İlk Türk İslam Devletleri 2

1. Büyük Selçuklularda 'Melik' (şehzade) eğitmenlerine verilen isim nedir?

• A) İnal (İnanç)
• B) Atabey ✓
• C) Kadı
• D) Lala

Atabey‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ('Ata' + 'Bey'), Selçuklu şehzadelerini (Melik) illerde (vilayetlerde) eğitmekle görevli, devlet tecrübesi olan liyakatli komutan veya devlet adamlarıydı. Merkezi otorite zayıflayınca, bu Atabeyler bulundukları bölgelerde bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir (Atabeylikler).

2. Tuğrul Bey'in 1055'te Bağdat'a girerek Abbasi Halifesini kurtarmasının en önemli _siyasi_ sonucu nedir?

• A) Haçlı Seferleri'nin başlaması
• B) Bizans'ın vergiye bağlanması
• C) İslamiyet'in Türkler arasında yayılması
• D) İslam dünyasının siyasi liderliğinin Selçuklulara geçmesi ✓

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ olaydan sonra Abbasi Halifesi, Tuğrul Bey'e 'Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı' unvanını vermiştir. Bu, Halife'nin (dini lider) siyasi yetkilerini bir Türk hükümdarına (Tuğrul Bey) devretmesi anlamına geliyordu. Böylece İslam'ın siyasi koruyuculuğu Türklere geçmiştir.

3. 1071'de 'Bu Türkler her geçen gün Anadolu'da ilerlemekte, sadece Bizans'ı değil, Hristiyan âlemini de tehdit etmektedir. Oysa dünyada bizim ordumuzdan başka büyük başka bir ordu yoktur. Bu yüzden Alp Arslan'ın barış teklifini reddettim. Alp Arslan'ı atımın kuyruğuna bağlayacağım ve diyar diyar gezdireceğim. Bütün camileri kiliseye çevireceğim. Onları Anadolu'dan atmakla kalmayıp atlarımızı yazın İsfahan'da otlatıp, kışın Hemedan'da dinlendireceğim.' sözlerini Romen Diyojen hangi savaş öncesinde söylemiştir?

• A) Dandanakan
• B) Malazgirt ✓
• C) Pasinler
• D) Miryokefalon

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözler, 1071 Malazgirt Savaşı öncesinde Romen Diyojen tarafından söylenmiştir. Ancak savaş, Alp Arslan'ın kesin zaferiyle sonuçlanmış ve Diyojen esir düşmüştür.

4. Aşağıdaki ilk Türk İslam devletlerinden hangisinin ordusunun tamamına yakını Türklerden oluşmuştur?

• A) Eyyûbiler
• B) Memlükler
• C) Karahanlılar ✓
• D) Selçuklular

Karahanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Orta Asya'da kurulan ilk Türk-İslam devleti olduğu ve halkının tamamına yakını Türk olduğu için ordusu da Türklerden oluşmuştur.

5. Hindistan'da İslamiyet'in yayılmasını sağlayan ve bu süreçte kast sistemine karşı çıkan Türk devleti hangisidir?

• A) Büyük Selçuklular
• B) Gazneliler ✓
• C) Harzemşahlar
• D) Karahanlılar

Gazneli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahmut'un Hindistan'a yaptığı 17 sefer, sadece ganimet ve fetih amaçlı değil, aynı zamanda 'gaza' (İslam'ı yayma) amaçlıydı. İslamiyet'in eşitlikçi yapısı, katı kast sistemi altında ezilen Hint halkı arasında hızla yayılmasına neden olmuştur.

6. Büyük Selçuklu Devleti'nde, ağır siyasi suçlara ve devlet görevlilerinin haksızlıklarına bakan _Divan-ı Mezalim_ adlı yüksek mahkemenin başkanı kimdir?

• A) Muhtesip
• B) Sultan ✓
• C) Vezir
• D) Kadı'l-Kudat

Divan-ı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mezalim; halkın şikayetlerini dinleyen, idari ve adli haksızlıkları (mezalim) inceleyen en yüksek mahkemedir. Adalete verilen önemin bir göstergesi olarak bu divana bizzat 'Sultan' başkanlık ederdi.

7. Karahanlıların, İslamiyet öncesi Türk devlet geleneğinden gelen hangi özelliği Büyük Selçuklu ve Gaznelilerden farklıdır?

• A) Ülkeyi 'İkta' sistemine göre yönetmeleri
• B) Hükümdarlığın babadan oğula geçmesi
• C) Resmi dil olarak Türkçe'yi kullanmaları ve 'Han' unvanını sürdürmeleri ✓
• D) Gulam sistemini kullanmaları

Gazneliler‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Selçuklular Fars (İran) kültürünün etkisinde kalarak resmi dili Farsça yapmışlardır. Karahanlılar ise İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen Türk kültürüne (İslamiyet öncesi) daha bağlı kalmış, resmi dili Türkçe yapmış ve 'Kağan', 'Han' gibi eski Türk unvanlarını kullanmaya devam etmişlerdir.

8. Büyük Selçuklu Devleti'nde askeri ve idari amaçlarla oluşturulan, farklı etnik kökenlerden (özellikle Türk) çocukların sarayda eğitildiği sisteme ne ad verilir?

• A) Vakıf Sistemi
• B) Gulam Sistemi ✓
• C) İkta Sistemi
• D) Atabeylik Sistemi

Gulam‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sistemi, savaş esirleri veya satın alınan köle çocukların sarayda (Gulamhane) eğitilerek doğrudan sultana bağlı profesyonel bir ordu (Gulamân-ı Saray) ve devlet adamı yetiştirme sistemidir. Bu sistem, Karahanlı ve Gaznelilerde de uygulanmıştır.

9. 1040 Dandanakan Savaşı sonunda İran'da Tuğrul Bey tarafından kurulan Türk İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Gazneliler
• B) Memlükler
• C) Büyük Selçuklu ✓
• D) Harzemşahlar

1040‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Dandanakan Savaşı'nda Gaznelileri yenen Selçuklular, Tuğrul Bey önderliğinde Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşunu resmen ilan etmişlerdir.

10. Anadolu Selçuklu Devleti ile Harzemşahlar arasında 1230 yılında yapılan ve Harzemşahların yıkılma sürecine girmesine neden olan savaş hangisidir?

• A) Kösedağ Savaşı
• B) Ayn Calut Savaşı
• C) Yassıçemen Savaşı ✓
• D) Hıttin Savaşı

Yassıçemen‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı (1230), Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad ile Harzemşah Celaleddin Mengüberti arasında yapılmıştır. Harzemşahların yenilgisiyle sonuçlanmış ve bu devlet kısa süre sonra yıkılmıştır. Bu savaş, Anadolu Selçukluları ile Moğollar arasındaki tampon bölgeyi ortadan kaldırmıştır.

11. Karahanlılar döneminde kervanların konaklaması, ticareti geliştirmek ve aynı zamanda _cihat_ (gazâ) için bir üs olarak kullanılan yapılara ne ad verilir?

• A) Bimarhane
• B) Medrese
• C) Ribat ✓
• D) Kümbet

Ribatlar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İslamiyet öncesi 'kervansaray' geleneğinin İslamiyet sonrası 'gazâ' anlayışıyla birleştiği yapılardır. Sınırlarda hem askeri bir karakol hem de güvenli bir ticaret (konaklama) merkezi olarak hizmet vermişlerdir.

12. XI. yüzyılda Türklerin akınlarını durduramayan Bizans İmparatorluğu'nun Avrupa'dan yardım istemesine ve Haçlı Seferlerinin başlamasına aşağıdaki savaşlardan hangisi neden olmuştur?

• A) Pasinler
• B) Miryokefalon
• C) Malazgirt ✓
• D) Dandanakan

1071‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Malazgirt zaferi sonrası Türklerin Anadolu'ya hızla yayılması üzerine Bizans, Avrupa'dan yardım istemiş, bu da Haçlı Seferleri'nin (1096) başlamasının temel nedeni olmuştur.

13. Gazneli Mahmut'un 'Sarayımın en değerli hazinesi' dediği; 'Asar-ı Bakiye' ve 'El-Hind' (Tahkik-i Ma li'l-Hind) eserleriyle tanınan ünlü bilim insanı kimdir?

• A) İbn-i Sina
• B) El-Biruni ✓
• C) Farabi
• D) Firdevsî

El-Biruni,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Gazneli Mahmut döneminin en büyük bilim insanıdır. Sultan Mahmut onun için 'Sarayımın en değerli hazinesi' demiştir. Asar-ı Bakiye ve El-Hind en önemli eserleridir.

14. Büyük Selçuklu Devleti'nde, Melikşah adına Ömer Hayyam başkanlığındaki bir heyet tarafından hazırlanan ve güneş yılına dayanan takvim hangisidir?

• A) Hicri Takvim
• B) Celali Takvim ✓
• C) Rumi Takvim
• D) On İki Hayvanlı Türk Takvimi

Celali‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Takvim, Melikşah'ın bir diğer adı olan 'Celalüddin'e ithafen bu ismi almıştır. Ekonomik (mali) işleri düzenlemek amacıyla hazırlatılmış olup, günümüz Miladi takvimine çok yakın (neredeyse hatasız) bir güneş takvimidir.

15. Aşağıda verilen hangi devletin resmî dilini Türkçe ilan etmesi, Kaşgarlı Mahmud'un Türkçe ile yaptığı çalışmalara da destek vermesine neden olmuştur?

• A) Gazneliler
• B) Selçuklular
• C) Memlükler
• D) Karahanlılar ✓

Karahanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Orta Asya'da Türk nüfusun yoğun olduğu bölgede kurulduğu için resmi dilleri Türkçeydi. Kaşgarlı Mahmut da bu ortamda yetişmiş ve Türk diline büyük katkılar sağlamıştır.

16. Büyük Selçuklu Sultanı Alp Arslan, 1064 yılında Bizans'tan aldığı hangi önemli Hristiyan kalesi sonrası '_Ebu'l Feth_' (Fetihler Babası) unvanını almıştır?

• A) Antakya Kalesi
• B) Ani Kalesi ✓
• C) Urfa Kalesi
• D) İznik Kalesi

Alp‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Arslan, 1064'te Kars yakınlarındaki Ani Kalesi'ni fethetmiştir. Ani, o dönemde Hristiyanlığın en önemli ve müstahkem mevkilerinden biriydi. Bu fetihten sonra Abbasi Halifesi ona 'Ebu'l Feth' (Fetihler Babası) unvanını vermiştir.

17. Büyük Selçuklu Devleti'ni kuran Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dodurga
• B) Kınık ✓
• C) Kayı
• D) Bayat

Büyük‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Selçuklu Devleti, Oğuzların Üçok koluna mensup Kınık boyu tarafından kurulmuştur. Osmanlılar ise Kayı boyundandır.

18. Sultan Alp Arslan'ın _Malazgirt Savaşı_'ndan (1071) sonra komutanlarına 'Anadolu'ya gidin, fethettiğiniz yerler sizindir' demesi neye yol açmıştır?

• A) Anadolu'da Bizans direnişinin güçlenmesine
• B) Taht kavgalarının sona ermesine
• C) Anadolu'da ilk Türk beyliklerinin kurulmasına ✓
• D) Haçlı Seferleri'nin başlamasına

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 'kılıç hakkı' politikası, Anadolu'nun fethini (Türkleşmesini) inanılmaz derecede hızlandırmıştır. Komutanlar (Saltuk Bey, Mengücek Gazi, Danişment Gazi vb.) kendi adlarıyla beylikler kurmuş ve Anadolu'yu hızla Türkleştirip İslamlaştırmışlardır.

19. Büyük Selçuklu Devleti'nde uygulanan, komutanlara ve devlet adamlarına maaş yerine belirli bölgelerin vergi gelirlerinin verildiği toprak sistemine ne ad verilir?

• A) İkta Sistemi ✓
• B) Tımar Sistemi
• C) Vakıf Sistemi
• D) Gulam Sistemi

İkta‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sistemi, Nizamülmülk tarafından geliştirilmiştir. Bu sistemle hem maaş ödenmiş hem de devlet, toprağın işlenmesini sağlamıştır. Ayrıca ikta sahipleri, aldıkları vergi karşılığında devlete 'atlı asker' (sipahi) yetiştirmek zorundaydı. Bu sayede devlet, hazineden para çıkmadan büyük bir orduya sahip olmuştur.

20. Tuğrul Bey sultan ünvanı ile Selçuklu hükümdarı olmuştur. Büyük Selçuklu Devleti bağımsızlığını kazanarak kuruluşunu tamamlamıştır. Batıya yönelik Türk İslam fetihlerinin önü açılmıştır. Yukarıda verilenler 1040 yılında yapılan hangi savaşın sonuçları arasında yer almıştır?

• A) Miryokefalon
• B) Dandanakan ✓
• C) Pasinler
• D) Malazgirt

1040‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Dandanakan Savaşı, Büyük Selçuklu Devleti'nin resmi kuruluşu kabul edilir. Gaznelileri yenen Tuğrul Bey sultan ilan edilmiş ve batıya (İran, Anadolu) yönelik fetihlerin önü açılmıştır.

21. Tuğrul Bey, Sultan Alparslan ve Sultan Melikşah hangi devlette hükümdarlık yapmışlardır?

• A) Karahanlılar
• B) Gazneliler
• C) Büyük Selçuklu ✓
• D) Türkiye Selçuklu

Tuğrul‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bey (kurucu), Sultan Alparslan (Malazgirt Fatihi) ve Sultan Melikşah (En parlak dönem), Büyük Selçuklu Devleti'nin en önemli hükümdarlarıdır.

22. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu devleti hükümdarı Sultan Alparslan döneminde yapılan Malazgirt savaşının sonuçlarından biri değildir?

• A) Anadolu'nun kapıları Türklere açılmış oldu.
• B) Haçlı seferlerinin başlamasına neden oldu.
• C) İlk Çağ bitip, Orta Çağ başlamıştır. ✓
• D) Dünyada ilk defa bir Bizans hükümdarı, Müslüman bir hükümdara esir düşmüştür.
• E) Anadolu’da ilk defa Türk-İslam devletleri kuruldu.

İlk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Çağ'ın bitip Orta Çağ'ın başlaması 375 yılında gerçekleşen Kavimler Göçü'nün sonucudur. 1071 Malazgirt Savaşı ise Anadolu'nun kapılarını Türklere açmış, Haçlı Seferleri'ne zemin hazırlamış, Romen Diyojen'in esir düşmesine ve Anadolu'da ilk Türk-İslam beyliklerinin kurulmasına ortam hazırlamıştır.

23. I. İsmini kurulduğu bölgeden almıştır II. İlk Hükümdarı Anuş Tigin'dir. III. Kendilerini Büyük Selçuklu devletinin varisleri olarak görmektedirler. Yukarıda özellikleri verilen Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Babürler
• B) Memlükler
• C) Harzemşahlar ✓
• D) Karahanlılar
• E) Gazneliler

İsmini‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kurulduğu Harzem bölgeden alan, ilk hükümdarı Anuş Tigin olan ve kendilerini Büyük Selçuklu Devleti'nin tek mirasçısı olarak gören devlet Harzemşahlar'dır.

24. Müslüman olduktan sonra Abdülkerim ismini alan Karahanlı hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Alp Tigin
• B) Çağrı Bey
• C) Satuk Buğra Han ✓
• D) Yusuf Kadir Han
• E) Gazneli Mahmut

Karahanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hükümdarı Satuk Buğra Han, İslamiyet'i kabul ettikten sonra Abdülkerim ismini almıştır. (Yusuf Kadir Han Karahanlıların en parlak dönemi hükümdarı, Bilge Kül Kadir Han kurucusu, Çağrı Bey ise Selçuklu hükümdarlarındandır.)

25. Gazneli Mahmut, Biruni için ne söylemiştir?

• A) Gaznenin mücevheri
• B) Dünyanın en yakışıklısı
• C) Sarayımın en değerli hazinesi ✓
• D) En sevdiğim insan
• E) Dünyanın en akıllısı

Gazneli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahmut, sarayında ağırladığı ve bilimsel çalışmalarını desteklediği ünlü bilgin Biruni için 'Sarayımın en değerli hazinesi' ifadesini kullanmıştır.