I. TBMM Dönemi ve Kurtuluş Savaşı 3

1. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM'nin _milli (ulusal) bir niteliğe sahip olduğunun_ en güçlü göstergesidir?

• A) Azınlık mebuslarına yer vermemesi ✓
• B) Padişahı desteklemesi
• C) Güçler birliğini benimsemesi
• D) Ankara'da açılması

Osmanlı Mebusan Meclisi'nin aksine I. TBMM, 'Millet' iradesini (Türk Milleti) esas almıştır. Sadece Misak-ı Milli'yi kabul eden Türklerin seçildiği bir meclistir. Meclis'te azınlık temsilcilerine yer verilmemesi, onun 'ulusal (milli) bir karakter' taşıdığını gösterir.

2. 26 Ağustos 1922'de başlayan _Büyük Taarruz_ için kullanılan diğer isimlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sakarya Meydan Muharebesi
• B) Malazgirt Savaşı
• C) Başkumandanlık Meydan Muharebesi ✓
• D) Subaylar Savaşı

Büyük Taarruz, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa tarafından bizzat Kocatepe'den yönetildiği için 'Başkumandanlık Meydan Muharebesi' olarak da anılır. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da düşman çember içine alınmış ve zafer kazanılmıştır.

3. 1921 yılında gerçekleşen _Sakarya Meydan Muharebesi_'nin _en kritik neticesi_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstanbul işgal edilmiştir
• B) Yunanlılar ilk kez yenilmiştir
• C) Türklerin 1683'ten beri süren geri çekilişi durmuş ve _savunma_ durumu _taarruza_ geçmiştir ✓
• D) İtalya'nın Anadolu'yu işgal etmesi

Sakarya Zaferi, Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktasıdır. Bu zaferle, 1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri süren Türk geri çekilişi durdurulmuş, üstünlük Türk ordusuna geçmiş ve Yunanlılar savunmaya çekilmek zorunda kalmıştır.

4. Savaş Meclisi olarak da bilinen I. TBMM'nin gerçekleştirdiği _son icraat_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ankara'yı başkent yapmak
• B) Saltanatı kaldırmak (1 Kasım 1922)
• C) Yeni seçimler yapılmasına karar vermek (Nisan 1923) ✓
• D) Lozan Antlaşması'nı onaylamak

I. TBMM, Kurtuluş Savaşı'nı kazanmış ve Saltanatı kaldırmıştır. Ancak Lozan görüşmelerinin sert geçmesi ve Meclis'teki muhalefetin (II. Grup) artması üzerine Mustafa Kemal, 1 Nisan 1923'te 'Meclis'in yenilenmesi' (yeni seçim yapılması) kararını aldırarak I. TBMM'nin faaliyetlerine son vermiştir. (Lozan'ı II. TBMM onaylamıştır).

5. Aşağıdaki isyanlardan hangisi I. TBMM döneminde ortaya çıkan ayaklanmalar arasında yer almaz?

• A) Milli Aşireti
• B) Menemen ✓
• C) Bozkır
• D) Çerkez Ethem

Menemen Olayı (kubilay Olayı) 1930 yılında, Cumhuriyet döneminde gerçekleşmiş bir irticai ayaklanmadır. I. TBMM döneminde değildir.

6. Fransız ve Ermeni işgaline karşı mücadele edilen _Güney Cephesi_'nde, I. TBMM adına çarpışan kuvvetler hangileridir?

• A) Düzenli Ordu Birlikleri
• B) Yerel halkın oluşturduğu Kuvâ-yi Milliye birlikleri ✓
• C) İstanbul'dan gönderilen 15. Kolordu
• D) Rusya'dan gelen askeri birlikler

Güney Cephesi (Antep, Maraş, Urfa), TBMM'nin düzenli ordu göndermediği, savaşın tamamen yerel halkın (Kuvâ-yi Milliye) direnişiyle (Şahin Bey, Sütçü İmam, Ali Saip Ursavaş) yürütüldüğü tek cephedir. Bu cephe, 1921 Ankara Antlaşması ile kapanmıştır.

7. Ankara'daki I. TBMM Hükümeti'nin varlığını resmen kabul eden _ilk büyük İtilaf (Batılı) devleti_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İngiltere
• B) İtalya
• C) ABD
• D) Fransa ✓

Fransa, Sakarya Zaferi'nden sonra TBMM'nin gücünü kabul etmiş ve İtilaf bloğundan ayrılarak 20 Ekim 1921'de 'Ankara Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma ile Fransa, TBMM'yi resmen tanıyan (ve Güney Cephesi'nden çekilen) ilk İtilaf Devleti olmuştur.

8. TBMM tarafından Mustafa Kemal Paşa'ya _'Gazi' unvanının ve 'Mareşal' rütbesinin_ tevcih edilmesi hangi muharebenin sonucudur?

• A) II. İnönü Zaferi
• B) I. İnönü Zaferi
• C) Sakarya Meydan Muharebesi ✓
• D) Büyük Taarruz

Sakarya Meydan Muharebesi'nin (1921) 'Başkomutan' sıfatıyla yöneten Mustafa Kemal Paşa'ya, bu büyük zaferin (Subaylar Savaşı) ardından TBMM tarafından 'Gazi' unvanı ve 'Mareşal' rütbesi verilmiştir.

9. I. Çapanoğulları II. Koçgiri III. Millî Aşireti Bu isyanlardan hangileri, yerel güç sahiplerinin kendi nüfuz ve otoritelerini yitirme korkusuyla TBMM'ye karşı başlattıkları ayaklanmalardandır?

• A) I ve III
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I, II ve III ✓

Çapanoğlu, Koçgiri ve Milli Aşireti isyanları; ağaların, aşiret reislerinin merkezi otoriteye (TBMM) girmek istememeleri ve otoritelerini koruma kaygısıyla da çıkmıştır.

10. I. TBMM çatısı altında Mustafa Kemal ve taraftarları _Birinci Grup_ olarak adlandırılırken, onlara _muhalefet_ eden kesime verilen isim nedir?

• A) Hürriyet ve İtilaf
• B) İkinci Grup ✓
• C) Ahrar Fırkası
• D) Felah-ı Vatan

I. TBMM'de partiler yoktu, ancak 'gruplar' vardı. Mustafa Kemal ve ıslahat yanlılarını destekleyenlere 'Birinci Grup' (sonradan Halk Fırkası) denirken, daha muhafazakar olan, muhalefet eden (örn: Saltanat'ın kaldırılmasına karşı çıkan) gruba 'İkinci Grup' (Hüseyin Avni, Ali Şükrü Bey vb.) denilmiştir.

11. I. TBMM içerisinde siyasi partiler yerine çeşitli meclis gruplarının yer almasının ana gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Demokrasinin tam olarak anlaşılamaması
• B) Azınlıkların parti kurmasının engellenmesi
• C) Ulusal bağımsızlığın siyasi çıkarlardan üstün tutulması ✓
• D) Çok partili hayata geçilememesi

I.TBMM'nin öncelikli amacı vatanın kurtuluşu olduğu için, milletvekilleri arasında ayrışmaya neden olabilecek partileşme yerine, bağımsızlık amacı etrafında gruplaşma tercih edilmiştir.

12. Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Mustafa Kemal'in verdiği '_Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır._' tarihi emri, aşağıdaki askeri stratejilerden hangisiyle ilgilidir?

• A) Topyekûn Savaş (Milletçe Savaş) ✓
• B) Mevzi (Siper) Savaşı
• C) Yıldırım Savaşı (Blitzkrieg)
• D) Geri çekilme taktiği

Bu emir, klasik savaş taktiğini (bir hat kaybedilince geri çekilme) değiştirmiştir. 'Sathı müdafaa' (Alan Savunması), bir hat kaybedilse bile geri çekilmeyip, bulunulan her tepenin, her karış toprağın (bütün vatan sathının) sonuna kadar savunulması gerektiğini ifade eden bir 'Topyekûn Savaş' stratejisidir.

13. Sevr Antlaşması'nı onaylamak üzere 22 Temmuz 1920'de bir araya gelen Saltanat Şûrası'nda, şartların ağırlığını gerekçe göstererek antlaşmaya olumlu oy vermeyen yegâne isim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hadi Paşa
• B) Rauf Orbay
• C) Reşat Halis Bey
• D) Topçu Feriki Rıza Paşa ✓

Sevr Antlaşması'nı kabul etmek için toplanan Saltanat Şûrası'nda antlaşma metnini onaylamayan tek kişi Topçu Feriki (Korgeneral) Rıza Paşa'dır. Antlaşmayı imzalamaya giden heyette ise Hadi Paşa, Reşat Halis Bey ve Rıza Tevfik yer almıştır.

14. I. TBMM döneminde, 1921 Anayasası'nda bulunmayan konularda (özellikle temel haklar alanında) 1876 _Kanun-i Esasi_ maddelerinin yürürlükte bırakılmasının temel sebebi nedir?

• A) Laikliği benimsemesi için
• B) 1921 Anayasası'nın kısa ve 'çerçeve' bir anayasa olması ✓
• C) II. Abdülhamid'i sevdiği için
• D) Padişaha bağlı olduğunu göstermek için

1921 Anayasası, savaş koşullarında hızlıca çıkarıldığı için temel hak ve özgürlükler gibi detaylara girmemiştir. Bu nedenle I. TBMM, 1921 Anayasası'nın kendisiyle çelişmeyen Kanun-i Esasi (1876 Anayasası) maddelerini yürürlükte tutmaya (karma anayasa dönemi) devam etmiştir.

15. Mustafa Kemal'in, I. TBMM kürsüsünde "Vatanın bağrına düşman dayasın hançerini, Bulunur kurtaracak bahtı kara maderini" şeklinde güncelleyerek okuduğu dizelerin orijinali hangi şairimize aittir?

• A) Namık Kemal ✓
• B) Mehmet Emin Yurdakul
• C) Ziya Gökalp
• D) Tevfik Fikret

Mustafa Kemal bu dizeleri Namık Kemal'in 'Vatan Mersiyesi'nden alıntılayarak değiştirmiştir.

16. 1922'deki _Lozan Konferansı_ görüşmelerinde _Musul (Irak Sınırı)_ meselesinin bir sonuca bağlanamamasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Halkın Musul'a bağlanmak istememesi
• B) İngiltere'nin petrol bölgesi olan Musul'u bırakmak istememesi ✓
• C) Fransa'nın Musul'u istemesi
• D) TBMM'nin Musul'u önemsememesi

Lozan'daki en çetin müzakere Musul konusunda yaşanmıştır. TBMM, Misak-ı Milli sınırlarında olan Musul'u isterken, İngiltere (mandater güç) zengin petrol yatakları nedeniyle Musul'u (Irak'a bağlı kalacak şekilde) kesinlikle bırakmak istememiştir. Bu sorun çözülememiş, 'iki ülke arasında 9 ay içinde ikili görüşmelerle çözülsün' diye ertelenmiştir.

17. 1921 yılında imzalanan _Moskova Antlaşması_ ile TBMM Hükümeti'nin _Misak-ı Milli sınırlarından verdiği ilk taviz_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Musul
• B) Hatay
• C) Batum ✓
• D) Kars

Misak-ı Milli sınırları içinde olan Batum, Sovyet Rusya'nın (İngilizlere karşı) desteğini ve yeni kurulan Gürcistan ile barışı sağlamak amacıyla Moskova Antlaşması'nda 'Gürcistan'a bırakılması şartıyla' taviz verilmiştir. Bu, Misak-ı Milli'den verilen ilk tavizdir. (İkinci taviz Hatay (Ankara Ant.), üçüncü taviz Musul'dur (Lozan sonrası)).

18. 1920 ile 1923 yılları arasında görev yapan I. TBMM'nin _laik_ bir karaktere sahip olmamasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 1921 Anayasası'nda 'Devletin dini İslam'dır' maddesinin yer alması ve Halifeliğe bağlılık bildirilmesi ✓
• B) Milli egemenliği benimsemesi
• C) Savaşı kazanmış olması
• D) Saltanatı kaldırmış olması

I. TBMM, 'Milli Egemenlik' ilkesini benimsemiş olsa da, laik bir meclis değildi. Öncelikli amaç 'vatanın kurtuluşu' olduğu için dini çevrelerin desteğini (Halifelik/Saltanat makamına bağlılık) almayı hedeflemiş ve 1921 Anayasası'na 'Devletin dini İslam'dır' ve 'Şeriat hükümlerini Meclis uygular' gibi maddeler koymuştur. (Laikleşme II. TBMM döneminde başlamıştır).

19. Birinci TBMM'nin gerçekleştirdiği _ilk ve tek inkılap_ hareketi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Halifeliğin kaldırılması
• B) Medeni Kanun'un kabulü
• C) Saltanatın kaldırılması ✓
• D) Cumhuriyetin ilanı

I. TBMM (Savaş Meclisi), inkılaplara odaklanmamıştı; tek amacı vatanı kurtarmaktı. Ancak Lozan Konferansı öncesi ortaya çıkan 'ikilik' sorununu çözmek amacıyla 1 Kasım 1922'de Saltanatı kaldırmıştır. Bu, I. TBMM'nin yaptığı ilk ve tek inkılaptır.

20. 1920 yılında I. TBMM tarafından kabul edilen _Men-i Müskirat Kanunu_ ile aşağıdakilerden hangisi yasaklanmıştır?

• A) Padişahı övmeyi
• B) Askerden kaçmayı
• C) Tüm alkollü içkilerin üretimini ve tüketimini ✓
• D) İsrafı (Lüks tüketimi)

I. TBMM, savaş döneminde toplumsal ahlakı korumak ve milli kaynakları (üzüm, arpa vb.) askerin iaşesine yönlendirmek amacıyla 'Men-i Müskirat Kanunu'nu (İçki Yasağı) çıkarmıştır. Bu kanun, Meclis'in sosyal hayata da müdahale ettiğini gösterir.

21. I. TBMM'ye ait olan; I. azınlık temsilcilerine yer verilmemesi, II. yasama ve yürütme güçlerini kendinde toplaması, III. milletvekillerinin seçimle göreve gelmesi özelliklerinden hangisi veya hangileri onun olağanüstü yetkilere sahip bir meclis olduğunu kanıtlar?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve III
• D) I ve II

Yasama ve yürütme yetkilerinin tek elde (Meclis'te) toplanması (Güçler Birliği), meclisin olağanüstü nitelikte olduğunu gösterir.

22. Aşağıdaki siyasi oluşumlardan hangisi I. TBMM içerisinde faaliyet gösteren gruplardan biri olmamıştır?

• A) Tesanüd
• B) Islahat
• C) Yeşil Ordu
• D) Felah-ı Vatan ✓

Felah-ı Vatan grubu Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kurulmuştur, I.TBMM'de yer almamıştır.

23. Kurtuluş Savaşı'nın başlarında Kuvayımilliye önderlerinden olup daha sonra TBMM'ye karşı isyan eden kişilerin asıl gerekçesi nedir?

• A) Düzenli orduya katılmamak ✓
• B) Yeni bir devlet kurmak
• C) Osmanlı Mebusan Meclisini tekrar açtırmak
• D) Boğazları ele geçirmek

Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe gibi Kuvayı Milliye şefleri, düzenli ordunun disiplini altına girmek istemedikleri için isyan etmişlerdir.

24. Düzenli ordunun kurulmasına karşı çıkarak _Kuvâ-yi Milliye liderleri_ tarafından I. TBMM'ye karşı başlatılan ve I. İnönü Savaşı sırasında devleti en çok zorlayan ayaklanma hangisidir?

• A) Anzavur İsyanı
• B) Bolu-Düzce İsyanı
• C) Çerkez Ethem İsyanı ✓
• D) Yozgat (Çapanoğlu) İsyanı

Çerkez Ethem İsyanı (ve Demirci Mehmet Efe İsyanı), Kurtuluş Savaşı'nın başında büyük yararlılıklar göstermiş ancak 'Düzenli Ordu'nun emrine girmeyi reddeden Kuvâ-yi Milliye şeflerinin çıkardığı isyanlardır. Çerkez Ethem'in I. İnönü Savaşı sırasında isyan etmesi, TBMM'yi en çok zorlayan iç sorun olmuştur. İsyan, düzenli ordu tarafından bastırılmış ve Ethem Yunanlılara sığınmıştır.

25. I. İstanbul Hükümeti'nin yürüttüğü kışkırtma faaliyetleri II. Azınlıkların bağımsız devlet kurma çabaları III. İngiltere'nin Boğazlar üzerindeki hakimiyetini koruma isteği Bu unsurlardan hangileri, I. TBMM'ye karşı patlak veren isyanların genel sebepleri arasında yer alır?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) Yalnız II
• D) I, II ve III ✓

İstanbul Hükümeti'nin fetvaları, azınlıkların ayrılıkçı emelleri ve İtilaf devletlerinin işgalleri koruma isteği ayaklanmaların temel nedenleridir.