBMM onaylamış, Halifelik II. TBMM'de kaldırılmış, Cumhuriyet II. TBMM'de ilan edilmiştir).

5. Hangi olay sonucunda I. TBMM'nin açılması _hızlanmıştır_?

• A) Sivas Kongresi
• B) Amasya Genelgesi
• C) Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Misak-ı Milli'yi kabul etmesi ve İstanbul'un işgali ✓
• D) Mondros Ateşkes Antlaşması

İstanbul'un işgali (16 Mart 1920) sonucunda I. TBMM'nin açılması kararlaştırılmıştır. İtilaf Devletleri'nin Misak-ı Milli'yi kabul eden Mebusan Meclisi'ni basması, milli iradenin Ankara'da yeni bir mecliste toplanmasını zorunlu kılmıştır.

6. I. TBMM’nin ilk başkanı kimdir?

• A) Kazım Karabekir
• B) Mustafa Kemal Atatürk ✓
• C) İsmet İnönü
• D) Fevzi Çakmak

I. TBMM'nin ilk başkanı Mustafa Kemal Paşa'dır. Meclis Hükümeti sisteminde Meclis Başkanı, aynı zamanda 'Hükümetin de Başkanı' idi. Mustafa Kemal, bu görevi Başkomutanlık Kanunu'na kadar sürdürmüştür.

7. I. TBMM'nin _Güçler Birliği_ ilkesini benimsemesinin temel nedeni nedir?

• A) Padişahın yetkilerini artırmak
• B) Demokrasiyi güçlendirmek
• C) Saltanatı kaldırmak
• D) Savaş koşullarında hızlı karar alıp uygulamak ✓

I. TBMM, 'Güçler Birliği' (Yasama, Yürütme ve Yargı yetkilerinin Meclis'te toplanması) ilkesini benimsemiştir. Bunun nedeni, olağanüstü savaş koşullarında (Kurtuluş Savaşı) hızlı ve etkili kararlar alıp derhal uygulayabilmektir. Bu, demokratik bir uygulama olmasa da, o günün şartlarında zorunluydu.

8. I. TBMM’nin savaş yıllarında çıkardığı _ilk Anayasa_ hangisidir?

• A) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921) ✓
• B) Medeni Kanun (1926)
• C) Kanun-i Esasi (1876)
• D) Takrir-i Sükun Kanunu (1925)

1921 Anayasası olarak bilinen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (20 Ocak 1921), I. TBMM tarafından çıkarılmıştır. Bu anayasa, 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' maddesiyle ulusal egemenliğin temelini atmıştır. Savaş koşullarında hazırlanmış kısa (çerçeve) bir anayasadır.

9. I. TBMM’nin uluslararası alanda imzaladığı _ilk antlaşma_ hangisidir?

• A) Sevr Antlaşması
• B) Gümrü Antlaşması ✓
• C) Moskova Antlaşması
• D) Ankara Antlaşması

Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920), I. TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır. Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) kronolojik olarak daha önce olsa da TBMM tarafından değil, İstanbul Hükümeti (Osmanlı Devleti) tarafından imzalanmıştır ve TBMM bu antlaşmayı kesinlikle tanımamıştır. Gümrü Antlaşması ile Ermenistan, TBMM'yi tanıyan ilk devlet olmuştur.

10. I. TBMM döneminde (1920-1923) aşağıdaki olaylardan hangisi _gerçekleşmemiştir_?

• A) Saltanatın kaldırılması
• B) Başkomutanlık Kanunu’nun çıkarılması
• C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun kabulü
• D) Cumhuriyetin ilanı ✓

Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923), I. TBMM döneminde değil, II. TBMM döneminde gerçekleşmiştir. I. TBMM; Teşkilat-ı Esasiye'yi kabul etmiş, Başkomutanlık Kanunu'nu çıkarmış ve Saltanatı (1 Kasım 1922) kaldırmıştır.

11. I. TBMM’nin açılmasına _zemin hazırlayan_ gelişme hangisidir?

• A) Sadrazamlığın kaldırılması
• B) Divan-ı Hümayun'un kapatılması
• C) Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İtilaf Devletleri'nce basılması ✓
• D) Şura-yı Devlet'in lağvedilmesi

I. TBMM'nin açılmasının en önemli nedeni, Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Misak-ı Milli'yi kabul etmesi üzerine İtilaf Devletleri'nce 16 Mart 1920'de basılması ve milli iradenin İstanbul'da temsil edilemez hale gelmesidir.

12. 1921 Anayasası'nın (Teşkilat-ı Esasiye) _en temel özelliği_ nedir?

• A) Laik bir anayasa olması
• B) Savaş koşullarında hazırlanmış kısa, öz ve 'çerçeve' bir anayasa olması ✓
• C) Padişahın yetkilerini koruması
• D) Çok detaylı bir anayasa olması

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye), Kurtuluş Savaşı'nın olağanüstü koşullarında hızlıca hazırlanmıştır. Temel hak ve özgürlüklere girmemiş, sadece egemenlik (Milli Egemenlik) ve temel devlet yapısını (Güçler Birliği) belirleyen 'çerçeve' bir anayasadır.

13. I. TBMM döneminde _Kuvâ-yi Milliye_ birliklerinin kaldırılmasının temel sebebi nedir?

• A) Düzenli ordunun kurulması ve Kuvâ-yi Milliye'nin disiplinsizliği ✓
• B) Lozan Antlaşması’nın imzalanması
• C) Saltanatı desteklemeleri
• D) Milli Mücadele’nin sona ermesi

Kuvâ-yi Milliye birlikleri, işgaller karşısında (özellikle Batı Cephesi'nde) düşmanı yavaşlatmış ancak durduramamıştır. Emir-komuta zincirinden yoksun olmaları, ihtiyaçlarını halktan zorla karşılamaları (Çerkez Ethem İsyanı) ve Yunan ilerleyişine karşı yetersiz kalmaları (Gediz Muharebesi) üzerine TBMM, düzenli orduyu kurma kararı almıştır.

14. I. TBMM'de siyasi partiler bulunmamakla birlikte, meclis çalışmalarını yürütmek ve yasama faaliyetlerini organize etmek amacıyla milletvekilleri kendi aralarında çeşitli gruplar oluşturmuştur. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM döneminde yer alan bu gruplardan biri _değildir_?

• A) Tesanüt Grubu
• B) Yeşil Ordu Grubu
• C) Halk Zümresi
• D) Felah-ı Vatan Grubu ✓

I. TBMM'de parti disiplini yerine fikir birlikteliklerine dayanan gruplar bulunmaktaydı. Tesanüt, Yeşil Ordu, İstiklal, Islahat, Halk Zümresi ve Müdafaa-i Hukuk gibi gruplar mecliste yer almıştır. Felah-ı Vatan Grubu ise Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde Misak-ı Milli kararlarının kabul edilmesini sağlayan gruptur.

15. I. TBMM’nin çıkardığı _Hıyanet-i Vataniye Kanunu_'nun (1920) amacı nedir?

• A) Anayasayı değiştirmek
• B) Vergi toplamak
• C) TBMM'nin otoritesine karşı çıkanları ve düşmanla işbirliği yapanları cezalandırmak ✓
• D) Askeri disiplini sağlamak

Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920), TBMM'nin açılmasından hemen sonra, hem İstanbul Hükümeti'nin kışkırttığı iç isyanlara (Anzavur, Kuvâ-yi İnzibatiye vb.) hem de işgalcilerle işbirliği yapanlara karşı (vatana ihanet) Meclis'in otoritesini kurmak amacıyla çıkarılmıştır.

16. I. TBMM döneminde çıkarılan _Tekalif-i Milliye Emirleri_'nin (Milli Yükümlülükler) amacı nedir?

• A) Halktan ek vergiler toplayarak hazineyi güçlendirmek
• B) Milli iradeyi meclis kararlarıyla egemen kılmak
• C) Düzenli ordunun kuruluş ve eğitim sürecini başlatmak
• D) Ordunun acil ihtiyaçlarını halkın desteğiyle karşılamak ✓

Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921), Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra Başkomutan Mustafa Kemal tarafından 'Başkomutanlık Kanunu'na' dayanarak çıkarılmıştır. Ordunun Sakarya Savaşı'na hazırlanması için halktan (geri ödenmek kaydıyla) gıda, giyim, silah ve ulaşım aracı talep edilmiştir.

17. I. TBMM döneminde _Misak-ı Milli_ kararlarının kabulü ile ne amaçlanmıştır?

• A) Düzenli ordunun kurulması
• B) Cumhuriyetin ilanı
• C) Saltanatın kaldırılması
• D) Kurtuluş Savaşı'nın hedefinin ve milli sınırların belirlenmesi ✓

Misak-ı Milli (28 Ocak 1920), I. TBMM açılmadan önce Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiştir. I. TBMM, bu yemini (Milli Ant) kendi siyasi programı olarak kabul etmiş ve Kurtuluş Savaşı'nın temel hedefi (sınırlar, kapitülasyonlar, boğazlar, azınlıklar) bu belge olmuştur.

18. I. TBMM hangi savaş sırasında oluşturulmuştur?

• A) Balkan Savaşları
• B) I. Dünya Savaşı
• C) 93 Harbi
• D) Kurtuluş Savaşı ✓

I. TBMM, Kurtuluş Savaşı'nın (Milli Mücadele) siyasi ve askeri yönetim merkezi olarak açılmıştır. Meclis, savaş yıllarında hem yasama hem yürütme yetkilerini kullanmıştır. Bu dönemde meclis, ulusal kurtuluş hareketinin merkezi olmuştur.

19. I. TBMM’nin açılmasıyla hangi yönetim anlayışı benimsenmiştir?

• A) Meşruti monarşi
• B) Milli egemenlik ✓
• C) Mutlak monarşi
• D) Teokrasi

I. TBMM'nin açılmasıyla 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' ilkesi benimsenmiştir. Bu, padişahın (monarşi) veya dinin (teokrasi) egemenliği yerine, gücünü halktan (millet) alan 'Milli Egemenlik' anlayışının benimsendiğini gösterir.

20. I. TBMM döneminde kabul edilen 1921 Anayasası’nın (Teşkilat-ı Esasiye) _en önemli maddesi_ nedir?

• A) 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' ✓
• B) 'Saltanat kaldırılmıştır'
• C) 'Laiklik temel ilkedir'
• D) 'Türkiye Devleti'nin dini İslam'dır'

1921 Anayasası'nın (20 Ocak 1921) 1. Maddesi olan 'Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir' (Hakimiyet bila kayd ü şart milletindir) maddesi, Türk tarihinde egemenliğin kaynağını Padişahtan alıp millete veren ilk anayasal düzenlemedir. Bu, bir devrim niteliğindedir.

21. I. TBMM'nin benimsediği _'Meclis Hükümeti Sistemi'_ ne anlama gelmektedir?

• A) Padişahın Meclis'i yönetmesi
• B) Meclis Başkanı'nın aynı zamanda Hükümetin de Başkanı olması ve bakanların Meclis içinden tek tek oylanması ✓
• C) Başbakanın (Sadrazam) hükümeti kurması
• D) Güçler ayrılığının (Yasama, Yürütme, Yargı ayrı) olması

Meclis Hükümeti Sistemi'nde (I. TBMM'de uygulandı) 'Güçler Birliği' esastır. Devletin tüm gücü Meclis'tedir. Ayrıca, bir Başbakan yoktur; Meclis Başkanı (Mustafa Kemal) aynı zamanda Hükümetin (İcra Vekilleri Heyeti) de başkanıdır. Bakanlar (Vekiller), Meclis içinden tek tek oylanarak seçilirdi.

22. I. TBMM döneminde (1921) kabul edilen _İstiklal Marşı_'nın yazarı kimdir ve hangi kuruma ithaf edilmiştir?

• A) Yusuf Akçura - Padişaha
• B) Namık Kemal - Vatan ve Hürriyete
• C) Mehmet Akif Ersoy - Kahraman Türk Ordusuna ✓
• D) Ziya Gökalp - Türk Milletine

İstiklal Marşı, I. TBMM'nin Maarif Vekaleti (Eğitim Bakanlığı - Hamdullah Suphi) tarafından açılan yarışma sonucunda kabul edilmiştir (12 Mart 1921). Şairi Mehmet Akif Ersoy'dur ve marşı 'Kahraman Ordumuza' ithaf etmiştir. (İlk bestecisi Ali Rıfat Çağatay'dır).

23. I. TBMM'ye karşı çıkan isyanları bastırmak ve _Hıyanet-i Vataniye Kanunu_'nu uygulamak için kurulan _olağanüstü mahkemelerin_ adı nedir?

• A) Nizamiye Mahkemeleri
• B) Şer'iyye Mahkemeleri
• C) İstiklal Mahkemeleri ✓
• D) Divan-ı Harb

İstiklal Mahkemeleri, I. TBMM'nin 'Güçler Birliği' ilkesi gereği (yargı yetkisini kullanarak) kurduğu olağanüstü (seyyar) mahkemelerdir. Üyeleri Meclis içinden (milletvekili) seçilirdi. TBMM'ye karşı çıkan isyanları, asker kaçaklarını (Firariler Kanunu) ve daha sonra Tekalif-i Milliye'ye uymayanları hızlıca yargılayıp cezalandırarak Meclis'in otoritesini sağlamışlardır.

24. I. TBMM açıldığında (23 Nisan 1920), Mustafa Kemal Paşa'nın meclise sunduğu ve _'TBMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur'_ diyen önergenin adı nedir?

• A) Misak-ı Milli
• B) Teşkilat-ı Esasiye
• C) 24 Nisan Önergesi ✓
• D) Tekalif-i Milliye

Mustafa Kemal, Meclis'in açılışının ertesi günü (24 Nisan 1920) sunduğu önergeyle Meclis'in çalışma ilkelerini belirlemiştir. 'TBMM'nin üstünde bir güç yoktur' (İstanbul Hükümeti ve Padişah yok sayılmış) ve 'Padişah ve Halife, baskıdan kurtulduktan sonra Meclis'in belirleyeceği yeri alır' maddeleri, gelecekte Saltanat'ın kaldırılacağının ilk sinyalidir.

25. I. TBMM döneminde _Batı Cephesi_'nde kazanılan _ilk askeri zafer_ (Yunanlılara karşı) hangisidir?

• A) Büyük Taarruz
• B) Kütahya-Eskişehir Savaşları
• C) I. İnönü Zaferi ✓
• D) Sakarya Meydan Muharebesi

I. İnönü Zaferi (Ocak 1921), Kuvâ-yi Milliye'den Düzenli Ordu'ya geçişin ardından, Albay İsmet (İnönü) Bey komutasındaki ordunun Yunanlılara karşı kazandığı ilk askeri zaferdir. Bu zafer, TBMM'nin içeride ve dışarıda (Londra Konferansı, Moskova Ant.) otoritesini artırmıştır.